Skip to main content

Full text of "Corporis haereseologici"

See other formats


Digitized by the Internet Archive 

in 2011 with funding from 

University of Toronto 



http://www.archive.org/details/corporishaereseo03oehl 



COllPORIS 



HAERESEOLOGICI 



TOMUS TERTIUS. 



CORPORIS 

HAERESEOLOGICI 

TOMUS TEllTIUS 

C0^'T1NENS 

D I O N Y S 1 I P E T A V I I 

AKIMADVERSIONES 

IN 

S. EPIPHANII PANARIUM. 



ACCEDUNT 



A. J A H N I I 

SYMBOLAE 

AD 

EMENDANDA ET ILLUSTRANDA 

S. EPIPHANII PANARIA. 



BEROLINI 

APUD A. ASHER ET SOCIOS. 
MDCCCLXI. 



S. EPIPHANII 

EPISCOPI CONSTANTIENSIS 

P A N A R I A 

EORUMQUE ANACEPHALAEOSIS. 

AD VETERES LIBEOS RECENSUIT ET CUM LATINA 

DION. PETAVII INTERPRETATIONE ET INTEGRIS 

EIUS ANIMADVERSIONIBUS 

EDIDIT 

FRANCISCUS OEHLER. 

TOMI POSTERIORIS 

PAES POSTEEIOR 

CONTINKNS 

DIONYSII PETAVII ANIMADVERSIONES 
IN S. EPIPHANII PANARIUM. 



ACCEDUNT 

A. JAHNII SYMBOLAE AD EMENDANDA ET 
ILLUSTRANDA S. EPIPHANII PANARIA. 



BEROLINI 

APUD A. ASHER ET SOCIOS. 
MDCCCLXI. 



%6u ^ 



SYMBOLAE 

IN 

EMENDANDA ET ILLTJSTKANDA 

S. EPIPHANII PANARIA 

SCRIPSIT 

ALBERTUS lAHNIUS, 

ACADEMIAE REGIAE MONACE^SIS SOCIDS ORD. 



Corpas Haereseol. 111. 






CLARISSIMO OEHLERO SUO 

S. P. D. 
ALBERTUS lAHNIUS. 



Quod Tu , amicissime Oehlere , mihi nuper detulisti munus , ut symbolas 
darem in Epiphanii Paoaria a Te edenda, id eo lubentius suscepi , quod Epi- 
phanio , uti reliquis ecclesiae Graecae scriptoribus , operam philologam inde a 
iuventute navassem. Qua in re ilkid maxime spectaveram , ut exploratum ha- 
berem, quid illi a T:a'.di(a eXAT^v.xfJ , praescrtim philosopha et potissimum Pla- 
tonica , in doctrinae ratione inque oratione mutuati essent , utque, comparatis 
scriptoribus classicis et ecclesiasticis , quid illi sibi invicem lucis adferrent, 
patefacerem. TSeque vero haec studia Patrum dpSoSo^tov operibus circumscripta 
esse volueram , sed etiam Haereticorum doctriuas perlustraveram , quum pleri- 
que illorum ex Platone et ex Platonicis plurima ita hauserint , ut placita Pla- 
tonica doctrinae Christianae per vim ac fraudem non accommodare solum, sed 
etiam substituere conarentur. Itaque Epiphanium minime neglexeram; fre- 
quenti autem eius usu cognoveram , nerainem facile scriptorum veterum illo 
corruptiorem esse. 

Est autera profecto Epiphanius D.jcea'. ppuuv , inque eo persanando hodie 
etiam criticis plurimum reliqui est factum. Nam Petavii in eum curae criticae 
tanto viro haud prorsus dignae sunt. Cnm enim criseos subsidia , de quibus 
mox dicemus , praeter illud , quod in divinatione est positum , vix adhibuit, 
tum in eo iustam reprehensionem incurrit, quod in expurgandis mendis, quibus 
editio princeps scatet, nova menda haud satis cavit et genuinas illius lectiones, 
sive sua , sive typothetarum negligentia , cum mendosis commutari passus est. 
Omnino Petavius in edendo Epiphanio magis theologum , chronologum et ar- 
chaeologum, quam criticum egit. lam vero codices manu scripti, ut sunt 
omnino perrari , ita , excepto Veneto , haud ita multura subsidii ad emendan- 
dum Epiphanium conferunt. Ipse autem Venetus , ceterum mancus , etsi in ea 
operis parte, quam complectitur , tum transpositionibus , tum lacunis egregie 
medetur et plurimis locis corruptis genuinam exhibet scripturam, haud raro ta- 
men nos destituit. Quo diligentius quaecunque in codicibus reliquis inque edi- 
tione principe ad crisin factitandam expediuiit , excuti debent. Neque vero 
negligendi sunt scriptores tum ii , ex quibus Epiphanius hausit , tum qui ex 
Epiphanio vel ex auctoribus ab eo compilatis decerptas particulas sua in scri- 
pta transtulerunt. Haec autem subsidia ubi aos simul cum codicibus manu 
scriptis deficiunt , res ad coniecturam redit, qna haud scio aa nemo scriptorum 

1 ♦ 



4 ALB. lAHNl EPISTOLA 

veterum magis quam Epiphanius egeal. Quo iti ^i^nere quamvis , Cornario 
praeeunte , Petavius et post eum Gatakerus operae prctium iVcerint, immensa 
tamen emendatioiium messis facieiula est , priusquam Epiplianius sibi ipsi re- 
stitutus videri possit. Sed emendandi negotium in Epi|)hanio eo est diflicilius, 
quod ille dicendi genere squalido nec satis Graeco usus esl , ut saepe dubites, 
quid illi , quid librariorum harbarici attribuendum sit. Huc accedit, quod scri- 
ptores , ex quibus ille hausit , dicendi genere inter se quam maxime discrepant 
et sententiarum obscuritate haud raro laborant. Jnde factum , ut praeter Cor- 
narium, Petavium et Gatakerum nemo sit repertus, qui E|)ipbanium iutegrum aut 
ex parte de iudustria tractaret , ulque ex immensa phiKilogorum grege , exce- 
piis phiidlogiae heroibus , Scaligero et Casaubono, horumque aemulis viris eru- 
ditis , nemo Epiphanium noii dico accuraiius inspiceret, sed omnino legrret. 
Theologi autem (iiamrari exstitere Peta\ii et Gatakeri) plerumque satis habue- 
runt , haeresium et dogmatum testimonia , utcunque mendis vitiata et male ia- 
tellecta , ex eo afferre. 

Quo magis Tua , mi Oehlere , laudanda est industiia , qui , non reformida- 
tis iis , quae dixi, criseos Epiphanianae impedimentis , ad eam te accinxisti, 
subsidia naviter explorasti , explorata Tuos in usus convertisti. Nam primum 
quidem codicis Veneti ope folia transposita suas ad sedes revocasti , lacunas 
explevisti, plurimos locos corruptos persanasti ; neque vero neglexisti, quae alii 
codices manu scripti et editio princeps ad emendandum Epiphanium conferunt. 
Deinde, quae ille ex Irenaeo et aliis scriptoribus hausit , ad illorum exem- 
plaria exegisti ; quae autem Photius et alii ex iisdem , quibus ille , fonti- 
bus derivarunt, cum excerptis Epiphanianis scite comparasti. Ac si minus 
haec omuia cum pulvisculo excussisti, at multis tamen partibus scriptori 
Tuo egregie profuisti. Porro , quae post Cornarium Petavius et praeter illos 
pauci quidam ingenio et doctrina excellentes viri coniectando periclitati sunt, 
Tuos in usus sedulo convertisti. Denique ipse iliam emendandi rationem, quae 
coniectura continetur , expertus es. Atque etiamsi interdum fortasse calidior 
fuisti in coniecturis in contextum, qui dicitur, recipiendis, mullo tamen saepius 
rem acu tetigisti 

Sed est omnino facilius , viam ab alio per loca aspera et dumetis repleta 
primum excisam corrigere et quod ad laborem consummandum deest adiicere, 
quam eundem suscipere. Iniquus autem et impudens sit , qui diFHcilem ope- 
ram laudabili studio susceptam ideo caviilari audeat, quod illi ad perfectionem 
multum adhuc desit. Neque vero ego haec adulandi causa Tibi dico , aut Tu, 
quid Tuo in labore mancum et imperfectum sit , alios celare cupis. Alioquin 
neque Tu me ad symbolas in Epiphanium dandas invitasses , aut ego ea , quae 
haec studia decet , ingenuitate in supplendis et corrigendis vigiliis Tuis usus 
essem. 

Qnid autem in symbolis meis maxime spectaverim et quibus instructus sub- 
sidiis eas scripserim , malo lectores ex iis quae dedi cognoscere , quam hic 
ambitiosius enarrare. Et istud quidem sponte apparet , me non solum emen- 
dandi , sed etiam illustrandi Epiphanii curam habuisse , quod pensum Tu a Tuo 
labore fere exclusisti. IUud vero hoc loco tacere nolo, plurimas emendationes, 
a me factas in Methodio , e cuius scripto Ktp\ avaaTaaeo); Epiphanius larga 
specimina tanquam pannum vere purpureum centoni suo assuit , propediem a 
rae confirmatum et illustratum iri in Methodio Platonizante, ex quo quae ad Epi- 
phanium emendaudum pertiuent uounisi summatim deiibavi, ne mea ipsius scri- 



AD FRANC. OEHLERUM. 5 

nia compilare voluisse postmodiira viderer*). Ceterum ab Epiphauii Tui lectori- 
bus eandem , quam Tu , veniam peto , nimirum meo in labore ut non tam 
spectent, quid non praestiterim , quam quid praestiterim , praesertim quum, 
quod Te minime latet , hanc quoque opellam philologam elaboraverim inter 
bonorum studiorum impediraenta raaxima , et quae haud scio an quemvis alium 
ab illis deterrcant. 

Faxit vero Deus Optimus Maximus, ut tandem ah'quando Iiisce studiis ho- 
neste et ex professo vivere possim , utque ne in perpetuum inter humanitatis 



*) In gratiam eorum , qui minus norunt , quae ego in genere philologiae 
patrologicae elaboravi scripta , a me in his Syrabolis identidera citata, visum 
est ea hoc loco enumerare. Suut autera haec : 1" . S. Basilius Magms Plotini- 
zans , suppleraentum editionis Plotini Creuzerianae, Basilii M. Garnerianae. 
Bernae, apud C. A lennium filium. MDCCCXXXVIIf. 4". — 2». Animad- 
versiones in S. Basilii Magni opera , supplementum editionis Garnerianae secun- 
dae. Fasciculus I, contiuens animadversiones in tom. I. Accedunt emblemata 
Plutarchea ex Basilii Hora. in Psalm. XIV. Bernae et 8. Galli Helvetiorum. 
Impensis Huberi et Soc. (1. Koerberi) MDCCCXLIl. 8°. — o". et 4". Cen- 
surae Speciminis novae editionis cohortationis S. Basilii Magni ad adolescentes de 
utilitate e libris genlilium capienda ed. P. C. Hess. Helmstadii. MDCCCXLII. 
(vid. Zeitschrift fiir die Atterlhumsirissenschaft 1843. p. 1012— 1020. et: i\etie 
Jahrhilcher filr Philologie imd Padagogik. 1848. Vol. XLIX. Fasc. IV. p. 371 — 
425). — 5°. Animadversiones in posleriorem partem Basiliani opusculi de legen- 
dis genlilium libris. (vid. Archiv fiir Philologie und Padagogik. Vol. XIII. Fasc. III. 
p. 455 — 473). — G". Lesefriichte hyzanlinischer Theologie: I. Kikolaos Kabasi- 
las. (vid. Theologische Studien uud Kriliken. 1843. p. 721 — 746). — 7". Mar- 
cus Eugenicus ilber die moralische Schwache des Menschen. Aus der Miinchner Hand- 
schrift 495 zum ersten Male und mit Anmerkungen herausgegeben. (vid. Zeitschrift 
fiir die hislorische Theologie. 1845. Fasc. IV. p. 42 — 73). — 8". Dissertatio 
theologica , qua disputatur, ad quosnam pertineat promissio Spiritus sancti se- 
cundum Novi Foederis doctrinara. Inest disquisitio phiiologica de Paracleto. 
Accedunt scholia maximam parlem patrislica. Basileae. Typis et impensis biblio- 
polii Schweighacuseriaiii. MDCCCXLI. S". — Q". Eliae Metropolitae Cretae Com- 
mentarii in S. Gregorii ISazianzeni Orationes XIX. E codice ms. BasUeensi excerpsit 
et annotationem cum in Eliae Commentarios tum in S. Gregorii Oraliones XIX adie- 
cit A, I. Accedunt Basilii aliorumque Scholia in S. Gregorii Orationes , e codici- 
bus Monacensibus excerpla. (Palrol. Gr. ed. Migne T. XXXVI. — S. Gregorii 
Naz. Opp. omnia ed. Mig7ie T. II. Parisiis. MDCCCLVIII.) — 10». Syrabo- 
las cotUuIi ad hunc librum , editum a viro amicissirao, cuius memoriam nulla 
imquam oblivio ex animo meo delebit: S. Gregorii Episcopi yiysseni de Anima 
et Resurrectione cum sorore sua il/acnna Diatogus. Gr. et Lat. Ad codd rass. 
ildera rec. et illustr. lo. Georg. Krabingerus, Ribliothecae Reg. Monac. Custos. 
Lipsiae. MDCCCXXXVII. In libraria C. Wuttigii. h". — 11«. Yariantes le- 
clioves et emendationes iu Ensebii Praeparationem Evang. , a me suppeditatas 
Heinichenio, Viro CI., exhibet Prograrama Gymnasii Zwiccav. MDCCCXLVil. — 
Neque vero SS. Paties Ecclesiae neglexi in reliquis scriptis philologis, a rae 
editis , quae tamen hic enanare longum sit. 



6 ALB. lAHNf EPIST. AD FRANC. OEHLERUW. 

et panis quaerendae studia Tantali instar misere fliicUiem , aut mihi occiiiam 
illud : 

Sedet aeternutnque sedebit 
Infelix Theseus. 
Qiiod votum ut ne irritum cadat , qiiantum quidem in me est , enitar , dum 
adhuc viret ingenium. 

Vale , amicissime Oehlere, meque , quod cnm Tni similibus facis , amici- 
tiae ac benevolentiae solatio erigere et recreare ne desinito. 



Dabam Ursopoli Helvetiorum pridie Non. Aug. MDCCCLX. 



Tom. I. P. 8 (cap. 2). exTTT)] Vnlgo : £?. "Exty) scribi inssit Petavius et 
ante eiim Aretius , celeber quondam apud Bernates theologiae professor, qui 
editionis Brtsileensis exemplari , in bibliotlieca civitatis Bernensis asservato, no- 
tas adscripsit. 

Pag. 10. ESxaiSexaTT) 'HpaxXswvrxat] ' E x xaiSsxaTv^v Noster 
p. 5H (lU). Sed e ^ y.atSexaTTQ? cl. editor e codd. mss. et ex ed. Basil. bis re- 
posuit T. III. p. 32 (rt'J4 et ttio) , ubi Petav. e x xatSsxaTt]?. Tn vide Lobeck. 
aA Phryn. p. 413. Quam idem exemplis stabilivit formam e^xafSexa, nunc 
tueor apnd Eliam Cret. Comment. in Gregor. Nai. col. 758. ed. Parii. 

P. 16. Sia Tot T'^; eJSuXoXaTpia?] Rescribe e?StoAoXaTpe(a? ex 
Anac. p. 544 (131) ed. Oehler. ubi vide a me annotata. 

P. 20. AtcoptCe Sl Sjjia Ta aTto aeXT^vT); xat Ta avco aSavata 
Xeywv] Legendum: Ta aTO aeXTt^^vY]; avu, deletis verbis xat Ta. Vid. annot. 
in T. I!I. p. 496 (10>57). 

P. 20. iLZT ct.yy(.Gii.o\i: Te^Jju^wv aTCoatofjiaTuveJ^awfjiaTa] 
Haec totidem verbis scripta exstant in Anac. T. III. p. 546 (132). Quemad- 
niodum corpus aYystov, id est vas sive vasculum , figurate dicitur (vid. Plelhon. 
Schol. in Orac. Chald, p. 26. ed. Opsop. Ast. Annott. in Plat. Phaedr. p. 443), 
ita [xeTaYYiueaiat et jjteTaYYttJfJi-Cs ad migrationem animariim in alia corpora 
transferri solent. Sic Noster |ost paulo de Plalone : y.iT7.yy (. a iio^i Se (oca\j- 
T(o; <])\jy^ui') ef? awiJtaTa Stdcpopa [ef? ato.uaTtov Sta^opa? Anaceph. T. III. p. 546 
(1.32)] . . . ^SoYiJtdTtae , et plenius p, 4« (14), ubi [ji.eTevato,udT(oat; et (jieTaY- 
ytajJLO? Ttov vj^u^tov coniuncta De Stoicis idem cap. 7 et iii Anaceph T. IIF. 
p. 546 (132) TTQv <]rjiri'i KavTuv [j.f:oiyyLl^ca^ai aTO atofjtaTo; eZ? awjxa, 
et pleiiius p. 45. sq. (12), ubi item coniuncta [JteTaYYiOM.^^- >|^ux^"*' ^^ fJtCTevato- 
[jLaTcoaeic. Vide tamen illic annotata. Verbum [jieTaYYt^caiat , (ransfundi , ha- 
bes in doctrina Simonis Magi p. 124 (56) , ubi cod. Vatic. pro |jLeTaYYiSo[Jt£'vY]; 
male }AeT£YY-?oiJ.ivr,; , cuiusmodi mendum fraudi fuit Voemelio , qui ad Aicoi. 
Methon. Refiit. Procli p. 200. 256. nihili verbiim ix.zriyyl^za^jOit. Lesicis adiici 
iussit. MeTevato[JtdT(oat; et y.zTayyiaii.o^ animarum rursus copulata in Carpo- 
cralis doctrina p. 208 (105). Idem p. 210 (106) verbum xaTaYYi^sw eadem in 
re sic usurpavit: et? To 9£petv Ta? <]>\>iai TidXtv xa\ ef? atoVaTa xaTaYY^?stv 
Stdcpopa. De Marcione Epiphanius p. 55>) (305) [j.£TaYY^<^M-°^? o[Jiota); Ttov 
iJjuXfov xat (y.eT£va(0(jLaT(oa£t? dv.o a(0(jLdT(ov £?; a(o'[j.aTa cpdax^t. Omnino tenen- 
dnm , quod idem ponit p. 602 (330) OuaXevTtvo; xal KoXo'p^aao; , FvtoaTtxot 
T£ TidvT£s xa\ Mavtxafot xa\ [jl£t a y Y '• ^M- o " S s^^at vi^ux.w'' ^daxouat xa\ [xe- 
Teva(0[jLax(oa£ts ttj; vj^ux''!? fcov dv aYvcoata otvipcoT^cov. De Manichaeis singulatira 



8 SYMBOLAE IN EPIPHAN. PAN. 

^idendt.s Epiphan. T. II. i). US (044. sq.) 4JU (64.")) 452 (646) 490 (666). 
Formula Receplionis Manichaeoriim apud Toll. Insign. rtin. Ital. p. 13H. haec ha- 
bet: avaisfiaTi^to toij; Tr/; iJ.f:i\v\t\ty^(ji<ji.^ 6o?a>^Ta?, tJv xa\ auTo\ xaXouai 
u.eTayV^I^O'' ^};'j)(^wv. uhi To!?. de i;i£T£ia.(|i'jywa£to; placito recondita attidit, 
sed in voce ijLeTaY7'.atj.o; nihil vidit. Adde Bevereg. in Canon. Concil.TruU. p. 164, 
a. De Haereticis (XiTeva(i)!i.O(Tcoatv pro(e-;sis deque gemino Plalonis j^lacito Kra- 
binger. ad Gregor. tiyss. De Auima et Resurrect. p. '2dH. docte monet. M£T£.v- 
atOfJLCXTwatv Platonicam praeter alios tangit Gregor. Naz. Or. XXVII. p. 494. D. 
ubi vid. Elias Cret. Comment. col. 898. C. sq. 

P. 20, nXaTcovtxo\ Seov xal 0'Xt]v xa\ £(8o?~-] Eadem Epi- 
phanius de Platono ipso T. III. p. 500 (10««) et in Anaceph. p. 546 (13'2). 
Cf. lustin. Mart. Cohort. ad Graec, cap. 6. p. 11 [p. 7. B. C.) tou yot.p lIXaTO)- 
vo? Tpef? apx,a? tou TcavTo? elvai Xe^yovTo? , l^eov xal CXiqv xaielSo? 
cet. et cap. 7. p- l'i (p- 8. A. B.) o yoOv lIXcxTwv tot£ (jiIv Tpet? ap/^a? tou 
TCavToc elvai \£yti, iJeov xal CXvjv xa\ el6o? cet. quae, uli Semisch. 
in lustino Mart. T. I. p. 110. docet, in usum suum convertit Cyrill. Alex. Con- 
tra lulian. Lib. II. Opp. T. VI. p. 48. B. C. De uXy) singillatim vid. annot. ad 
p. 48 (14). 

P.20. dixoij Se xal Scoiji; ix toO evo? t^oXXou? i8oy\t.oi- 
T'.ae] In proclivi est ex Anaceph. T. 111. p. 546 (132) reponere ^SoyiJiaT-.aav, 
ut nXaT(Ovixo\ , qnod praecedit , habeat , quo referatur. Neque enim verisi- 
mile est, Epiphanium , licet rudiore stylo usum , llXaTCOVixot . .. ^SoY^aTiae 
dixisse, subaudito ad nXaTtovixo\ .. . ^raiujJLiQTcxov verbo ^SoY|Ji.aT!.aav vel si- 
mili, et subiecto IlXaTMV ex IIXaTtovLXo\ ad Tac Se yu^iOLix.aq . . . iSojixaTiai co- 
gitatione repetito. Respicitur autem hoc loco potissimum celeberrimum illud 
in Timaeo p. 41. A. 0£o\ ^eiov cet. ubi vid. Stallbaum. p. 176 sq. Scriptoribus 
ab eo laudatis , qni eius loci mentionem feceiunt , adiiciatur et simul ex Platone 
emendetur Origenes vcl potius Hippolylus Philosophum. p. 116 sq. ed. Wolf. 
p. 21, 90. ed. Milier. (unde Cedren. p. 159. C hausit) et p. 117. sq. ed. W. 
p. 22, 97. ed. M. quorum locorum priore Platonis verba in documentum eius 
sententiae , quam Epiphanius Platonicis trihuit , proferuntur. 

P. 20. Tov .. ieov .. 6pLZo\)ai . . ta ^ i]jux-»^v TravTo? tou 
ovTO? xuTOU?, oupavou xa\ YTl?] I^l ^«t: deum definiunt animam 
universi rerum complexus, coeli et terrae. Kuto;, quod xutos niale scribitur, pro- 
prie est quod aliquid conlinet et complectitur. Hinc Plato et alii vocem ad ho- 
rainis corpus eiusque partes transtulerunt. Vid. Schultens. ad Proverb. p. 81. 
lacobs. ad Achill. Tat. p. 692. /^s«. Animadv. in Plat. Leges (XII. p. 964. E.) 
p. 577. Stallbaum. ad Timae. (p. 44. A.) p. 189. Ad mundi complexum et 
quasi corpus translata , vox apnd Nostrum recurrit p. 44 (12) ubi idem expli- 
catius de Stoicis: 2Tfol'xo\ . . ipaaxovTec elva'. vouv tov Seov, t) TravTo; tou cp(x>- 
(ji£'vou xuTou;, oupavou t£ cpY][j.L xa\ JT,^ xa\ Ttov aXXtov, cJi; £v ato[j.aTt 4'^)(tiv. 
Ita enim pro vulg. t; (tJ Pet.) to.vto; . . • ^^yji. cum cl. editore legendnm esse, 
nostro ex loco inielligitur. Adde Irenaeum ap. Epiphan. p. 462 (249) Ttpo; auTto 
Tto xuTet. et Epiphanium p. 510 ('-'76) iLOtrjTi^v tou TtavTo; toutou tou xutou?, 
oupavou Te xa\ yi]^. ubi prius tou delendum : T. II. p. 400 ^619) ^v TcavT\ TtjJ 
dpL^ojJLEVtp (leg. dptOfj.^vtp) tt;; XTia^toc xut£'. , nbi vid. annot. , p. 436 (638) 
Tov 7T:otT]Tiiv . . Tov To'6£ To TtSv xuTO? (. xuTO? male vulgo) oupavou t£ xa\ YTQ? 
. . 6Ti[j.'.oupYT]'aavTa: T. III. in Anaceph. p''546 (132) ubi nostri loci verba re- 
petuntur, in quibus cod. Veu. tou ovto; TiavTo; xuTOu; praeter Epiphanii con- 



SCRIPTAE AB ALB. IAHN[0. 9 

suetudiaem. Ex aliis scriptoribiis conf. Pseudo - Clem. Hom. Vf, 6. Herm. Tris- 
meg. p. 9'2. ed. Turiieb. to Ttav uSaro; xal yriq xai aepo; x u t o ; (xi>To; male 
Turneb.). quae totidem verbis in dialogo Hermippo ed. Bloch. p. 21. reperiun- 
tur. Synes. Hymn. I. b7. (vo'os) xuto? oupavwv kXhati. IV. 156. sq. xuteo; 
(jL£Ya/.ou I j?p'.apars Sivat?. IV. 167. sq. — a.u^iSiuv [ xuto? oupaviov. Piura 
dabit Fronto Ducaeus ad Irenae. T. II. p. 213. 6. ed. Massuet. Apud posterioris 
aetatis scriptores xoTo; et •nXaTO? synonyma sunt. Yid. Boissonad. ad Herodian. 
Epimer. p. 73. 

P. '20. aa)[i.a Sl auToO tc TCav..xal o^^SaXjxoucTOUs^u- 
aTTJpa?] Eandem de sideribus sententiam , repetitam in Anaceph. T. III. 
p. 546 (13'2), Epiphan. p. 50 (14) Pythagoreis, incertum quo iure , tribuit. 
Indica hoc ex genere attuli Animadv. ia S. Basil. M. I. p. 42. Interpositis ver- 
bis &)<; l,'9-r]v respicitur nomen xuto? , in prosimis ea qua dixi vi positiim. 

P. 28 (2). a/^pt TOiI Tf)jj.£T£'pou xpo'vou, TouTSCTi paaiXeta? 
OuaXevTtviavoiJ xal OuaXevTo? £v8exdTou I.'tous xal Fpa- 
T i a V u ] OuaX£VTLViavou cod. Ven. , edd. Basil. et Pet. OuaXevTtvou ed. Pet. 
Colon. Aretius in marg. ed. Bas. epSo.uou post FpaTiavou addidit. Conf. Epi- 
phan.\T. II. p. 434 (63») ew? tou TiapovTO?, TouT^OTtv OudXevTo; piev ^tou; <.•{', 
FpaTiavou Se Itou? S', OuaXevTtviavou Se veuTe^pou erou; a'. Idem tamen T. II. 
p. 16 (404) eo)? Tou T^aeTtpou xpo^^^u , SuSexaTOu eTou; OuaXevTcvtavou xa\ 
OudXevTo; xal rpaTiavou [EaaiXeia?. 

P. 28 (3). IVtxavSpo; .. o' auyypacpeu?] Notanda vox auyypa- 
^eu;, de poeta usurpata. Conf. Epiphan. p. 26 (2) ol . . tuv 'EXXtqvuv auyypa- 
(pziq, TCOiT]Ta( T£ xal XoYoypd^O'.. Vid. A. Ernest. Opusc. Var. Argum. p. 9. 

P. 44(1!). T)'7iavTo; tou optojji.e'vou xutou; ... o)? ^v ao)'- 
li.ot.zi ^l^yX''!''] ^'^' aunot. ad p. '20. tov . . ieov . . o'p£?ouat cet. 

P. 44 (12). 'MzpiL,o\iGi 8e ol auToi ttqv [xiav -eoTiQTa zlq 
•noXXa? [Jiep!.xd? ouata?] Vid. Animadv. in S. Basil. I. p. 127- et conf. 
Epiphan. T. III. p. '204 (920j o . . .uepiaTr,; Ttov dSiatpe^TWv. 

P. 44.45 (1'2). ii.zza.y y la ixo'j q te ^puxwv xa\ jj(.£Teva(i)fJLaT(d- 
aets aTto aa)|jLaTo; ef? aupLa, xaSatpojJLe^va; awfxdTtov, i] 
S'au TidXi.v c??Suouaa; xa\ dvd rcaXiv ^^''''wiJLe^va?.] Haec verba 
cum praegressis : [jLepi^ouai . . . xa\ Ta dXXa, non cohaerent, neque liabent, 
quo referantur. Nimirum, sublato post Y£vva)fJ.£'vas puncto, haec omnia ad TCap- 
u^aLVOuai trahenda sunt , ita quidem , ut ista : TauTY^v ttTiV daejBetav , tanquam 
per appositionem negligentius adiecta accipias. Ad illa autem : xaiaipo[J.e'va? ... 
Yevva)(JLe'va? , ex (jjuxuv repete 4(ux,d?. Kal xa5atpo[JL£'va; cl. editor probabiliter 
coniecit. Idem pro vulg. y] 8' au TtdXtv recte ita scripsit : yJ S' au TtdXtv, sicuti 
dudum fecit Gatah. ad M. Anton. IV, 21. De formula t) 6' au TtdXtv praeter lo- 
cum ab Oehlero comparatum Haer. 45, 1. f. (p. 705. Oehl. p. 388. Pet.) conf. 
p. 50 (14. 15.) ubi bis t]'6' au TvdXtv ed. Bas., t)S' au TtdXtv Pet., ■?) 8' au TidXtv 
Oehl. Fortasse tamen erit , qui poeticam vocem T'8k Epiphanio condonet. Vid. 
annot. in T. II. p. 65'2 (764). Ceterum (j.£T£vaa)[JLdTa)atv , sive, quod idem va- 
]et , (jL£TaYYi!J,uov animaruni , de quo vid. annot. ad p. 20, Noster cum S.Hip- 
polyto Philosoph. p. 146. ed. Wolf. p. '26, 41. ed. Miller. Sloicis tribuit, haud 
sane optimo iure. Vid. Galak. i. c. 

P. 46(12). Tt£pt ou t:oXu; SpuXeiTat Xo'yos] OpuXctTat cl. edi- 
tor secundum libros scriptos et ed. Bas. ; ipuXetTat idem T. II. p. 166 (489) 
ubi Petav. SpuXX£fTat. IloXuipuXTjTo; loco vulgati t;oXuSpuXXt]to? ex libris scri- 



10 SYMBOLAE IN EPIPHAN. PAN. 

ptis rpstitiitiim est T. II. j>. 39K (0171. 6^8 (7o5). Et sunt sane formae 2puX- 
Xos, bpuXXcS , 7ioXu!;p\jXXT]TO? in Alticis miiiime ferendae ; sed eaefiem a poste- 
rioris aetatis scriptoribiis abiudicari non possiint. Vid. annot. in Eliam CrtU 
col. h56, 10. Sic ipuXXo;, non i)pOXo;, Noster p. '256 ('^4), bpuXXefv, non 
SpuXerv , disci|iuli Marcelli Ancyrani ap. Epiphan. T. III. p. 64 (K-i3). 

P. 4H(I4). OlSt yoip auTo? Seov, ra Se ffioixz^a TrdvTa 
£x TO"j ovTOs ^coG •'{zyt'ir\a'iaii.'] Male vertit Pelavius: Elenim deum 
iUe cognovil ab eoque cuncla producta . . . asseruil. Siint autem haec sic ver- 
teiula : Profilelur enim denm esse , quae autem generala sint cuncla, ex deo orla 
esse. Petavio fraiidi fiiit ol8i , id est esse slaluil, agnoscil, profitelur. Alhenago- 
ras Legat. pro Christ, cap. VI, 9. de Platone ilem loquens : eva tov aYevvK^TOv 
xa\ afStov voaiv 5eo'v ti 8' olSev xal aXXou; . . . aXX' w? YevY]Toij? otSev auTou?. 
Sic Noster p. 104 (45) 5i6::ep Ttvk? auTov Xe'Youaw 'iSovfJiafov, aXXot 8e 'Aaxa- 
Xci)viTif]v 1'aaaiv. T. II. p. 150 (4sO. sq ) p. 364 (59M) 8uo yap xoxxou? ol8ev tJ 
YpatpTl eJpYifi^vou; (ubi efpY],u.e'vous salva sententia abesse potest). p. 458 (650). 
T. 111, p. I.!0 (■■^73). 256 (950) iibi Petavius tricatur, 258 (952) et saepe alibi. 
Noniiiinquam ol8e verti potest appellat , ut p, 370 (199) ov xa\ Xo'yov ol8e tou 
Seou. Verbum ^TtiaTaaSai simililer usurpatur , velut T, II. p, 124 (465). 150 
(4h0). al. Vid. mea ad Marc. Eugenic. p. 6H. et ad Eliam Cret. col, rtl3, 1. 
praeterea annot. in Epiphan. T. 11, p, 330 (5W0), — Quae apud Epiphanium 
post ytyt^fia^a.f. vulgo adiiciunlur : Tiva? 6uv '[Jieis, ex insequenlibus huc temere 
iliata esse , Oehlero prorsiis adsentior. 

P, 48(14), eJvat 8e irpuTov al'Tiov xal 8euTepovxa\Tpt- 
TOv] Fontem habes in Platonis , qui ferlur, Epist, II. p, 312, E, Ttep\ Tov 
TcavTtov paa'.Xe'a TidvT' ^aTc . . . xa\ txefvo a-.Tiov dTidvTuv Ttov xaXwv. 6euTcpov 
8c T:ep\ Ta 8euTCpa xa\ TpiTov T:ep\ Ta Tpaa. quem locum , ab Aslio Lex. PJat. 
T. III. p. 413. V. TpiTO; neglectum , Plalonici pariter et scriplores ecclesiae 
certatim celebrarunt varieque inlerpretando suos in usus converterunt. Conf. 
Chalcid. Comment. in Plat. Tim. p, 277. ed. Meurs. originem quidem rerum ... 
esse summum et ineffahilem deum , post providentiam eius secundum deum . . ., ter- 
tium esse porro suhstantiam , quae secunda mens dicitur. et p, 278. Ergo summus 
deus iubel, secundus ordinal , lertius inlimat. Socrat. Hist, Eccles, VII, 6, ou'8£ 
Yap riXaTwv To SeuTcpov xa\ to TpiTOv alTiov , w^ auTOs o'vo[i.d^etv ct(i)!3cv , ap- 
XT,v uTidplcw; e?XTf]9e'vat <pTia(, Plura dabuut Sleuch. Eugubin. De Perenni Phi- 
los. Lib. I. p. 104—113. ed. Basil. (a. 1542). Quirin. Epist. p. 27. sq. (qui iiiter 
alios excitat Cyrill. Contra hiiian. Lib. I, ubi tamen ui^eatv pro a^eatv legea- 
dum) Creuzer. Annot. in Plolin. p. 27», o. 397, b. sq, et p. 401, b. (a quo ta- 
men miror Annot. p. 67, b. sq. neglectum Plotinum p. 73 C.) Brandis. Hist. Phi- 
los. Graeco-Rom. T. 11. P. I. p. 3.30. not. .^. (qui laudat Martinum m Etudes sur 
le Timee , p, 56, sq.) et Thomasium in Origene p. 66. Et Patres quidem Eccl. 
eo loco tanquam teslimonio doctrinae de S, Trinitate abusi sunt, Quid ? quod 
Origeni Christus 6 SeuTcpo? beo'; (vid. Thomas. Oiig. p, 125) , sicuti ab eodem 
Comm. in loann. I. 3. Xoyoi ScuTcpot et TptTOt celebrantur. Sed operae pretium 
erit , Plalonis personati locum a temerariis , quibus tentatus est, interpretandi 
et emendandi conatibus vindicare. Velut Sleuchus Eugubinus verba SeuTCpOV 
T:ep\ et tp'!tov Tiep\ sic vertit : circa secundum et circa tertium , Ta ScuTcpa autem 
et Ta TptTa, siibintellecto £aT\ , subiecti , quod dicitur , locum tenere temere 
opinatus est. Peius etiam rem gessit Moshemius , qui Praef. Tom. II. Dissert. 
ad Hist, Eccl. p. XLVIII. sq. , abusus Platonis conlextu , luslino Mart, Apol. I. 



SCRIPTAE AB ALB. IaHNIO 11 

60. p. 79. et Proclo Instit. Theol. Plat. U. 4. p. 102. ed. Port. , scribi iussit : 
SiUTEpa oe Txepl t6 SeuTipov y.al Ta TpiTa iztpX x6 TpiTOV. Omnino quotqiiot 
Plalonis loco usi sunt scriptores veleres, Epiphanio non excepto , in eo peccasse 
videntur , quod doctrinam de triplici rerum auctore eo contineri existimaiunt. 
Verum enimvero illud ^xeivo pro ^xsfvo? (scil. o uavTUV paffiXsu;) ponitur, quod 
attractione , quae dicitur, ad aiTiOV rePertur. Qiiae autem sequuntur, SeUTEpov 
etTpiTOv, intellecto oUnov , non minus quam al'T!.ov octovtuv tuv xaXuv, tan- 
quam praedicata ad snbiectum : o TiavTUV [iaaiXcu;, referiintur. Totnm lociim 
sic verto : circo regem omniuin rerum omnia sunt . . . estque ille causa omnium 
pu/croriijn. Secundaria vero idem causa circa res secundarias, tertia circa res 
terlio gradu constilutas exislit. AeuTEpa sunt generata quidem , sed immortalia, 
TpiTa geneiata simul et mortalia , quibus in generibus rerum creatoris potentia 
nonnisi secundo et tertio gradu se prodit, nimirum per deorum inferiorum mi- 
nisteria. Vid. Plat. Tim. p. 41. D. (quo ex loco Platonicus auctor Epistolae II. 
1. c. profecit) Plotin. p. 5. A. B. ibique Creuzer. Annot. p. 4, a. Verum in hac 
re partim vidit C. Gesnerus , qui Athenagorae , Legat. cap. XXI. 6. ad Plat. 
Epist. 1. c. provocanti , Timaei locum scite adhibuit eumqiie explicare conatus 
est. Quo magis miror , qiiod idem non viderit , ap. Athenag. 1. c. ista : xa\ 
uep\ 8uo xa\ Tpia, a sciolo profecta et expungenda esse. 

P. 4H(14). t6 8e SeuTepov al'Ttov ix. Seoii; Y^YSvrjaSa^ 
Ttva; 8uva(Ji.C'. ;] Auva.uet? istae apud Platonem re , non nomine , compa- 
rent, Tim. p. 41. A, sqq. 0eo\ Sewv cet. Vid. anuot. ad p. 20. ciioxi 8e xa\ 
Seou5 cet. Hoc sensu decantatae Philoni ludaeo et Gnosticis 8uva(Ji,ei;, id est 
polestates sive mentes divinae. Conf. Saturnilus p. 134 (62), Basilides p. 146 
(69) 162 (73), Valentinus p. 37rt (204), Secundiaiii p. 394 (213), Marcus p. 446 
(241) 452 (243), et Selhiani p. 522 [2^4). sq. 532 (290). Vid. Maller. Hist. 
Doctr. Gnost. I. p. 63. Eadem vis vocis SuvajJLt^ in Origenis doctrina , notata 
ab Epiph. T. II. p. 234 (527) ttqv >liux,Tnv yap ttqv avSptOTtivTjv Xi^fzi TCpouTiapxetv 
ttYY^Xou? 8l TauTa? etvai xa\ SuvajJiei?. Eadem in doctrina vox intellectus 
posita ap. Philaslr. De Haer. cap. 99. quemadmodum Suvoffjiet; alias voe? vo- 
cantur. Vid. Casaubon. Exerc. I. in Annal. Baron. p. 61, a. 

P. 48 (14). *^da-/.ziya'.po\j':(xii- Oupavo? ajjia xpovo) y zy z- 
VYjTai, 6[iou Y^'? ^-°''^ XuSiQaeTat] Scripsit Epiphanius, aut saltem 
scribere debuit : o'(J.Ou a p a xa\ XuSiQaeTau Sententiae fons est apud Plat. Tim. 
p. 3y. B. Xpovo? 8' ouv fjieT' oupavoij yiyo^it^i , Iva ajjia Y^vvTiSe^vTe? xa\ XuScoaiv 
cet. ubi vid. Stullbaum. p. 162. Cum proximis: thzs, ydp tots xa\ auYXP°''°^ 
elvat Tt5 3e(p Tiqv uXif]V, conf. S. Hippolyt. Philosophum. p. 111. ed. VVoIf. (p. 21, 
72 sq. ed. Miller.) tiqv jjlcV ouv uXtjv ap^T^v elvai xa\ auYXPO^^ov tw ieu TauTTQV. 
ubi vid. Wolf. Gregor. Naz. Orat. XXIX. p. 529. B. et ad eum Elias Cret. Com- 
ment. col. »08. Epiphan. T. III. p. 312 (984). 
P. 66 (24). Atotxapa] Ouaixpa Aretius. 

P. 70 (26). (iejji.taa,a^vot] Me}iia|JL|JL^vot ed. Basil. ex Epiphanii con- 
snetudine. Vid annot. ad p. 434 (234). 

P. 70 (26). iav Tt; a^jiQTat vexpou] Tou vexpoij diu est quod 
Aretius rescripsit. 

P. 84 (34). a!TiS"Q • . . puatv ao)fjt.aTO?] '^7)8^1 i'xxptaiv a-Kip[xa- 
TO? los. Scaliger speciosius, quam verius coniecit. Tu vide annot. ad p. 192 
(95). 

P. 86 (35). 'EXiqXexTat] Ita Oehltr. cura cod. Ven pro vulg. ^QXexTOt; 



12 SYMROLAE IN EPIPHAN. PAN. 

nam ^AT^XXexTa'. cst typothetae peccatiim. Pro TjXjXTai ferri poterat -^'XeYXTai, 
neglecta reduplicalione. Vid. annot. in T. III. p. '66 (K2H). Sed sciibendum 
^XTfjXeYXTai , coll. annot. iu T. 11. p. 436 (63b). 

P. 94 (39). X^YO''"^; oTt, ^aol, cet.] De voce cpYial in cpaai mu- 
tanda cl. editor hoc loco, p. 104. I6'2. 164 et alibi sententiam recte retractat 
in Addendis et Corrigendis. Vid. annot. in T. I. p. 48H ('264). 

P. 105(47). ENAHMIA XPISTOY xal i'vaa p xo ? rcapou ct ial 
'Ev8T,[J.(a lioc loco idem valft atque ivaapxo? Tiapo^jaia, in qua declaranda im- 
Srin.tvi el ^TiiSrifxCa Theologis magis usitata. Sic Ejtiphanius post paulo : [jLeTa 
Ti]v auToO 47T:t8T](jL(av, et statim post: euiu? 8e^Ti:c8T^(XY)ae.. r^ tou 
xup{ou t|jl(j3v 'IifjaoO XpiaToO evaapxo; Tiapouaia, quae tamen ^opTixuTepov dicta 
sunt. Athanas, ap. Epiph. T. III. p. 344 (lOUl) t^? £mSY]fj.La; tou Xcyou. p. 350 
(1004) :tpo TTi? £Tii6v][jLia?. p. 354 (lOOG) ^ti!. . . tou £x Mapta? . . ^TO6T]|jit)'- 
aa\TO?. Vid. Animadv. in S. Basil. I. p. IIH sq. Neque tamen ^v6T)[j.eiv et £v- 
8Y]]JLLa in hoc argumento minus recte habent. Conf. £v8"r](J.erv p- liS (53) 
£v8t] |jL-f] aavTa 8k tov XpLatov ^v tw 'A8afj. TtpwTOv cet. T. II. p. 610 (740). 
flw; £ve8T]|jLT]aev e?? aapxa — ; p. 6J8 (7.50) £v8T]|jLT]aa? tw tcov av- 
SpwTitov yi^zi.: iv8T](jLia, p. 70'i (3H7) i/. t:^? auToO aYa^T]? upo? T]|i.a; 
^v8T][j.ia?. p. 716 (395) tt\s .. xup{ou tjijiwv ^v8T]ix{a;. T. II. p. 702 
(791) 8'.a TT]v Ifvaapxov ^vTaO^ia ^v8Ti[Ji{av. Vid. Suicer. Observat. Sacr. 
p. 3!i. Formula i'vaapxoc Kapoua{a in eodem argumento ponitur p. 102 
(44). T. III. p. 334 (996). 364 (1012). 366 (1013). 374 (1017. cap. 24 et '25. 
ubi tautologia tt^v ^v8T]jj.{av ttq; ivaapxou zapoua{a?). 376 (1018). et .saepe 
alibi. 

P. lOH (47). xa\ uav el' t{ £aT!.v av^pwrcoc] Speciosa est emen- 
datio los. ScaUgeri, o Tt pro el' Tt legi iubentis ; sic enim optimi quique scri- 
ptores loquuntur. Statim Plato Phaedr. p. '246. E. to 8e iJetov xaXov , aocpov, 
a'Yaiov xa\ uav o Tt toioutov. Verumtamen ei' Tt in Anaceph. T. III. p. 552 
(135) recurrit, et omnem dubitatiouem tollunt , quae Epiphanius in eodem ar- 
gumento ponit T. II. p. 666 (771) xa\ TiavTa el' xi eaTiv a'vipioTOi;. T. III. 
p. 380(1020) xa\ uavTa cU t{ £aTLv avbpuTOv;. 396(1029). 444^1057). Parilis 
usus vocis e? cernitur in verbis xa\ el' TL etepov a'.a)(p6v T. III. p. 410 (1037). 

P. 117 (52). 'E8{8aie ... aSia^op^av] Vid. annot. in T. III. 
p. 55S (319). 

P. 118 (53). ouTOt TT^v BapPeXco xa\ Bappepw auxouai] 
Legeridum: t t^ v xa\ Bapi^epw. subaiidito xaXouij.£'vT]v. Cf. £pip/ion. T. II. p. 404 
(621) Tov Ko\j'[^pixov, Tov xa\ MavT]v. et : T£p[3{v!3ou , tou xa\ Bou8a. et in 
Anacephal. T. III. p. 53W— 542 (127 — 130) ubi omiiia plena exemplorum. Ple- 
nius idem T. II. p. 228 (524) 'ilpiYevT]?, c xa\ 'A87.tj.avT'.o; £-r.'.'/.\r{^d^. Vid. 
Schaef. ad Gregor. Cor. p. 459. sq. Est autem BappeXto eadem ac Bappepto, 
quae alias BappT]p(0 vel BappTjXu vocatur. Coiif. p. 124 (56) BapPT]pw iqto'. 
Bap[iT)X(o. p. 184 (92) t) !J.t]tt]p t(ov ?(ovtcov -r] Bap^Tipa) -^'toi Bapj3T)X(o. ubi 
veiba BapijTip(o TjTOt cod. Ven. perperam omittit. Eam qui colebant Gnostici, 
Bapjir/LTa'. (vid. Epiphan. p. 174, 85) vel BapiSrjXKOTai (vid. Theodoret. Haeret. 
Fab. I. 131 , aut vero , nomine propter mysteriorum turpitudinem immutato, 
BopPop'.avo\ (vid. Epiph. Theodorel. 11. cc.) vel BopjioprTat vocati sunt (vid. Epi- 
phan. p. 1 18, 53) , id quod Fabricium ad Philastr. cap. 73. latuisse videtur. 

P. 118(53). o" Xp'. aTov ^aat. v xexT^aSat ^v T(p oupav(p] 
"ExTiaiai cod. Ven. teste Oehlero in Addend. et Conig. , nisi forte ^xT^aiJai 



SCRIPTAE AB ALB. lAHNIO. 13 

ille cod. exhibet. Sed hoc praetei- soloecam Epiphanii consuetudinem. Vid. 
annot. in T. II. p. 388 (611). 

P. 124 (56). Yuvatxa .. ^ejJipada] Ed. Basil. p£{jLiji.a5a, quod Are- 
iius ante Petavium correxit. 

P. 128 (5H). T(o uaipl Tcov oXtov] Tw , quod a cod. Rhcdig. et ed. 
Bas. abest , Petavius cx cod. Vat. recte adiecit. Formula o TtatTjp twv oXtov, 
quae respondet Piatonicae o TtaTi^p ToCSe tou TtavTo? Tim. p. 2S. C, Haereticis 
perquam placuit. De yicolaitis Noster p. 176 ("-6) £'j'yovTa'. Stqj£v . . Tw zaTpl, 
9aal, Twv oXwv. fdem de Carpocrate p. 204 (102) outo? 81 TiaXiv avto [xev 
{A(av apyjQv liyii xal TraTepa tcov oXtov. In Valentinianorum haeresi Irenaeus ap, 
Epiphan. p. 346 (l»5) tov rzaxipa /.al paaiXsa ■navttov. et p. 346 (186) ixaTepa 
ouv xa\ Seov X£'youaLV auTOV (nim. Demiurgum) yeyovevat Ttov £xTo? toG tcXy]- 
pto{JiaTO?, TCOCTQTY^v ovTa uocvTtov vljuytxtov T£ xal uXtxcov. ubi nomina TtaTT^p et 
TCOnqTi^? de deo coninncte usnrpata , ut ap. Plat. Tim. I. c. Tov . • ZOtifjTT^v xa\ 
TiaTepa TouSe tou TiavTo'?. Valentini puio; a Plolemaeo ap. Epiphan. p. 400 (215) 
TiaTTQp Ttov oXtOV vocatur , qiia dictione idem ap. Epiph. p. 402 (217) et 410 
(222) utitnr. Eandem habet Marcus apud Irenaeum Epiph. p. 4.32 (234). 452 
(244). 454 (245). Colorbasiorum TcpoKaTopa Ttov oXtov Epiphanius p. 480 (259) 
commemorat , Heracleonis tov avto Ttov oXtov 7iaT£'pa p. 486 (263). De Sabellio 
et Eunomianis vid. Elias Cret. Comment. in S. Gregor. Naz. col. 803 (ubi cf. 
annot. 1) ct col. fe69. Neque vero hac formula Platonica abstinuerunt Patres 
Eccl. , in his Epiphanius p. 698 (383). T. III. p. 406 (1035) et alibi. 

P. 128 (5tt). elvai Te tov a?(ova toutov aTCo apx,wv xal 
^^ouaitov tpiQai tyJ? xaxta? ^v ^XaTTto^.aaTt xaTeaxeuaa|x£- 
vov] Tov aJtova toutov dicit mundum adspectabilem. Conf. Epiphan. in refu- 
tatione p. 128 (59) TCto? 8l SuvaTat o xo'a(Jio? Seoij {jltq ccyaSou uTtapxetv ; 
Mundum autem a divinis potestatibus , sive bouis sive malis , esse procreatum, 
plurimorum Haereticorum , imprimis Gnosticorum , opinio fuit. Epiphan. p. 132 
(61) de Menandro , Simonis discipulo : dfjLOito? Se eXeye xa\ auTo? tov xoa,aov 
y£yov£vai uti' ayyeXtov. p. 134 (62) de Saturnilo: £TiTa Se T-.va; (ayyeXou;) tov 
xoafjiov Tt£Ti:o'.Y]X£'va'. xa\ Tt/. £v auTto. et de Basilide p. 146 (63) iy, Se Tou- 
Ttov Ttov 8uva}j.£tov Te xa\ ayye^Xtov yeyovEvat avtoTepov TcptiSTOv oupavov cet. 
Nam quae alii de mundo ab angelis procreato docuerunt, Basilides ad coelos, 
qnos commentus est , CCCLXV transtulit , quorum singulos ab angelis per- 
fectos esse tradidit. De Carpocrafe Epiphanius p. 204 (102) tov Se xo'a[jLOv xa\ 
Ta ^v Ttp xo'ajJL(p UTid ayye^Xtov yeyevv^aiat cet. Valentiniana ex hoc genere vi- 
deas ap. Irenaeum Epiphanii p. 346 (1S6). sq. Angelicos hac ex opinione nomen 
nactos esse suspicatur Epiphanius T. II. p. 194 (505). Hominem quoque ab 
angelis formatum esse, Ophitae (vid. T. I. p. 500, 271) et Sethiani (vid. p. 522, 
284) finxerunt. In eadem opinione Seleuciani et Hermiani fuerunt, teste Fhila- 
stro cap. 55. p. 57. ed. Oehler. ubi vid. annot. Horum omnium fons apud 
Plaionem, qui in Timaeo p. 41. A. sqq docet, deos inferiores mundi opifici 
operam praestitisse, resque mortales et interituras , in his hominem , creasse. 
Inde factum , ut Patres Eccl. Platoni et Platonicis Haereticorum opinionem ad- 
scriberent, qui corpora ab angelis ficta esse volebant. Vid. Corpus Haereseo- 
log. ed. Oehler. T. I. p. 291. 326. sq. — Quod autem Simon hunc nostrum 
mundura £v £XaTTto|jLaTi xaT£axeuaafJLe'vov dicit : Basilidiani eidem u a t e' - 
pifjfxa tribuunt p. 154 (74) to X£yo'.u£vov Trap' auTOL? tou xo'a[jLou toutou uaT^- 
p-njia. Eodem pertinet, quod Valentiniani ap. Epiph. p. 312 (166. sq.) uaT^- 



14 SYMBOLAE IN EPIPHAN. PAN. 

p T) fjL a vocant potestatem , quae hiinc nostrum mmuliim procrcavit. Adde 
Iretiaeum , contra Vaknliuianos disputantem , ap. Ejiiph. p. 37b ('^()4) |j.iav (Su- 
votijL-.v) dT:ocrraaav xal utJTepTQoaaav tt^v Xo'.t:-qv TipaY!J.aT£(av Ti£TCO'.-f)aiat. 
(inil)us siguilicatur duodecimus aeon , de quo Kpijih. p. 3^2 (-0()) o fiw8^y.aT0? 
aJuv o' £v OaTepTQfxaTt ^^''OM-^^o?- ^" i>ecu«di doctrina , licet aliquantum 
discrepante u Valentiniana, tamen similia deprehenduntur. Conf. Epiph. p. 3rt6 
("208) TTQv 8t a:ioaTaaav te xa\ uaTep-oaaaav SuvafAtv p.TQ elvai (xtco 
Tc5v TpiaxovTa afuvuv , aXXa fieTa toO; TpiaxovTa afwva? et ibid. cpaaxei . . 
To uaT^pif)|i,a jj.£Ta tou? TptaxovTa a?wva? YeyevY^aba'.. Quem Epiphanius 
p. 3H8 (-10) ita increpat: lli^ev apa t-qv toO \JaTepTQ|j.aTO? ^uaiv xa- 
TeiXiQ^a;, u outo^ , t[ aTiooTaaav 8uva[j.w , Xe'Y£- In eadem re -rj uaT^pa 
6uva(j.i? xa\ t) a~oaTaaia ab Epiphanio post paulo commemorantur. Marco- 
sios , qui mundi opilicem uaTepY]|j.a, et tertio quidem gradu , esse statue- 
runt, merito castigat Irenaeus ap. Epiph. p. 4G() (2-i8) et binis locis p. 468 (io2). 
lidem animam ii uaTcpif)(J.aTo; profectam docuerunt , leste Irenaeo ap. 
Epiph. p. 476 (256). Simiiia Heracleonis placita Epiphanius notat p. 4H6 (263). 
487 (-64). 492 (266). Sunt autem haec omiiia repetenda ex Plalonicorum 
placito de defectu et inopia rerum mortalium ; id enim ipsum, defeclum et in- 
opiam, £XaTT(i)|JLa et uaT^pTQ[J.a declarant. Vid. Scholia ad Dissert. Plat. 
p. ir)2 (ad p. 66 med ) et p. lo3 (ad p. 68 med.). 

P. 130 (60). oupiov] Arelius: ,,Forte oupwov," indicato loco £saiae 59, 5. 
Sed oupiov idem quod oupLVOV (vid. Schneider. Lex. h. v.) , et ouptov Noster, 
eundem Esaiae locum respiciens , p. 168 (82) ol toutu tw NtxoXaw auve^euYJJi.^- 
vo'. , uaXiv a;:' auTovJ (J? aTic o u p ( o u uou ocpeo); axop:itot tJ ii, aa::i8wv y^" 
YevvT](j.e'vo'.. Adde Gregor. iNuz. Or. XXI 11. p. 433. E. ■'('ji<ia6ixibot. xai Ta xofj.^^a 
UfJCJV ■^t^vcjiJ.y.TQi. 1] £^aiJ.j5Xa).aaTa , ir:ii8' av (leg. £::£cSav cum cod. Basil.) Ta 
wa Twv aa:riSwv pTJIavie; tJ auvTp^I^^avre? Xo'yw axXT]pw (add. t£ ex cod. Bas.) 
xal (p. 434 A.) avTtTUTwW , o u p • a xa\ av£(j.'.aia TauTa ^X£y^w(j.£v (i/dyx^ii.tt 
cod. Bas.) xal tov it auToi? t-q? aaepeia; xpuT:To(j.evov paaLXtaxov eJ; (jeaov 
d.ya.yijHJ.zi (aYW(J.ev cod. Bas. cum Reg. hu. Or. 1.). ubi £7ias Comment. cod. 
Basil. fol. 266 V. i'aTt Sl tou T^po^TJTOu TaviTa Tjaafou, Xe'YovTo? • w' a aani- 
6wv i'(5pT)^av, xal o (j.e'XXwv twv wo3v auTwv ^aYetv, auv- 
Tpt^''^? ouptov eupe xa\ £v auTW (JaaiXiaxov. xaTa (acv ouv to 
^T)Tov ol Ta Tc3v aa7:LSwv pT)Yvu'vT£s w'a, ouSlv CTcpov eupiaxouaiv tJ [iaatXiaxov. 
^vTauia 6e o aYto? outw; w'vo'ij.aae tk S6Y(J.aTa t(3v 7.(191 tov euvo'(JLtov , o)? 
lo^c'Xa xa\ iavaTT)9o'pa. paatXiaxov Sc Xe'Yet to 9!3&poTCOiov auTtov Tporaxw?. 
c^ew; 8c xuT)(j.a 0' paatXtaxoc TraYxaXcTCOv, xa\ i^ auToij j3Xc'(j.(j.aTo; bavaTo- 
Tcc.cv , cJs XoYo;. aaiLiSe; (j.b ouv ol Tiep\ tov £uv6(a.tov , wa 8e Ta SoYnaTa 
ouTc3v, xpuTCTOVTa £v eauTOi; tt^v aa^petav xa\ pXaa9rj(j.(av , t)v St^ xa\ [iaat- 
Xiaxov Trpo;aYop£uet Sta tov u:;ep|JaXXovTa [6v. Quae cum Gregorii verbis ad- 
posita suut ad allegoricam interpretalionem loci Esaiani apud Epiphanium. 

P. 132 (6r. (j.£isOva . . xu[^£Lav . . £pYaaa[j.£vo? upos arta- 
TT)v Twv av!Jpti)::wv] De rnetaphora vocis xu[i£ta, usitata in declaranda 
omni arte fraudulenta, vid. Schleusner. Lex. in Nov. Test. ed. IV. T. I. p. 1333. 
sq., et conf. Epiphan. p. l48 (70) 1,'vicv eupiaxct (Basilides) tt)? auTuu xu- 
p£{a; ■:t:otT)aaaiJat ti)v TpaY(p8£av. p. 154 (74) in refutatione Basilidis , qui Si- 
monem Cyrrnaeum a Christo in passione sui vicarium substitutum fuixit : i'aTat 
XotTiov . . xaxoT)i£ia; xa\ x u p e ( a ; i'pYov t6 TotouTov , oTt 0' xupto; x u ^ c i a 
Ttv\ eauTov xpuvj'*? OLWa^i (xvt' auTou (leg. ocvb' auTou coU. p. 156, 75) rcapaS^- 



SCRIPTAE AB ALB. [AHNIO. 15 

5(dxe. p. 156(75) in eadem re : TiaiYvtov ^TioiS'. xupeia; o' toO SeoO Xo'yo;, xal 
aXXov avi' avJtoO ^iapsSfSou anoiavifv y.a\ cjTaupwbtjvau Idem de Marco p. 430 
('232) fjLaYwq? uTcap/uv xuptctai; ^|jLTi£Lpo'TaTo;. de ilrianorum secta T. III. 
p. 124 (876) r]v to T:av x u ^ e i a ? £[JL:iA£tov to £'pyov. et sic alibi saepe. Ku- 
PeuTixo; translate est fraudutentus p. 476 ('257) x u ,3 £. u t ix in Ti; ^T^ivoia. p. 710 
(392) xuiJeuTtxv' eaxe T-qv aYWY^v. T. 11. p. 4H6 (665). T. III. p '208 
(9'23) et alibi. Kup£UTa\ Xo'ywv Gregorio Naz. Or. XXVII. p. 48^. B. sunt, qui 
fraudulenta disputandi arte utuntur. Vide Eliam Cret. Comment. col. 759. sq. 
et annot. 5. 

P. 134 (62). Tov xoajJLOV Se xaTa [jLEpiTeiav exa'aTW aY- 
YeXlp xexXY]p(oaiai] Angelos mundum aut terram saltem et singulas gen- 
tes sortitos esse , etiam aliorum Haereticorum doctrina fuit. Conf. Basilides 
p. l48 (70) TouTou; . .. |JL£|i.£pix£'vai tov xo'a!J.ov xaTa fSLaip^aLv xXT^'p(>) tu t:Xiq- 
5£t t(j3v dyyi\m , tout(i) 8t X^XoYy.evat to y^'''^ "^^^ 'Iou8a((ov. ubi xaTot SiaL- 
p£at.v idem quod nostro loco xaTtx fX£pLT£Lav. Quid ? quod scriptores sacri et 
ecclesiastici eadem in sententia fuernnt. Gregor. Naz. Or. XXVIII. p. 522. A. 
(vospa; SuvafjLst?) aXXa? aXXo Tt ty]; o?xou}jL£'vrii; fJL£'po; 5i£tXTf]cputa? , t) aXX(i) Ttv\ 
Tou TiavTo? £T:LT£TaY}J.£va;. ubi Elias Cret. Comment. cod. Basil. f. 62. r. s. cj? 
Yap ol T:po9T]Ta( StSaaxouaL xa\ to l£pdv Siigtiaii euaYYsXiov , exaaTW t£ eSvet 
xa\ xXiijLaT!. aYY^Xo; ^TiLaTaTeL. Epiphan. T. II. p. 108 (456) Ta . . i't3vTf] UTio 
d.yyiy.OM^ T£TaY[JL£va efaiv. cuius rei testimonia profert Deuteron. 32, 7. et Apo- 
cal. 9, 14. quorum locorum priorem Pelavius Animadv. p. 40. Basilidis verbis 
p. 70 (1. c.) adhibuit. Vid. Gataker. De Natura et Usu Sortium (Lond. I6l9) 
p. 37. Coleler. ad Recogn. Clem. PP. Apost. T. I. p. 518. sq. ed. Amstelod. 
Matter. Hist. Doctr. Gnost. T. II. p. 68. Notum est autem, Graecorum eandem 
opiriionem fuisse. Conf. Plat. Politico p. 271. D. E. Critia p. 109 B. C. 

P. 134 (6'2). xaTa ttt^v (jlop^tov ttq; av(oSev TiapaxuiJ^affTi? 
9(ovY]TtxT5? e?x6vo;J ^Jcovy^tixt)? etxovo? cnd. Vat. Vulgo ^(oviq?, omisso 
eJxovOs- Sed versio Lat. Irenaei I. 22. lucidam imaginem sponte nos perducit 
ad genuinam scripturam : cp a v "q ? eSxovo?- Ejnphanius quidem forma cpaetvo? 
utitur, veiut T. II. p. 49 (421). 414 (626); sed scriptores Platonici , quibus- 
cum Gnostici plurima communia habent , ^avo? dicere consueverunt. Vid. Ani- 
madv. in S. Basil. I. p. 48. sq. Nihil ad rem Suidas, qui cpavdt? temere inter- 
pretatur ^xXdtiJL^^eti;. Petavii coniectura xaXXovYJ? a lectione vulg. nimium rece- 
dit, et eodem nomine repudianda est Fabriciana ad Philaslr. I. 31. Tou avto- 
Sev Tiapaxu^^ctvTo; cpcoTo'?. Nihil obstat, quod in seqq. avtoSev to auTO cptos 
uc.paxu^^av , ut ap. Philaslr. 1. c, de lumine , non de lucida imagine sernio est. 
Ceterum in illis ap. Philastr. de virtute enim superna lumen dicunt fuisse dimis- 
sum , verbum dimiUi, sive mavis demitti , Graeco T:apaxuT:T£LV non respondet, 
quum TcapaxuT:T£tv sit tariquam per fenestram vel ostiolum prospicere. Conf. 
p. 138 (65) ubi Epiphanius haec Saturnili figmenta salse ita ridet : X^Y^ '«ilJ.tv, 
0) 0UT05, d Sta tcov iupiSwv Tiapaxu^^a? — • Vid. Casaubon. Exercit. ad An- 
nal. Eccl. Baron. XVI. p. 495, b. sq. ScMeusner. Lexic. in Nov. Test. T. II. 
p. 423. 

P. 134 (62). Stdt t6 utto Sioltv avaTiTYivat t6 auTo 9(0?] 
Recte Oehler. t6 auTo 9(oc secundum Cornar. eadem lux. Conf. superiora : avco- 
bev t6 auTO ^cS? Twapaxu^^a^- Sed vel sic iste locus non persanatus est ; ^Y^Sti; 
enim nihil ad rem, ac legendum : ut:6 Si^tv. Conf. p. 306 (163) ut:6 fJiiav 
S(|iv, temporis puncto, quae formula respondet praegressae ^v £v\ XPO''^' ^*" 



16 SYMBOLAE IN EPIPIIAN. PAN. 

dem formula p. 552 (301) recurnt , qu;imquam male illic vulgatur uuo (JL£av 
if,^iv , voce 5i^i? in iviS'.? rursus depravata. Simpltx formula UTio ii^iv repe- 
ritur T. n. p. iiaM (5%) kc'S£v twv ve^cov tq auaraaic , tJ vJto 5(s^v ox^tcsi 
Tov oupavov ; ubi Pdavius recte verlit repente, ut p. 36() (599) in istis : paTpa- 
X.0V \jj:o ^il^a a\)wyoi.yivi toooCtov. 'Yko it^iv pro mendoso uTioSTJ^eiv Petavius 
T. III. p. 36'2 ^IOII) reposuit et Latiua voce momento reddidit. 'Yto cum 
acciis. breve temporis spatiiim declarat. Conf. ut^o ev T. II. p. 374 (G04) (jlt) 
5uvaij.£'vTf] xaTa^ayEiv touc oXou; ut:6 £v. T. III. p. '24^ (945). A'id Bernhardy. 
Syntax Gr. p. 'J(j7. No.stro tumen loco Saturnilus vocem bi^i? in formiila vjtco 
5(^tv, id est inter apprehensionem , translate usurpavit, sicuti Platonici exemplo 
Arislotelis Siyefv ad perceptionem rerum divinarum transtulerunt. Conf. Plutarch. 
De Is. et Osir. cap. 7 (binis locis) et cap. 7^. Synes. Hymn. III. 117. In ea- 
dem re supra: tJv fi.ii SuvTjS^vTe? Tcapaxu'vj>aaav xaTaaxefv. Quemadmodum 
autcm Stys^'^ '" S^Y^^"' saepo abiit (vid. annot. in lo, Glyc. De Vera Synt. Rat. 
p. 71. sq. et p. 124) , ita iiSl? nostro loco et p. 552 (301) in iJv^^tC deprava- 
tum est. Eodem mendo Hesychius laborat v. 0TJ^'.? (leg. 01^'-?) ' poTnn, aTiYiJLii^, 
Tay^OC. qua glossa Petavius Aiiimadv. p. 4(). abiisus est, ut iri^tv nostro loco 
genuinum , Sistv in similibus ap Epiph. locis corruptum esse doceret. Eadem 
glossa abusum video Thilonem Cod. Apocr. T. I. p. 243. Denique Lexicis ex- 
pellendae sunt notiones momenti , puncH, celerilatis , quae voci SiQ^tc vulgo ad- 
scribiintur. Errorem pervagatum mendosa Hesychii glossa peperit. His ita in 
chartam cotiiectis , video mecum sentire Boissonadium , qui ad Theophylact. Si- 
mocalt. Opusc. p. 20^). de voce 5(^t? in Si^^t? corriipta docte monuit. Adde cl. 
Oehlerum Addend. et Corrigend. p. 600. 

P. 134 (63). x£ta5at 8t xai axapC^etv y^a[j.a\ y.zLixt^o^ 8L- 
XTQv axtoXvjxoi; £p:iovTO?J Sxapt^^tv vulgare est verbum pro Attico 
doxapf^eiv. Vid. Moer. Attic. p 35. ed. Pierson. et ad eum Sallier. p. 35. sq. 
qui praeter hoc nostrum verbi exemplum Epiph. Haer. T. II. p. 12S (468) ex- 
citavit. Ad rem conf. Epiph. p. 500 (271) 'Hv epTieTov o otvSptOTOS O); axw- 
Xt^s cet. Commenti ansam dedisse videtur metaphora , qua homo corpori ser- 
Yiens axwATf)^ vocatur (vid. Bak. ad Cleomed. p. 440) et tXuaTcaoSat dicitur. 
Vid. Animadv. in S. Basil. I. p. 121. 

P. 134(63). TQ avw 8-j^0L\xi^...G-x\ayy:_')(.a^tlaa5ta T-qv iS£av 
auT-i^? e[xo'va Te xa\ JSe^av xut' oIxtov dT:£'aT£iX£ OTitvSYjpa 
TTQ? auT'^? 6uvd{xe(i)?xa\ St^auTOudvcopiwaeTovaviptOTtov 
xal ouTto? ^?(ooYovYia£, 5fi!3£v tov aTttvbripa 'iiux^^ "^"^^ 
dv5p(07i££av ^daxcov' xai toutou evexa TidvTco? SetTov OTitv- 
iJ-fipa otoSiQvat, to Se Ttav tou dviJpwTcou dTioX^aSat] Conf. 
p. 1 '6 (63) Tou? l'/^ovTa; tov arctvivipa tou dvtoSev TiaTpo?. Gemina fuit Ophi- 
tarum sententia. Conf. p. 500 (271 \ Scintillam tamen Salurnihis et Ophitae 
non tam animam, ut Epiphanio visum, quam mentem et quod est in homine di- 
vinum intellexerunt ; nam hominem iam antea , licet reptabundum , tamen ani- 
inatum fuisse iidem docuere. Eandem Heracleonis sententiam Epiphanius notat 
et recte interprefatur p. 492 (266) 8td r?,? tou T:aTpo? dvco £u8oxta? xa\ toO 
avtoiev zap' auToO xaTaT:£[j.9i£'vTo? a:itv5-Qpo;, o ^oTtv o TLveu(j.aTixo? 
xaTa alxal £atoTaTOi; dvSpcoTZO?. Adde Sethianos p. 524 (265) qui 
CTCtvSTipa et OTt£'pij.a in declaranda vi divina , homini insita , promiscue usur- 
parunt. Gnosticos sequitur Synes. Hymn. III. 59—61. aov a7:^p!J.a cpe^pco, | eut]- 
yeVEO? I a:ttvST)pa voou. Sententiae ortum dederunt Stoicorum OTitvSfpe?, 



SCRIPTaF. AB ALB. lAHNIO. 17 

scinliUae (cf. Seneca De Ot. Sap. cap. 32. scinlillaa quasdam —1 , id est semina 
boni in animo humaiio. Qiiam metaphoram Philo lud. ab iih's mutiKiliis est, 
non a Cabhalistis , ut Grossmanno Quaest. Phiion. I. p 61. visiim. Quod atitem 
Saluriiilus dicit : av^Xoiyy^^ia^^^tiaa . . . xai' oly.ro-i dnioTzO.z cet. , alii ex Hae- 
relicis beiieficia divina misericordiae divinae similiter Iribuiint. Conf. Irenae. u\ 
Valenlinianorum haeresi a|). Epiph. p. 340 (ib'2) o?/.T£ipavTa te auT-qv tcv XpL- 
OTOV . . [JL0p9c5a7'. [lopwwatv cet. Turbo Manichaeus ap. Epiph. T. IF. p. 4 46 
(64;-5) oT£ 6k eISev d TCaTTqp d ^cijv iXc[io.a£v7]v rr]v tj^-JXTnv li tw awfiaTi, e-jtj-XaY- 
po? lov xa\ ^X£Y)ijiwv, £'Tt£[,i.4'£ Tcv ulov avToij Tov ir^YaTi-r^pLEvov eS? cJWTiQpiav Tiq? 
^ljuyr?. Qna in re illi secuti siint scriptorum sacroruiii loqueiidi usum eum , de 
quo vid. Schleusner. Lex. in N. Test. T. I. p. 779. sq. T. II. p. '265. 

P. 1 40 ( 66). 'SuvExaXEi y ol p £?? t-^v EauToO 8r\u.L0\i p y la^ 
Tcv aiiToG Xo'Yovxal(Ji.ovoY£viq] SuvgifjiJiioupYOV post ST][j.toupY(av addit 
cod. Ven. Optime; vid. aunot. in T. II. p. 67rt (776). 

P. 146 (bl')- 'Ex TouTou Tipo[i£'^XT)Tat, <pY)al, Noijc cet.] Conf. 
p. 15 J (73) 7) Suva[jL'.? Tov vouv TtpoepaXeTO cet. IlpopaXXetv , procreare, 
Gnoslicis in doctrina de generalione divina usitatiim est. Conf Epiphan. p. 160 
(77) de tiicolaitis : TauTiQv (Barbelonem dicit) 8z aTO Toij TcaTpc? Trpo[3epXY)- 
ffSai cpaacv. p. 164 (hO) ix 8t ty)? (JiT^Tpa? Tcpo^pXTJ^iqaocv tlve; T£'aaap£; 
a?tov£?. — u'aT£pcv Se (JL£Ta KavTa; toutou; TTpop£pXY)a!aai Tiva aiax^pdv 
aJwva. p. 320 (171) de Valentinianis : Toutov Se (nim. Christum) ^aaxouat 
Tt p p£ P Xt) a!3a i .. et; to .. avaacoaaabac to y^vo? to avwtJev Ti:v£U(jLaTLxo'v. 
In Valenlini doctrina de procreatione divina (vid. Irenae. ap. Epiph. p. 326, 176. 
sq.) perfrequentia hoc sensu sunt activum TtpopaXXetv , procreare , medium Tipo- 
PaXXeabac, ex se procreare , et passivum Tipo^ciXXEaiai, procreari, prodire. Ne- 
que exempla desunt apud discipulos , Secundianos p 396 (214), Ptolemailas 
p. 398 (215. ubi Pet. TipopaXiLV pro Tipo?paX£Lv ex cod. Vat. reposuit) , Marcum 
et Marcosios p. 436 (236). 446 (241). 454 (245). 460 (24S. 249) al., Colorbasum 
p. 4cO (259) et Ophitas p. 500 (270). Quid ? quod Valentinus , apud Irenaeum 
Epiphanii, formulis utitur istis : p. 326 (175) Ttpo|ioX-(]v T:po[iaX£abaL, p. 328(175) 
TTpofiaXerv Ttpo^oXci;, p. 334 (179^ Compositum au[j.TTpopo(XX£Lv habes p. 326 ^175) 
au[jLT:pope[iXTQaiaL Se auTu 'AXTjieiav, p. 334 (179) d[JioY£V£r? aYY^^ou; 
auijLTtpo[3£[iXT]ai)aL, etp. 3fcO (204). P. 334 (179) exstat nomen Tcpd- 
pXT)(JLa , id est fetus. npo[?oXY) procreationem declarat nonnullis 11. cc. et p. 336 
(1^0) TT)v . . Tf? 5u8£xol8o? Ttov accovtov Tipo[3oXT]v, p. 394 (213) in Secun- 
dianorum haeresi : Ta? XocTtdc; TtpopoXdc? tcov auovcov , p. 398 (2(5) in Pto- 
kmaitarum haeresi pluribus locis , apud Marcum p. 446 (241). 448 (242). 460 
(24ft) , apud Colorbasum p. 480 (259) saepe (qiiamqiiam hic Ttpo[?oXa? aiio modo 
tradidit , teste Epiphanio Anaceph. T. IIL p. 562, 14I) , apud Talianum , idco 
Gnosticismi accusatum , p. 710 (391), denique apud Bardesanem , eodem no- 
mine notatum , T. II. p. 146 (477), ubi cl. editor Ttpo^oXci? pro vulg. Ttpo;- 
PoXoc? ex emendatione Petavii reposuit. Nomen Ttpo,3oXeu(; , procreator , auctor, 
reperitur in Valenlinianorum haeresi p. 322 (172) x.top£rv Se £xaaTT]V ouafav Ttpd; 
Tou? JSlou; auTiq? Ttpoi3oX£a?. et ap. Irenae. in eadem p. 330 (177) xat ol 
(jL£v XoLTtOL d(j.OLCo; a[cov£; ■n'au)(_T) Ttco; ^Tt^Tcdiouv tov TtpopoX£'a Toij OTtep^jiaTO? 
auTcov ?S£LV. Epi2)hanius ipse , Valentinum irridens , p. 308 (164) d auToij Ttpo- 
PoXeu? TTJ; ^vvoia? 'HaLoSo;. Universus iste loquendi usus apud Manichaeos 
recurrit; conf. Epiph. T. 11. p. 444 (642), ubi vid. annot., 454 (647). 474(658). 
Fuit autem Gnosticis et Manichaeis communis cum Platonicis ; neqne vero Patres 
Corpus Haerescol. III. O 



18 SYMBOI-\E IN EPIPHAN. PAN. 

Eccl. eo absliiiuenmt. Wde Petav. Animadv. [». 280 (ad Haeies. l,XIX. cap. 7.) 
Ullmann. m Theol. Slud. u. Krit. 1833. 2. p. 726, iibi de Isivolao Melhon. , Se- 
misch. in Itistino Mart. T. [I. p. 281. Daniel. iii Tatiano p. 172. Tliomas. in Ori- 
gene p. IIG, mcciuc; Animadv. in S. Lasil. I. p. 25 et annot. in Eliam Cret. col. 
800 (7). Apud Gregor. Aaz. Oiat. XXIX. p. 527. l). ubi seimo di^ iMlio , in 
verbis: SeXTfjaew^ . . TCpOj3XT)(ia , Elias Crel. 1". 82. v. ■::po'[3XY]!i.a inlerpretalur 
yevvTQiJia. 

P. 146 (GQ). ocTio Tou avwTaTO) ew? toutou toO y. a!3' •qiia.i 
oupavoO] OuTo; boc loco dicitnr, qui oculis subieclus esl , ut in seqq. ev 
TOUTO) tw xaij' "^y-Oi^ oupavw. Poterat autem utroque loco pronomen outo; aut 
xab' Tri|J.a? salva senlentia abesse ; est enim o' xaij' "niJ.a; oupavo; hoc noslrum 
coelum, formulae xai)' ri\xa.i eo usn , de quo vid. annot. in Eliam Cret. col, 835 
(2). Conf. Taiian. Apol. cap. 8. p. 22. Worth. tk^v y.ab' iqiia; 7:o(Tt)aiv. (quae 
Worth. recte iaterpretatus est mu7idum hunc nostrum, comparatis , quae ap. Ta- 
tian. sequuntur: oL xai' T)(j.a? aJtove;, secula nostra) Epiphan. in Valentiniano- 
rum haeresi p. 310 (165) eu; toutou tou xab' ifjVa? oupavou. (in quibus ouTOi; 
et xab' riixoit; rursus copulata sunt) Irenae. ap. Epiph. p. 34 7 (187) £v tco xaij' 
Ti\J.5.i x6a[j.w. Melhod. ap. eund. T. II. p. 316 (573) ex Origenis seutentia : Tai; 
vjjuy^d? . . £?; Tov xai' Yjixa? ^jpojjieva? xo'a|J.ov. Ceterum haec nostra de Ba- 
silidianis verba , uti gemina iila de Yalentinianis p. 310 (165), posita sunt in 
sententia de processu generationum a summis ad haec citinia. Quam quidem 
sententiam Basilides et Valentinus cum reliquis Gnoslicis a Plalonicis mutuati sunt. 
Vide Eliam Cret. Commenl. in Gregor. Naz. col. 832. sq. ciim auuot. 3. et Schol. 
Monac. in Gregor. Naz. col. 904. 

P. 152 (72). OuTe Yccp KOTe xaxov yJv, out£ pi^a yeyove 
xaxta?, ouTC £vuTio'aTaTovTdxax6v£aT'. v. 0^x.ritydp-!ioTt 
t6 xaxov £Tce(?axTov 6e Sid Tipo^daico; exdaTO) tcov tioi,- 
ouvTO)v t6 xaxov eveaTiv.] Conf. Epiphan. \). 492 (267) sq. tq dfxapTia 
oux If^ouaa dp^fri-^ pt^Y); , ouSe e(? t£'Xo; |j.e'vouaa, ^v Y|fj.iv Se £TC£ci;dxTC»); yao- 
(jievY] xac dcp' y|(xc5v TidXiv TCauo|J.£VY;. T. II. p. 424 (632) dvu7;6aTaTov eup£!3Y]- 
0£Tac t6 xaxov cet. Melhod. in fragm. ex libris adv. Porphyr. ap /o. Damasc. 
Parall. SS. Opp. T. 11. p. 785. E. Ta £v Y)iJ.fv xa\ ic. yJixcov 9u6[J.£va , TauTa 
Y)jj.£fepa Tuyy.dvouac , xaxoTCOtY^TCxd ovTa TOVY)pia; (leg. uovYjpca). Malum non 
per se esse , sed in homiiiis naluia pro eius viliositate adventiciiim existere, cum 
Platonicis non solum Origenes et Dionysius, qui fertur, Areopagila , sed Methodius 
etiam , Basilius , Gregorius Kyssenus et Epiphnnius, ex Patribus Latinis Ambro- 
sius et Augustinus docueruut. Vide Gataker. De Natnra et Usu Sortium p. 11. 
Thomas. in Origene p. 157.177 299. Ritter. Histor. Philos. T. V. p. 490 Strauss. 
Dognnat. T. II. p. 372. not. 18. raeque Animadv. in S. Basil. I. p. 14. 

P. 154 (74). t6 X£Y6iJ.evov uap' auTocsToux6ajJiouTou'TOU 
u aTe'p Y) |j.a] Vid. annot. ad p. 128 (58). 

P. 156 (74). TiavTl yo'? ^ ^P 8tqXov] Tco pro vulg. toc Oehler. recte. 
Conf. p. 88 (^36) TtavT-l TCi) Sy)X6v iaxi. p. 168 (82). 220 (113) co? uavTt TU) 
6-qX6v ^aTc. p. 282 (150) itavTl 8e tco 6y)X6v ^ctcv — T. III. p. 168 (900)- 
Et sic Noster saepe alias. Ceterum p. 282 (149) uavTt Tco 6ii)X6v £aTcv. ^aTiv, 
quod nostro loco deest , deleatur , quippe omissura in cod. Vat. 

P. 156 (75). Savcov aapx\ tJdvaTo? SavdTcpY^Y^''^'^''"' ^'^* 
t6 xivTpov Tou SavaTou xXdaf), xaTapd; e{; Ta xaTax^o- 
via, l'va -ou?dSa(j.avT£vou; (j.oxXou; auvTpttl^Ti-l Apposite £pi- 



SCRIPTAR AB ALB. lAHNIO. 19 

phan. T. III. p. 384 (1022) avaijLoyXeusi Ta xa^' a8ou. in Ancorato Opp. T. II. 
p. 67. D. (XpiaTo?) TTuXas foi.}.y.5.:; cuvTp('|ia; x.a\ fjioxXou; CLStjpoij? ouvbXaaa?. 
(ubi iiuXa? melius habet quam bupa; T. I. p. 888. A.) et in Anaceplialaeosi 
Opp. T. II. p. 155. B. Tfl; 5£o'Tir]TO? .. • xXaadaTf]; xevTpov SavocTOu, 6'.a,5pT)^d- 
aY]s Ta xXeripa xa\ tou? [jloxXoui; tou? dSajJiavTivou;. quae totidem verbis in 
Panar. T. III. p. 518. 520 (1099) icripta reperiuntur. De vectibus adamantinis, 
quibus inferorum fores clausae Hnguntur, vid. H. Stephan. ad Theocrit. Id. 11,34. 
Chrisf. Bach. Epist. Crit. ad Eichstad. p. 90. sq. et Thilo Cod. Apocryph. T. I. 
p. 717 sq 

P. 162 (78). Ilpouvtxov &dv eiTCCoat, t6 oXov ^aTtv tqSu- 
Tza^eLa^ xalexxapSia? ^^£ u p s ai ?.] Fdp ante ^dv cod. "V'en. apte 
infert. Idem i^ip£.\jb.^ optime. Vid. annot. in T. II. p. 596 (731). Praeterea 
£x xapSia? cod. Rhedig. , recte , si xat deleatur. De voce upouvixo; praeter 
Petavium in Animadv. vid. Menag. ad Diog. Laert. IV. 6. 

P. 172 (83). •n:onf)T£U(xaTtj Verbum medium 7i:onf]T£U£aSai , de quo cl. 
editor moauit, exstat etiam haer. 24. cap. 2. p. 146 (69). et haer. 66. cap. 46. 
p. 478 (660). IIapaTOiY)T£U£aiat reperitur T. II. p. 20 (406). 

P. 176 (87). Td; eauTuv (jL£[i.oXua[jL£va? ^ti:pct.i; exovTS?] 
M£(JLoXu[Ji.}J.£'va; cod. Ven. ex Epiphanii consuetudine. Vid. annot. in T. II. p. 660 
(768). 

P. 190 (,94). t6 f V 8 a X [jLaT lxo V t-^ ; [jLop97]i; auTou tc p o'? uttov] 
'Iv8aATLx6v cod. Ven. et Vat. deductum a verbo fv6dXX£a5at (v. annot. in T. JII. 
p. 118, 872), non a nomiue l'vSaX(jLa. Conf. Lobeck. Parerg. ad Phryn. p. 520. 

P. 192 (95). ^v TY) dTtop'poia Tcov atO(jLdT(i)v] Nollem receptum 
a7r£p(JLdTa)v pro aco^JLaTUV , quod omnes libri habent. Si quid mutandum , tou 
a(O}j.aT0(; pro tc5v aco|jLdTa)v scribendum erit. 'ATio';ipoia aco[jLaTO? est semen ex 
corpore destillans. Conf. p. 126 (58) ubi de Simone Mago : (jLuaTY^pta 8s Crd- 
SeTo a?axpo'TY)Toc pu'a£co'c t£ atofJLaTcov, dv8pcov [jl£v Scd ty)? dTZC^poi a.<; 
cet. p. 186 (92) ol xuv£? ..ty^v aTCoppuaiv ty^v aTio aco[jLdTcov au- 
Tcov ^aSiouac T. III. p. 74 (848) Td? d7:o^poiaq tcov aco[jLaTLxcov TiaTspcov xal 
ULCOV. p. 76 (849). 80 (851). 82 (,852). 88 (8551 xa::6 dvsu aTiOfJpOLa; xal Tid- 
Sou?, xaio dv£u aTiopd; xal yjSovy];. 92 (858). 104 ;_864. 865) ubi dv£u a-xo- 
pd? et dv£u dTT:o(5poLa; ex aequo ponuntur. Idem sibi vult puac? aco'(JLaTO? T. I. 
p. 126 (58) 1. c. et p. 84 (34) 6l' o'v£tpdTcov dY]S-f] ye j5u'atv aco^JtdTCOv aTiepYOC- 
?o[JLevcov. ubi Scaliger temere oifendit. — Mox oco^JLaTcov recte habebit, modo 
aTio aco^xaTcov scribatur et aTC£'p[JLaTa ad (JL£TaXaijLpdv£tv subaudiatur. Conf. 
praegressa : [x£TaXapouaa d TT 6 aou Ta OTzipixa.Toi.. et proxima : £t 6£ xal dizo 
aco(xdTa)v [J.£TaXa[jLpdv£t. nim. Ta aTt£'p[J.aTa. Facile autem aTto post daco'- 
[xaTOV excidere potuit. 

P. 192 (96). £vv£oi] 'Evv£o\ cod. Rhed. et ed. Basil. ; £v£oi Pet. melius. 
Ouo magis mireris , eundem p. 1035. D. 1036. A. scripturas £vv£ol et ivv£0u? 
intactas reliquisse. Nam scriptura £v£6? melioris notae scriptoribus usitata est, 
nec non in verss. Vet. Test. rejjeritur, v. c. Esai. LVI, 10. quem ipsum locum 
Epiphanius hic et p. 1035. D. laudat. Vid. Valckenar. Schol. Sel. in N. T. 
Tom. I. p. 448. sq. (ad Act. Ap. 9, 7) Ruhnken. ad Tim. p. 102. Rhoer. Fer. 
Daventr. p. 172 sq. Malthaei. ad N. T. Tom. V. p. 98. Schleusner. Lex. in N. T. 
Tom. r. p. 828. Winer. Gramm. Idiom. N. T. ed. III. p. 44. 

P. 202 (1021. dSpuvSev £v ty) xotXia] 'Av8puv^£v ed. Basil. men- 
dose ; Petav. dSpuvblv melius , licet male posito leni pro aspero , quo modo 

2 * 



20 SYMROLAE IN EPIPHAN. PAN. 

peccatiim p. 216 (110") jj.eTd t6 a8puv5f)vai tov 'lifjaoCv. p. 250 (130) aSpuve- 
Tat 0* Kai;. et p. 250 (134) |i.£Ta To a'8piiviYivat 'Iou'6av. Recte veio ifJSpuv^at 
et To dSpuvojJievov sciibitur T. III. p. 378 (1019;, rccte iiem dSpuvi?£\? p. 516 
(1097) pro dvSpcobel? , qiiod ex.stat gtfmino loco iii .Anaceph. p. 584(153). 
Spiritiis leni.'! [)fi peiam positiis in verbis dSpuvea^ai et dSpoGabat, ciuoriim ea- 
dem e.st sigiiilicaiio (vid. Bast. ad Greg. Cor. p. 321), in caiisa luit , iit in dv- 
Spbvea^at et dvSpoOaliat saepe depravarentnr. Prioris verbi patrocininm te- 
mere suscepit Passovius De Lexicis Graecis p. 42 , seciitns ille Coraen ad Hip- 
pocr. T. I. p. 134 Tn \ide Casaubon. ad Athenae. XIV. 21. p. 935. et Krabin- 
ger. ad Gregor. Syss. De Anima et Resurrect. p. 360. 363, a. Itaqne ap. Nostrnm 
T. II. p. 170 (491) d5puvbe'vTa5 Ipgendnm pro dvSpi»vie'vTas . qiiod habeiit edd. 
B.i!=ii. et Pet. Apnd Plat. Rep. VI. p. 498. R vulg. jpctio dSpoxJTat , licet ab 
uiio faiittim cod. servala, rellqiionim codd. iectioni dvSpoiiTat minime post- 
Iiabenda est , id quod Schneidero secns visum miror. Nihil vero diibitationis 
lialipt dvSpoCa^at cnm alihi , tnm ap. Aelium Epijih. T. III p. 212 (925) yJv- 
Spu-Yj. Cpternm etiam adiectiviim aSpuvTixo? in dSpuvTtxo; et avSpuvTtxo; de- 
pravari solet. Coiif. Epiph. T. 111. j). 248 (945) et annot. crit. 4.) 

P. 202 (102). dpuYOv] 'AjJptoyov cod. lilied. et ed. Basil., litera pT male 
duplicata. Qno de meridi gcnere monui ad /o. G/yc. p. 89. et ad Eliam Cret. 
r(.l,867(2). Eodem modo in ed. Basi!. rursus peccatnm cst T. II. p. 372 (604). 
396 (616). quornm locorum posteriore djipWYOv reductum noilem. Pelavius ubi- 
que recte dpcovo'?. 

P. 204 (102). Tov 6e xoaiJLov-. utio dyyi/.tji'^ y ty t^r\(3^ai , 
TcIJv KoXu Tt UTCo ToiJ TtaTpo? Tou aYvojaTou u-opepT)xdT(i)v] 
De prioribus: tov 8e xoa.uov utto aYY^^Xcov yiyt^iia^Zaii , vid. annot. ad p. 128 
(58) elvat Te tov alcova cet. Posteriora : tcov toXu Tt u::6 Tou 7:aTp6; tou 
dYvcoaTou uzopepTjx. 0'Ttov, illustranda sunt ex Platoiiicorum sententia de 
UTi:o[ida£at natnrae divinae renimque ab ea procrealaium. Vide Eliam Cret. 
Comment. in Greg. Naz. col. 832. sq. ibique annot. 2. et Scliol. Monac. in Greg. 
Isaz. col. 904 Epiphanius contra Secundum , qui cum reliquis Gnosticis hanc 
sententiam adoptavit, ita dispntal p. 388 (209): unum ens ouSe dvcoTaTOv ouSe 
fv ^aTtv , ouTe unopepTQx 6?, outs xaTCJTaTov , tl [xri xi dv: auTou ^xTt- 
aiJ.eva. et post paulo : in Deo uno out£ iXdrrcofAa eTepov, out£ Tt uitop e^Tf] x6 ? 
TcXi^v Tcov UTi' auTOu £y.Ttaij.£'vcov. qnibuscum conf. haec T. II i. p. 166 (899) 6 
5e6? . . tp u 7: p e' [3 Y) X £ Ta xTtaTti xa\ iiotYiTd. Idem contra Colorbasum 
p. 480 (258) Xe'Yet '{dp tt)v T:ptoTTjV o^Y^odSa ou xaS' uTcdpaatv dXXcov uto 
ctXXou a?covo3v T:po,i£|iXY)aijat. quae Marcosiorum senfentia fnit. Arium propter 
uTt6|3aatv, iii S. Trinitate admissam , Epiphanius notat T. IL p. 214 (616) tj 
Tptd? iXiyfti t6v "Apetov , uT:o'paatv Ttva StavooujJtevov tv ty] TptdSt. p. 216 
(517) ou 6tatpou|je'vT)i; ttJ; 3ecr<)T0?, ouTe uT:opepT)xuta? tt)? eauT-^? So^T)?. 
p. 722 (803) 6 uto? . . ouTe xaTa eXXctvJjtv . . out£ xaTa UTioPaatv . . uTro- 
TdaaeTat tco TiaTpt. p. 724 (804) tl fdp rt et? tov ut6v XoYtCf] UTropepT^xoc 
(ut:o,3£|jT)xio? male codd. mss. et ed. Bas.) Stavoefaiat , ouxouv xat ^ttI tov ita- 
T£'pa dva[iatv£t aou t) Stdvota. Idem contra Aetium T IM. p. 236 (939) aTipe- 
::£!; oXox; t)v t6 StavoT)tT)vat T)|j.a; .. uT:o[3epT)x6Ta tou ^-^"'iQ^opo? Y^Y^^" 
VT)xe'vat t6 yi^i^rnia auTov t6v Y^Y^^^^^^o^ra. 'YTt6[5aatv , in S. Trinitate admis- 
sam , eidem exprobrat p. 320 (988). Arium hoc nomine tanquam Platonicorum 
sectatorem iure reprehendit Elias Cret. 1. c. 

P. 204 (103). euTOVOV ^'X^ ^WX^"' Tiapd tou? dXXouj dv- 



SCRrPTAE AG ALB. rAHNIO. 21 

SpciTtoue, xa\ ^fjiv Y) fi v£ ue ra opaSevxa u::' auTr; avto, ote 
Tjv ^v TiQTrept^opa tou ayvuaTOU TraTpo?] Eutovo? v|ju-/_^ rlir.itnr, 
ciii virtutis vigor et coiiteritio inest. Conf. Philo Opp. ed. Mangei. T. 11. p. 378. 
£UTo'vou xol\ ysvvafa; xal CipoSpa vevsupw.uevTf)? '^^ux.ti? ioxt. xaTa^ppovew uavTUv 
oaa Tucpo? el^wSs aefjLvoTOtefv. Irenae. ap. Epiph. p. 434 (235) twv y.ri euTovov 
TT^v TCiaTtv . . cpuXaaao'vTtov. Basil. M. Opp. ed. Garn. T. I. p. 417. B. \\d. 
Anitnadv. in S. Basil. \. p. 176. Contrariuni aTOVO? , qiiod ibidem attigi, hahet 
JreTiaeus ap. Epiph. p. 348 (187) aTovtoTspov auTov unapxovTa Tipo? to y^^waxew 
Tivdt KveuiJiaTt/.x. Proxima : xa\ £[j.vTf][jL6v£U£ Ta opa^EVTa utc' auT"r, s 
a V to, lUi insequpntia : Ta o'pa!:J£VTa auTiQ cxva|JLV y) fjiov £u' aa aa, exPla- 
tonis Phaedro hansta sunt. Conf. p. 249. C. touto 8£ iaxvi avajJivYjat? cx£{vfdv, 
a kot' elSev •qy.(Zv tq 'i^^yji aujxTOpeu^eraa Seto . . xal txvaxu^jjaaa £?; to ov ovTto;. 
et qnae phira eandem insenteniiam in illo dialogo disputantur. Indidem repete, 
qiiae Noster subiicit : oT£ inv i\ Ti) rcept^opaTOu aYvtoaTou Tia- 
Tpo?. et quae post paulo sequuntur p. 205. sq. (103) al yap ^'jf_a\ iy. TT^S 
auTYj^^Treptqjopa; e?at. Conf. Phaedr. p. 247. C. araaa; Se auTa? icepta- 
yet YJ TCEptcpopGt. Ibid. D. — £to; av xuxXto yJ TOpt^opa tU TauTov TCept^ViY^^Tl* ^*- 
p. 248. A. — au|7.7i£pt£v£)(^5Y] ty^v TT^pt^opdcv. Apud Irenae. Lib. I. cap. 24., 
cuius Graeca Epiphaniits exscripsit , Tt^ptcpopa in ed. Massuet. utroque loco ver- 
titur circumlatio. Priore loco ed. Erasm. et Gallas. circulatione pro circtimla- 
tione. Massuetus Dissert. in Irenae. cap. 5. ^. 123. prolixa dif-putatione ne id 
quidem praestitit , ut fonlem in Phaedro aperiret , ex quo quid sibi velit illa 
7t£ptcpopa , liquido apparet : rivulos ap. lamblich. , qui fertnr , De Mysteriis Aeg. 
Vlll. 6., ex Phaedro itein repetendos , sectatus est. Neque vero Matterus , li- 
cet de sententia Platoiiica universe monens Hist. Doctr. Gnost. T. II. p. 269. 
272 , sedem eius indicavit. Verum subodoralns est Petavius Animadv. p. 46. 
qui male quidem TOpt^opdcv comifatum reddidit et comparato Theodoreto , qui 
SiaYtOYTQs nomine in eadem re utitur, au|Ji7C£pt9opocv Graece interpretatus est, 
sed tamen haec adiecit : ,,Nisi qiiis ad Tceptcpopdcv illam deorum et circumactio- 
nem Platonicam respexisse Carpocralem existimet, de qua in Phaedro." Poste- 
rior interpretatio una \era. P\ecoiiditam Plalonis sententiam multi laudarunt 
vel imitali siint. Vide Wernsdorf. ad Himer. p. 628. Ast. Annot. in Phaedr. 
p. 413. meqiie ad Gregor. A'i/ss. De Anima et Rcsurrcct. ed Krabing. p. 299 .sq. 
Adde Plotinum p. 377. A. to 81 auv£'TC£a5at ty] tou TiavTo? Tceptcpopdc xa\ y)'5y] 
£xei5ev xo}JLt?eawat xat TCctaxetv zap' auTou , ouSev av etY) aYjuetov touto tou 
(JLEpY) Tcc? Y),aeT£'pa; vjjuydt; etvat. Ccterum Carpocratem Platonicum fui.sse, ex 
supra dictis intelligitur ; de Epiphane filio idem expressis verbls testatur Epi- 
phanius p. 390 (211). 

P. 204 (103). Tci? ofJLOta? auTYj ^Jjuxci? ... tov auTov Tpd- 
Ttov ^XeuSeptoSetaa? ocvto TCTfivat ^po? tov aYvtoaTov tzo.- 
xipoL £v Tto Tots Tiotaa; Tipdclei? Tcpa^aaa? o [xo tto? Ttov Tia v- 
T(Ov ctTiaXXaYeitJai; Xotiiov &Xeu&eptoiYivat.] Haec respondent snpra 
dictis de anima Christi : oTitoc Stdt Tiaatov Ttov Tupdc^etov cX£ui£p(o5£taa ., c?v^X5y) 
Tipo; Tov auTov uaTepa tov dcYvtoaTOV , tov Suvdt|JL£t; auTYJ cx^oaTitXavTa ct'vto- 
Sev , tva Stdc Tiaatijiv Ttov Kpiitw) ytopYJaaaa xa\ eX^uS^pto^staa 8t£'XSot Tipoc 
auTov avto. quo loco rerba ^X^ui^ptoietaa . . . Stdt Tiaatov Ttov Ttpa^etov, mo- 
lesta illa quidem propter otiosam repetitionem , in cod. Ven. omissa sunt, li- 
brario a priore Stdc Tcaatov Ttov 7ip(x^£0)v ad posterius aberrante Miiltus est 
Carpocrales in commendanda ista libertate Christl eiusque assecJarum. Conf. 



22 SYMBOLAE IN EPIPHAN. PAN. 

p. 206 (104) oTtw? av Triv avo) £Xe\i5£piav oaTzaffuvTai xa\ tiqv avu TtT-f)ffiv 
xTT)aaivTO. p. 208 1,105) ^XiUiJepwberaa xa\ [jiY]x£'Tt ypetooToijoa n tuv Ttpo? upa- 
^iv Tcov £v T(o x6aij.Ci). et qiiae p. 210(106) pliiribiis locis eandem iii sententiam 
diriintur. Est aiitcin illud minime dul)ium , qiiin Cariwcrales, quod nostrae ae- 
tatis sciphistae celebraiit placitiim de carnc , quam diciiiit, emancipaiida , du- 
dum protulerit et (|)ro scelus!) Christi exempio commendare sit ausiis. Qua 
qiiidem in nequitia exornanda ille nebulo llosciilis Platonicis abusus esl. Nam 
illa : avti) 7:T-i)vat, Tii)v avto irrf]Otv , stimta siint ex Phaedro p. 249. C. 8i6 8tq 
8ix3({cd; i^LcvY] TCTEpoCiTai. Ti ToO (pikococpoxt Siavoia. et D. avaTiT^oiat. Atqui 
Plalo ipse Phaedr. 1. c. et p. 2.56. B. hominera nequam de vera animi libertate 
meliora edocere poterat. Ceterum similia nequitiae praecepla apud Marcum 
p. 436 (236) et apud Ophiias p. .510 (276. sq.) reperimitur. 

P. 206 (104). Tipo? cpUTpa xa\. dy wyi.iJ.v.] lleraldns, ab Oehlero 
Iniidatus , ad Arnob. Lib I. p. 42. oiy(Syi.it.O!. rec!e interpretatiir amoris illecebras. 
Adde Ej)iphan. p. 252 (131) a'Y(OYt[JLa Tiva iTtcTeAoOvTs;. <PuTpa xa\ aYtoY^M-'' 
rursiis coniiincta p. 436 (235). Adiectivum aYWYt[J.o?, illecebrosus, exstat p. 198 
(100) aY(OY'M'°'' |Ji.ij^ov. et p. 172 (83) aYcoYtlJov xi r.olt]\i(j.. ubi Pelavius male : 
adscilitium. 

P. 208 (1 05). ^aalYap oTi oaa voijLi^ETat -apa a'vipto- 
Tiot? xaxd elvai, ou xaxdc OTidpxei, a.Wd cpuoet xaXd. Ou- 
Sev Y^p ^oTi cpuaet xaxov, Tof? 8e dvSpcoKot? vofJLtS^eTat 
elvai ^auXa.] Conf. p. 210 (106) "va Ttpd^coai Ta 8oxoiIvTa elvat xaxd, oux 
ovia. Bonnm et maliim natiira ullum esse negabant Pyrrhonii. Vid, Diog. 
Laert. IX. 101 ibique Menag. Sed qui eo perversitatis progrederetur , ut ma- 
lum natura bonum esse statueret (id quod Carpocrales fecit) , veterum philo- 
sophorum repertus est nemo. 

P. 208 (105). 71 dv elSo; dvSpo^aaccov xa\ XaYvteaT^puv 
0[Ji.tXi(ov 11 p 6 ? ■^M^aiy.ao] AaYVCSTipcov Basil. , XaYvieoT^pcov Petav. Tu 
repone : XaYVLOTe^ptov. Eadem in voce peccatur T. IIF. p. 438 (1053) ubi Xa- 
Yviarepov pro vulg. XaYvtadepov scribendum. Attica forma XdYVTf)? rite compa- 
ratiir: XaYviOTepo? , XaYviaTaTo;. Vid. Lobeck. ad Phrynich. p. 184. Butlmann. 
Gr. Gr. Ampl. §. 66. 5. annot. 6. Apud Clem. Alex. Paedag. L. II. p. 222. 
Polterus ex cod. Rodl. XaYvtaTaTOi? loco vulgati XaYvtaTOTdTOt? reposuit. Recte; 
ibid. XaYviaTaTOv tc ^toov -^ uacva. 

P. 208 (105). xa\ toutoi» evexa \j.ri d:ioaTpe'q3£aiat ti^v y\>\j- 
y^-i)v [JieTd TTJv^vTeOievdiiaXXaYfiv] l.egfMuIum: jjli^ iiziGTpiQta^ZM 
Tiqv ^^^X^^ — • 'EzcaTpecpea-a'. idem valet , quod xaTaaTps^saiac e?c oco[iaTa 
•KaXcv p. 208 (106) 'iva (jlt] ^SeX^ouaat xal vJaTep-Qaaaai tcvo; IfpYou toutou evexa 
xaTaoTpacpcoaiv e?? acojJ.aTa TiidXtv ai 4;uxai. In eadem re ^TitaTpecpecv ponilur 
p. 602 (330) TauTa? cpaalv £7rtaTpe'cpciv xa\ |jLeTevaw(xaToOaiJat dq exaoTov Tciiv 
tcotov. et p. 604 (331) eSec tov Ad^apov XubevTa tou aco[j.aT0? |j.-r] ^TCioTp^Ljjai 
TtdXtv el? To ow\}.OL Non multum diflert aTpe^eaiat. irpo? Ta coSe ap. Zachar. 
Milylen. p. 151. ed. Boissonad. co? av [j.Tq Tapay!3£(T]ijLev Xuo[jl£'v(ov 'oVf^ "^^v Se- 
afjLCOv xa\ T:uxvd aTpe9coij.e-a Kpo? Ta coSe, SucyepaivovTei; tt^v Sia^euStv. Eui- 
(rrpe^^eaiat nostro loco eo est accommodatius , qiiod id verbiim de amantibus 
usiirpatur , qui sese a deliciis divelli aegre |)atiuntur. Vid. Valckenar. ad Calli- 
mach. Elegiar. Fragm. p. 238. Adde, quod ^TnoTpe^^eaiat omnino in usu est 
de cura reriim terrenariim et corporis. Vid. Animadv. in S. Basil. !. p. 185. sq. 
ijeterum Carpocratis delirantis opinioni prorsus contraria est, quam Zacharias 



SCRIPTAE AB ALB. lAHNIO. 23 

Mityl. 1. c. ante oculos habuit , sobria ac sana Platonis sententia Phaed. p. 81 
B. — E. 108, A. 

P. 210 (106). <Paa\ yap etvai r-qv ^uXax-nv xo a(5|i.a] Quod 
Carpocrates ^-j/.axi^v apnd Matthae. 5, 25. cor/ms allegorice iaterpretatur , ea in 
re iterum abutitur Plalonis doctrina , videlicet ea , de qua monui ad Eliam 
Cret. col. 820 (5). 896 (10). De Gnosticis et Manichaeis Epiphanius in Mar- 
cione p. 604 (3-30) auro^ to au.aa ^uXaxn^v elvai SoyfiaTf^ouai. Ex Manichae- 
orum sententia idem T. 11. p. 480 (665) E? §£ o'),u; To slvat £v aujjLaiL tt^v 
^i^uyinv 9'jXav.-r^v Y]Y0"3vTai ol apx.ovT£C cet. Eandem sententiam Origenistae expro- 
brat Methodius ajjud Epiphan. T. 11. p. 268 (567) au Sk . . . Seafjiov auTo y.aX 
<puAax-(^v x.al OT^jj.a xal axiog xal TrsSa? elva'. i'9Tf]?. Couf. annot. in T. II. 
p. 234 (527). 

P. 210 (106). Aei yap, ^aalv, cJj rposircojxev, TravTT) iX- 
SoOaav ... aveXisiv -po? avu avvtoaTOv] llavrr) recte Oehler. se- 
ciindum cod. Rhedig. ; quamquam scriptura TtavTY) raagis placet. Vulgo TcavTa. 
Petavio placuit d^ zavTa. Sed KavTYj iX^tb idem, quod p. 204 (103) 8td 
::avTO)v ycdpT^aa'. tcov £v tw xo'a|j.w T^pay.uaTwv xal Ttpacswv. Conf. Ana- 
ceph. T. 111. p. 560 (140) tl p.iQ T'.? 8ta -avTWv . . -apsXif) — . Lingua ver- 
nacula vertas: AUes durchniachen. Deinde rpo? tcv avu ayvwaTOV legendum 
esse , Oehlero adsentior. Est enim o avw aYvuaTo; , qui p. 216 (110) o avu 
aYvwaTO; TrraT-r^p dicitur, nec multum difFert o avwTaTO) axaTovdpiaaTo; iLaTiQp 
in Valentinianorum haeresi p. 310 (165). Alias Gnostici summum deum TcaTepa 
vel upoTtaTopa aYvtoaTov simpticiter vocant. Conf. Epiphan. in Saturnilo p. 134 
(62) , in Carpocrate p. 204 (103) , in Marcosiis p 468. sq. (252. sq.) 470 (254). 
472 (264), in Cerdonianis p. 550 (300) , Synes. Hymn. IV, 227. 7ta'T£p aYvuaTE. 
Fons apud Platonem Tim p. 28. C. tov . . . itaTepa touSs tou TcavTo; eijpefv . . 
I^PYOV. 

P. 216 (110), Tov Jov Tw x6a|j.ti) ^epuv 'fi x £ t] $£'p£'.v t[x£i cod. 
Ven. Tu vide annot. in T. 111. p. 262 (955). 

P. 226 (116). auv.aTav] Id est : demonsfrare, adstruere. Vid. Schleusner. 
Le.x. in N. T. T. II p. 1030. sq. et conf. Epiphan. p. 482 (260) "va y) aXYit:£'.a 
::avTayot£v auaratfj. A'.aauv'!aTr(ij.'. Methodio ap. Epiph. T. II. p. 300 (554) cl. 
editor restituit. SuaTaa'.? oCf.T^~v.y.z est veritatis demonstratio p. 708 (390). 'Ava- 
Tpo-TQ , i. e. refutalio , et auataa'.; sibi opponuntur in Epist. Athanasii ap. Epiph. 
T. III. p. 338 (997). 'AauaTaTOv dicitur quod demonstrari nequit , T. 1. p. 244 
(126). T. 11. p. 474 (663). 498 (671) et alibi, unde aauaTa.Tw; T. H. p. 10 
(400). AuToauaTaTOS veritas vocatur p. 692 (380). T. II. p. 416 (627). Ce- 
terum de forma verborum in — y.i , in — ao) commutata , monui ad Eliam 
Cret. col. 885 (1). 

P. 236 (122). loqr.tp ouv xa\ Y^aav] Haec in cod. Ven. omissa sunt. 
Tn vide annot. in T. III. p. 100 (862). 

P. 242 (125). ix r.ap axpi<^rii xa\ aT:£'p[jLaTO? av5po';] Ilapa- 
rpi^Tl nupta vox est in declaranda auvouaia. Methodius ap. Epiph. T. II, p. 328 
(579) [ji-q ypai.v6p.evov ai£'aij.o'.; oXco? oi'aTpo)v TLapaTpt^afi;. ubi oUaTpcov TOpaTpt- 
Pal sunt adfrictus venerei , ad quos libidinibus incitamur. Epiphanius T. II. 
p. 622 (747) de Cerinthianis : iy. zapaTpip'^? auTcv (nim. Christum) X^YOVTa.; 
elva'. vJjiXov av~po)T:ov. Alii vocem :i:apaTpt.i|;'.; pariter usurpant, ut Marcus Au- 
rel. VI. 13. cui auvouaia est £vT£piou T^apaTptvJjt; xa\ fjieTa t'.vo; aTiraa.aou [Jiu^a- 
piou exxptatc , et lo. Philopon. in Aristol. De Generat. Anim;d. fol. 27. r. Apud 



24 SYMBOLAE 1N EPIPHAN. PAN. 

eundcm Plulnponum M. 18. vers. ante med. iii inferpietationc vocis Aristoteli- 
cae xvr;aao« mendose sciil)ilnr KepiTpivi^i? pro T^apirpi^iq. 

P. 252 (131). xaxa a\JYx\>p(avJ Conf. T. II. p. 62 (431) xaia rnv 
TOi.auTYjv auyxupiav. Huc pertinent verba auyxupa) et auYXupw. Conf. Plularch. 
ap Euseb. Praep. Evang. I. 8. ubi ouvexupiQae. Plolin. p. 743. C. ubi auyxupo) 
cnm infin. Pori>hyr. Epist. ad Marccll. cap. 5. lo. Gbjc. De Synt. p. 32, 19. 
ed. Bern. ubi auvixupas. Su.spectae fidei est auYXupato , quod Lexica habent. 
VJd. Has. ad Timarion. p. 188. 

P. 258 (135). «PiXoCxat 8e x <^ £x£tae ^Tnaxd-w] Recte Petav. 
©iXtouTat: soloecum est ^iXouTai , quod habciit cod. Rhedig. et ed. Basil. Sic 
cpiXtov in qjiXov depravari solet. Vide Appendic. ad Baslii Epist. Crit. p. Vl[. 
Noster p. 104 (45) uaTspov 5l i(?ihw^-r\ Aifi[JiY)TpLW. et T. III. p. 500 (1088) 
vijv Se auvT^vuTat, o)? X£'y£i, cpiXLtobEvTa ctXXitjXot; , sicuti legendum pro vulg. 
qjiXwbEVTa. 

P. 282 (149). (J Ttijv 5£iviov epi:£T{ov Ta S£iva x toxu |j.aT a] 
Cod. Vatic. (o , recte , quum w sit mirantis et irridentis , o) a[)|)ellantis. Sic 
p. 456 (648) (0 -oXX-^s a?a/^uvTf);. scribendnm: w toXXt,; a^a^uvTQv Eodem 
modo peccatnm est T. II. p. 474 (658) co a'YupTou [jLtfjLoXoYias , (o xXeuif]? 
aauveixaaTou. p- 476 (659) (o ty); toXXy]? aou ^Xuapia?. p. 496 (670) co itoXXoij 
xa.uaTou. p. 696 (788) co TioXXri? TiXiSidTTQTOi;. T. III. p. 388 (1025) (J toXX-q 
1) Tcov avbptoT:(Ov a^eXoTT)?. quo loco , uti nostro, nominativus, non genitivus, 
ut Ht vulgo , post (0 sequitur. ""O recte .scribitur T. III. p. 410 (1038) "O xai- 
VT); fj.avLa? , (o xaivcov zpaY|J.aTcov. p. 412 (1038) (iS TTf)? flinov TevoX(0[j.£VY)? 
Yevea?. Male rursus co p. 466 (1069) co tt)? tcov avbpcoTicov (jiaTaio^poauvr)?. 
Vide Butlmann. Gramm. Gr. Ampl. T. II. p. 303. Ast. Annot. in Plat. Prot. 
p. 13. et Tbilon. ad Acta Thomae j). 62. 

P. 282 (149). X£^iiJTf)poijai.Td ef? eauTcov xaTaaTpo^t^vj Ae^e- 
ai2v)poiJaL cod. Rhedig. et ed. Basil. pessime. Tu confer T. II. p. 668 (771) 
XeEt5Y)poijvTec Ta xaXto; xa\ o'p5(o? efpT)iJLe'va. et vid. Loheck. Parerg. ad Phryn. 
p. 627. klem V. D. p. 628. suspectae fidei nomen Xe^(5Tf)p attigit , cuius tria 
exempla ap. F.jiiphan. exstant, primum p. 692 (785) ol XeltiiQpe? , ubi Pelav. 
melius X£^i-T)p£? , aherum p. 720 (801) tol? Xe^tbi)p£a'. , ubi X£^i3iqpat scriben- 
dum , ni>i forte X££Lbif)pouat hoc loco , priore XeuibfjpoijvTe? reponere mavis, 
lertium T. III. p.392 (1027) Xe^ibT)p (ov Tt?, quo loco facillime scripseiis: Xe^i- 
3T)p(0V Tt?. 

P. 308 (164). TptdxovTa yip xat outo? Seou? xal a?(i3vac ... 
pouXeTat 7:apei?dYeivJ Verba xa\ aJ(Ova;, omissa in cod. Rhedig. et in 
ed. Ba.-iil., Pelavius ex cod. Vat. oplimo iine rejjosuit. Conf. proxima : Tpid- 
xovTa Y^? °^To;, co ; i'9T)v, aJuiva; pouXeTai rapiOTav, ou; xal ieou; o'vo- 
fJiC/'^'.'.. et qiiae pluriina Ejiiphanius eandem in sententiam in .«ieqneniibus , etiam 
ex Irenaeo, adfert. Fiimarins locn.s de Valenlini aeonibus cst apiid Iretiae.l. 1. 7. 
Di\iiiitalis nomen a?cov , veteribiis Giaecis iniisitatum , sed in doctrina Valentini 
et VuleJilinianorum decanlatiim , ex pIiiloso|)hia Orieiitdliiim repetendum est, 
apud qiios liidornm philosoplii divinitatem ciiismodi nomiriibus declarare solent. 
Vid Mignot. in Hi.t. Acad Reg Inscript. T. XXXI. P. II. p. 277. sq. Ex 
Valenlini doctrina. quae in aeonibus multiplicandis tota versatur, Synesius etiam 
illiid sumsit, qiiod iii celebranda natura Patris et Filii mentiiimipie divinarnm 
voc^-m a{o)v u.-^urpare solet , v. c. Hymn. II. 67. ill. 162. 249. 266. IV 71. IX. 
67. \k\.Mignot. libro l.tiid. p. 277 — 279. et Beausobr. Hist, Doctr. Manich. T. I. 



SCRIPTAE AB ALB. FAHNIO. 25 

p. 573. sq. qui comparat personatum Dionysium Areop. De Div. Nom. cap. V. 4. 

(Seo?) dpfji y.al ,ui'Tpov afwvtov y.iX ■/^po^vuv o'vto'tt]; xa\ afcov twv ovtwv . . . o 
a?0)V aJcdvuv, o \JTi:apx,(i)v Tipo tcSv aJuvtov. 

P. 308 (164). Xao; 5£ xal BuSo? Tiv. oux av aacpe? e.ir\ 
0)5 t6 o(1(i)vu(jlov x£xTY]Tat;] Dormitat hoc loco honus Ejnphanius, Xao; 
He.siocIium docens idem valere ac Bu^ov Valentini. Tametsi enim illud satis 
probabiie est , Valentinum ad exemplum Theogoniae Hesiodiae suam finxisse, 
tantum tamen abest, ut Bu!3ov suum Hesiodi Xaei., mutato dumtaxat nomine, 
substituerit , ut infinitam nec ulli cogitationi accessam summae divinitatis na- 
turam BuSou nomine in personam divinam animaverit. Conf. Irenae. ap. Epi- 
phan. p. 326 (175). Sic in Oraculis, quae feruntur, Chaldaicis summum numen 
iraTptxo? [iuio; vocatur; vid, Beausohr. Hist. Doctr. Munich. T. f. p. 551. not. 5. 
Sic Synesius, qui in Hymnis cum Valentino ampuUatur , (iuSou nomine divini- 
tatis naturam declarat , v. c. Hymn. I. 116. II. 27. III. 133. 189. Vid. Grab. ad 
Irenae. I, 1. 1. p. 7, 1. uot. 4. Beausobr. Hist. Doctr. Manich. T. I. p. 579. 
I^eander Syst. Gnost. p. 94. 207. Eodem spectant pu!3ta iJtuaTTQpta apud Va- 
lentinum Epiph. p. 318 (170) et puitov xdXXo? ap. Synes. Hymu. IV. 69. Qnid? 
quod BuStov unum ex aeouibus nomine proprio Valentinus vocavit, p. 310(165) 
et p. 328 (176). Vim nominis Bubo;, de summo aeone usurpati , Valentinus, 
missa prosopopoeia , hisce verbis declaravit ap. Irenaeum Fpiph, p. 330 (177) 
TO |jLeY£^0C fou ^diou? xa\ t6 dvsStxvtaaTov tou naTpo'?. in 
quibus vocis pdSo; eadem vis ac Cor. I. 2, 10. xat Ta pdiif] tou ieoij. Vid. 
Schleusner. Lex. in Nov. Test. T. I. p. 433. sq. qui de voce dviHty^vtaaTO? item 
consulendiis T. I. p. 206. Adde Irenae. ap. Epiph. p. 454 (245) tov «'ve^tpta- 
OTOV ^^taTopef. Ceterum Valenlini BuSov recoxerunt Secundiani p. 396 (214), 
qui tamen potestates divinas vel Buil(p antiquioies commenti sunt , Ftotemaeus 
p. 398 (215) et p. 400 (215), Marcus p. 448 (241) et Marcosii p. 468 (253). 
470 (253). 472 (254) , Heracleo p. 486 (263). 

P. 308 (164). "E xaaTov Se a?(i3va d(5pev o'i"if]Xuv xatSeuyo? 
9if)atv — ] Masculam et femineam deorura naturam esse , doctrina fuit mi- 
nime inaudita tum apud Graecos (vid. lo. Croi. Specim. Ccniectur. in Origen. 
Irenae. Fpiphan. , in capite Irenaei Grabiani , p. 6. 6), tum apiid Indos (vid. 
Mignot. iu Hist. Acad. Reg. Inscript. T. XXXI. P. II. j). 236). Quam quidem 
doctrinam , a Platonicis adoptatam (vid. Casaubon. Exercit. in Annal. Baron. I. 
p. 59, a.) , Valenlinus eiusque discipuli exornandis aeonibus , a se fictis , adhi- 
buerunt. Vid. Casaubon. I. c. Wesseling. 01)serv. If, 10. p. 178. sq. Beausobr. 
Hist. Doctr. Manich. T. I. p. 584. sq. Souverain. Ui Platonismo SS. Eccl. Pa- 
ti-um detecto P. I. cap. 8. p. 79. ed. Loeffler. Neander Syst. Gnost. p. 97. 209. sq. 
Eandem doctrinam Synesius laudibus veri Dei Hcentia poetica accommodavit 
Hymn. II. 90. III. 186. Vid. Casaubon. 1. c. Grab. ml Irenae. I. 5. 3. p. 53,15. 
not. 7. Bruckcr. Hist. Philos. Doctr. de Ideis p. 185. sq. et VV. DD. ab eo lau- 
dati, praeterea jl/ijfTJo^, Beausohr., Souverain. 11. cc et Neantier Syst. Giiosf. p. 207. 

P. 308 (165). Bu::6?, ^tynJ Post BuSo? male vulgo xat deest, quod 
adiici Petavius recte iussit, quiun copulatis nomiuibus Bubo? et StYiQ prima 
Valentini au^UYta contiueatur. De Bubco siipra vidimns. 2tYi] , quam illi Va- 
lenlinus uxorem adiunxit, ineffahilem tranquillitatrm summae divinitatis tanqiiam 
numen repraesentat. Conf. Valenlinus ap. Epiphan. p. 314 (168) ot 8e dXvjSeu- 
aavTe? "St^i^v zpo^fjYopeuaav (nim. "Evvotav summi aeonis) , cTt St' £v3u- 
fjnQaeco? ^(opl; Xo'you tcz zdvTa t6 ixiyt^o^ (id est; summus aeon) 



26 SYMn01,AK IN 1'PIPHAN. PAN. 

^xeXcftojev. Irenaeus ap. lCpiphan. p. 326 (175) auTov (summum aeonem 
dicit) ... £v T)aux.t? ^-*^ "^P^y-^o^ TioXXfj YeYO''^"'^^ £v aTietpoi; aiwoi 
^povwv. Plalonici de divinitate simiiiter loqHuntur. Sic Numenius ap. £t(seb. 
Praep Evang. XI. 22. p. 543 C. loco divitio et qui integer legatur, Tayaiov 
(id est Deum, Platonis scntentia) lanquam xo T]'p£[i.ov jjraedicat. Valentiiiianam 
SiYHl'' Jn scenam rursus produxerunt Secundiani ap. i/np/ian. p. 396 (214), 
Marcus et Marcosii, Colorbaso auctore , ap. Epiph. p 436 (236). 438 (236). 
442 (238). 446 (240. 241). 448 (242). 452 (244) ct Heracleo p. 48G (263). 
Earidem Synesius , licet missa proso|)opoeia , tamen respcxit Hymn. II. 65 ubi 
Dcum ita adloquitur : ou 8k ^wva, au Sc aiyy.. Vicl. Grab. ad Irenae. I. 1. 
p. 9, 1. not. 3. 

P. 310 (166). to? i'x^^ ^' au^pavTo; tou Bu^oO XY]pc6§Tnc 
^Xuapia] Quod si Lpiphanius hoc loco Tim. I. 1, 4. respexit (et rcspexisse 
sane videtnr) , in ea fiiit senlentia , ut doctrinam de aconibus Apostoli verbis 
notari stalueret. Certe Irenaei haec fuit sentenlia, qiii in refutanda haeresi Va- 
lentiniana ab Apostoli loco profcctus est Vid. Epiphan. p. 322 (173). sq. 

P. 312 (167). "O^uep 'Y ar t pi) \).a-: >, ;3ouXovTa'. cjuvaT^TStv [ikt 
dlJ.'.yr\ T', va aJtova xat a i) t]' Xu vt ov] Scribendum: 'i2i7:ep 'YCTT£pT)[JiaTi cet. 
id est : cui quidem Hysieremati cct. Sunt haec sane negligentius adnexa superio- 
ribus : 'yoT£'pT]iJLa — , OK£p 'YaTspT^jj.a — , a^' ouTC£p cet. Sed ugTiEp nihil ad rem, 
et oiationis iiegligeritia iu Epiphanio, id est scriptore pessimo, nullam oirensionem 
habet. De uaT£p"(^;ji.aT'. sive 'YaT£prj[iaT'. Valentinianorum monui ad |). 128 (58). 
'AiT]X'jvT0V (~T]X'JVTov male cod. Venet.) Pelau. perperam vertit delerioris sexus 
experlem; nec melius rem gessit p. 318 (171) npouviy.(i)v aiJTjXuvTtov. et p. 332 
(178) aau^uY°'' > aiT^XuvTov. Ego vocem a^TjXuvTo; ita verto : nulla cupidine 
taclus. Est enim (x^t^Xuvto? repetendum ex usu \ eibi ST]Xuve'.v , Platonicis et 
Gnosiicis Irito, in significandis cupiditatis illecebris. Ex Gnoslicis conf. Valenlin. 
ap. Lpiphan. p. 314 (168) t] a^iapTo; pouXTji^-raa Seapia pfjSac fir/uve to Me'- 
ft^ioz, ir' Ipzh') a.i^.-^'X'jOz.(ji^ auTou. et p. 316 (169) t) 'AXTjbeta . . . e^^T^Xuve 
Tov -aTspa eauTTJ; zU £auTT]'v. Clem. Alex. Strom. Lib. III. p. 553. ed. Pofter. 
de lulio Cansiano: ■qytiTiy.i. Se o Y'"^'^aro; outo? lIXaTcovixcoTepov S£'!av ouaav 
TT^.v ^^^y.TQ'' avcobev ^Tit^ruiJLia wT]Xuvi3£raav Seijpo fix£'.v £?; y^'^^'^^"^ ^•^•'- ^^opav. 
Vid. Baur. in Gnosi Christ. p. 149. sq. De Plalonicis conf. Porjihyr. De Abst. IV. 
20. p. 367. ed. Rboer. tou aXoYOU St)Xuvo(j.£'vou. ubi Rhoer. Irhofiuni De Palin- 
gen. III 5 4. huulal. Omnino veteres cu[)i(liiati nescio quid femineum inesse 
volet)ant. Coiif. CaHicratid. a[i. Stob. Floril. Tit. 70. )>. 426 d 8' iizitMixioL SaXu 
y.al veapov y.a\ uy?^"^ rcaio; uTxdpyotaa ^^uy^a , ra Y^va'.x\ T:oT'.(p£pTi; ^otiv. Epi- 
phan. p. 498 (269) iTjXuxor; yap dt\ 8tavoT]'[JLaat ~pozTzi).oi.'C,ti. , T]8ovf) t£ xa\ 
iv:'.'i\j\i.L(x cet. T. III. p. 452 (1061) t] y.oiyJ.7. .. . T][j.fv to ~t)Xu tt]? un:ovo'Iai; 
Tot; cppovT][Aaatv i-xvfto^^jcoL , to a^eT^pov r|8u:i:a-£La? £pYa^o[JL£'vT]. 

P. 312 (167). 'iTjaouv tov 8td Mapia? cJ ? 6td acoXT^vo? T:ap- 
eXSovTa] Conf. p. 320 (171) ^aal Se (tov xuptov T][j.tov 'lT]aouv XptaTo'v) 
avco-£v y.aT£vT]vo)(£'va'. to ac5(j.a xal co? Std acoXTJvo; uScop Std Map(a? tt)? 
Ttapbevou 8'.£XT,Xui£'va'.. p. 356 i^l91 1 elvai ge toutov tov 8td Mapia? 6'.oS£uaavTa, 
xataTTep uScop Sid atijXTJvo? o'6£U£t. EmeiKlandus est Ejnphanius in Anaceph. 
T. III. p. 562 (141) xa\ (0? 8'.d acoXTJvo; tt^v Mapiav -fr.tptxy.iw.i- ScribendLim 
enim : co? Sid acoXiQvo? T-(i? Mapia? — . Similia de lesu Marcus p. 452 (244), 
ubi altende ista : SitXiovTa 8'.d (J.T)Tpa?. Vid. Fabric ad Philastr. De Haeres. 
cap. 38. Strauss. Dogmat. T. II. p. 88. 



SCRIPTAE AB ALB, IaHNIO. 27 

P. 314 (168). uapa Se tw MeYe^ti] MsyeSo; hoc loco et pliis 
semel iti proximis per se declnrat sunimum aeonem, de quo conf. p. 330 (,176) 
^zdipti^i Tov TiaTspa xa\ t6 fji.£Y£^o; t6 aiJLETprjTov auToO. p. 330 (177) t6 ix£Y£- 
3o? auToO. et post paulo: 8ia TS t6 fj.£'YeSo; toO [JaSou; xal t6 avi^iptaaTOV 
Tou TOTpo?. Jbidem in istis: £>{t5; toO d^dpTQTOU (ji,£Y^'^°^? » summus aeon, ut 
nostro loco, ])er se intelligitur. Sic Marcus ap. Epiphan. p. 432 (234) summum 
deum t6 iJLeyeio;, p. 436 (236) potestates diviuas Ta ,a£Y^'^''l vocat. 

P. 314 (168). uTi ep up a V 1(0 V fj. v £ ( a v 7i:otou(JLat (xu ff tt) p t w v] 
'Ytc' oupavtwv , id est uiroupaviuv , cod. Rliedig. Sed optime habet vox uTCep- 
oupavto?, quae recurrit p. 348 (187) oJxstv 8\ ttqv (jLY)-£pa zli t6v uTCEpoupa- 
vtov TOTtOV. ubi velim attendas formuiam Platonicam 6 uTrspoupavto; t6t:o?, suin- 
tam ex Phaedr. p. 247. C. de quu vid. Ast. Anaot p. 414. sqq. 'YTTEpoupdviOV 
Y£'v£aiv lesu tribuit Marcus ap. Irenae. Lpiph. p. 450 (243) , ubi cod. Rhedig. 
male UTtoupdvtov. Tv^v UT:£poupdviov Suvap.t.v habes in Marcosiorum formula p. 474 
(256). Quae Valentinus hoc loco venditat mysteria, ab eius discipulis celebrata 
tradunt Epiphan. p. 322 (172) et Irenaeus apud eundem p. 352 (188). Sed ea 
merito irridet Irenaeus ap. Epiph. p. 324 (174) Ta Tipy.zuiSr, xal pai£'a (xuaT-q- 
pta, a ou TidvTSC xwpoOa-.v. p. 328 (176) Ta [izyoLXa xal bau[jLaaTd xai aTtoj^piQTa 
[jiuaT-qpta. et p. 342 (183) dvay.£XupT]x6Ta xa\ TepaTwSTQ xa\ paSsa [jLuaT-j^pta. 

P. 314 (168). [JLOvn Se Tfi tou aTpeTTTou 'Evvoia TiEcpavs- 
pw(XiV(i)v] Post paulo Valentinus: y) £v auTto "Evvota , quam alio uomine 2t- 
YiQV melius appellari dicit. De 2tY"n (liximus annot. ad p. 308 (165). De 
'Evv&ia conf. Irenae. ap. Epiphan. p. 326 (175) auvu-dp^eLV S' auTW (nim. By- 
tho) xai "Evvotav cet. Connubii 'Evvota; cum Eubu iingendi ansam Valenlino 
dedisse videntur, quae Plato Hesiodi exemplo de Wetide, lovis uxore, pulcre 
conimentus est. Vid. Schol. ad Dissertat. Platonic. p. 103. sq. 

P. 314 (168). ovxaXouai Ttv£? AitSiva dYTlpaTov, delved- 
^ovTa] Usitata Valentino vox poetica dYiripaTo?. Conf. p. 316 (169) doidpTco 
jjLf^et xa\ oiyr,p(XT(x) avfx.pdov.. p. 318 (170) \j.tTa y^Sovy^; dYiQpdTou xa\ d^bdpTou 
liiHew?. Quid ? qiiod idem uni ex aeonibus nomeu proprium 'AYTQpaTOi; tri- 
buit p. 310 (165). 328 (176). Adposite ad nostri loci sententiam Synesius 
Hym. IX. 66. sq. — auTo; d y in p a o ? | a Eto v c TzaXatYevTj?, | veo; a^xa 
X a \ Y s' P w V. 

P. 314 (168). t] ^v auTW "Evvota ifiSeAT^aev £x£lvt)v cet.] De 
reponendo ^xetVQ cl. editori adsentior. Nam verba -/i^v Ttv£; ... £T£XEL(i)a£v per 
parenthesin interiecta sunt , et veiba tq dcpSapTo; cet. ad superiora per anaco- 
luthiam ita referuntur, ut pro YjSeXTjae 8£a(JLd p^q^at xa\ iiiTJXuv^ cet. nimc ista 
ponantur: pouXT]^£Laa 8£aij.d p^fitaL ^^t^Xuve cet. 

P. 318 (170). £v dcpiJdpTOL? dT^eS^L^e ^coTa d^iapTa] INIagno- 
pere fallor , aut legendum: d v eSet^e. Nam dva6£Lxvu[JLL solemne verbum in 
declaranda generatione divina. Conf exempia, quae in hac ipsa Valentini dispu- 
tatione reperiuntur : p. 314 (168) xat auTT] auTW [iiysiaa. dve'Sct|£ tov ua- 
T£'pa t-q; 'AXT]b£iac. p. 316 (168) xa\ dvaSeLxvuat tt^v 'AXTjbeLav (dvaSsL- 
xvuouat Oehler. probabiiiter coniicit : conf. duos locos seqq.). p. 316 (,169) xa\ 
dvaSEtxvuouat (ita Oehler. cum cod. Ven. pro vulg. dvaS£Lxvuat) TETpdSa 
T:v£u[j.aTLXT]v. et post paulo : xa\ auv£X^6vT£? av£8£L^avTo S£xdSa IIpouvL- 
xtov. p. 318 (171) xa\ a^iSzi^z Ti£VTd8a lIpouvLxtov djr,XuvTcov. Marcus ap. 
Irenae. Epiph. p. 444 (240) t6v tcov £fxoaLT£aadpcov dveS^L^av api^^iixo^i. et 
p. 456 (246) T^ Sud; aTt' auTr; TipO£X!3oijaa . . . ttjV 6coS£xdSa dveSet^e. Ita 



28 SYMROLAE IN EPIPHAN. PAN. 

enim coni/renda scriptura vulg. «TC^Sei^e : ^Tt^Sei^v peius etiam cod. Venet. et 
Pseudo • Orirjenes. Tu praeter locum modo allalum ex p. 444 (240) confer su- 
periora : Y£vv(3at Ti^v ScoSExaSa. et : rdv Ttijv Sty.ct a?(i)vtj)v a::ex\jY)aav 
dpiSfJLOv. Vid. Animadv. in S. Basil. I. p. 181. ubi simul illustravi simplex 8z'.- 
xvuvai in eadem re positum. Sic Irenae. in Valenlini haeresi ap. Epiph, p. 348 
(18G) oijpavov TtCT:oiY)y.£vat (tov Sy]|x'.oupy6v) .. xa\ avipMKOv TceKXax^va'. .. yrit 
Te 8 z8 tif^i^iai. 

P. 324 (173). xa^to^OzoTCJ xpeiTTOvo? TQjjLcoveilpT, Tai^TCl 
T(3v TOio\JT(i)v] 'Yto toO xpeiTTOvo? recle liabet ; conf. Irenae ap. Epiph. 
p. 434 (234) xaiti); o xpeiaatov TnVt3v i'(pY) icep) tcSv TOtouT(ov. Similiter Epi- 
phan. T. 11. p. 240 (531) o); xal o xpeiTTtov t^fjicov x^t' auTou el'pY)xe. et p. 360 
(696) (o; xa\ ihSy] 8'.a t:oaX(5v c^YiAeY|e'v aou tt,v jj.\jio:io'.£av o xaAXfcov t^ij.(3v 
upeaiiuTY)? xa\ tj.axap'.o; avY^p. 

P. 32G. sq. (^175). xal eIvatTauTY]v.. lIuijaYopixY^v TeTpaxTilv, 
T)v xa\ p£?av TtiSv ttocvt^ov xaXoCatv] De translata voce pi^a conf. 
illa, quae de ogdoade post paulo dicuntur : xal etvat TauTYjv dpxe'YOVov o'Y8odSa, 
pi^av xal UTioaTaaiv TidvTtov. Summus aeon dvap)^o? ^i^a vocatur p. 330 (177) 
= Irenae. Lib. I. cap. 2. §. 2. p. 10, 10. ubi Grabius not. 4. Synesium Hymn. 
IL 25. sq. Ili 171, sq. IV. 136. sq. et alios Patres Eccl. comparat, a quibus 
Deiis Pater eadem radicis metapliora oniatur. Ex Gnosticis Simoniani ante Va- 
leutinianos summum iiiimen p(u(0[j.a T(J)V o'Xo)v , rerumque principia , ex illo ori- 
unda , pi!^a? vocarunt, teste Theodoreto Haeret. Fabiil. Lib. I. p. 192. ed. Paris. 
Meta|)horam vocis p{^(0[j.a, veteribus iiliilosopliis usitatam , Karslen. Comment. 
in Empedocl. p. 180. sq. illustrat. Valenlini exemplo Marcus ap. Epiphan. p. 440 
(237) elementa rerum pJ^a; vocat. Heracleo p. 488 (264) e? y) }Ji.y)ty]p J|j.(ov 
dYvoef TY^v eauTY)? (5£^av. p. 490 (264) ty)? pii^Y)? xal Toi) y£^o\)i ty]? [XTjTpoc. 
Epiphanius de Manelis haeresi T. II. p. 402 (619) ix Suo pi^(ov y) dpy^(ov ^vep- 
YerabaL Ta TidvTa. p. 414 (626) dpxo'vT(Ov ty)? dvTtxe'.|j.e'vY); oi?'fy\^ "^^ ^*^'^ pUin?' 
Epipha7iius ipse satis piitide p. 492 (266) y) d[xapTLa oux ey^ouaa dpyY^v pf^Y)?. 
Idem meliiis p. 424 (632j dv\j7i:o'aTaTov eijpe5Y]'aeTai to xaxov xa\ [j.Y)8e[Ji{av pt- 
?av i'yov. Nicomach. Harm. Manual. Lib. II. p. 41. ed. Meibom. yJ .. T:p(OTY) Te- 
TpaxT\j;, Y) xat Ttov TeTpaxo'pStov to\jt(ov pi^a. IIy^yy^ et pi^a coniuncta ap. 
Gregor. Palam. Orat. ed. Malthaei, p. 77. T.riyrj xal p(^a ty)? to\5 y^^^o^j? ^Xev»- 
Sepfa?. de S. Virgine, et p. 83. de eadem : auTY) xaTapyY^ xa\ tty^yy] xat piQ^a 
(leg. p(l^a) Tfj^ dT:oxe'.ij.e'vY); Y)|j.fv ^v o\jpavoi? ^XtilSo;. De conlunctis xpY)T:l5 et 
pt^a vid. Animadv. in S. Basil. I. p. 5. 

P. 328 (176). ol TptdxovTa attove? ... ol aeatY^M-^vo^ >«a^ 
|j.Y^ y i'i ci ay.6 ii-fioi] Haec totidem verbis exstant apud Irenae. I. 1. p. 9, 1. 
ed. Grab. qui annot. 3. comparat Synesium Hymn. I. 75 toc 6' avto aiYa xa- 
XuTCTO'.. ct Hymn. !!. 22. sq. Ta T:po'a(0 [j.dxaipa aiYa | voepcov Te xal voY)Tt5v ] 
aTO[JLOV TO|j.dv xaX\j'7iTct.. quorum locorum priore ad normam posterioris xaX\jTrTet 
pro xaXuT^TO'. rpscribeiidum. Adile Synes- H^^mii. IX. 59. sq. dYaitov oiJt TiaYa, 
I a'.Y(oiJ.evo? o\jpavo'c 

P. 330 (176). Tov [j.ev o\jv TipoTrdTopa auT(iov ^^"'waxeaSat 
[j.o'v(p \iyo\iai t (Z it a\jT0u •<{ ty o\ 6x i MovoYevei, TouTeaTt 
T (0 N (Ji)] Hisce ct pioximis a^jud Irenae. I. 2. p. 10, 1. Grabius apte adhibuit 
Synesium Hymn. V. 10. sq. (iibi pro olim vulgato e\j[3XdaTa hodie recte legunt 
at\j pXdaTaJ HI. 123. sq. 

P. 330 (177). ^x Tou ^xt:Xy)xtou ^xeivou 5a\j[j.aT0(;] Alias ^x- 



SCRIPTAE AB ALR. lAHNIO. 29 

•reXTjXTOV Nostro est quod in sluporem coniicit. , v. c. p. 540 (295). T. II. p. 66 
(433). 556 (710). T. III. p. 286 (968). 288 (969). 450 (1059) 455 (1062). 
456 (1063), unde ^xTCX-fjxTW? est admirabililer T. III. p. 254 (950) £/. toij £x- 
tcXt^xtco? Y£vvr)CJavTO?. Hic vero , ut T. III. p. 368 (1014), l,'>c:tATf)XTo; idem 
valet ac Lat. attvtiilus. Sed fortasse legendum : £ [jLTtX-r^x.TOU , quum haec non 
sine temeiitatis uola dicantur. ConP. superiora : r.poiftdGa |jl£v cxYtzTiTq? , ToXfi-f) 
8e (male vulgo: Tc'X |ji v) ? 8i) , id est ; praelexlu quidem amoris , reapse conalu 
temerario 

P. 332 (177). TExeCv ouaLav a|j.op90v, ol'av cpuatv elx^ -^^" 
Xeiav Texefv] Recte habet librorum omnium lectio : oiav . .. T£X£lv, neque 
est, qiiod de voce biqXEiav in iiqXeia commutanda cogites. Nihil in hisce vi- 
derunt Irenaei et Eviphanii interpretes Latiiii. Tu verte : qualem consenianeum 
eral feminam parere , nimirum absque coniiigis copulatione. Conf. isla in prae- 
grcssis : p. 330 (177) av£u ttq? ^rrmXox-r)? ToO a\>'l,\)yo'J toO ©eXtqtoO. (-t in seqq. 
p. 332 (178) xapTiov aaievri xa\ i:-<)Xuv auTov Xeyoyat. et p. 340 (182) w^Tiep 
exTpujjLa. luterpretibus Latinis et Massuelo, '^riXiia coniicienti, fraudi fuii for- 
mula (puaw 1/11"* , quae nunc absolute ponitur et accusativum cum infiiiitivo 
secum habet, ut hoc loco , nunc ad subiectum refertur et infinitivum adsciscit. 
Videsis mea ad /o. Glyc. De Vera Synt. Rat. p. XXIX. Posterior structura 
obtinet ap. Plolemaeum Epiphanii p 412 (222) tou ayabou ^Caw lyovTo; Ta 
OfJLOta eauTOu xal du.oouaLa yivvav xal TCpo9£'p£'.v. ubi interpres Lat. satis bene : 
cum id bono insilum sit cet. IVlelius tamen vertas : quum bonum nalura iia com- 
paratum sii, ut cet. — Ceterum ouata afJLop^o? est uXy). Conf. p. 332 
(178) ^vTeuliev Xe^youac 7:pcoTY)v dpyji'^ taxr,xe'vai tiqv ouaiav ttq? uXt)? £x ty); 
ay^^o^a? cet. ibid. ^uaLXTQv Ttva afcovo? dp(i."qv Tuyyavouaav , ocjjLOp^ov 8z xal 
aveiSeov 8id to |jly)8£v xaTaXapefv. et ista , de Achamoiha dicta p. 340 (182) 
i'^(i) Y<ip cpwTo; iyi-iiTO xa\ T:XY)pco,aaTOs a,u.op90? xa\ a'v£iS£o?, to?TC£p exTp(ojj.a, 
S'.d TO (JLTf)8c.v xaTe'.XT,9£'va'.. Vons uon est quaerendus a[)ud Stoicos (id quod 
miror visum Ritlero Hist. Philos. T. V. p. 218), sed apud Plalonem Tim. p. 50. D. 
ajJLopcpov ov £x£LV(ov dtiaacov Ttov ISiiZ^j, oaaq \xi\Xoi SExeabai tio^£v. et p. 51.A. 
otvopaTov elSc? Tt xa\ djjLOp^ov , rav6£x.£? , |JL£TaXa[jL[3dvov 8£ dTtopioTaTa in) tou 
vOTjTou. Indidem liausit auctor libri Sapient. XI. 17, t) T:avTo8uva(j.o'; aou fj.\p 
xTiaaaa tov xdajJLOV i'^ dfJLopqJou uXy)?. Olympiodorus Comment. in Plat. Alcib. \. 
p. 232. ed. Creuz. to SouXoTipeTre? ::pe'7iov (Tcpe^Tiet Cod. Basil.) t^ uXy) , to? a^ 
cXPtSi? xa\ dvet8£'(0?. Ex cod. Basii. rescribe : (o; afaxpa xa\ dveL8^(o. Vid. 
Animadv. in S. Basil. I. p. 9. 

P. 332 (177). iyxoLTayfioiii^iri^i Se tol; Tcdieat Xa^etv ^Tit- 
OTpo^-QV xa\ ^Tc\ Tov 7iaT£'pa dva8pa}jL£fv Tcei paiY^vat] Haec 
dicta sunt ex Platonicorum sententia de £Ti:'.aTpo9"f) et dvd8(p ad Deum. De £tcl- 
aTpo^Y) reruin acl Deum Proclus et ante illiim melius etiam Dioiiysius Areopngita 
exposuit , Psellum si audias Quaest. Phys. in Cram. Anecd. Paris. T. \. p. 347. 
Vid. Procl. Instit. Theol. Plat. cap. 31. p. 56. sq. ed. Creuzer. cuius conferatur 
annotatio p. 62. sq. et in Plolin. p. 9, b. sq. Adde mea in Scholiis ad Dissert. 
Plat. p. 168. 194. Huc pertinent , quae de Achamotha , Sapientiae filia , di- 
cuntur p. 342 (183) ^Ti:tau!JL,^ei3r,x£'vaL 8' auTY) xa\ eT£'pav 6idi£aLv , ttjV t-^; ^t:l- 
OTpo^Y)? cet. et in scqq. £'x [lev '{ap ty)? ^TrLaTpo^-Q? cet. De dvd8(0 ad Deum 
dixi in Basil. Plotiniz. p. 33. Cum proximis : xa\ IxeTtv tou TiaTpds 
Yeve'oSai, conf. Synes. Hymu. IIL 86. sq. 'EXe^aipe, TndTep, | xoupav Ix^- 
Tiv cet. 



30 SYMBOI.AF, IN liPlPHAN. FaN. 

P. 334 (178). xal oux £'aTiv oute ?6eiv out£ axoOaat auxov 
T) Sta (iovou ToO MovoYevou? -^ i'» (a ay.tTai] rivwax£-at delendura 
qiiippe profectum cx glosscmate eius , qui piargrcssa sic interpretaretur : xal 
6ta fiovou Tou MovoYcvoO; yt.^(S(Jx.txa.'.. 

P. 336(179). Tof? auviEtv 8 u v a|i. evo i;] Ne quis auv'.e'vai legen- 
dum coniiciat, coni". p. 376 (203) aXXa aXXu; aXXo-.? auvierv. et vid. Winer. 
Grammat. Idiomat. Novi Test. p. 74. 

P. 340 (182). T-<]v 'EviJufAY^aiv tV]? avw So^ia?, -qv xa\ 'Af^a- 
|j.w^xaXouatv,...X£'Youaiv£v axiaf? xa\ x£vo)}JLaTO?T67roi<; 
^ X [3 £ |3 p a a V a t x a t a a' v a' y x -rj v.] Istud ^xpejipaaia'. attigerunt Grabius ad 
Irenae. I. 7. p. 19, 15. et Beausobr. Hist. Doctr. Maiiicli. T. H. p. 161. not. 9. 
Grabius haec annotat: ,,Verbo Ixpeiipaaiat vel simpliciter eieclam in loca um- 
lirosa diccre volueruiit Enthymesin sive explosam , ut Tertullianus reddidit, vel 
potins significarnrit eam ibi aesluasse, iuxta ilhid luvenalis Sat. X. 169. Aestual 
infelix angusto limine mundi." Tu sic habeto , £xppaaa£tv proprium esse tum 
eornm, qui vanno vci cribro paleas excutinnt (vid. Ruhnken. ad Tivi. p. 64. 
Matthaei. ad Nov. Test. Tom. Xi. p. 237. Niclas. ad Geopon. T. I. p. 241. sq. 
Friedemann. ad Slrabon. ed. Tzchuk. T. VIII. p. 377), tum maris aestuantis, 
quod eiectamenta salo exspuit , ut cum Apuleio loquar. Vid. Scip. Gentil. ad 
Apulei. Apol. p. 182. ed. Hanov. Byrikershoek. Opp. P. I. p. 199, b. Matthaei. 
J. c. Bernhardy. ad Dionys. Perieg. p. 895. Orell. ad Memnon. p. 251. Ueinde 
verbuin , uti nostro loco , usurpatur de omiii motu vehementiore , quo aliquid 
expellitur. Ilesych. ^xPpaaSeiT) • — £xPXy)-£{y], a-o;5j5'.9£iYi. uhi vid. Albert. Cc- 
tenim in illis , quae Irenaeus hoc loco et deiiiceps de Enthymesi sive Acha- 
inotha, a T:XY)po)|JLaTt divino exclusa et in xevufjia expulsa, indeque per ^TtiaTpo- 
(pY]v emergere conante , ex Valentiniana doctrina relert , haud obscura depre- 
heiiduntnr vestigia fabulae Platoiiicae de Amore , Pori et Peuiae H!io. Vide 
Srholia ad Dissertat. Plat. p. 141. 

P. 344 (185). i^ aa(i)[j.aTOu 7iaSou?£?caawfJLaTOVTT^vuXY]v 
p.£TapaX£tv auTa] ,,Iren. £vao)|j.aTOV." Pet. Hecte ; conf. p 346 (186) 
S'.axp'!vavTa . . . Ta; Suo ouaia? auYX£XU!J^e'va? xa^ i^ aao>jji.aTO)v ao)fjiaTO- 
TCO t Y^ a a vT a. cet. 

P. 346 (185). Tov TcaTepa xat [iaatXea 7tavT0)v] Conf. qnae paulo 
post sequuntur: au|Ji.7i:avT0)v Se ^aatXEa. Dictio est Platonica. Conf. Cratyl. 
p. 396. A. d ap/^o)v t£ xa\ paatX£u; tcjv ti^xvto^v. Epist. II. p. 312. E. T^epl tov 
7iavT0)v paatXea cet. de quibus vid. annot. ad p. 48 (14). Apnlei. Apolog. p. 69. 
T. II. Opp. ed. Bipont. quisnam sit ille ... a Platone ntincupatus [iaatXeu?, 
tolius rerum naturae causa. — BaatXeu; v?! ;j.£'Ya; [iaatXeu? deus etiam a scri- 
ptoribus ecclesiasticis nuncupatur. Coiifer Asferium et Acacium ap. Epiphan. 
T. III. p. 56 (838). CO (841). De formula Platonica o' 7taTi]p Tuv 7iavT0)v siire 
Ttov cXo)v moiHii ad p. 128 (58). 

P. 348 (l86). o)TQaSat] Ita edd. Basil. et Pcfav., ut post panlo, pessime. 
My] vevoYjaiJat h.oc loco cod. Venet. ; sed debebat saltem scribi [j.£v vevOYJaSat. 
Tu utroque loco pro toYiiaSat (ita eriim scribendum enit) rcpone: ol-qaaa^ai, 
qua de forma vid. Lobeck. PaVerg. ad Phryn. p. 719. 

P. 348 (186). A?Ttav 6' auTw yiyo^i^^ai ty^v fj. r, Tepa xri^ 
O^Yjaeo); TauTY)? ^aaxouatv] Haec, de Demiurgo iJ.uitxo)? dicta , ali- 
quem colorem duxisse vidcntur ex iis, qnae Plato Symp. p. 204. B. in fabula 
de Amore dicit : a?Tia Se auTW xal toutojv yJ •<{hzo'.<;. — Quod ne cui auda- 



SCRIPTAF AB ALB. I AHNIO. 31 

cjus a me pronuntialiim videatnr, conferri velim , quae de labula illa , a Va- 
lentinianis ad partes vocata , annotavimus p. 340 (182 ). 

P. 350 (187). "YaTEpov Se uspirs^era^ai \i^ oua i\ auTw 
Tov Sep|j.aTtvov yiTtova. ToCto Ss tc afairjTov aapy. (ov 
etva'. "kifoiiGi-] Secundum iuterpretationem allegoricam , n Philone ludaeo 
inventam (vid. Para!iponi. iii Oene.s. , ab .^uchero ex lingua .\rmenica in Lali- 
nam versa p. 35. ed. Venet.), Valentino Sip.aaTivo'. ytTtove^ ap. LXX. Genes. 3, 21. 
mortalia corpora sunt. Conf. Galeard. ad Philaslr. De Haeres. cap. 117. Grab. 
ad Irenae. ed. Massuet. T. If. p. 189. a. b. Maiter. Hist. Doctr Gnost. T. 1. 
p. 321 (qui tamen demiror quodnam Plotini fragmentum , quod ad rem faciat, 
ante oculos habuerit) et Strauss. Dogmat. T. I. p. "699. not 31. In quaestio- 
nibus ad Orthodoxos , quarum auctor lustinus Martyr fertur, eiu.sdem senteiiiiae 
vestigia reperiuntur. Vid. Gass- iu llgenii Diario Theol. Hist. a. 1842. Fasc. IV. 
p. 107. Eadem Origenis fuit sententia , quidquid Galeardus 1. c. obloquitiir. 
Vid. Orig. Opp. ed. Ruae. T. II. j). 29. Method. apud Epiphan. Opp. ed. Petav. 
T. 1. p. 545. D. 546. A. sqq. 564. D. 565. D. sqq. et Epiphan. Opp. T I. 
p. 527. D. 591. C. 594. D. sqq., in Ancorato Oj,p. T. il. p. 65. et iu Epist. ad 
loann. Hierosol. p. 314. D. sq. Conf. Hoeschel. ad Phot. Biblioth. p. 968, a. 
Grab. 1. c. Ruae. ad Orig. Opp. T. J. p. 534. D. .ing. Mai. Collect. Nov. Vet. 
Script. T. VII. p. 83. Strauss. Dogmat. 1. c. et Thomas. in Origene p. 191. 
Quid? quod vel ambo Gregorii , Nyssenus et Nazianzenus , hanc allegoriam suam 
fecerunt. De !<iysseno vid. Krabinger. ad librum De Precat. p. 166. De Nazian- 
zeno conf. Orat. XXXVIIl. p. 670. E. T. I. Opp. ed. Maurin. (quem locum 
Cedrenus p. 7. C. respexit) et Carm. p. 172, B. T. II. Opp. ed. Bill. Atque 
horum auctoritate freti , alii scriptores eccles. formula Sepp.aTivOL /LTtijivi? in de- 
clarando corpore mortali usi sunt , in his Nicolaus Cabasilas , de quo videsis 
Theol. Stud. u. Kritik. a. 1843. p. 736. iblque annot. Adde Offic. Quadragesim. 
ed. Quirin. p. 79. CToX-nv ijeou^avTov £5£S'jbT)v o TaXa? . . . xal au/cfjs ^uXXa 
Se xa\ Tou? 8£pp.aTivou; vOv y.TMva; Tt£p'.i3£[3XYi_aat. quae idem sibi volunt atque 
isla p. 80. TT^; v£xpcoa£Ws Tf,v Sopdv w? ttvTr]To; . . uep-.cpepw. Denique ne apud 
Platonicos quidem eius formulae exempla desunt. Conf. Porphyr. De Abstin.I. 31. 
p. 52. ibique Rhoer. — De voce aapy.iov conf. Clem. Alex. Strom. VI. p. 764. 
ed. Potter. ubi locutio ^rauposSefoaai aapylw. Epiphan. T. II. p. 680 (778) t6 
UfJieTCpov aapxLOV zilr/^ci.. Cum aliis nominibus deminutis hoc quoque ex Stoi- 
corum loquendi usu ad Patres Eccl. transiit, quamquam Stoicis aapxLStov magis 
quam aapxiov placuit. Vid. Schiveighaeuser. Indic. Graecit. Epict. v. aapxiSiov, 
et Animadv. in S. Basil. l. p. 31. De gemina voce Lat. caruncula conf. Varro 
in Audabata ap. Priscian. Gramm. Vf. 3. p. 230. ed. Krehl. sed quidvis potius 
homo, quam caruncula nostra. Arnob. I(, 76. in carunculae huius folliculo con- 
stitutis. 

P. 350 (188). To aapxfov aKo ty]; uXtic] Quod Ioco vulgati aap- 
xtxov recejjtum est aapxtov, idem valet ac to aiaSviTov aapxtov p. 350 (187), 
ubi vid. annot. Sed to aapxtxov nuncupari videtur o aapxtxoc avlrjpcoTio?, cui 
in proximis o' TO£U[i.aTuo? avipuzo; opponitur. Sic p. 322 (172) x6 aaoxtxov 
id vocatur, quod carnis est in homine. 

P. 360 (193). "OvTtep TpoTCov el' Tt? .. jxeTeveyxoi. .. xal 
^(.eSap!J.6aoi xal TtotiQaet .., ^7:tf.xa SiopfCoiTO cet.] Erit for- 
tasse, qui ■KOi-qati.t vel Ti:otY)aot scribi velit. Tu conf. T. II. p. 191. sq. (503) 
«STOp yap Tic . . Tpiiz-t]Tai . . iiiCka.^om , ayvoY^aet 6e . . , iKixpiio!. Se cet. 



32 SYMROLAE IN EPIPHAN. PAN. 

ubi cl. i-ditoi- Ifgi iiihel : to;:rep ya.(> el' n^ cel. (juae emendatio com[)arato nostro 
loco commeiidatiir. De cnailaye modoiiim vid. Mallhiae. Gramm. Gr. Amjil. 
§ . 523. aiinot. 1. 

P. 366 (197). ouTti)? TQ V ^v dpyfi ti p o ? Tov 3 e o' v] Minns nota 
est ista, qnae paiilo post rcciinit, discrepantiu lectionis iii loco ap. lo, Ev. I. 2. 
ouTo? Tf)v £v dpyfj Tipo? Tov ieov. 

P. 378 (203). 'E:i\ toutwv ... a J t o u ] Haec per se interposita, 
neqne TeXeia , sed fAeaf) a prioiibns diiimenda simt , ila ut prcxima: otXXa OUX 
^v Tt5 -apeTitvoifv cet. ad prargressa p. 376 (202) aXXa ov Ttoi ... TCpo^STte^ep- 
Ya^eoiai cet. rpferantur. 

P. 384 (207). £Te'pav a"pza i^ tlq-(]yri o ot.r o iyo ix i^ "q^v x r] <; iz p o - 
T£'pa;] Viilgo £yo|i.iVY);: e'yo[JL£vY]v Oehlerus de Pelmiii coniectiira , recte , si- 
qiiidem £'yeabai Ttvo? est congruere cutn aliqua re Epii^han. T. il. p. 674 (776) 
ouTe TipoxoTiY^c £'yeTat to !3eiov. Vidcsis mea ad /o. Glyc. l)c V. S. R. p. 60. sq. 

P. 386 (208). Tto iblo\J yidpr^ytZ loZ] Tu ante JoC recte deletum ; 
neqne est , quod de to'3 reponendo cogites. Nam praecedens l8io\) arliculum 
iioii admittit. Scribendum vero y^opr^jw pro viilg. y^topTjYtJ. Sic yopr\y6(; , quod 
recte scribitur T. II. p 352 (593), yopr]yLoi, ^opT]YiCv et composita in y^wpr^yoi, 
ytiipriyia tt ytopf^Yerv cet. depiavata |)ersaepe reperiuntur. Veltil T. 1. p. 314 
(168) £TCix;yopTiYT]y.£'vat primum in £:i'.x£xcopY]Yf]y.e'vai, deinde in £:ny,e)^copY]x£vat 
abiit , quod Iiabet cod. Ven. , et tov £:ity^copT]Yov Tr\q ^KtSoaeto? male vnlgatur 
T. III. p. 248 (946), tametsi p. 250 (947) voces yppriyo? et y^opYjYta recte 
scribantiir. Vid. Animadv. in S. Basil. F. p. 168. et quae ad Eliam Cret. col. 822 
(9). 853 (2) annotavi. De vocibus illis , translate et plerumque in meliorem 
partem usur[)atis, vide Creuzer. iii Theol. Slud. u. Krilik. a. 1832. p. 36. sq. me- 
qiie Animadv. in S. Basil 1. c. et annot. ad EUam Cret. col. 822 (9). Adde 
Melelium in bomilia ap. Epiphan. T. III. p. 126 ^877) 5La tt]? . . . irj.yopriyloLi 
ToG av£iJjj.aTO?. Lpiphanium locis cit. et T. 111. p. 262 (954) \).r\ 6i»va}i£vo; £t:i- 
yopr^^^th Tto po\>XTi]ji.aTt. 

P. 392 (211). auv tw auToC uaTpi t£ xal TcptOToaTotTif] fTl? 
alp^oeto; KapTCOxpaT£t] Magno[)ere fallor, aut loco vulgati TrptoToaTaTtj 
rcjionendum ^tpoaxaTY]. Epiphan- T. IH. p. 68 (845) ty]; 'H|JLtap£((Ov TauTY]? 
ni]; (ty]? deleto) alpea^o); TipoaTaTat. Videsis mea ad Eliam Cret. col. 834 (8). 
llpcoToaTaTY]?, quod militare est vocabulnm (vid. Goeller. ad Thucyd. VIII. 89.), 
iionnunqnam |)ro TrpoaTaTYj; per|)eram positum rc[ieritur, veliil a|)ud Thucyd. 
1. c. , ubi Goellerus formulae d Tipoa-caTY]; toO 6Y](a.oii , ab i|.so ad Thucyd. I. 56. 
illustratae, immemor fuit. Verissima est Leunclavii emendatio , qui ajiud Eliam 
Cret. Comment. in Gregor. Naz. Cod. Easil. fol. 238. r. TTpoaTocTY]? pro TrptOToaTa- 
ty]; in istis rescripsit : (d SiapoXo?) T^pcoToaraTTj? t£ tyjc Tr£p',Ye'!ou Ta^eto? xat 
TY]? -{riq TY]v 9'jXay.Y]V iyytip'.ajt\; Tiapa ieou. Neqne tamen TiptoToaTaTY]; nun- 
quam translate usur|)atur. Conf. Act. A|)0St. XXIV. 5. TCptOToaTCXTYjv . . TY^5 
Ttov Na^copa'!cov alpe^aeco?. et vid. Schleusner. I>e.\ic. in Nov. Test. T. If. p. 785. 

P. 392 (211). i/. ... Toij llXaTtovo? lIoXcTettov Tipd^aaiv Xa- 
Pcov] Scribendum puto : ia .. Tcov lIXaTtovoc IloXcTeioTv. De plurali IloXtTerai 
vid. Schneider. ad Civitat. T. I. p. 1. sq. Quid autem inter Carpocratem intersit 
et Plalonem , qui coniuges communes esse voluit , |)ulcre vidit Clemens Alex. 
Strom. III. 2. p. 514. sq. ed. Potter. Platonis sententiam Noster ter inculcat, 
T. I. p. 20. T. Iir. p. 500 (1088) et Anacepli. p. 546 (132) ubi pro vulg. 



SCRIPTAE AB ALB. lAHNIO. 33 

aXX' auTOus SeXovra; cl. Oehlerus recte aXXa toij? ^. , sicut vulgatur T. I. p. 20. 
T. III. p. 500 (1088). 

P. 392 (211). T-i^v ^Til XoYtCT[J.ov t to v ^TttTY^Seftov aa)^oX(av 
5e8io'Te;.] NoIIem tov £raXoYia[JLOv in ttqv ^tt:c XoYta|j.dv commutatum ; scri- 
bendum saltem erat : Tit]v Ttepl Tov XoYtafJiov T(3v ^TutTVjSeiMv aapXfav SeSioTe?. 
Recte vero Petavius locum corrigeudum censuit ex Ciem. ^Jex. Strom. II f. 1. 
p. 509. ed. Potter. tov £raXoYtaia.ov toutov Xajj.i3avouatv , ti^v itepl tov ~optaja.ov 
Ttov ^THTTf]S£(cov aaxoXiav SeStoTe?. Scilicet librarius oscitans , gemina termina- 
tione -lafJLOv deceptus , a voce £7itXoYta|J.ov ad alteram T:opta[J.dv aberravit, in 
medio posita neglexit. 

P. 398 (215). £v voo u [JL£ VTQV ctel Td Ti Tcp o ^aX £'a;i a t] Scriben- 
dum : To Tt Ttpo(iaX£aSai, quum structura verborum interrogationi repugnet. 

P. 400 (216). Tdv 6ia M(ouae'to; TeSe'vTa vo'[j.ov .. oti [xt^ 
TCoXXol TipoxaTeXotpovTO cet.] Duplici mendo haec verba laborant; re- 
scribendum: ou [J.£v TioXXol TipoxaTepaXovTO — . Ratiocinatio , hoc loco incho- 
ata, longioribus ambagibus adstruitur et p. 402 (217) ita ab<solvitur : OuTOt .uev 
ouv (o; 5'.Tq[j.apTT'xaat ty^? aXTQ^Eta? Sy^Xo^v aoi iaxv) ix Ttov eSpYjjj.^vtov. Deinde 
Ptolemaeus ita pergit: IleTio^viaat Se toOto JStto; exarepo; auTtov cet. De 
verbo TrpoxaTepdtXovTO pro TtpoxaTeXapovro leponendo dubitare nos non sinunt, 
quae apud Ptolemaeum insequuntur : [i.TqTe tov ie[j.e'Xtov aiJTdv ^^''wxcTe; — . 
IIpoxaTalJaXXeaiat proprie dicitur , qui fundamentum praestruit , translate , qui 
rern fundamenti loco praestruit. Vid. Fronto Ducaeus ad lo. Chrysost. Homil. ed. 
Paris. 1609. Not. p. 42. o. (ad p. 185. D.) 

P. 410 (221). OuTo; Se Sy) (jnou p y d ? x at TCOnrjTin ? to liSe tou 
TtavToc ^aTt xo'a[j,oi»] Scribendum erat: TtavTo? TouSe ToO xo'ajj.ou. Sed 
xoa^Jiou delendum, quippe interpretamentum verborum TOuSe Tou TtavTos- Conf. 
Plato Tim. p. 28. C. tov . . roiYiTYiv xa\ Ti:aTe'pa ToCSe tou TiavTo'?. Irenae. ap. 
Epiphan. p. 376 (202) aXXov iedv TiapeTttvoetv Tiapd Tdv 6Y][j,',oupYdv xat t:o:y]ty^v 
TouSe Tou TiavTo?. et p. 468 (252) aXXov xaTaYYe'XXovTa T:aT£'pa Ttapd Tdv tco-.y^- 
TY^v TouSe TOU TcavTc'?^ 

P. 410 (222). uXixd; yap outo? xal TroXuax.e8Y)i;.] Verissima est 
emendatio Grabii, qui jzoXxtajiSri:; pro vulg. TioXuaxeSrj? scribi iussit. De voce 
TCoXuaxtSY^? , fere semper in TtoXua/eSY^; depravata, monui ad Eliam Cret. col. 
812 (8). Vitiatae vocis haec exempla adiicio : Epiphan. T. III. p. 482 (1078) 
Ta . . TToXuetSiQ xal TcoXuTpoKa xa\ TioXuaxeSY) (leg. TcoXua^^^tSY]) . . . StSdYJJtaTa. 
Theodoret. Hist. Eccl. IV. 29. tou; t£ TioXuaxeSef? (leg. TioXuaxtSef?) Ttov 'EXXy^- 
vtov StY]'X£Y^£ TtXdvoUv Rarior forma TLoXuox.t8o(; ex.stat apud Epiphan. T. II. 
p. 730 (807) TY^v "YSpav , ty^v £TiTax£'cpaXov xat TioXuax^-Sov. 

P. 410 sq. (222). cpto; auTd ov, dTiXoijv t£ xal [j.ovo£t8£'?.] Auto 
ov ex codd. Venet. et Vatic. loco vulgati auTodv receptum nollem. Tu vide Creu- 
zer. ad Procl. Instit, Theol. Plat. p. 190 (4). Qui apud Euseb. Laud. Constant. 
cap. XII. auTd ctYaSdv quam auToaYaSdv scribi malebat Valesius , apud eundem 
cap. XIV. auTo^tOY^ et auTotpto? pro vulgati.s auTd ?tOY^ et auTd tpti5s scri- 
bendum esse censuit , idque fecit Ileinichen. p. 480. qui c. XII. p. 462 I. c. 
scripturam utp' £v recte tuitus est, quamquam auToaYa-ov et auTo^^to? scri- 
bere eum oportebat. De vocabulis , cum aurd? more Platonicorum compositis, 
monui ad Eliam Cret. col. 814 (10). sq. 873 (5). Ex Epiphanio conf. T. H. 
p. 716 (799) Td auTo8£So^aa[j.£'vov xa\ auTOT£'/etov. T. IIL p. 56 (838) d ouata? 
^ot\v etxtov, ou SuvaTai auToouata elvat* xa\ eE PouXyJi; iazvi efxtov, oux^Tt 
Corpus Haerescol. III. q 



34 SYMBOLAE IN F.PIPHAN. PAN. 

auTopouXin elva». Suvarai. quae sunt Marcelli Ancyrani. Acacius contra eundem 
voces auTo8uva|i.'.; , a\jToSo'sa, auTopouXT^, , auToouatov et auToouota cumulat ap. 
Epiphan. T. 111. p. 58 (840). 60 (840. 841. ubi auToSo^iav pro auTo8o'Hav male 
vulyo scribitnr). 62 (841). Voce auTOOuaJa etiam Aetius iititur ap. Epiph. T. III. 
p. 214 (927), ubi aiite Oehleruin inale legebatiir auTo ouaia , et p. 208 (958). 
Accedaiit ex Epiphanio auTo'b£Oi; T. III. p. 238 (939); auToaYaiJo; (quod p 274, 
961. auToayabo? niale scribiturj , auToaYaboTY); , auTOOuaia , auToSd^a, auTO- 
aptXT[, auToiJaufxa , auTOu(jLVTf)Yop(a p. 270 (959); auToao'pY'fiTo; , auToaYevvvjTos 
p. 274 (961); auToaia-iqat; et auToi^XTQjJia p. 278 (963); auToouveai? et auTO- 
O09£a p. 386 (1024); auTo'vouc et auTo'cpa); p. 396 (1029) ubi supra allata auTO- 
T^Xeio;, auTo'b£o; et auToSuva|JH<; recurrunt. 

P. 434 (234). aT£ v no xevou Tel3£pjjLa!J.(ji£'vr) iiveufJiaTo?] Te- 
5£p[Aa|Ji.£viQ ed. Basil. , T£;3£p[jLaa[J.£VT) Petav. Tu cum scriplura codicis Vatic. 
T£b£p.u.a(j.(J.£'vv] confer p. 70 (26) iJ.£!J.ta[j.[Ji£'vot , quae est scriptura cditionis Bas., 
a Petavio iu pi£(j.'.aa[JL£'voc temeie miitata. p. 174 (85) tolc (j.£!J.La[JL[j.£VOL;. p. 536 
(292) et T. II. p. 530 (095) ^^Yipa^JL^JL^vot?. p. 560 (713) 7;£T:ixpa[jL!J.£'vOL;. p. 574 
(720) xexpa!J.(j.£'voL. Vid. Bullmann. Gramm. Gr. Ampl. §. 101. annot. 14. et 
conf. annot. in T.II. p. 660 (708). 

P. 436 (236). ^Q Tiap^Spe iJeoij y. al (JLuaTtx-?)? Tipo aJwvo; 
2tY''^?> TivTafj.eYe'S'r)8tartavT0s [iXeTrovTaTo TCpdsuuovTou 
TCaTpdi;dSY)Y'.o ooiit.a.XKpocaLydiytiipoiiJ.z^^aii^iaiar.Cioi') avo) 
Ta; auTc3v (j.op9a;, aq YJ [j.£YaXdToX|xo? e'xeivri ^avTaaia- 
oietaa Sta t6 aYa^^dv toC upouaTopo? TtpoepaXeTo TQfJL^? '^*? 
eJxdva?, TdTe ^v5u(j.tov tcov avo) to; ivu7i:vcov e/^ouaa, JSou o 
xptTiQ5 iyyxti cet.] Locus multifariam corruptns est. Ac primum quidem le- 
gendum : ^O TzapeSpe ieou xa\ (j.uotixtq , TrpoaLwvLe 2'.Ytj. Quae enim hoc loco 
compeUatur }J.TfiTY)p , est Slyth, qui*e ^eou , id e.st Bu^ou , TrapeSpo; recte nuncu- 
patur. Conf. Irenae. contra Valenlinianos ap. Epiphan. p 326 (175) tyJ ouvut:- 
apxouOY) EauTW 2-Y"n- Epiphan. contra Secundianos p. 396 (214) Slyi^v 6l 
TcaXtv aXXo'. auv^uvsTtv auTW T:po;aTiTouaw. Similiter Graeci Ai>c-f)v lovis TiapeSpov 
finxerunt. Vid. Schol. ad Dissert. Plat. p. 103. MuaTLXT^ hoc loco ^lytq audit, 
quae p. 442 (239) aLti)T:t<)(j,£VY) vocatur. Conf. annot. ad p. 308 (165). Deinde 
pro vulgato Tipd aStovo? Vet. Irenaei Interpr. : pro aeonon, cod. Paris. •jtpoaiw- 
vo? , quae scriptura , licet mendosa , tamen ad genuinam Tipoai(i)VL£ propius ac- 
cedit. Vocem T:poat.ti)viOi; habes in exposilione fidei Marcelli ap. Epiphan. T. IH. 
p. 66 (843). Porro in verbis : -f^v Ta (J.£Y£'!37) SLaTiavTo? [iXeTiovTa To T;pd;a)T:ov 
Tou TiaTpd;, postrema : to Ttpd;(i)Tiov tou TiaTpd?, delenda sunt; nam structu- 
ram turbant et vidontur a sciolo temere illata esse ex Malth. XVIII. 10. ol aY- 
Y^XoL auTcov £v oupavoc? Scd T^avTo; ^XETiouac Td Ttpd(;coT:ov tou TiaTpd; [j.ou tou 
£v oupavoi?. quibus verbis , ab Irenaeo p. 440 (237) ad partes vocatis , Marcosii 
ita abusi sunt , ut Deo "Stccr^^i , angelis [j.£Y£'iY] , id est polestates divinas (vid. 
anuot. ad p. 314, 168), substituerent. Denique illa : TdT£ £vbu[j.tov Tcov avco 
to? ^VUTIVLOV l,')(^ouaa , sic sunt relingenda : (y)[J.5? toc? eJxdva;) t d Y ^ £vSu|j.cov 
Tcov avco co.; iVUTtv.ov t'/^ouaa;. Nam cSxdve; , id est animae, simulacrorum ia- 
star a 2'.^^ effictae , rerum coelestium aliquam saltem cogitationem velut so- 
mnium aniino concipere (id quod in 2'.yy]v minime cadit) recte dicuntur. De 
imperfecta rerum divinarum cognitione Plato et Platonici similiter loquuntur. 

P. 436 (236). auTou; eJ; tov vu[j.9cova tlqt]yayt xa\ dni- 
Scoxe Tot; eauTcov vu (jLcp lo t ;•] Haec detorta ex Matth. XXII. 11, sqq. 



SCRIPTAE AB ALB. lAHNIO. 35 

Vid. quae ad Nicol. Cabasil. tztpl rrj; ev XpLaTU ^cofi? in Theol. Slud. u.Kritih. a. 
1843. p. 732 (12) annotavi. 

P. 444 (239). aTco(5po(a? .. tc5v Tptwv 8uva}j.£(i)v eJxovtxa;] 
Post jjaulo: tcov . . uzepicv tt^v auofSpotav. et p. 462 (249) rrj xaTaTi£[i.TT:ouaY} 
Tiqv aT:6p'poiav Suva,u£i. sicuti Vet Iiiterpr. Irenaei pro vulg. SuvajJiiv legit. Ecce 
tibi rerum divinarum ara,:^po{a?, Platonicis decantatas. Verbi causa conf. Procl, 
Comment. in Alcib. 1. p. 69. 71. ed. Creuzer. 

P. 444 (240). cov ffTOLXS^oJv eJxove? eixovwv Ta 7t:ap' i^iJ.rv 
SfrtXd Ypa}Jt.|JLaTa UTCapxeiv] Ut eSxova? pro eJxove? rescribatur, stru- 
ctura flagitat, quae gemina est iilis ap. Plat. Phaed. p. 110. B. tov xa\ Ta £v- 
^idSt ihai xpcofxaTa u^r.ep 6e{Y,uaTa. et p. 110. D. cuv xac toc ^vtraSe hJslSia. elvac 
TaijTa Ta aYaitw.ueva fjicpca. 

P. 452 (243) SuvociJLeii; . . . aTtofJpueiaatj Sermo est de divinis po- 
testatihus sive mentibus (vid. annot. ad p. 18, 14.) , quae ad haec citeriora 
defluxerunt. Similiter , id est Platonice , Synesius loquitur Hymn. I. 69. sq. 
vTTacScov) ccTto xevTpou T£ iopovTcov, I Tiepl x£'vTpov T£ p u £ V T 0) V. ' AKOppiu) poste- 
rioris aetatis scriptoribus Platonicis usitatum est in deciaranda animarum TCTepojJ- 
puTQaet. Origenes Ue Princip. I. 8. 4. p. 76. a. A. ed. Ruae. -rj ^''JX^ aTTO^ptOuaa 
ToO xaXou xat ty} xaxta TLpo;xXtva{JL£'vTQ — . Vid. Animadv. in S.Basil. I. p. 158. 
sq. ubi Lat. defluere comparavi. 

P. 452 (244). Toij S£ 'AviJpcoTTOu Tiqv SuvajJLLv tou 'Y^^taTou] 
Haec verba, quippe ex praegressis suspensa , nonnisi uTOaTLY(JL"f) ab iUis sepa- 
rauda sunt. Miari autem praefigenda proximis : tov S£ tt)? 'ExxXY]aLa? totiov tq 
napi£V0s iTi:£'S£L^£v. ubi !oco vulgati £7Le'S£L^£v repono £z£lx£v. "ES£L^£v codd. 
Rhedig. et Paris. , quae scriptura ad genuiaam propius accedit. Formula totiov 
TLVO? ^Tt^xecv , qujie ap. lustin. Mart. De Resurrect. §. 7. bis exstal , respondet 
praegressae : to'tcov tlvo? ava-£:i:XT)pCi)X£'vat. Geminae sunt locutiones XoYOV vel 
TUTCOV Ttvo? ^TTExeLV. Vid. Animadvers. in S- Basil. l. p. 54. 135. Posterior 
exstat in Aetianis ap. Epiphan. T. Ilf. p. 212 (926) tou avojjLOtou fJLEpou; iizX i£OU 
pXaa9Y](jLfa? tutzov ... enexovTO?. p. 250 (948). 252 (948. 949). Neque multura 
differunt TpoTCOV — tcc^lv tlvos £Tv£')[£lv (vid. Lobeck. ad Phrynich. p. 366) , quo- 
rum posterius exstat T. III. p. 244 (944). 

P. 460 (248). Ka^otTirep ol e?; cppevcTLSa SLoc&eatv £(ATie- 
advTec cet.] Haec verba ab insequentibus: dfJLOiO); Se cet. , quibus apodosis 
conlinetur, nonnisi [JLeaY] otlyjjly^ dirimenda sunt. 

P. 462 (249) — 464 (250), 11 p 6 ; Sl tou to t ? ieXY) aa VTot cpaat 
Tov Sy)[jhoupyov ty)? avG) o^ySoocSo? to aTrepavTOv xa\ aSco- 
vtov xat aoptaTov xat axpO"JOv |jLt,uY)aaaSat, xat (jly^ Suvy)- 
JJe'vTa TOfJLOVLixov auTY)? xat cttStov ^XTUTicoaat StcxToxap- 
Ttov e!vat u aTepY) (j.aTo ?, e?; y^po^io^x; x.a\ xa t po u ? ct p tS (jlou ? 
Te TCoXueTet? t6 aicovLov auTiQ? xaTaT eSe TaSa t, ofo'|JLevov 
^v Tcij tcXyj3£l Tciov ip o^i (ji^i (JLL|jLY)aaaiat auTY)? To ciTie^pav- 
Tov.] Tempus imaginem aeternitatis esse, Marcosii , Platone auctore , docuerunt. 
Vid. Tim. p. 37. D. ibique Stallbaum. p. 159. Adde Plutarch. De Def. Orac. 
cap. 22. Eodem illud pertinet , quod ap. Herm. Trismeg. ed. Turneb. p. 52. 57, 
hi rerum gradus ponuntur : ^ed;, a?cov , xo'a|jLo;, Xpo^^o?- 

P. 466 (251). apa£vdSY)Xuv avSptOTCOv] Marcosiis, hominem a'vSpo'- 
Yuvov antiquitus fuisse docentibus , fortasse obversatum est Platonis figmentum 
Symp, p, 189. E, 

3* 



36 SYMnOLAK [N FPIPHAN. PAN. 

P. 470 (253). e J a u vt evxa ;J Ila edd. B;isil et Petav. ; sed scribendutn 
eu ouv.^vTa^. In usu quidem est £ua"Jv£TOs : sed inauditum est verbum euauv- 
i£vai. Sic £U9povouvTUv T. \\. p. 686 (782) melius scribetur eu ^povouvTUV, 
quum eu9ptov fcre sit hilaris , non priidenx. Idem mendum in Didymo Alex. 
correxi Animadv. in S. Basil. p. 73. Vid. Krabinger. ad Gregor. Kyss. De Pre- 
cat. p. 144. EuTzpaaaew , quod Lobech. Parerg. ad Phrynich. p. 623. respuit, 
corrigendum ap. Ignat. Epist. ad Smyrn. 11. Vid. Sylburg. Not. in Clenard. 
p. 455. 553. Contra recte habet euvoefv , miti ingenio esse, ab euvou; forma- 
tum, ap. Epiph. T. II. p. 170 (491). EuTCaieiv in eJ TOSetv male divisum ap- 
PloHn. p. 454. B. ed. Creuzer. notavi Rasil. Piotiiiiz. p. 34. Videsis etiam Sup- 
plem. Annal. Philol. Vol. X. Fasc. II. p. 170. 

P. 474. sq. (2.56). To Y^^P M-upo'' touto tutiov tt)? uirlp Ta 
oXa eu(i)8£ac elvai Xeyouatv.] De offlcio [xupou rectae fidei scriptores 
mystici similiter loquuntur. Vid. quae annotavi ad Aicoi. Cabasil. iztpX Tiq; £v 
XpcffTW SojTQ?, in Theol. Stud. u. Kritik. a. 1843. p. 731. sq. 

P. 478 (258). eTepa uaXtv irapa toutou? £vox,Xerv Tt3 x oa|jitp 
x^VTpwv 8(xTQV 6TCevo'TQae] Ilapa toutou? optime rescriptum pro vulgato 
Tiapa TOUTO'.? : £T£'pa tameu pro eVepa scribi nolim. Tu conf. p. 430 (232) 
eTCpa irapa toutou? ToX[j.-r)aa?. p. 486 (263) eTipa UTiet^cpepwv TCapa ttqv Tt3v 
8t.6aa/.aXwv auTOu {JLaTaioTOvfav. p. 490 (264) exaaTO? auTtov £T£pa uczpa tov 
eVepov voaoSeTef. al. Si quid praeterea nostro loco immutaudum , iVoy^Xtov pro 
iwfXzvi scribi malim. 

P. 484 (261). TOi? Td...-oXu(pTf]fAa ^TCi.vooiliatv] naX(ij.9-f]fjia 
Petavius docte coniecit Conf. Method. ap. Epiphan. T. IJ. p. 332 (581) im- 
voraEi? . . . avaTiXeouaa? avto y.aX xaTto xa\ oVtXouaa; T.a.liii.<f>rjixoL. Sed t;oXu- 
<pY],ua , opinor , idem valet , quod in praegres.sis 7roXuxoia.:^a. 

P. 486 (263). TTQV 8£UTe'pav fi.T)T£pa ttqv ^v XyjjT) yevoiJ.^- 
VTf]v] Hisce de Achamotha dictis' respicitur Platonica sententia de oblivione re- 
rum coelestium , quam animae in terram delupsae patiantur. Vide Phaedr. 
p 248. C ibique Ast. Annot. p. 424. Adde Procl. Hymn. II. 6. III. 8. Synes. 
Hymn. I. 96. III. 659. qui AyjSy]!; apud infeios flumen in hanc sententiam in- 
terpretati sinit 

P. 488 (264). 9aaiv] $T]alv in ^aalv commutatum nollem, quamqunm 
^yy.^XEUovTai |iraecpdit. Adsoiet enim Noster in enarrandis haereticorum placi- 
tis cpT]alv et ^aalv iiromiscue ponere. Conf. v. c. p. 500. sq. (271) ipaal Yap 

xa\ ouTOL • — — , 9T]alv, , outo? cpTiatv. T. Ilf. p. 24 (821) El' yt — S£'.- 

xvuouai — cpaaxovT£C — , 9T]o\, — . Ttvk; Se — opi^ovTai — , 9T]a\, — . p. 388 
(1025) ^epouat — , 9T]a\, — , cpaalv , — . Quocirca , libris invitis, non magis 
qiiam nostro loco quidquam miitandum p. 94 (39) 104 (46). 162 (78). 164 
(80). 502 (272). 512 (278). 522 (284). 540 (295). T. II. p. 152 (481). 314 
(572). al.; imo vero <pY]a\ ex iibris mss. pro vulg. ^aal recipiendum T. II. 
p. 608 (738). 642 (757. bis). al. , id quod cl. editor nonnullis locis fecit , ut 
T. II. p. 666 (770). 686 (782). al. Vide Casaubon. Exercit. ad Annal Eccl. 
Baron. II. p. 136, a. Boissonad. ad Anecdot. Gr. T. IV. ( . 336. meque Animadv. 
in S. Basil. I. p. 8. et Symbol. in Epiph. T. I. p. 94 (39). 

P. 490 (265). -o'S£v 61 d 8Tiij.ioupYo<; ...tt] uXt) fj.aXXov t)3^- 
Xtjaev iy >ia.T0i.8i]act.i Tiqv eauToij SuvafjLtv;] Conf. illa in proximis : 
TCo'T£pov fxtatSv TTQV vl^uX''^^ xaT£'6T]a£v auTiQv xfi uXt) — ; Jn eadem re Plato verba 
dv6£Cv et auv^efv usurpat Tim. p. 43. A. 73. B. uude scriptores Piatonici Deum 



SCRIPTAE AB ALB. lAHNIO. 37 

Tov auvSYjCTavTa nuncupant. Vid. Annal. Philolog. et Paedag. Supplem. T. XI. 
Fasc. IIl. p. 362 (1). 

P. 492 (265). 'EvirtayrjV £ic uXTf]v i^uSoiJ] Epiphanium suo in co- 
dice 0'X"ir]v pro (Xilv mendose scriptum rej)erisse , Petavius scite monuit. Potuit 
autem ?XiJV eo facilius in uXy]v commutari, quod alias uXy) reapse i\\t^ vocatur. 
Vid. annot. in Eliam Cret. col. 761 (3). 

P. 500 (270). TauTYjv ydp gaai ti^v Ilpouveixov xaTeXif]- 
XuSevat £?? Ta uSaTa xai [j.i^^ -ii-i oll auToi? xal |j.Tn 8eSu- 
vifjcjirat e^; tc/. avu x^^P^f^ 8ia to fJLefxix^at rw papet ttqc 
uXtq?, £Tii(j.£u.ix!5ai Se auTiqv tois uSasi xal t^] uXy] xal 
liTQxe^Tt SuvTQiY]vai a' V a)^ to p c iv.] Horum verborum postrema : ^7ct[i.£- 
ixiy^^iai — ava/^topirv , censeo esse delenda , quippe quibus praegressa putide 
repetantur. Quod autem uSaTa et uXtq apud Ophitas idem valent, in hac re illi 
Platonicum secuti sunt loquendi usum. Vid. Basil. Plotiniz. p. 20. sq. Ex Pla- 
tonica de uXit] doctrina item hausta sunt, quae p. 500 (271) exstant: Tcpo? ttqv 
UTOaTaSfJiTQv TT]; uXiqc. Vid. Plat. Phaed. p. 109. B. ibique Wytlenbach. Annot. 
p. 290. sq. ed. Lips. praeterea Krabinger. ad Gregor. Nyss. De Precat. p. 153. Adde 
Herm. Trismeg. ed. Turneb. p. 54. In eodem argumento Tpu§ , Tpuyfa et Tpu- 
YCijSy]? usurpari solent, Vid. Valentin. hi Grabii Spicil. PP. T. II. p. 57. lulian. 
Orat. V. p. 170. D. Gregor. Nyss. De Precat. ed. Krabing. p. 76, 20. Synes. 
Hymn. Ilf. 322. Quid ? quod etiam illa apud Nostrum sunt Platonica : 8'.d to 
[j.ziiifpai<. TtZ papei tq; uXt]?. et quae post paulo sequuntur : Sid to papefaiai 
ix ttq; uXtq; iq; Tcpo^eXape. Corpori enim et rebus corporeis vim animas prae- 
gravantem inesse Plato vult, Phaedr. p. 247. B. (ubi vid. Ast. Annot. p. 412) 
248. C. Phaed. p. 81. C. Cuius sententiae plurima vestigia etiam apud Patres 
Eccl. reperiuntur. Verbi causa conf. Epiphan. T. III. p. 384 (1022) oyxou xa\ 
Papou? TY)? aapxo; u7tap](ouaTQ; , ou ^ipv. ayj^iiZTai. p. 384 (1023) oux aTid 
tou oyxou zte^oVsvo?. 

P. 500 (271). ocvaxu^S'. v] Ita edd. Basil. et Petav. , quae forma no- 
tanda, non corrigenda est. Vid. Lobeck. ad Phrynich. p. 318. Alias in hoc 
argumento avaxuTtTetv Piatonice usurpatur. Vid. Animadv. in S. Basil. I. p. 77. 

P. 500 (271). Kal TOTe, ^iQalv, £'aTY] o dvSpwTio? inX tou? 
TCoSai; xa\ uTCep^epiQxe T-ji Stavoia tou? o'xtw oupavouc] 
Id quod in homine divinum insit , ereclae eius staturae causam esse , Plato 
docet Tim. p. 90. A. B. Qua de maiestate corporis humani vid. Stallbaum. ad 
Tim. p. 360. meque annot. ad Eliam Cret. col. 787 (1). Illa : u7i£pp£'[BY]xe tyj 
Stavoia Touc oxto) oupavou? , significant mentis pernicitatem in perscrutandis re- 
bus coelestibus. Quo de argumento , veteribus scriptoribus celebrato , conf. 
Plato Theaet. p. 174. E. Aristot. De Mundo cap. 1. §. 2. Cic. Tusc. V. 39. Ho- 
rat. Od. I. 28, 5. Epist. L 12, 13. Maxim. Tyr. Dissert. XXII. 6. XXXVIII. 3. 
Themist. Orat. XXIV. p. 307. D. Herm. Trismeg ap Stob. Eclog Lib. I. cap. 50. 
nr 8. Basil. M. Homil. I. De Struct. Hom. cap. 13. p. 328. F. Opp. ed. Garn. 
T. I. Theodoret De Provid. Orat. V. p. 553. ed. Schujz. et qnos Gataher. ad M. 
Anton. XI. 1 laudavit. — Mox j^essime vulgo efSeav pro JSeav. 

P. 504 (273). dXtT£U0VT£c] Hoc noliem receptum loco vulgati dXY]S£u- 
OVTE;. Epiphanius enim Ophitas , qmim rernm divinarum ignorantiam pro srientia 
habeant , in eo veraces esse concedit , quod scientiae nomine errorem suum et 
ignorantiam declarent. 



38 SYMBOLAK IN KPIPHAN. PAN. 

P. 508 (275). ■n: (3 ? a v Cy^o) [jl ey ... (xi jjli^ a oc aSai . . ;] "Ey^oiixev rescri- 
beiiddm i^ro £')(^ci),aoV, (]iio<l habiMit edtl. Hasij. et Petav. 

P. 510 (276). KalaXXa nva au y ypafx (Ji ar a o) ? a u t w ? •nXdtT- 
TOVTat xttTa TTi; 'YaTspa;, irfv 'YaTepav tov uotiQT-nv tou 
uavTO? TouToy ToO y. uTou?, oiJpavou T£ xal ytJi;, xaXoCiai.] De 
priore tou deletido monui annot. ad ji. 20. ubi vocem xuto?, ad intiiidum trans- 
latam , illtt.stravi. 'Yartpav Petavius in vcrsione Latina Ulerum iiiter|)rrlatitr. 
IVlalim matricem, qnemalmodiim alii materium (iiia.si matricem quandam omniutn 
rerum esse voliierunt. Vid. Fabric. ad Philastr. De Haeres. cap. 95. Fortasse 
tamen Ojihilae Tiqv 'YoT^pav intellexerunt Tiqv uaTepav Suvajxiv , qiiae ir) aaie- 
veaT^pa Suvafxc? supra vocatur. Certe alii to uaTe'pf]|i.a et ri^v uaT£'pav Suvafjiiv 
in eadem re usurpariiiit. Yid. annot. ad p. 128 (58). 

P. 512 (277). xa\ axTixo£vat ap'pY]Ta pTQ|Ji,aTa] Quste vetba Apo- 
stolus 11 CoriiUh. 12. 4. de mysteriis diviiiis sibi aitdita commemorat . isti 
S|)urcitiariim magistri inter|iretati siint tanqiiam proiata de jiraepostera ac ne- 
fanda Veiiere. Hanc enim Graeci a^prizoL vocare soletit. Vid. Courier. ad Lu- 
cian. Asin. p. 270. Est etiam, ubi vox dKo^priXO^ in eadem re ponitnr. Philostr. 
Vit Apollon. V. p. 193. ed. Olear. Ta? ^T^LppiQTOU? (,leg. a:io;JpTi)Tou? > TJ8ovd<; i^ 
aTtdaT)? o?x(a? ^xXeyovTO? ToiJi N^ptovo;. Ex iHo, qiiem dixi , usu vocis a;5pT)T05 
facinus nefandae Veiieiis afJpTjTOTOiia iiuncupatur, et qiii iilud perpetrant, ajj- 
^T]TOTOi£fv dicuntui-. Sic Noster paiilo antea auvTayiJidTtov . . . a'(5i5T]TOupYtas 
IfuTiXeciv libclliim vocat, qiii plenns est praeceptof.im de flagiliis eiiismodi. Idem 
de Origenianis T. II. p. 6 ^398i d,^pT)TOTiotouvTec xa\ Ta eauiuv aa^|i.ara ^iopa 
Ttapa8iS6vTe;. quae in Aiiaceph. T. III. p. 570 (146) totidem verbis scripta ex- 
stant. Vid. Meric Casaulion. ad Diog. Laert. p. 3, h. ed. Londin. et lulerpretes 
Theophili ad Autolyc. III. 3. p. 275. sq. ed. Woif. 

P. 538 (293). 'O Yfip ouveTos aviJpwuo? ouSafJLoiev ?T)fJLL- 
ouTat, a'XX' •rjTiavTax.oiev xepSaivet*] 'AXXd pro dXX' t) repono ; 
nam oppositionem, non exceptionem sententia flagitat. 

P. 554 (302) £^£0UTai tt)? ^xxXT^aLa?] Soloecum est i^ioxJxat., 
quod habent edd. Basil. et Petav. ; neque tamen quidquam mutandum. Scili- 
cet Graeculi , decepti £^(i)ieLV verbi aoristo act. eooaa et perfecto pass. eciafJLat 
— iiZa^OLi (cf. ^teuaSaL T. II. p. 114, 459. T. III. p. 564, 143), monstrum 
verbi £^eoijv commenti sunt. Soloeca forma ^^eouTat recurrit T. H. p. 574 
(720). Eiusdem farinae sunt ^^eot, pro ^^toSei, T. U. p. 574 (720). 592(729); 
£^£Ouat,' pro ^^coioiJat, T. Hl. p. 10 (812). 134 (882); ^^etSaat, pro iBoiaai, 
T. H. p. 586 (726); £^£coiT), pro £^£coaSY) , T. II. p. 586 (726). T. HI. p. 12 
(814). 

P, 692 (380). Tiapd b e cj5 t ciji ovTto?] Exspectaveris : iiapd Tc3 ovrco; 
Scu. Conf. T. H. p. 64 (432) dito tt)? ovtcoc auToij y^^M-S""!? upcoTT)?. T. IH. 
p. 88 (856) inX tt^v . . . £^ auTOu dra^ico? Y^^^^^^TT^ra. p. 342 (1000) ia tt)? 
T^Xeov atcoTtT)?. Sed scribendum: -niapd S£cp tco ovtco§ ovTt. Conf. p. 148 (70) 
Tcv ovTco? ovTa ieov. T. IH. p. 406 (1035) Seov . . . tov |jl£v ovtco; ovTa dp- 
vou|JLevot. 

P. 706 (388). 5ta}JL9e's] Nihili vox cxstat in edd. Basil. et Petav. ; tu 
scribe : StaiJLtpt?. 

P. 710 (391). aJcovdc Ttva? xaTa tou? [jlu&ou? OuaXsvTf- 
vou xa\ dpxd? Ttva? xal TtpOi^oXd? xal auTo; e?i;T)YiQtJaTo.] 
Vid. Fabric. ad haec Philastri de Taliano verba De Haeres. cap. 48 : dicens aeo- 



SCRIPTAE \B ALB. lAHNlO. 39 

nas quosdam de coelo fuisse prolatos. De aeonibus ad p. 308 (164), de Tcpopo- 
Xai; ad p. 146 (69) dixi. 

P. 714. sq. (394J. 'E^eX-wv yi? ix. x c \) iiapaSetaou cet.] Conf. 
Nonn. Paraphr. Ev-ang. loann. cap. XIX. vers. 93. 94. et Nans. Not. p. 212. 
Hanc fabulam, quae explicando Calvariae nomini a sciolo excogilata est, poste- 
rioris aetalis scriptores varie exornarunt, in his auctor descriptionis Hierosoly- 
moriim, qiiae , veteri Hngua francogallica conscripta , inter codices manu scri- 
ptos Bibliotliecae Bernensis exstat. Cuiiis rei notitiam debeo Conr. Hoffmanno, 
Monacensi, viro clarissimo mihique amicissimo. 

Ceterum hand ab re fuerit hoc loco lectores monere , mihi has Symbolas 
elaboranti Oehleri Addenda et Corrigenda , id est pleniorem codicis Veneti 
collationem , nonnisi usque ad p. 608. = Tom. I. p. 256 , lin. 23. (p. 134. 
Pet.) ad manum fuisse. 



Tom. n. p. 18(405). 'I80O, avSpwT^o? (J?£\ Xijpa, xayw 
Xkt a.[i. ai co?£\ TiXinxTpovJ Speciosa est emendatio Galakeri, qui aTC~OfJ.ai 
loco vulguli "■KzaiJ.at. reponi iiissit. Plat. Leg. YIII. p. 809. E. Xupa? .. oi^aaiaLt.. 
Idem Galakerus post paulo , p. 19 (406), ubi huc respicitur, ^^aTiTOfAai pro 
^^iTTapiai scribeudum esse vidit. Ac fortasse etiam nostro loco ^qjaTiTOjJiat 
scribendum ; quo conducere videtnr scriptura ^cpiTtTafJLai codicis Ven. , qui infra 
^^iffTajJLai pro ^^feTajJLat habet. Montanus , qui Spiritus sanctus haberi vellet, 
se cum plectro comparavit, quod animos hominum tanquam lyram percutiat. 
Conf. p. 19 (406) RX-r] aau. Plectri autem et lyrae vel citharae similitudo apud 
Patres Eccles. solemnis est in argumento de inspiratione divina. Conf. Clem. 
Alex. Protrept. p. 5. ed. Potter. nbi TOU ieoO Xoyo; hominem ita alloquitur : 
au yap tl xi^Zapa xa\ ai'Xoi; . . £jji.oi. Offic. Quadragesim. ed. Quirin. p. 121. 
inspiralus a Deo Xupa ovtm? toO 2tOTTQpo<; TCV£'jjJiaTox(vTf]TOi;. Vid Baumgarten- 
Crus. Hist. Dogm. T. II. p. 884. Alii, in quibus Clem. Alex. I. c. , in eodem 
argumento tibiae similitiidine utuntnr. Vid. Rilter. Hist. Philos. T. V. p. 309. 
qiii cum Alhenagora Plularchum comparat. Idem Plutarchus (De Def. Orac. cap. 
15. extr, 38. init. 48. med. 50. med.) ciim omnino oracula et vaticinantes cum 
opYOtvo'.? musicis comparat, lum 7iXY]XTpou mentionem in eadem re cap. 48. med. 
facit. Eodem pertinet , quod sapiens a Philone lud. eiusque exemplo a Patri- 
bus Eccl. instrumentum Dei musicum vocatur. Vid. Semisch. in lustino Mart. 
T. II. p. 16. sq. 20. sq. 

P. 34 (414). Ef auTT^ i^Xeyev yJ avjpwuo? cet.] Neque tJ, qnod 
libri exhibent , neque -j] , quod Petavius coniecit , locum habet ; scribendum 
TQ avSpUTTo;, femina , niminim Maximilla. Vid. Loesner. Observat. ad N. T. e 
Pliilone lud. p. 134. sq. 

P. 80 (441). YJxevat] Vid. Winer. Gramm. Idiom. N. T. p. 79. ed. III. 

P. 80 (441). Aiyo\jai 81 to xaTa 'ItoavvTqv euayY^'^'"^-* 
aStaieTOV eZvai] Suppositi libri sacri a5'.aj£T0'. , canone qui continentur 
£vSidt^£Tot nuncupantur. Conf. p. 130 (469) xaTa Ta; ^YjTa? Ypacpa^ xal £v- 
ScaieTou?. 

P. 110(457). Ti] T:epto8uvia] Scribendum : TC£pt(o8uv{a : nam "0" in 
verbo qiiidem 7r£p'.o8uvaco ferri potest , non item in vocibus TT^pLuSuvo? et ite- 
piwSuvfa. Vid. Lobeck. Parerg. ad Phrynich. p. 712. 

P. 110 (457). |JL ax po £ t X eX ov] A Lexicis abest [jLaxpoetxcXo; , longa spe- 
cie el figura . qnam vocem Epiphanius ad exeinplum illanim : i-oiixeXo?, ppOTO- 
tly.tKO^, av8pO££x£Xo; (vid. anuot. in T. III. p. 452. 1061), 7:av£LX£Xo? et simi- 
lium finxit. In scriptura fX(Xxpoe£xeXXov , quam edd. Basil. et Petav. habent, 



STMBOLAE IN EPIPHAN. PAN. SCRIPTAE AB ALB. lAHNIO, 41 

notandus est frequens librarionim error, literam X temere duplicantium. Vid. 
annot. ia Eliam Cret. col. 830 (10). 

P. 114 (459). ouT£ a.ri8zaT(XTTi ^xtcvj p u cre t xaijcrwvo? iTZ-t]p~ 
TtjiJLevoc] Lego : ^TrfjpTUjjLevo; , id est: neque ad Tnolestissimi ardoris exustio- 
nem comparatus. 

P. 134(470). ^v .. Tai? pTiTatc pfpXoi?] Conf. p. 130 (469) xttTa 
Ttts pTHTa? YPK^a?' P- 1^6 (506) Tat? pfjTar? fJio'vov ypa^af? xcXPTjvTat. 'Pt^Tal 
Ypacpal sunt , quae alias ^vSidSeTOt vocantiir. \'id. annot. in T. II. p. 80 (441). 

P. 146 (477). TipopoXd?] Quod vulgo legebatur Tcpo?poXd;, ita corrigi 
Petavius docte iussit. Vid. annot. in T. I. p. 146 (69). 

P. 152 (481). 'Opa?, cpaal, iidXiv cet.] Nollem (pTf)ff\, libris invitis, 
in <paa\ commutatum, Conf. proxima : 'Opa;, (pr^oX, tcw? — ; et vid. annot. 
in T. I. p. 488 (264). Ceterum veleris elegantiae est , vocem dpa? reliquae 
orationi iXtyxrMiZ^ praemittere. Vide Krabinger. meque ad Gregor. Nyss. De 
Anima et Resurrect. p. 195. et conf. Epiphan. p. 714 (799) 'Opa; otl X£'y£1 — ; 
T. III. p. 388 (1025). 426 (1046). 

P. 152 (482). IldvTTf) Se X(S tov vouv eJ? Seov x £XT-r]|j.^vw .. 
euSvieX^YXTOS d auTMV Xoyo?] Non est dubium , quin legendum sit : 
tovtI §£ cet. Conf. p. 420 (630) Ka\ y^^tiiaTo-^ (male vulgo y^^woteov) touto 
i'CTTai tovtI tw auveaw xexTTQjJLevco. ibique annot. , p. 458 (649) navTt Y^p Tu 
voijv ex.ovTi ^v xupiu Ta rr^? dXrfitiaz T£XjjLv5pLa £i)8-r]Xa STt^^TCOuSev ^otiv i^ auTY); 
r»5? dXT]iivfj? SLSaaxaXia?. p. 484 (663) uavTl Y^p tw ou^itaa x£XTY]fjLe'v« (pa- 
'itpo^i iazvi diz auTitJ? ttq? ypacfiri^ y.aX dxoXou5(ac, otl cet. p. 668 (772) xa\ 
St^Xov TL (repone vulg. otl) xal TcavTl tw auveatv x£xTTqij.£'vfp aa^e; £Lr). 
T. III. p. 400 (1031) TcavTl aa.(^£^ iaTi. tw auv^aiv x£xttj[j.£'vu. Contrario mendo 
TcdvTY] in iiavTL abiit T. If. p. 8 (399). 220 (520). 

P. 152 (482). E? Y^P y^ds vTzdp-^ti, TidvTtOi; tou tlvo? uld; 
CLV), dcp' ou y ty z^^riTixi-] Scribendum: ^dvTM; tcou tlvo; uld? elif). Ildv- 
TW; Tiou Nostro usitatum est. Conf. T. I. p. 28 (2). 136 (64). T. 11. p. 348 
(591). 352 (593). 616 (743). T. III. p. 414 (1040). 416 (1040). IIou cum 
ua? coniunctum T. II. p. 456 (648) to? tovtl t:ou S^i^Xev £lt]. Habent quidem 
Tou TLVO? edd. Basil. et Petav. ; sed articuhis ante tlvc; per se offensionem ha- 
bet , neque in eiusmodi ratiocinationibus ponitur. Conf. Plat. Sympos. p. 199. 
D. E. Epiphan. T. II. p. 426 (633) tl EaxL cpSopd, TLvd? apa eltq ^iopd. quae 
Cornarius et Petavius Latine verterunt, quasi legissent : tlvo; apa eLY^ <pSopd; 
T. III. p. 108 (866) IlaTTQp Y^^P ^'-O^ TiaTTjp X£'Y£Tai. Quae omnia referuntur 
ad genus t(ov Tipd; tl, de quo rid Animadv. in S. Basil. [. p. 156. 

P. 154 (483). auvaXicpiQV elvai Tipd? Tdv uldv Td oiyio^ TtV£u|JLa] 
Pro auvaXL^p-r^v repono auvaXoL^t^v. Mendosum auvaXLCp-r^ rursus corrigendum est 
p. 388 (612). 392 (615). 394 (615). 706 (794). T. 111. p. 138 (883. 884). 512 
(1095). 518 (1098). 522 (1101) et alibi. Idem mendum cl. editor , licet Jibris 
invitis, tamen iure meritoque correxit T. 11. p. 164 (488). 212 (514. 515). 
216 (517. 518) et alibi. Qno magis miror , quod idem ad mendosam librornm 
scripturam revolutus sit T. Ili. p. 138. annot 3. p. 512. cap. 14. annot. 1. p 518. 
annot. 5. p. 522. annot. 4. Eadem Petavii inconstantia fuit , qui p. 488. C. 
514. D. 515 D. 834 B. et alibi mendosam editionis Basil. scripturam auva/.LCpiQ 
intactam reliquit , eandem p. 883. D. 884. B. 900 D. 901. R. C. D. 918. C 
940 B. 964. A. 984. A. 1095. D 1098 C. 1101. C. et alibi in auvaXoLepii 
commutavit, Verum enimvero auvaXKpT, est merus itacismus, et auvaXoLipTQ ana- 



42 SYMBOI.AE IN EPIPMAX. PAN. 

logiae unice est accommodatnm. Vid. Lobech. Parerg. ad Phrynich. p. 671. sq. 
ct inlra annot. ad p. 23 2 ("514) et ad T. III. p. 518 (1098). 

P. 176 (494). xfic dya^ozpyla(;] Vid. Lobeck. Parerg. ad Phrynich, 
p. 675. 

P. 176 (494). oJy. £ ^vi 8ap ey op.£' vr;] Pelavius rcctp. : non quod mollior 
ac dihilior sit. Conl". T. III. p. 108 (917) OSapw;. ibid. Tf,? «'jToiJ axoXaoCa? 
xal JSapoffiTo;. Mox avay.o::Tou(Ja , quod Petavius coniecit, magis placet quam 
vulg. avay.a;j.TrTouaa. 'AvaxoTtTEiv [)roprium est navem vel equum inhibentis; 
deinde ad iiiliibendum omnem cursum transferttir Vid. Wyttenbach. Lexic. Plu- 
tarch. h. v. ct conf. Epiphan. T. 111. p. 276 (962) avay.c'vi;at to l'5'.ov o'p|JL7]|i.a. 
Jbid. (963) adfine a'vay.poueiv cxstat. 

P. 186 (501). a'jjm£Xou; Se iri 8 ir) x utc pi ?o u a a ; t6 eGo8(iov] 
'AfJLTtoXou 8£ t]6y] xu~pt^o'jaT]? lcgeiulum esse (id quod visum cl. editori) , appa- 
ret ex praegressis : T^rj; Troa? [^Tiy.{-i. TOa^oyav]? p.ovov cet. Rarioris usus ver- 
bum xuT^pi^eiv , germinare , obliteratum est apud Clem. Alex. Strom. III. p. 514. 
ed. Potter. ixzto. 8tq to xop£j!i-ri|vai £v TiXT]a[JLOVf) ty] xazpiaYj. Oportebat saltem 
scribi xaTtpLuaif] vel xaTtpL^ouaf]. Sed ed. Flor. xuTip(aT) , qiia lectione , licet 
item mcndosa , tamen commendatur emendalio Cresollii , qtii Mystag. p. 2092. 
xuTipc^ouaT] scribi voluit. Nottim est autem , verba germinandi, ut aTtapyav et 
opyav , ad stibantiiim aflectum transferri ; qna potestate tratislata verbiim y.urcpt- 
^iiv a Clemenle tisiirpatiim est. Nomen xuTrp'.? exstat ap. Epiphan. T. III. p. 514 
(1096) T] £u9paa(a t) TiVEOuaa ti^v xuTtpiv ti]? a',ut£'Xou. ubi Cant. 1, 14 respici- 
tur. KuTipov Pelavius prave coniecit. Ceterum nostro loco to eiio8(JiOV . . XT)- 
pUYfJia scribendum , stiblata post to £Uo8(JLOV virgiila. 

P. 190. sq. (503). "Q,^%zp yap Tt? cet.] "O^Tcep ydp el' ti? cet. legen- 
dum esse , cum cl. editore censeo. Vid. annot. ia T. I. p. 360 (193). ubi de 
structura nostri loci simtil dixi. 

P. 192 (503). eup£'!:JT] Sl auTT) teTxo? ap^paye? tq tt]? d.yvoLai 
xal ocYvuaLa; TiaXiv tcXoxt]] Libris invitis , T:aXt[j.Ti:XoxT^ scribi nolim. 
IlaXtv est contra ac licet longius traiectum , tamen ad £upe'3T] refertur. 

P. 202 (509). £T:apvT]atiefavJ Ita edd. Rasil. et Petav. ; inauditum 
Lexicographis nomen eaedem exliibent p. 396 (616). 510 (678). 570 (717). 
T. III. p. 244 (944). 406 (1035) et alibi. Quid? quod ^TtapvT]a(S£OS exstat 
T. II. p. 382 (608) 394 (615). Praepositio im. in istis uominibus constanter 
negandi vim habet. Longe magis usitata sunt apvT]atb£fa (T. III. p 42, 830. al.) 
et a'TiapvT]aii£la (T. I. |). 150, 71. al.). 

P. 210 (513). X al £tva'. p.£v x6 Sc/.Xtiov, £1'touv iJepfJiov xaV 
51^ ov, TO TtveufJia] Hanc Sabellii sententiam Noster plenius ila refert in 
proximis : to 8e aYtov Tiv£up.a T:£'[JLTi£aSa'. d^ tov xo'a(jLov , xa\ xa^£^f)? xal xaS' 
exaaTa eJ? exaaTov Tt5v xaTa^ioupiEvMv • ava^tooYoveLv 8: tov to-.outov xa\ ava- 
?£'£',v , iaXTcetv t£ xal iJ£p|jLatvetv , (J; etTietv , 8'.d t^? tou TiveujJLaTo? 8uvd[xe(d? 
TE xat aup.pda£(i);. Quamvis reprobata Sabellii una hypostasi , vis tamen S()i- 
ritus sancti similiter describitur in Anastasii et Cyrilli Explicat. Orthod. Fidei 
p. 430. ed H. Stephan. £?xuv tou TiaTpo? o' "rfXto?, dxTl? t]Xiou o ulo;, ij£p[XT) 
TY); dxTivo? t6 7rapdxXT)T0V Tcveufia. Kal outo)? r.Xto? o 7:aTT)p, 
otxT\? ulo?, al'YXY) uupauY^lS t6 ■navaYtov TiveijiJLa, xat o' (jl£v 
■J)Xto? ou8£'t:ot£ xaT£'XtT:£ tov oupavov, utov Se tos Ta; dxTtva; aTt^aTetXe , t6 a'T:au- 
yaaiJLa ^Tit TT]; Y^?' '^"n"' S^ iJe'p[JiT]v to T:veu(jLa t6 aYtov, Ttept- 
SaXiweiv xa\ euepY^Tetv t6v dvco xal t6v xdTO) xo'a[jLOv. bi- 



SCRIPTAE AB ALC. tAHNlO. 43 

militer de Spiritii sancto dicta etiam apud BasUium M. reperiuntur et apud alios 
scriptores eccl. , qui tamen , Basilio auctore , ea in re Plolini verbis de anima 
mundi abusi sunt. Vid. Basil. Plotiniz. p. 11. col. 1, 10. col. 2, 7. sq. (et 
annot. p. 18), p. 12. col. 1, 11 — 16. col. 2, 11 — 15 (et annot. p. 21. inf.), 
p. 24. col. 1,9 — 11. col. 2, 11 — 13 (et annot. p. 30). Quo magis suspi- 
cor , Sabellium ipsum , auctorem liuius doctrinae , Ploliuiana placita suos in 
usus converlisse. 

P. 210 (513). (0? uTio TQAtou 7u£[Jicp5e f aav axTiva y.al TiaXiv 
els Tov TfXtov a va S p a,uo u a a V.] Ne rectae quidem fidei scriptores eccl 
hac similitudiiie in eodem argumento abstinuerunt. Sic lusiin. Mart. Dial. c 
Tryph, p. 128. Aoyov , instar radii solis , ex Deo emitti inque enm reflecti do- 
cet. Adde Anastas. et Cyrill. Explicat. Orlhod. Fidei p. 430. ed. H. Stephan. 
axT\? v)Xioi» d ulo?, et in seqq. (d f[X'.o;) uldv . . (j^i; Ta? a/.Trva; diiiaxtikt, to 
d~Oivy(/.oixa. ItzI ty)? Y^? ^^ Spiritu sancto Alhenagor. Legat. cap. 10- similia 
docet. Sabellius in doctrina de Filio etiam facis, a rogo abstractae eique rursus 
adiunctae, abusus esse videtur; certe Gregorius Naz. hatic similitudinem ei obii- 
cit. Vid. annot. in T. II. p. 598 (733). 

P. 212 (514. sq.). 'A\\' o\j auvaXoi<p-(^ 7] Tpia?, cJc SapeXXio? 
^vd(Ji.ta£v] In nolanda Sabellii haeresi solemnia sunt auvaXjf^etv et auvaXoi<p"n, 
cuius vocis scripturam slabilivi aimot. in T. II. p. 154 (483). Conf. Epiphan. 
p. 212 (515). 216 (517. 518). Gregor. .\az. Orat XX. p. 378. E. ouTS tU h 
ta rpia auvaX£f(po|J.£v, Iva [xtq ti^v 2a[3£XX'!ou vdaov voa-(^aci)tji.£v cet. «bi 
EUas Cret. Comment. Cod. Basil f. 68. r, aa[i£'XXtOs . . xal p.tav cpuatv xa\ fjttav 
UTidaTaatv Tptcovu,uov iSoyixoLZiCz , tt^v auTT^v TtaTspa xat utdv xa\ aytov TCveufJLa 
xaXcov xal xaxco? auvaXet^cov t£ xa\ auyxewv. Orat. XX. p 380. A. ti<; £v at- 
Ttov xal utou xa\ uv£UjjtaTo; avacp£po,u£'vcov , ou auvTti£[i.£vcov , ouSe auvaXci- 
cpo(i.£vcov. Ibid. al §£ Tpofi; uTCoaTaaet? , (jLTQSs.uta? iiitvoou|ji.£'vf)? auva- 
Xoi^TQ?, tJ ccvaXuaeco?, ■!] aMy-fyatai;. ubi auvaXetcpTC); male duo Reg. et 
duo Colb. cum Cod. Basil. et Elia , qui f. 70. r. haec annotat : Eva . . Sedv 
(XtYOM-S'') f^'' ocYcav TptaSa , £?? ev atTtov utou xa\ ocycou :iv£u,uaTOi; avacp£po[Jt£- 
v(i)v , ou auvTi5£(JL£'vcov , ouSk auvaX£t90(j,cvcov xaToc tk^v aa[B£XXiou auva'!p£atv. 
evouvTai y^^P • • ^'^X w?t£ aM^cftla^oa , ccXX' cocTe ^y^eaSat a!XXTrjXcov Sv/^a. uocaTQi; 
ouvaXetcpiQ? (leg. auvaXotcpYi ;) xa\ autj.cpupa£co(;. eart Se auvaXEtcpri (leg. auvaXot- 
9tq) • . To auvatpetv tcc Tp'!a ef; ev 7ipd;coTtov Tdv uaTEpa. Orat. XXXIX. p. 684. 
B. cxTiEaTco yap inVwv i^ l'aou xat iq 2apeXXtou auvatpeat?, xa\ tq 'Apetou Staips- 
ots — • Tt ya.p Set Sedv -r) auvaXEt^Etv xaxco? , -^ xaTaT£[jLV£tv e?; ocvtad- 
TTQTa; — Quae Epipftanius nostro loco subiicit : ouTe 7]XXotoo(JL£'vY] TitJ? 
tSia? cxtStdTY)T0? xat Sd^Y];, co? d "Apeto? xevocpcovcov eSo- 
Y(Ji.ocTta£v, comparabis cum istis , quae ap. Greg. Naz. Orat. XX. p. 378 E. 
verba supra allata subsequuntur : p. 379 A. ouT£ Statpou(JL£v £?; TpCa ex^uXa xa\ 
cxXXdxpta, tva (jly) tgc 'ApeLOU {Jiavc5(j.£v. ubi Elias Cret. Comment. f. 68. r. apeto? 
. . Tpet? uKoaTciaet; xal JaaptSiJtou; TauTat? cpuaet; (&SoY(JLaTtCe) , aSeco? xara- 
Te'[JLVcov xal Statpcov ty^v (JL'!av cpuatv t£ xa\ iedTYjTa e?; ocvtaou; Ttva? pa!i|j.ou? 
xa\ Toc^et;. Porro conf. Orat. XXXIII. p. 614. D. 'Ap£tou . . xa\ Tcov uk' 'Apetco 
TY^v Tuv 9ua£C0v ctXXoTptcoatv. et Orat. XXXIX. p. 684. B. loco sujora allato. 

P. 214 (516). uudjiaatv Tiva Stavoou(JLevov £v ty) TptdcSt] 
Yid. annot. in T. I. p. 204 (102). 

P. 214 (517). d d.py^i': iy^^OL^ XdYO?] Posterioris aetatis scriptores, Pin- 
dari, ut videtur, exemplo, Deum tanquam cxp)(^tTe'}(^vY}v interdum celebrant. Do- 



44 SYMBOLAE IN EPIPHAN. PAN. 

ricam formam d.pfi^^T^'^^ Epiphanius servavit , iiomine in laudem AoYOU usnr- 
pato. Vid. auQot. in lo. Glyc. De V. S. R. p. 61. 118. et conf. annot. in Epi- 
phan. T. ir. p. 278 (542). Tov ovtu; ovra TexviTTQv Deiim vocat Epiphan. T. I. 
p. 496 (268). 

P. 234 (527). dyyi\o\j;; Se laiJTa? elvai x a\ 8uva|j.eti;] Au- 
vafxeti; intelliguntur, qui alias vocantur vo'e; , l.at. intellectus. Vid. annot. in 
T. I. p. 48 (14). Quod autein Origenes animas , priiisqiiam propter delicta ex 
coelo in terras deturbareiitur, in ordine angelorum et mentium divinarum con- 
stitutas fuisse docuit , hac in re, Plaione auctore (vid. Phaedr. p. 246. E. coll. 
p. 247. E.) , Empedoclem secutus est , ita quidem , ut angelos daemonibus sub- 
stitueret. Vid. Carmin. R(;h'q. vs. 4. p. 84. ed, Karsten. Empedocleae doctrinae 
vestigium inest poetico veibo afJiTiXaxerv in proximis : £v djj.apT(ai; 8e a fx 7i X a - 
XTQadaai;. Nimirum nomen d[J.TiXax(Y] in eadem re ponitur ap. Empedoclem 
vs. 3. Porro aiiimas hac vita mortali poenas antea peccatorum hiere (conf. 
eJ; TtfJLUpiav in seqq.) , Empedocles jjariter et Pythagorei docuere (vid. Karslen. 
p. 519), secuti illi Orphicos, quos signiHcat Philolaus ap, Clem. Alex. Strom. II1.3. 
p. 518. Potler. et laudat Plato Crat. p. 400. C. Siibsequitiir mystica vocis 8i- 
(Jia; etymologia , de qua vid. Casaubon. ad Athenae. IV. p. 157. C. et Wyllen- 
bach. ad Fragm. Plutarch. post Plularch. De S. N. V. p. 135. qui confert pari- 
lem etymologiam vocis awjja a|i. Plat. Crat. p. 400. C. Absque verborum lusu, 
sed pari sententia Plato ct Platonici, praeeiintibus Orphicis et Pythagoreis , cor- 
pus animae custodiam , carcerem et vinculum nunciiparunt (vide Ast. .Annot. in 
Plal. Phaed. p. 519. meque ad Epiphan. T. I. p. 210. 106.), animasque cor- 
poribus illigari dixerunt (vid. Animadv. in S. Basil. I. p. 5. sq.). Fn Origeniana, 
quam Epiphanius subiungit , etymologia vocis 'jioyY^ illud: Sid To avwSev izz- 
^\>\ifPa.i, Petavius male sic vertit: quod coelitus afflata sit. Tu audi Epiphanium 
Epist. ad loann. Hierosol. (ex vers. Hieronymi) Opp. ed. Petav. T. II. p. 314. C. 
,,asserit (sc. Origenes) animas iuxta Graecam etymologiam <jiV))[d; aTio ToO 4*^" 
^za^Zai idcii co vocitatas , quia de coeJestibus ad inferiora venientes , calorem pri- 
stinum amiserint." A verl)0 ^jjuy^eiv etiam Stoici, licet alia usi ratione, vocem 
<\>\))iri derivarunt. Vid. Menag. ad Diog. Laert. VII. 157. qui Origenis rationem 
cum Stoica perperam coiifundit. Ceterum de soloeco Tievjjux,-^'^- conf. aunot. in 
T. 11. p. 388 (611). 

P. 234 (528). 'EvT£\jbe'v ^ir^at. xal tou? •f^iT (Z^^y.^ tou? 5ep- 
|iaT£vou?£uiaTQ(j.Tr^vaaSat tt^v ypacpri^] Vid. annot. iu T. I. p. 350 
(187). 

P. 240 (531 ). TCavTt) ToijToS-i^Xov ia-ci.] In promtu est emendatio: 
TCttVT^ ToijTO 6y]Xo'v ioT.. Conf. p. 672 (774) uavTl toijto Sii]Xo'v iaxi, on — . 
Formula :iavTl Sii^Xov Noster persaepe utitur, plerumque illata post TiavTl vocula 
T(i), vel adiectis verbis : TU auveaiv x.exTY)[i.e'vw, et similibus. Vid. annot. in T. I. 
p. 156 (74). et in T. II. p. 152 (482). 

P. 242 (538). xaTa Toij Ivo? xTiaTou] Petavius malevertit: cum 
unico creatore, (juasi scri|ifiim esset (j,eTd toO Cvo; xTiaTou. Tu verte : cum de- 
irimento unius creoti. KaTa ciim genitivo detrimentnm et noxam declarat. Conf. 
p. 676 (776) £? xaT' auTou -r^v rj ty^? dXifjbeia? Sidvoia. quae Petavius Latine 
vcrtendo pervertit. p. 682 (780) Xo^yo? c xai' eaurtov p. 696 (787) ?y]touvt£; 
xttTd ToiJ awTYjpo; X^^ei; Ttvd;. p. 702 (791) to xcf.^i' y]iac5v xeipo^ypa^ov (ex Col. 
2 14). T. 111. p. 40 (829) exaTov fjiapTupia; ^fpetv o vevvdSa? iTzr]yyd\a.ro 
XttTa Twv deX KoXXdxi; upo? auTov dvTipaXXo'vTO)v. quae Petavius, a se recte 



SCRIPTAE AB ALB. lAHNIO. 45 

emendata, tamen perperam vertit. p. 92 (858) xatvo^wvia? xaia tt)? ouaJa; tou 
ylou Tou SeoO Cfi^^iiyytGioii toX;j.cov. ubi Petavius male : de filii dei essentia. p. 136 
(883) ttJ xaT' auToO . . xfvvjais- Sed satis cxemplorum , quorum omnia plena 
sunt. Significatur autem nostro loco Christus, quem Origenes Seov XTcaTov esse 
Toluit. Vid. Epiphan. p. 240 (531). 

P. 244 (534). Ta? iji.STapaXXouaa? aapxas £v vo'aot? £?? I6pu- 
Ta;] ES? , quod in ed. Basil. deest , excidisse , Petavius pulcre vidit. 

P. 246 (534). xav ycLp Soxouai cet.] Ex p. 244 (533) repone: xav 
yap Soxua',. Conf. p. 250 (537) xav ol xapaxTTJpe; Soxwai toXXt^v i'x£'.v uapaX- 
XayTlv. et: xav im t6 ^vSoco'T£pov Y£VT]Ta'. auTOu t; TpoTtir). Deinde ex p. 244 
(533) rescribendum: ^av ouv 7iuv5av(0[JL£ba. Maie viilgo TiuvSavofJL^Sa. Contni 
rd £?■»]?, quod p. 286 (546) recurrit, melius habet, quam to e^T^? p. 244 (533), 
quum Origenes plures quaestiones deinceps moveat. 

P. 250 (536). xavpEuaTTQ tqv Ticpuai; tou awjJiaTO?] Pro vul- 
gato 1QV repone •f] ex p. 246 (534). 

P. 256 (540. 560). avaY>^'iQ) ^■Q^^^j "fnv avaaTaatv £tcI(xo'vou 
ToO el'Sou? aw^£aiat 8£tv uposSoxav.] A^Cv loco vulgati S^f ex cod, 
Ven. recte est repositum , neque obstat, quod Phot. cod. 234. p. 299. b. 5. 6. 
ed. Bekk. haec in brevius ita contraxit : d\iyxt] Stq t-qv avdaTaatv itd |Ji6vou 
el'6oui; iaio^ai. Tu conf. p. 304 (556) d^iyxri SiQ aapxuv (J^auTU? ixtl- 
vot? YUjJLvou? Eataiai 8£fv. 

P. 256 (540, 560). Kal iva ijltq eUtlT); oti, Ka\ Xav&dv£t axo- 
TEivtS?. 'Ex£ivo? ydp TOUToSt£'Xapev- i'{di8iaoiaa.(f)iaxt- 
pov tJ8e Tov vouvTOUTov ^tTiyiaoixai.] Loco vulgati Oux a'£\ |JLav- 
Sdvet, ex cod. Veneto rece|)tum noUem Kal XavidveL, quo genuina scriptura ma- 
gis etiam obliteratur, pariter atque eiusdem codicis variis lectionibus axOTtef U? 
(vulg. axoT£ivtos) et Sk eXai^v (vulg. Si^Xap^v). Videlicet locus mendosissimus 
ita est legendus : Kal l'va (jlt^ tiKrii ot'. Ou xaTa.uavidvw • axoTiLvu; ^xefvo; Yap 
TOUTO SteXaii^v • ^y^^ S^' ^°^ aacpsaTepov loSe tov vouv toutuv £^T]Y"fjaotji.at. Peta- 
vius parum profecit coniectando : OTt del SLaXafJLJidvet axoTetvco; , pro vulg. 
OTt oux del fiavidvet. Ceterum cum verbis tov vouv toutcov, dictorum sentenliam, 
conf. p. 258 (561) OuTto; (ouTo? recte coniicit Oehler.) yxp to; ev xe^aXattp tcov 
'i2ptYe'vouc SoY[xaTtaT(j3v 6 vou;. 

P. 258 (562). OTi Ttp ovTi 7i£TiaU(xe'vo? stT]] Quod loco vulgati 
e't'T)v ex cnd. Ven. receptum est e?TQ , Petavius coniectura assecutus est, non mi- 
nus quam dvaTpeTiTtxotc;, quod in seqq. pro vulg. a(Jta TpeTtTtxot; cod. Ven. sup- 
pediiavit. 'AvaTp£7tTtxo? Xo'yo; est refutatio. Conf. dvaTpeTi^tv, evertere, refutare, 
p. 320 (575). 336,584). 616(743). 722(803), ne plura cumulem. 'Ava- 
TpoTtTi, refulalio, exstat p. 656 (766). T. 111. p. 176 (904). 198 (917). 208(924) 
et sarpe alibi. .\diectivum dvaTpeTtTtxo? occurrit T. III. p. 222 (931) dvaTpe- 
TtTtXTQV avTtSoTOv xaTaax£udacofjL£v. Adverbium dvaTpoTttxco? exstat T. 111. p. 252 
(948) X£'5tv X£'c£t dvaTpoTitxto? Tiap^vSetc (f. 1. Tcapa~£t;) , cuius loco dvaTp£Trrt- 
xto; ponitur p. 262 (954). 310 (982). In proximis idem Pelavius sahem mo- 
nuit de mendo in ix~iari , cuius loco ^xTcepaT] ex cod. Ven. repositum est. 

P. 258 (562). to;T:po? u(JLdg £?pT)aSa)] Scribendum: co? Tipo? u(Jia; 
c l p •Q a 5 a t. 

P. 260 (563). (o;t:£P JaTptXT)? St' tov tou? xd(JLvovtac Set 
Oto^eaiat tcov XoYtjJV i'pYoti; xupou(JLe' vtov] Scribendum: xupou^JL^- 
VT);. Verba, per attractionem , quae dicitur, constructa, ita suat explicanda : 



46 SYMBOLAE IN EPIPHAN. PAN. 

w^ep iaTptxT); Ipyois x-jpoujJiEVYis tou? ao'yo'j;, Sl' tov tou5 xotiJivovTa; Su ow- 
^eaSa!. 

P. 2G2 (5U3. 564). EJal ydp, e?a\v ol X oyuv Tpay.y-w; xe- 
xoa|jn]{jL£va)v 7:po[ioX£L? y. ai)a'7rep fM^aiy.ii; al IJ^wtJevtopai- 
$o'fJLCvat Tipos azaTTjv £vt£')(^v(i);, £av jji.Tn tk; KecpuXaYHe'v(i)? 
auTat^Tcov l.'Tt v£(OTep(i)V7ipo;pXe'']jT] TTJiitaTei, xalvTjTiTi- 
X (0 ;.] Locum meiidosissimum ilu refingeiidum csse pulo : Ela\ Yap , tla\'t ol 
XoYcov TpaYt.x(o? x£xoa(ji.r,;jL£v(ov :ipoj3oXar; xaiaiiep ywaixi; i'^(o5£v (opal'^6|JLev(M 
zpo? a^riaTTiv £vTe')(_v(o? , eiv (jlt^ tls ■necpyXaYiJ.evo)? auToC? t(ov £tl v£(OT£'p(ov Tipo?- 
pXevjJT) xal vT)7wT'.x(oc. 01 recte Oehlems pro vulgato ol, «juo struciura verbo- 
rum turbalur. Ilpo^oXat? optima est Petavii emendatio ; sunt enim 7i:po[JoXa\, 
amicula, idem cjuod 7;poj"/^T]|j.aTa in praegressis. Vid. Animadvers. in S. Basil, 
I. p. 35. Male vulgo : TiposjioXaL?. IJpOjioXet; ab hoc loco alienum est ; vid. 
annot. in T. I. p. 146 (69). Ueinde pc st Y^vaLxe? vocem al , qua structura 
iterum turbatur , cum cod. Vei». omitto, et (opaLsc'jJL£vo( — auTOi; pro (opai'^6- 
{JLevai — auTai? scribo. Neque enim sermo est de raulieribus, sed de sophistis, 
qul oratlouis specic ac pcjmjia , tanquam vestimento , mulierum instar extrinse- 
cus ornati, luvenes Iucaulos decipere student. Aoyol r pa.^ ly.tZ (; xexoafXT)- 
(iiVOL dicuntur ex usu vocls TpaYtxo; eo , de quo dixl ad T. Jl. p. 316 (572). 
Dc verbo (opa^f^eabaL vid. Animadvers. In S. Basil. I. p. 37. sq. Ceterum de 
coiiduplicatione , quae vcrbis tia\ Yap , efalv Inest , vid. Ast. Annot. ia Plat. 
Phaedr. p. 225. Conf. Melhod. ap. Epiphaii. p. 342 (586) Mt) £v6l8(ojjl£v , (J 
tij"j)(^T) , |j.T) ^v8lS(o|J.£v t(o 7iovT)p(o. Epij)han. p. 622 (747) o"j'x eoTiv outco? , oux 
£'aTLV ttTio Mapia; |j.6vov 6 -eos aoyos- '!"• IH. \>- -^l^ (1096) = 582 (152) ^HXi)6 
Yap, T]Xiev o' |jiovoy£vt)s. 

P. 262 (564). ""H 7i(o;, (o Au^cvTLe; e^T^v iyio ao\ TauTOt 
TtieabaL.] Vulgo.- T)r(o;, (o Au^e'vTi£, e^t^v £Y(o , oo\ TauTa TLb^aiat; 
quae , licet coriupta, projilus tamen a genuina leclloue absunt. Eain Galakerus 
assetuuis est Iia legendo ; t) 7I(0s, (o Au^evtl^, ^tpTjv ^Y^ > ^'^ TauTa TLb^aai; 
Id est : Quomodo , Auxcnti, inquam , tu hac de re slatuis? Confer responsum in- 

terrogati : OuTOOs xaia7i£p xal au, Id est : Eodein , quo tu , modo , scil. statuo. 

P. 262 (564). Ouxouv 7idvT(0? — X£'yom.£v — — .] Fortasse legen- 
dum : OuxoOv 7idvTas — X£'y(0[jl£v — — ; Confer proxima : Ouxoijv — TieCSa)- 

jX£v — — ; qulbus Interrogatiouls nola , quae vulgo deerat , recte adlecta est, 
P. 262 (564). Maxpov t(5 dxouaat ^toiouvTt to TipooLfjLiov, 

dWoL (0 9 £ X LjJL V , £'cpT]v, (0 dpiaT£.] Ita vulgo distinguunt; sed inter- 

|;ungendum : Maxpov — — To TipooijJLLOv. 'AXXd tocpcXLjxov ecpTjv , (o dpLCTTe. 

Nam Ula: Maxpov — — TtpooLjJ.LOV , .Aiixenli sunt , qul longioris exordil impa- 

tiens et ad pro|iOsilum feslinat. Ciii Methodius reponit: 'AXXd (o^EXlfJLOV, — , 

(0 dpLtJT^. Atqui ex re est, — , optime vir. "EcpT)v recte Pelavius pro e^t), quod 

habet ed. Basil. 

P. 262. 264 (564). nc'T£pov ouv, jAug£vTL£,T^v8£ iy (^ , a \j 

PouXet TauTT)? -rlYCM-ovEuetv ttj; 68ou, tJ ^y" T)Y^t^o(j.at; 

Aixatov, e^T), ao\ T^YStaiat.] Malim hoc loco, p. 264 (565) et p. 268 

(567) T)V 6' £Yto. Delnde legendum : T)YtO(J.at, et Atxatov — ae T^Yetaiat, aut, 

quod magis piacet , AixaLo; — au T)Y£La!3at. 

P. 264 (565). Sy' £?? u7i6iJ.VT)atv, £dv Tt;aotcpatvofj.at(j.T) 

fjL 6 [1 VT) pLe vo ?.] Quod Petavius pro vulg. dXX' eJ? u7i6jJ.vT)atv reponl lusslt otY' 



SCRIPTAE AB ALR. lAHNIO. 47 

e?S UTCO(iVY)at,v , non satis Graecum est, licet probatum Gatakero. Ego scriptu- 
rum vulgatam , deleto £?? , ita refingo : aXf.' \J-o,avT,30v. Deinde ti ao'. pro 
Ti? aoi. cum Petavio scribo et , quod nondum iactum niiror, 9a'lvco,ua'. loco 
mendosi cpa''voii.a'. repono. 

P. 264 (565). T { S £ , u X \ x a \ t o vj r o £ v t o '7 ; £ ^ tq ; & X £ y £ T o 
uoXXaxt; utio aoO, to; — — — aw.u. a Xir, ^|;£aiat.] Haec omnia, 
quamvis longius producta, tamen unius periodi ambitu iuclusa sunt et sic inter- 
pungi debent: T{ Si; oijf}, — — a.uapTriiaat T-r^v (Ly"/.''!'^ ' ^■^'- ^-°^ "^'^■ro — — 
ouvepYov yviiTai- av£u — — v|;uy_r/j • o^ev — — auj,aa '/.ri^za)iu>. ; 

P. 264 (565). T( Si, K al xaXto; aoiToijTO xa\ op-cj?, i'9T)v, 
tjYTQaat XfiXEX^a^; KacT'! a oi , z(pt], TaxiToSiagipzi^; ocXXd 
oux ^^eXey^s^? ~ov Xgyov.] Displicet, quod Gatakerus coniecit: T( 
Stq, xal — ; Interpungo : Ti §£' ; x.al — ; Proxima sic scribi velim : Kal Ti 
aot , i(f)t\ , ToijTO 8'.a9£'p£'. , aXXa 0\>>t i^ikiyitiq tov Xoyov ; id est : Quid, iuquit, 
hoc (scil. quod ex me quaesivisti) tua inlerest , nec vero rationem excutis? Ad 
quae ita respondetur : OiJSlv, — aXXd S'.' a £i'prjxas , ottwc f^iTd^r^Tat o XoYCi- 
id est: Nihil (scil. interest) ; sed (scil. ex te quaesivi) ob id , quod lu dixisli, 
videlicet ratio ut examinettir. Pro vulg. 6ia9£'p£iv , quod codd. Venet. et Rhedig. 
exhibent , Peiavius et Gatakerus 8'.a.(pipt'. scribi recte voluerunt, neque tamen 
eius scripturae rationem reddiderunt. Ata^spei, refert, interest , quod hoc loco 
dativum secum habet, nude ponitur p. 298 (553) Si.a(pipv. "^ap ouSiV outco; 
e?Ti:£iv. Quod cod. Ven. habet i^iAiy^zi^ , ad verum propius accedit , quam 
vulg. ^X£YX75?- Kespoudet autem verbo i^zXiy-^v.^i proximum iqtTaZzvi. 

P. 266 (566). Tiapapaaa yap ttqv ^vtoXtiv, x£xpaTU{X£vv5? 
TQSinStd TT^v -po? Tov 091V TTei^o) TTi? djJiapTta;, 8ea}JL0v 
auT^ t6 ato.ua SeSoaiat Ttjjitopdv.] Recte Oehlerus izapa^idcrfi conie- 
cit ; deinde idem y.£xpaTU,a£'vr)i; pro vulg. x£xpaTrj,u£'vT]; scripsit. Et est sane, 
ubi xpaTuvetv , quod p. 326 (578) et p. 660 ^768) recurrit, et xpaTetv confun- 
duntur, A voce xpaTuvSev, in xpaTYjSev depravata, occasionem nactus, de verbo 
xpoTuvti) egi ad lo. Glyc. De V. S. R. p. 75. Sed, ut taceam illud , quod No- 
ster forma participii perfecti passivi x£xpaTU(Ji|j.iVo; utitur (vid. annot. in T. II. 
p. 660 (768)), totus locus sic videtur legendus esse : T.apa^dafi yap ttqv £vto- 
XiQV xal x£xpaTY],a £ V f) f^gTf] S'.d ttqv T:p6? tov 091V TOiISto U7:6 t-q; d,aapTLa?, 
6ea,a6v «uttq t6 a(0,aa SeSoaSa'. Ti.acopov. lota adscriptum cum "5 saepissime 
permutatur (vid. annot. in lo. Glyc. De V. S. R. p. 86. et in Eliam Cret. col. 
861 (7) ; xal autem propter frequentem confusionem literarum oa et "e^ (vid. 
annot. in p. 292, 550j ante x e xpaTY),a£VY] et uto post TLetSco facillime excidere 
potuerunt. 

P. 268 (567). 'AXX', (o dya^l, ixri d-oxdp.O'. ? av ipcoT(o[J.e- 
VO?.] 'Av£p(«)T(o,a£vo; Oehlerus oplime coniecit. Piaeterea scribendum : p.-Q aTlO- 
xdlXY)? , quod est vetantis. Ceterum malim (^ya)jt , quam to dya^i. 

P. 268 (567). ToaouTov xaxcov] Ita Oehlerus. Pro vulgato ToaouTtov 
xaxoSv Petavius ToaoijTO xaxov legendum coniecit. Magis placet ToaoijTov xaxov. 

P. 268 (567). T:ap' dXXY]Xou? 7t ap a pd XX ov t £ ? tous Xo'you; 
oxeTCTto' ,a£ b a — ] Noli dXXY^Xo'.; cum Petavio coniicere. Dicitur enim Tiapa- 
pdXXetv Ti Tiapd tl, nou Tiapd tcvc , comparare aliquid cum aliqua re. Ceterum 
hoc loco et p. 292 (549) malim ax£'j;t6,a£5a. 

P. 268 (567). Tiepl tov eSSe^vat Te xdXXiov, |j.y] e2Se'vat ts 



48 SYMBOLAE IN EPIPHAN. PAN. 

aioxpo"'] Si quis coniiciat xaXov , is videat Matthiae. Giamra. Graec. Ampl. 
^. 457. 

P. 268 (567). llavu |jl l v ouv, l.'cpTf), — j Vulgo f^tjv: recte tamen 
Pelavii versio : inquit. 

P. 268 (567). ^ ij.Tr S £ ?o v] Scribe ^iiTCoSi^e'. , aut saltem ^jtI ad ^[j.tt:o- 
6(^ov subaudito. 

P. 268 (567). Tuv ovTO)? ovtov] VuIjjo tov pro tcjv : recte tamen 
Peiavius vertit : eorum quae re ipsa sunt. 

P. 268 (568). "Apa ouv, l'va 8y)' [jl£ y.v.\ (j.aXXov ^Tcatv^aei? 
cet.j 'Apa Petav. ; apa recte ed. Basil. Eadem ^TOivEaTf)? , id est ^Tcatv^af);, 
quod repone. 

P. 27 (568). '0|j.oXoY£f] Hic quoque repone co|J.oX6y£i , quod Pelavius 
iu scqq. pro o'|j.oX6y£1 bis rescripsit. 

P. 270(568). T( §£, \J xaTa avaXoY^av — ;] Hic quoque inter- 
puDge: T( Se; ou cet. 

P. 270 (568). Ouxouv 6 (j.kv— — Seafxori;.] Interrogationis no- 
tam desidero , ut in illis , quae post paulo sequuntur : OiJxouv eUpYETa'. — — 
aw(ppov£rv. 

P. 270 (568). OuTS Toivuv — ] Scribendum : Ou tolvuv — . 

P. 272 (569). Kal £vTau53a ^TteveuaeJ Fortasse legendum : Ka\ 
^vTauSa tXL iTirsveuae. 

P. 274 (570). AeXu|j,^vou y^^^P ^'^^ ^'eXeYX^^'^'^^? ■^°^ ^°" 
You — ] AeXu(j,£'voi cod. Ven. male ; uec melius X£XeY(J.e'vou Anonymus Mai. 
Aueiv hoc loco est labefactare, refellere. Conf. proxima et p. 616 (,743) aTco 
Yap Tcov o'X(yw ai TrXsraTat XuiY^aovTai. ubi Petav. male vertit : explicabuntur. 
Quod ibi praecedit ^TtfXuat;, est confutalio, ut p. 654 (764). 684 (781). Eodem 
pertinent £xXu£w p 632 (752) , StaXuew p. 634 (753). 

P. 274 (570). Xe'XuTai xa\ t6, 7va (j.t^ S£a(j.(i5Tai Si' auT-(]v 
i') TT/ paatX£ia tou qjwTo? y)v otTioXa(j.(iccvo(j.£v ^a6(j.£ia, 
5ta TouTO oux avaaTTt)a£Tat.] Pro vulg. t6 elvat, quod Petavius ex- 
pungi voluit , t6 t'va Oehlerus recte scripsit, secutus cod. Ven. , Anonymum Mai 
et Gallandium, seu polius Cnmhefisium , qui in proximis St' auTTjV male omisit. 
Deinde idem loco viiigati t^v o'Ti:oXa(j.^avo(J.£v ex cod. Rupif. recepit tl aTroXot- 
piO(J.£v auTY]v , qu'ul tamen sciolo debelur. Porro idem Combefisius pro vulg. 
iaciii^iia cum cod. Rujiif. £awij.£~a , qnod c('n(irmat Anonymus Mai et ratio 
grammatica (tva — — e'ati)iJ.£lla) flagitat. Sed ne sic quidem locus mendosissi- 

mus persanatus est : scribeiidum videlicet : X£XuTat xat t6 , tva ^a(o(J.£ia, 

Sta TOUTO oux avaaTTja £ a iJ a t. Nam t6 infinitivum, non indicativum adsciscit; 
quod sensit Gatakerus , oTt pro t6 scribi iubens. Illud 6t(i touto , quo inter- 
posita : l'va — — £ati>(J.eSa, colliguntur, neminem , opinor, morabitur. 

P. 274 (570. 540). IIoTaTTovYap XotTirov eUTcetSwTots Su^- 
^epafvouatv eTepov dx-f ^ zxnxa XP^H Setxvuvat; Twiv eJpif)- 
ji^vtov i^Oipy iaxipow oux av^^ovTat.] Quo oraiio , antea mi- 
sere discerjita, nunc ope codicis Ven. feliciier resarla, prorsus sarta tectaque 
sit , oportet scribatur: IIoTaTrov yap — — XP^ Setxvuvat, ti Tolv e?pTf)(i^v(OV 
^vapYeaTepov oux avt^ovTat; Ceteium ave')[0(J.at cum genitivo hoc loco est 
tolero , admitlo aliquid. Conf. p. 284 (546) ou ya.p Stq (xv^£o(Jiat cpXTjva^ouvTUV 
Ttviijv. 



SCRIPTAE AB ALB. lAIINIO. 49 

P. 274 (540). eJpxTY)] Hoc loco et p. 272 (569) scribe : z\?y.Tri. Vid. 
lacobs. ad Achill. Tat. p. 987. 

P. 274 ^540). exaaxov t£ auTW cjix^uvtos Y)p(JLoaaToaTOt- 
/^eiov] Fallor, ant Methodius scripsit : exaaro^v ts auTO auToii a. vj. aT. 

P. 276 (541). "AvSpcoTCO? Se aXinSeaTaTa \iytTa.i. xaTa <pu- 
aiv ouT£ «t^^X''! X*^?-? aujJiaTo?, out' au awfia /^wpl? "I^yx^?] 
Scripturae discrcpantia apud Phot. cod. 234. p. 293. a. 30 — 33. ed. Bekk. haec 
est: Xe^yeTai aXT^SeaTaTa xaTa ^uatv (vulgo Xiyzrai xaTa ^uatv aXYiisaTaTa), 
deinde outs au TiaXiv. Priorem scripturam vulgatae apud Methodium non prae- 
tulerim ; placet vero ouTe au TcaXiv, modo cum Combefisio ap. Galland. Biblioih. 
Patr. T. III. p. 783. A. scribatur : out' au 7iaX'.v. Vid. Krabinger. ad Gregor. 
Nyss. De Anima et Resurrect. p. 206. et conf, annot. ad p. 304 (556). Simplex 
out' au exstat p. 302 (555). 

P. 276 (541). c'X(i)v xal TiavTt tcov aXXwv Sia^eptov] Citius 
rescribe, quod annot. in Eliam Cret. col 83 7 (4; rescribi iussi : oXw xal 
TCavTi — 8tacp£'pcov. 

P. 278 (542). Kat Tof? fJtev — — eZxcjva.] Scripturae discrepantia 
apud Phot. cod. 234. p. 293. a. 36 — 38. ed. Bekker. haec est: ^uaecov] 9u- 
aeto;, quod non praefulerira. — StSovTat] Se'8oTat, recte, modo SeSovTat 
scribatur. — xeXeuovTO? Toij ^eou ^•{('i^iriat] xeXeuovTo; iyvnTi^t 
5£0U , quod miiiime displicet , quum Melhodius amantissimus sit transpositio- 
num. — T(oS£S£0£tSe';]Tcp8£To ieoetSk;, scil. ax^fj.u-a, recte. 

P. 278 (542). )(^etpoT|JLTqT{Ov] Xetpox.ufr^Tcov diu est quod repoui iussi 
ad /o. Glyc. De V. S. R. p. 117. b. et Animadvers. in S. Vasil. I. p. 8. Xet- 
po'x[/.TfjTo; , quod Krabinger. ad Gregor. Nyss. de Precat. p. 137. atliglt , ex- 
quisite dicitur pro vulgari -/^etpOTiotYjTO? , de quo vid. Schleusner. Lexic. in Nov. 
Test. h. v. 

P. 278 (542). a p t aT T£'xv a ?] Noli o'ptaTOT£')^ v T) ? scribcre. Vid. an- 
not. in lo. Glyc. De V. S. R. p. 61. 117. b. et Animadvers. in S. Basil. 1. p. 8., 
collatis quae supra docui ad p. 214 (517). 

P. 278 (542). 'A TC T] £ i] Scribcndum : a~£iif;, absil ut — , qni vocis usus 
satis frequens est. Cum genilivo ocTietiQ coniungit Gregorius Naz. Orat. XVI f. 
p. 322. E. To yap ^vavTtov (XTT£tY) xat ijijttov xat tou Xdyou. ubi Etias Cret. Com- 
ment. Cod. Basil. fol. 361. vcrs. o yap a'rc£uxo!Ji.ac , touto ouSe XeYttv pouXo.uat. 

P. 278 (542). 'AXX' l'a(o? jjlt) ^-taTTQaavTe; eauTOu; ^po? Ta 
Xex-evTa — ] Vide, ne scribendum sit: 'AXX' 'taco; (Jtev — . 'EcptaTTjut 
^fxauTov TCpos Tt hoc loco est occurro ad aliquid, quo srnsu etiam ccTiavTav TCpc'? 
Tt dicitur. 

P. 280 (543). 'AXXa touto Su?9Y)|jlov Xe^iofj. ev] Malim Xe^ojJtev. 

P. 280 (543). iT:t\ xav tl dfziKpoLa ai Tt t (o i e (o , ^^au- 
aaTO av tou elvat] Posterius av omissum apud Athenagor. Legat. pro Cliri- 
stian. cap. 22. unde non solum , quae post paulo ad Alhenagoram refertintur, 
sed etiam haec, paucis immutatis , Methodius miituatus est. Sed post xav tl, 
non minus , quam post co^Tcep av tl, repetitum av optime habet. Videsis Mat- 
Ihiae. Gramm. Graec. Ampl. §. 523. 

P. 280. 282 (544). Tt ouv c Sta^oXo? Xe^eTat; ola xa\ 

iTz\ T(i5v av3p(0T:(0V"] Haec omnia Photius adfert cod. 234. p. 293, b. 
5 — 21. ed. Bekker. Initium loci in brevius ita contraxit : 'O 6ta(ioXo'; ^aTt 
TiveufJLa TtepV Tr,v uXtqv y£vo'(JI£vov ut:o tcij ;3£ou. quibus quae adiiciuntur: xaila- 
Corpas Haereseol. 111. A 



50 SYMBOLAE IN EPIPHAN. PAN. 

TCep xa\ 'A2T|vaY6pa £Xr/bT) , conlinniuit fmiMulalionPin sciiptiirae olini vulgatae 
apiiil Epiphanium : xavarcep ^X£')(^!3t] , w 'AirjvaYopa. Quae prai^terca apiid Plio- 
lium ad loci y.pl.Qvt facinnt , haec .sunt. — io(;7:£p 8"q] Conlirinat Photius Ga- 
takeri emendationcm , (pii 8r\ pro viilg. 8i scrilti iussit, — ■^zs.tziot txnj. i - 
V i] T:i~<.a~i.vi).{wt Photius , apiid quem ante uijTiep JTCoanYiJiY] , iion jiecnj, 
ut fit vulgo apiid Epiphanium , iiiterpungitur. Et lectionem et interpuuctionem 
Photianam veram esse , ex Alhenagora iutelligitur. — ToijTO yap Tf)^^ 
Tc5v dyy iXiii^ ouaTaatc, Ttili S£{o£tc\ zz p o 't q L y. y t y o^t £ ^^ a. t. t o Z ^ 
u TC ' a \j T C S t a X £ y. a ij. T, u. £ V i ?] Photius : TouTtdv yap tq [twv dyyi\<ji't] 
auaTaat; t(0 b£tp cTtl Tcpovota ytyotiw.'. cet. ijuac cum praegressis parum cohaerent. 
Pro T0'jTO)v cod. A. toOto , ut est apud Athenagoravi et Epiphanium. Quod 
Behkerus Ifgi vult yiyott , habet Athenagoras , a[)ud tjuem liacc niiilo sensu ita 
scripta sunt : TouTC '{otp y] Ttov dyyilMo^t aua-aaig t(o l3£(o IkX upovcta yiyo'it 
cet. Melhodii apud Epiphanium vera est scriptura , sic si vertatur : id eniin sibi 
volehat angelorum crealio , nt Dei servilio rebus ab illo disposilis providentiae e$- 
sent. — l'va ttjV |ji.kv TtavTsXtxi^v xat y^^^^'^"^ o.Seo? £'xum 
T(5v oXuv 7\:p6votav -^ , t6 xupo; cet.] Lectionem , a Pelavio et Gata- 
hero ex Athenagora iii locum vulgatae y-"'^'^^'^^^ reslitutam , Photius exhibet, 
apiid qiiem ante Uckkerum Y^"'vr/.i^v iierperam lcgehatur. Ueindc Photius con- 
fiimat Y) , quod Pelavius pro vulg. y) rescribi iussit et quod Galakenis probavit. 
Maie tamen apud Pholium virgula post YJ deest. Nam quominus Ttpcvotav , T) 
t6 xCpo; cet. cum Combefisio scribas , obstant iusequentia : ttqv §£ Sia [JL^pou; 
ol . . . OLyytXoi , ad quae ex snperioribus : £'x(<>v . . . y) , verbum 1,'y wai cogita- 
lione repetendum est , quum l')((i)v . . Y) sit circumlocutio pro l;'y'f). Conf. Epi- 
phan. T. III. p. 36 (827) tl xa\ iTii t6 aV.patcpvk? £1'y; t(S [iitp xal :iaaY) St- 
xaioauvY) t6 TaYfJ-a a£[AVUv6(JL£vov. Laur. Lydus in Cram. Auecd. Pari.s. 
T. I. p. 332, 12. TcptoToc ydp ioTi xu^cs tt^v tou TtavTo; aSaS;r,Tou fSeav izt- 
p i £ y^ (0 V. Vide Winer. Gramm. Jdiom. Novi Foed. §. 46. 8. et me annot. in 
/o. Glyc. De V. S. R. p. 64. 121. a. b. Similem verbi yiytto':!^.'. nsum notamus 
ad p. 568 (717}. Ceterum auTo; avY)pTY)|X£'vo? , ut est apud Epiphanium, Pho- 
tius legit, qui proxima : xal (o';K£p . . . dyytXo'., omisit; Combefisius pessime 
coniecit : auTou avY)pTY)!J.£'vo?. — 'AXX' ol jj.£V Xonro\ cet ] Omissum a 
Petavio 'AXX' Pholius exhibet. — £9' ol?] £9' (ov male. — 6 SeJ auTo? Sh 
Pholius , inconciune. — T..tp\ T(ov TC£Z'. aT£U|jL^v(i)v iyi-itTO ttqv 
8toixY)aiv] 7i£pl TiQv T(ov 7i£:iLaT£U[j.£'v(ov i'{ittTO SioCxYiaiv, sublata traiectione 
et praeler Methodii morem. -- ol .. Taf? T(ov avipcoTKOV e?5 91- 
XoxoiT(av 6[j.iAY)'aavT£i; SuYaTpaaiv] Photius 9iXoTY)aLav habet pro 
ytXoxoLTiav. Sed voci ^LXoTYjata hic non magis locus est, quam apud Platonem 
Phaed. p. 81. E. ubi VV. DD. loco vulgati ^LXoTYiaiav ex codicibus et ex imi- 
tatnribus ^LXoTtoatav reposuenint. Apud Nostrum ^tXoxoLTLav recte habet ; re- 
spicitur enim Genes. VI. 2. De consuetudine filioruin Dei cum Hliabus homi- 
niim vid. Pelav. Animadvers. p. 2ol. qui filios Dei vetustissimis Patribus Eccl. 
angelos esse docet. Sed vid. Hoeschel. ad Fhol. Biblioth. p. 968. o. 

P. 282 (544). T6 ydp -£fov v£(jL£aa tol? u7:£pY)9avoL? xa\ 
Ta auiaSY) 9povY)iJ.aTa x(oXu'£l.] KoXouiL speciosa est Pe?ai;u emendatio. 
Vid. Ast. Aiiimadvers. in Plat. Legg. p. 242. De verbo v£(X£aav , uti de loci 
sententia, vid. Dorvill. ad Chariton. p. 577. ed. Lips. qui Herodotea , quae huc 
perlinent, minime neglexit. 

P. 282 (544). "O; Ttaatv — ] Optima est los. Scaligeri emendatio : 'O 



SCRIPTAE AB ALB. [AHNIO. 51 

Tiaotv — . Confer proxima: 0,11 £'7? ... ir:tlaoL'z . • xa\ . . iTcy.Tir^vaaie, in 
quibus ^[xiiQ simu! refertur ad iiomina o<pi? et TiXdvY) , quae , etsi ambo Dia- 
bolum declarant , ramen libertate poetica , tanquam de duabus dicta personis, 
proferuntur. De Diabolo TtXdvT^? auctore conf. p. 284 ^545) 6 ap"/^(i)v ouTo; . . . 
xa\ TiaTTnp ttJs TuXdviQ?. ibid. o 5'.d[ioXo; iiXdvo? -riv. Quod Scaliger pro ouTto 
coniecit yj t' to , durius dictum neque necessarium est. 

P. 282 ^545\ Ti ouv; -apaiTio? o iso? SavaTou; Xo'|£T£-] 
IlapaiTio; o ied; 5avdT0'j Xi'^£TaL ; recte Leonlius ap. Mai. Collect. Nov. Vet. 
Scriptor T. tll. p. 102. Sed idcm male : t£ o'Jv T:apa'lT'.oc — . 

P. 284 (545). £v6ob? aTi' auToij £?? r 6 <^y.yzi'> Tto 8ta^o'Xu, 
S£§£X£ao>j.£vri 0091 a t^oik 'IXw? T:pcc Ti:apaxoTQv TiEiiovTt] 
Leontius: ^v8ou? e?s to q)aY£fv dr:' auToO, qnod praestat. Neque enim in vulg. 
lectione ferri j)0test traiectio verborum aTc' aijToij. Quominus autem haec 
verba aliter atque in praegressis ( conf. ou cpdjto^t d-z auToO — ) dicta acci- 
pias, obstat ralio grammatica ; nam «9' a-jToC , non aTi' auToO , est per sese, 
et ivSouvat £1; Ti reapse dicitur , qui sponte et per sese alicui rei se dedit. 
Reliqua multifariam corrupta sunt. In verbis Tto 8'.aPo'X(p Leontius et cod. Ven. 
cum vulg. lectione consentiunt. Sed dativus male habet , sive ad insequentia 
refertiir , ut lit in vulg. lectione , sive ad praegressa traliitur; nam ^vSoCva'. el'? 
T',, alicui rei se dedere, dativum respuit. Deiude pro vulgatis: §£ 5£X£aCT|j.£'vn 
T. ao(pia. , Leontius mendose o£X£aa,a£vr/ 009(7. , paulo melius cod. Ven. $tSt~ 
Xeao.aEVT] oo^ta , id est S£§£X£aoij.£'vY] oo^ia. Atqui diaboli calliditas non ine- 
scatur, sed homines eius calliditate inescantur, unde Patres Eccl. diabolo id 
quod est S£X£d^£'.v tribuere solent. Verum partim vidit Gataherus, scribi iu- 
bens : S'.aiioXw §£ Se Xsa ?o iJi.£ vo ;. Sed a scopo aberrant, quae idem ia 
proximis coniecit : -fi cjogia^ TTOix'.Xc'TTf]T', (tlOIXiXii)? edd. et codd.) et Tustoavu 
(vulg. TtetoovT'., Leonl. et cod. Ven. T:£t5ovT',]. Quid igitur? Locura sic emen- 
dandum esse censeo : — , toO 5'.apo'Xo'j 5£5£X£ao,u£'vo? ttq 009-!^ t:oix'IXco? rrpo; 
Tiapaxoi^v Tt£t3ovTO? , prout vervit Petavius: nd comedendum imluctus ac diaboli 
calliditate , qui ad violandum imperium variis modis ( verte : vafre) incilabat , ve- 
lut inescaius — . Traieciio verborum : ttolxiXwc T^pd; zapaxOT^v Tt£'!iovTo;, quae 
ad TO'j 5tapo'Xou pertinent , librariis frandi fuisse videtur. Ceterum de parti- 
cipiis absque copula cumulatis (ut hoc loco ivSoi? — S^SeXeaOfJLevo;) vid. an- 
not. in Eliam Cret. col. 795 (10). 

P. 284 (545). 0'j' Yap £tioit, o. £voi£oc xaxov, ou5£ £'otito 
0'JvoXov oXw? ^x TzavToc to TtapdTrav al'T'. 0? xaxoO.1 Pro ou 
7dp apud Combefis. {Galland. Biblioth. PP. T. III.) p. 772. oJx perperam scri- 
ptum. Deinde pro vulgatis : izoir^zt') 6 ~£oc xaxov, Leontius et Combefisius: 
^t:o(t)0£ xaxov d ^£0?, quae, traiectione sublata, languidius dicta sunt. Porro 
Leontius ouSe ^ot^.v, recte, modo ou^i iori scribatur. Denique ante to Ti:apdTi:av 
voculam tl^ excidisse suspiceris, collatis hisce p. 280 (543) ou5e ydp evt to ouv- 
oXov oXw; iy. TiavTo? e?; to TiapaT^av £T£po; 5r][i'.oupyd? ttXtiv auTOu. Ex eodem 
genere est eJ; to TiavTeXk; p. 286 (547). Formulam cx TtavTd? atligit Toupius 
Emendat. T. IV. p. 172. 'EcaTravTO? una voce Noster T. III. p. 488 (1082). 

P. 284 (545). olov£\ v£xpo'TTiTa TT£pti3aXwvauTo'vj Malim v£- 
xpoTT^Tt , collatis hisce p. 288 (547) ^£0? auTov 5'.d touto ^vT]Tdv ii~t(p-(]')aTO 
vexpoTTjTi T:£pc^aXwv. Eodem pertinent ista p. 290 (549) T:pd tou T^epi^e- 
pXijjaSai 5 a V a T w tov avlJpWTtov. 

P. 288 (548). e?? 1'xTaatv xa\ ij.£'YeSoc e u Tp 09T] oa o a.] "Ex- 

4 * 



52 SYMBOLAE IN EPIPHAN PAN. 

OTvaiv menclose Combefisius. Tn conf. p. 294 (551 ) t6 tjLTf) Ttpo? fxTaaiv auTiQV 
eaaat ^Cva'.. ubi Leonlius itein male £'/.aTaa'.v. Praestat autem vulgato euTpo- 
9TQaaaa sci iptma EUTpacprjaaaa, quam Comhefisius exliibet. Vid, Lobeck. Parerg. 
ad Thnjiiich. j). 577 sq. 

P. 288 (548). SiEAuae] .Male Combefisius SiExw/uae , frulicalione inhibuit. 
AiaXuetv et SiaXuai; , ut Xuetv et Xuoii; , mortis sunt propria vocabula. Conf. 
p. 294 (550) SteXuoev ef? uXtjv TcaXtv. p. 296 (551) xaTa ttqv tou oo)|JLaTo; . . 
6iaXua'.v. 

P. 288 (548). a TT ti iJ. 0) vj Recurrit p. 310 (559). 334 (582) vox aKT\- 
|JLO)v , quam Combefisius ex cod. Rupif. reposuit et quam Gatakerus conieclura 
est assecutus. 

P. 288 (548). ar^o twv ao)9povt0[ji.(ovj Male oujjL^optov cod. Rupif. 
apud Combefisium. Tu confer ao)9povis£W p. 270 (569). 

P. 290 (548). "Q ?T£ ou|jip£'pY)xe ouoTe^XXeoba'. (j. Iv xalxa- 
T£uva?eoiJai t-t^ ~LaTZi vuv ttqv ajjLapTfav] KaTeuva'5eiv cod. 
Rupif. apud Combefisium, male. Est enim transitivum xaTeuva?!etv et translate 
valet sopire , stdare. Vid. Animadvers. ia S. Basil. I. p. 27. et adde Gregor. 
Falam. Orat. ed. Matthaei. p. 67. ubi attende insolitum transilivum apye^rv in 
formiila : tou? ^pibi^ovTa; rtpo; t6 Tia^o? dpyzu xal xaTeuvdC-w Xoyiojjious. 

P. 290 (549). ,uYiy, e'Tt p(^av ^vwO)7Teuouaav TTiy. pLa; i'xo)vJ 
Scribendiim: £(ji90)Xeuouaav. Amanludiiiis vnim radix , locutione ex Hebr. XII' 
15. sumta, viiiositas iiitelligitur , et ^[jL^o^Xeueiv vitiiim latiians translate dici 
solet. Vid. Aiiimad\rrs. in S. Basil. I. p. 6. et p. 162. Sic Melhodius apud 
Epijihanium p. 346 (589) tgv v6|jlov ttjc diJLapTtas Tov . . ^v ■^ix.i^ £{JL90)Xeu- 
OVTa, qiiae absque scrij^turae discrepaiilia apud Photium cod. 234. p. 296. b. 
7. 8. ed. Piekker. exstant. Recurrit qiiidt-m ^vio^Ticuetv p. 344 (588) dizc 'rr\? 
^-Liu[jiLO!? tt5; ^vio)TTeuouaY]? i') tw ao)jj.aTi. Sed ronfirmat Pholius cod. 
234. p. 296. 0. 11. gpniiinum ^ij.90)X£uouaTi? , qnod ego Animadvers. in S. Ba- 
sil. I. p. 6. conieciiira sum asseculus. 'E[j.90)Xeu£tv et ^vl30);T£u£iv rursus con- 
fiisa apiid Mellwdium Conviv. X. Virgin. p. 77 ed. Allat. £vtu90)[j.£vov Su xal 
£viJo)-£uovTa Tov oIoTpov dvaj^pc-i^ouoLv ^^drcTovTe? ^p£iJioij.of?. Allalius 
£vto)::£uovTa l-aiine verlit: inlus blandieulem (oestrum). Sed £(JL90)X£uovTa eo 
ceiliiis scribeiidiim, qiiod etiam ignis siib cinere delicescens , qiiociini libido hoc 
loco comparatiir, £}J90)X£U£iv tianslate dicilur. Vid. Animadvers. in S. Basil. i. 
]). 1G2. et annot. in Eliam Cret. col. 759 i^2). Omnino ifv-o)-£U£iv nauci ver- 
biim est , et sicubi pedem nraeciae intuierit , furca exj)pllendum est. Proclive 
au em librariis fuit , ElNGiillEYEIN pro EM<Pi2AEY£IN scribere. $o)Xeu- 
£'.v l.'v Ttvi translale jioniuir in BasiHi et Georgii Ccmfess. aji. Epiphan. T. III. 
]). 100 ^8G2) l'va . . Xoltiov £v Tai; >cap6'la'.; 9 0)X£uouoa kJ aLp^oi; v£'ijLT)Tai. 
Verbo £fj.90)X£U£Lv uliiur Epiphanius T 111. j). 410 ^1037) ubi suam aetaiem, 
sectanim foeciindissimam , cum serpente ita comjiarat: 6ixY]v y.axou o^EO); y.a\ 
ijYipo; LOj^cXou £v 0X.3TW ^(j.90)XeuovTO?. Simililer de haereiicis ijisis Gre- 
goriiis Naz. Orat. XXVllI. p. 49G. l). d Si t'.; !:y;?iov ^oti (tY]p'.ov iaxL Cle- 
mencet. pcssime) T:ovY]piv y.at dvfj[j.£pov — — , (j.y] ^jj. 9 o) X £ u £'t o) Tat; uXai? 
xaxcupYO)? xa\ xaxoYjjO);. ubi EUas Cret. Comment. Cod. IJasil. fol. 14. vers. 
(j.T| tjj.90)X£U£T0) . . Tai? ^rtixpuvJ^eoL , touteoti (j.Tn ^TTLxpuTiT^aiJo). — xupio); 8e 
9(i)Xeo\ al xaTaSuaet; Tcijv 09£0)v xal Xoizcov epTieToSv xal tTipio)v. quae decerpta 
suiit ex scholio Basilii Caes. ap. Boissonud. ad ^icet. p. 254. quem vide. Nudo 
90)X£U£iv translate utitur Synes. De Insomn. p. 138. A. loco vitiato et sic emen- 



SCRIPTAE AB ALB. lAHNIO. 53 

dando: 10^? y_Tf]po(|ji.orc ty]? y^? ^vSuETai ^uaiuov , po^iY] qjufJix-^ u'5ou[j.£vov £?? 
TTQV xaTayof^o"' X^P""'- 

P. 292 (549). «PatvSTai ToJvuv (d^Tispei Tt? dTnM-^-O^PYoS cet.] 
Repone : {o;:t£p £i Tt; SiQfJitoupYo?, ut est apud Combefisium. Deinde iiifra ante 
Ilpdscx-'» "°" TiXetav , sed fA^^^jTjv vel interruptae oraiionis notam pone. Nam 
post orationis diversionem verbis zl pouXotTO cet. ad superiora t'{ Tt; 6T][xioup- 
yc? cet. recurritur , neque tamen ita , ut comparalio , verbis ^atvsTat a);:i£p 
e? TlS — incepta , absolvatnr. Quod demum fit illis : TauTov yap ^aivETat 8q 
1*01 xa\ i(p T(Auv d j£d? oCtw? (pV.ovofxv]y,£'vat , quae cum praegressis ila suut 
connectenda : (t>aiv£Tat Totvuv w?Ti£p £t Tt; dT][JLtoupyd; — — , TaoTdv ?>-q y.a\ 
icp if](jLtov d Sed; outw? w';tovo;jtrjy.£vat. Nunc comparalio inslituta multis inter- 
positis in longum trahitur. Ne tamen prorsus derelicta videalur, etiam ante 

illa: Ata touto — — Tw fjiev Tot? ataxscrt — ct TauTov ydtp — , 

nonnisi (jieaat? interpungi oportet, Est autem Methodius amans longiorum ava- 
xoXouSwv. Conf. afinot. ad p. 264 (565). 

P. 292 (550\ (jiaTaiav yiSovy^v xap7T:ou(Ji£voc toO ^Sdvou] 
KapTioija^at, percipere , eliam in peiorem partem dicitur. Quod cod. Rupif. 
apud Combefisium exhibet >tapra?d(Ji£voc, est corruptum xap:it?c(Jt£vo?, quod vul- 
gato xapT:oTj(Jt£vo? minime praetulerim. Vid. Lobeck. ad Phryiiich. p. 361. 

P. 292 (550). IlpdctJX^? Y '^ P — 3 '^^ vulgatum r.piaf^t^ recte cor- 
rectum est tum hoc loco , tum p. 294 (551). et 328 (579). 

P. 292 (550). aXoy/f]] Ita recte Combefisius pro vulgato zayjt]. Literae 
ctT et T crebro confimduntnr. /o. Philopon. Comment. in Arislol. Ue Aniina L 
fol. 45. rect. 9. auTOs §£ £v Ttu i(?tlr^'; [it[iXio) ip£t, OTt toO Ti^^^TaTOU y.a\ 
^aydtTou (xoptou iax\ tt,; ^xtffis , X£'yco 8z tyJc ^uTtyi^; Suva!(Jt£to?. Lrgendum 
TO^ a t TOfTOU , a 7:£^d<; , quam superlativi fmmam notabis, Apud eundem Phi- 
lopon. Comment. in Aristot. De Anima IF. fol. 103. rect. supr. afaS?Y]Ttov legen- 
dum pro ^aSYjTtov. Nilo ap. Procop. Comment. in Cant. Canlicor. ed. Moi. 
p. 282. axpat^VTQ pro axpEcpvTi' , et p 298. axpatcpvY]; pro alxpe^vY^; restituen- 
dnm. Vide Boissonad. ad Plawid. Metaphr. Ovid. Metamorph. p. 273. meque 
ad lo. Glyc. De V. S. R. p. 63. 115. et ad Eliam Crel. col. 851 (4). sq. 

P. 292 (550). iipc? To au(JL[JL£Tpov xai euje? tcu 8Y)[jLtoup- 
you(JL£'vou] EuSkc est forma Alexandrina pro eutu- Vid. Thom. Mag. 
p. 383. .'^q. et quae VV. DD. in eum annotarunt. 

P. 294 (550). IV a Sta ttqi; ctvaiiXaa£(o? ^xTaxtoat xa\ ^^a^a- 
vtaStoat TTOtvTa toc iv auTto f/. to (jl y] (jl a t a.] Pessime Conibefisivs ixy.a- 
xtioat. Tu conf. p 244 (533) al ^xtaxEtaat ^v vdaot? aapxec- p- 28G i547) 
£xTax£t7Y]c x-qq otfJLapTta?. p. 324 (^57 7) iy.^lriti]^ ai yap auTcv TipcT^pov xa\ 
^xTaxQvat Sii. 

P. 294 (550). ava[i.op90TcotY]SY^vat] 'Ava(jL0p9coTC0tY)SY]vat pcssime Com- 
befisius. 

V. 294 (551). tiq veixo?] Loco vulgati zU vfxo;, m perpehnnn, £?; 
verxo; ex Cornarii et Pelavii coniectura rereptnm nollem. Conf. p. 672 (774) 
eto; ^^ayctyot ty^v xptatv eS; vtxo?. Vid. Schleusner. Lcxic. in Nov. Test. ed. IV. 
T. H. p. 208. 

P. 294 (551 \ To a9avtaatT-(^v pt^avTfjcTtovTiptacTeXettoi;] 
Leontius: tt,v pt^av TiX^to; zr\: T:ovY]pta;. qiiod minime di.-^plieet; nam et tra- 
iectum TeXeto; maiorem vim habet, et forma T^Xeto; vulgari T£X£itOC praeferenda 
est. Conf. p. 288 (548) TeXEto; ^x p^^ptov a!T:oXo[JL£'vr,; ty]; ctiJLapTia;. p. 332 ^547) 



54 SYMBOLAE IN EPIPHAN. PAN. 

oTtCi); TeXeti)? £xT£}j.v(Oijiev YSpav. Miror, si codtl. mss. consentiant iii vulgato 
TeXeio)? p. 274 (540). Vid. annot. in FJiam Cret. c.l. 773 (4). 

P. 294 (551). 'H . . . TK C ; p ( J^ a t ; a ut*?) ; av ai p e ai ;] Ty]; plt,-t]i; 
(non pt^a;) Leonlius. Sed Tai; pi'C,oi^s longe signilicanlius dictum. Conf. p. 288 
(547) Iva . . TQ aiJLapTia xaTwbev a\jT0 7:pe|j.7o; raaa Sia^iJapt). 

P. 296 (551). aXXd (J.t] ti OTeipwaavTa to oaov £-z' auTW 
xal a u u~ tX •T] aavT a] Mt^ ti recte re^.osilum est pro vulg. [xtq oti. Deinde 
To ante caov Leontius omisit , ct lacile articulo curemus , quurn oatov iTZ au- 
Tui ptT se sit quantuni in ip.to silum est. Quod autem Leontius in seqq. aujji- 
Ttkrioa^TU pro au[j.raX-rjaavTa habet : aujJLUiXerv est comjiingere. 

P. 296 (551). eiXaTO to pXaiiTov tou aujj.p£povTos fJiaXXov 
TtpoTitXTfiaai.] ¥X\tTo Leonlius pro vulg. el'XaTO, cinae forma post paulo p. 296 
(552) recurrit. Adde eupaTO p. 342 (587). Vid. Lobech. ad Phrynich. p. 183. 
Winer. Gramm. Idiom. N. Foed. §. 13. 1. a. 'EXe'oiai tamen Methodius p. 336 
(583) et ap. Phot. cod. 236. p. 307. b. 39. ed. Rekker. ; ^teXcobai idem ap. 
Epijihan. p. 298 (552). Ccterum Leontius: Ttpo tou au[j.9e'povTo; ,uaXXov ti- 
{j.Tiaai. Sed 7tpoT'.[j.av cum genit. tritum fsl. MaXXov ::pon[j.av recurrit 
p. 318 (574). 

P. 296 (551). y. a/. fa; y,a\dptTri^ Ta a |j.ol ^ a fa] Pro xa\ Leon- 
tius 1) , quae scriptura scioli manum prodit. 

P. 296 (552). Toi; jxev Yap |j."i] [j.eTaozouS'^;, aXXaaye''- 
vti); eij.~iT:Touai toT; Xoyot; — ] 'EyxuTtTouai loco vulgati £[j.Tit7iTouat 
reponi iubeo, collatis illis , quae paulo post sequuntur: tov ,uiq ^auXo); TOU- 
Tot; iyxvKT o^iToi.. Adde Epiphan. p. 470 (656) Se'8'.a to; e2; ::caov oyxov 
puuou S'.avoir)[j.aTtov iyy.^j7:T ii^i iietpaTai d ty^; t[j.(ov Ppa)(^uTY]To; p.ty.po; vou;- 

P. 296 (552). Sia Ttov^jeXoxaxouvTiov Ti[j.(opovSLXTf]vj Quo 
rationi grammaticae satisliat, oportet scribatur : S'.d T i^ v Ttov i. T. 5. 

P. 298 (552). a Tio xTe'v vu Ta t xal ivi^axet] Scribendum: aTioxTiv- 
vuTat. Neque enim plebeium aTioxTe'vveTai., de quo vid. annot. ad p. 438 (640), 
Melhodio obtrudere ausim. 

P. 298 ^552). l'va au jl; ^toov Tz\oiaifi xa\ uy. e;.j Dato pignore 
spoponderim , Methodium scripsisse : o to v . . xal uyie; , " non ^ to o v . . xa\ 
uyie';. l.ibrarius imperitus , qui voccm otov ignoraret , mendosum ^ioov ex 
praegressis : l'va aubt; dvaoTaiiQ xat ^T)0"f), exsculpsit. Sic oto; cum ?tl)V 
confundi solet ; vid. Scliaefer. Not. in Longi Pastoral. p. 346. sq. 

P. 300 (554). S t a u V £ OT-q 01 v] Ita cl. editor optime pro vulg. 6i' a 
auv(aTif]atv. A'.aouviaTiQ[jtt , corroboro , est exaggeratum ouviottq(j.i , de qno vid. 
annot. in T. I. p. 226 (116). Praeposilio Std , ut Lat. per , vim simjjlicium 
verborum in compositis auget, velut in 8'.aii£patoij[j.at (T. III. p. 96, 860), 5'.a- 
XaXc3 (T. III. p. 122, 875), Sta[AapTupG[xat ^T. III. p. 72, 874), Steyetpto (T. III. 
p. 166, 899) , Steuxptvto (T. III. p. 98, 861) , inque sescenlis aliis. Vid. Ab- 
resch. ad Cattier. p. 70. sqq. 

P. 300 (555 ). (j.eTd tt^v ^x^Xo^ytootv ... TidvTiov xa\ tov 
ppaa(J.dv.] BpaaiJLov aestum Petavius interpretatur ; sed ppaafj.d; est expur- 
gatio , similitudine siimla ab iis , qui iVumenta vanuo expurgant. Vid. annot. 
in T. I. p. 340 (182). 

P. 302 (555) xaTd ttqv et; to ^atSpcTaTov drdvTtov ^^aX- 
XayT)^'] '^pud Combefisium eJ; male omissum ; itlem tamen recte ^atSpoTepov. 
Conf. supra dicta : ttqv e?; to xpetTTOv xa\ ^vSoloTepov . . (i.eTapoXT]v , et pro- 



SCRIPTAE AB ALB. fAHNIO. 55 

xima : vci') irpo? to aixzvm ■ • xa\ eu,aop9o'Tepov Tpo-iqv tou -Kpoa^ivt ay^T][ji.aTo;, 
in quibiis Combefisius eS? iiro Ttpo'?, recte , ut videtur. Conf. seqq. : TpeTCOfJLe- 
VTQ? e i ? fJieYeio? x.a\ y.aXXo; xq ; y] Xixia? tou vif)-io"j. 

P. 304 (55G). avocYxt] S-fi aapxtov tojauTto? ^xetvoi ? y^" 
fjivoui; IftJ ecbai 8 e tv -J 'Ayys^^o^? Combefisius ante iaeaiJai perperam incul- 
cat. De pleonasmo : dmyy.ri — Serv, vid. annot. ad p. 256 (540. 560). 

P. 304 (556). ouT£ e?? eTe^pwv TCaXiv o l aYY-^o^-J Placet, quod 
pro ouTe Combefisius eshibet out' au 7ra/.'.v. Vid. annot. ad p. 276 (541). Idem 
Comhefisins e?? eTe'pav , non magis recte , quam post paulo e?; ttqv aXXifjV pro 
e?s Tiqv aXXwv. Si quid nostro loco raufaudum est, e[^ ty; v eTEptov scribi ma- 
lim. Conf, praegressa : ouTe .. e?? tv^v tcjv aYY£'Xtov I8im |Ji£Taax£ua?ovTa'., 
et quae mox sequuntur : ouT£ ei; Ti^v TtdV aYY^^-WV , 0UT£ £?? tiq v Ttov £T£'ptOV 

fAOptpTJv. 

P. 304 (556). xaTttOTaSe''?] Ta)[i£i? Combefisiiis , quae scriplura glos- 
sema olet. Recurrit xaTaGTaiei? , infinitivo tamesi non adiecto , p. 336 (583) 
^v fjL^ato Tou zovTQpoi» xal aYaSou xaTaaTa^ei?. 

P. 304 (556). XpiQ Y°^P ^^ ''^'P i8L(x> ttq; e^etOs eauTOu tu- 
Titp Tti5v "^ i'f(ix (Z^ £'xaaTov [Jievetv] AuTtov TOTCto pro eauToij TUTitp 
Combefisius , utrumque male. 'EauTOu tueor, collato Platone Tim. p. 42. E. 
efj.£v£v £v Tw £auTou xaTa Tpo^Ttov ■Qje^ Polit. p. 272. E. e?? r^v auTou 
TcepitOTtiQv (XTieaTrj. "E^e». autem tut^o^ , non to'tcoc convenit , estque o ty^? 
i^itjii tut^o; idem , quod ?S£'a et ixoprpri in superioribus. 

P. 304 (556). Ta axpa'. 9VQ 9 to t a t fi5 v Sepa^ifjij Td axpaTY]Ta 
xa\ axpat^vY] Combefis. , qua in lectione axpaTrjTa ex corrupto axpaTa ortum 
esse , veri est simillimum. "AxpaTa autem librarius properans ante dxpai^vTQ 
facile omisit. Certe vox axpaTo; rei valde accommodata est. Vid. annot. in 
F.liam Cret. col. 827 (2). De voce dxpai^VQ? vid. Prolegom. in lo. Glyc. 
p. XXXVil. et conf. Epiphan. p. 624 (747 ) x6 dxpai^vk; ttq; avto TdSeto?. p. 642 
(575) T^po; £x£WT|V ttjV ,a'!av dxpaL^VQ xa\ T£X£'!av ouaiav. T. III. p. 36 (.827). 
110 (868). 234 (938). 260 (^953). 268 ^958). 292 (971). 302 (Q18). ne plura 
ctimulem. 

P. 304 (557). a Tcap^aTY^xaat ty) [xiyil-t] pouX-f] Siaxpa- 
TOUCf] ~6 Tt d v] AiaxpaTOUvTa Combefisius. Atqui non angeloriim est S:a- 
xpaTeiv to Tcav , sed Dei , qnem jjL£YdXr,v [3ouXy]v, id est summam providenliam, 
Melhodius nuncupat. A',7xpaT£'rv in hoc argumento Stoicae est consuetuclinis. 
Videsis mea ad Gregor. y-yss. De Anima et Besnrrect. ed. Krabinger. p. 184. 

P. 306 (558). l'v' to e Ti e p] 'Iva to;Ti:£p Combefisius, molesto hiatu. Deinde 
OUTto; idem in illis: ouTtO xa\ Y]|ji£r;. Sed ouTto; ante consonam suam qnan- 
dam vim habet ac frequens est tum apud alios scriptores , tum aj)ud Melho- 
dium et Einphanium. Vid. aunot. in Eliam Cret. col. 809 (1) et conf. Epiphan. 
T. III. p. 22 ^820). In seqq., quo structura sibi constet , a)^oXd^tojj(.£v pro ayo- 
Xd^ovT£;, et , quod Petavius coniecit , Tto i3X£':t£'.v pro tou pXeTceiv legi oportet. 

P. 306. 308 [ob8'. "Q ;tl£p xaiTo jji-q uTxdpxov )r^pua6?, iy y \> ^ 
8e Tou elvat ^puao?, -Kpxixoz w; y^puad? Xe'Y£"ai — ] Eivai 
^^puao? TC£9uxc;, to? •^p\ja6i; Xi-^ftTOLi Combefisius, ut tt^^uxo; praegresso uTidpx,ov 
respondeat et to; f^p\)06(; /dytza'. per se ponatur. Quae ratio quum commen- 
detur proximis oux dv £X£'y£to co; ypuac?, tum corroboratur repetitis iisdem 
verbis to; y^puao? X£'Y£Ta'.. 



56 SYMBOLAE IN EPIPHAN. PAN. 

P. 308 (558). aXXa ^YY^? ^o^ elvat xP^^^c'?] Quod ex marg. 
Scholti repositnin est iy^\tq , Combefisius vidit supplendum e?se. 

P. 308 (559). Ef 6^ Ti? Ti)v a'vaaTaaiv irA Tiris ^''JX"^? ^«^ 
y.T\ i-xi T-ric aapxd? piaCeTai Xeyeiv ^aeobai, uoXXiq {lev 
|ji(i)p(a toiItm xa\ aXoYta-] Ae'YCW non in Xeywv commutari , sed deleri 
vcliin ; gIos'em;i enim eius esse videtur , qni iiesciret [Jta^eaiai cum accus. et 
in(iniiivo esse summa conlenlione dispulare sive pugnare , aliquid esse. Conf. 
Einihan. T. III. p. 252 (948) d); iy. to\5tou (iia^ea^ai to dvd,uoiov Tou uloij 
uoC; TraTepa afjjJiaJveiv. Toutw in cod. Riiedig omissum est ; sed scribendum 
TO'3t3, deleta , quae post touto) vulgn ponilur , virgula. 

P. 308 (559). Ka\ Sef yap — ] Haec a vulg. scriptura Ae'Yei Y«P "''"'* 
recedunt. Satis erit scribere Aef y^''? » quod Petavius suasit. 

P. 310 (^559). (JLTQ TOi XTQpoOvTa Y^] Melius scripseris : (;.-/^TOi — yi. 
Iroxime baTspov malim qnam iaTepov , uti p. 312 (571) et alibi. 

P. 310 (559\ dvo'Xeipov y.a\ dSdvaTov elvai.] Hoc loco et post 
paulo in iliis : didvaTOv . . elvai xa\ dvo'Xebpov . . tti^v tJj^yjQv, ex ed. Basil. 
Atticam repone formam dvwXeSpoc, quae exstat p. 278 (^542). \k\. Lobeck. 
Parerg. ad Phrynich p. 705. 

P. 310(560). tL: jj. YjxaviQ y. al iy. tou xXibe'vTo; (jltq ouy_\ 
upo^Soxdv To dvaaTYjaeaSai xa\ iy. Savo'vTo? t6 dvaaTt)- 
aeaiJat;] Offendor repetito dvaaTTfjaeaSat et posterius in dva[ita)'ax£a5ai 
commulari malim, collatis proximis : xa\ Y^P TnM--^? TauTa oux £^aT:aTti)iJi£VOt 
o',uoXoYou!JL£v , i/. Tuv TeivscoTUv aw{j.dT(i)v to 'vapttoaxeabai au!JL[ia(v£tv. 
j\nle iavo'vTO; articnluni tou excidisse puto. 

P. 312 (560. 570). '0 ieo? Y^P o'.uTW..Td?<|>uxd? ••"?£?; 
■nafiSoL Tiqv adpxa Stxinv u^e^Souaav TtSv Tr'[JLapTT, (jLe'vo)v £}/.- 
[ii[3d?et] Quo oralio, antea misere discerpta, nunc ope codicis \'en. resarta, 
prorsiis sarta et tecta sit, pro ucpe^ouaav scribendum est u^e^ouaac, quod 
ad T-}.; ^'uyds rercrtnr. 

P. 312 (570). £ ^-r] !J.d p T a a v] Ocius repone £^T](xdpTTiaav. Recte post 
paulo •r]fJ.dpTYiaav , nbi ed. IJasil. et i'elav. male item TQ^jLdpToaav. 

P. 312 (571). tJ i(iip\i; awiJLaTO? T)(j.dpTO(J.ev 8taYo'vTe?] Ata- 
YOtYcvTe? rescribe. 

P. 314 (571). Tot? ouTO) uk' auTtov upoTieTCJC e?pT)(j.e'voi?] 
OuT(j); ante consonam ferri potest (vid. annot. ad p. 306, 556); neqne vero 
vice versa outu, nt hoc loco, ante vocalem ponitur. Qnare OUTO)? scribendiim. 
P. 314 (572). ^zetSYiTiep £v cpXoY^ ToaauTY) xa\ yypacl.a: 
xaTaYtYVtTat] Ad verba ^v cpXoY^ ToaauTY) confer Alexandrum Aphrodis. 
Problem. Med. et Phys. I. 63. ubi causam reddit , cur lecens nata plorent : 
6.-0 Ydp 5£piJLi3v a(i)(JLdTa)v..TYJ? (J.Y)'rpa? £?? ccYav ^l^uypdv i'^£tatv. 

P. 316 ^572). TEpeTtafJLO? ouv ^aTt xa\ Tp«YtxoXoY^a t6 
xaTa[3dXX£aiJat Xe'Yetv Ta? ^puxdc i/, Toiiv oupaviSv] Hemslerhusius 
in Addeiidi^ ad Thom. Mag. p. 908, 3. ubi de voce tepe^Ttaixa piaeclare dispn- 
tat , hiiiic locum minime neglexit , in eo tamen fidsiis , quod lanqiiam Epiplia- 
niana excitat, quae sunt S Melhodii apud Epiphanium. Nomea TpaYtxoXoYta 
explicari polest transhUo vocis TpaYtxo? usii , de quo vide Menag. Oictionar. 
Etj'm()log. Lingiiae Francogall. T. II. p. 187. Usler. ad Plutarch. Consol ad 
Apollon, p. 12. meque Symbol. ad Ihiloslr. De Vit. Sophist. p. 62. sq. 106. o. 



SCRIPTAE AB ALB. lAHNIO. 57 

AoYOt Tpayixto? XiXoa}ji.v)}jL£vC'. notanlur a Melhodio np. Epiphan. \>. 262 (563]. 
Nostro tamen loco fortasse legendiim est : TspaToXoYLo:. 

P. 316 (573). ouS' auTO atliifAa KaY^? toOto] Lego : ou'8' au 
T awjjia TiaYl; toOto. T6 awjia toCto est corpus , quod digilo demonslrari 
potest. Conf. p. 346 ^589) £2 To au.ua SavaTOv touto . . zt.zyv) (nbi iavaTov 
traiectione interpositiim , ut TraY^s nostro loco). ibid. ou' to ac3;xa tolIto . • -a- 
vaTOv . . liyn. p. 328 (579). Pliiralem ciim traieclione liabes p. 308 (558) Ta 
aaJiJiaTa 8id touto TauTa (Jlti aviaTaaiai. Similiter -q aip^ aCTiq dicitur p. 286 
(547) c opi^ojjiivo? TTQv aapx.a ultq slva». TauTir^v aiavaaia? 8£xtix.7^v — . quibus 
traieclio item inest , pariter ac verbis iiifra enotatis p. 330 (580) o IlaijXo? cet. 

P. 316 (^573). Tov aA-ri5t3? ' OX u jjiTCia xo v aYwva vixiriaat 
Ttpo^Sei;.] Scribendum : Tcpobsis Quemadmodum enim Tipo/.sraSat et passi- 
vum TCpoTiSsaSat in usu sunt de certaminibus et ccrtaminum praemiis (coiif. 
Xenoph. Cyrop. f. 2. 12. tlcX 8e xa\ Sr,ijLo'atoi tootwv aYwve? xa\ aiXa -poTi^e- 
Tai, et vid. Creuzer. ad Plotin. De Pulcrit. p. 324. sq.) , ita qui ea proponunt, 
upoTtSe^vai vel media forma T:poTi5eaiat dicunlur. Thucyd. II. 46. t] r.oln; . • • 
axicfixwi Tof;S£ t£ twv TO-.covSe aYwvwv TCpoTiSeioa. Aelian. Var. Hist. II. 41. 
o?vo::oata? Y"'^'' aYWviav (leg. ocYwva) TrpouSirixe. 

P. 318 (574). EJ? Se cxefvo S la ax eTiTeo v — J Scribendum : "Eti 
8l ^xefvo StaaxETiTiOv — , qunm in usu sit SiaoxezTea^ai ti, non — el'; n. 
Conf. p. 258 (561). 298 (553). Pari mendo par medela adhibenda est ap. 
Epiphan. T. II !. p. 68 (844) T:apeXeuoo.ua'. xa\ to-jTOv xal e?? Ta? eH"i^? Siaoxo- 
TnjaofJLau E{; uncis notavit Petavius ; sed hic quoque £Tt pro eJ; scribi 
oportet. 

P. 320 (575), Td yap Stq atdfjLaTa x aTa ax eud^ouai v auTat; 
uaTEpov ^TTt Ttjjifopta] Qui aliquid fieri docent , id facere argute et in- 
terdum , ut hoc loco, leni irrisione dicuntur. Quo ex genere sunt illa Ptatonis 
Phaed. p. 99. B. o' |j.£v Tt; StvTjv TieptTi!::e\? T-f) yfj y~o toO oupavoij (Jievetv Siq 
TtOt£t TTQv YTQ^ . 81 tI3;Ti£p xapSo^TTti) TcXaTeta lidljpov tov dspa UTTepetSet. ubi vid. 
Ast. Annot. p. 742. Ex posterioris aetatis scriptoiibus Gregorius Xyssenus eiirs- 
modi eleganter dictis impen.se deleclatus est. Conf. Dialog. de Anima et Re- 
surrcct. p. 212. C. eJ; dvatpeotv xat dvuT^apEtav tt^v (jju^cnv fjL£Td ttqv StdXuatv 
Ttdv atofjtdTiov otYetv. p. 232. B. ot Tcpo; Staipopou; ^uaet? ttqv (J>ux^-iqv fxeTotxi^ov- 
te;. p. 235. A. cpupouot Ta dfjitxTa xat evouat Ta a'xotvfi5vT]Ta. — B — oiev 
TTQV ^I^WX^^ ^'■^ xaxta? aTztoxtoav, ^xeiae TrdXtv auTinv . . dvotxt^ouotv. p. 240. D, 
td? aTo^T^ou; fxetva; SoY(J.aTOT:otia; . . toTJv Std xax'!a; Ta? vjj'j)[d; et;o'.xti^6vTtov 
Tof; otojJtaotv. Alia ex aliis scriptoribus consiguavi Animadvcrs. in S. Basil. I, 
p. 62, 

P. 320 (575), ^TretSTQ aXTnTTTO? ouoa tq ^'■JXT) *^et.] 'Erc^l [t)] Pe- 
(avius; sed praestat ^TtetSiQ , quod receptum est , qiiamqiiam ex particulis cau- 
sam indicantibus izzii et ^TretSv^ rarius iizzi Methodio usitatum est et nonuun- 
quam in i-tiSri abiit. Conf. annot. ad p. 340 (586) inf. 

P. 322 (576). Kav o YS"'''"^^? outo? ?aTpo? Ttov pT]Ttov,., 
Tov vouv ^ptdaaTO (jteTaTiXdaai tou aTioaToXou, dvoTnTo'v Tt 
TCaStov Xtav xai TiatStxov.] Primum , deleto ante Kav puncto , vir- 
gulam pone et scribe: — (jtTjVuet , xav — . Deinde pro vulg. dviaTov Tt scri- 
bendum , quod Petavio visum, dviaTpov Tt , id est : rem medico indignam. Conf. 
quae in praegressis cum ironia dicuntur: d YEVvafo; OUTO5 JaTpo? TtiJv (JT.Tiov, 



58 SYMBOLAE IN KPIPHAN. PAN. 

ft qiKie post veiba: c(\£aTpov T'. T^oibuv X'.av x^A r.a'.5'.xov, deinceps inferuntur: 
Avt\ y^P — — xaTaT^f;.vo)v Ta [jliXy;. 

P. 322 (576). 'Eav 8i Ti; — — S'. a.iaAA£<.vauTdvTi^vaapxa 
vc!j.(^et xal TtapatTSicSa'. , T^apa^^pr, te oaa ToiauTa aXXa 

ei.'pT]Tat . AsxT^ov auTU cet.j Rescribe : vo.uCSyI Trapaqj^pifi 

Te , et ante ),£xt£'ov virgula interpunge. 

P. 324 (.')76). "ESo; y a. p auTu aapx'.xw? tov outu; ^uivTa 
avjpw~ov Xeysiv] Repone ; crapx'.x6v, collatis proximis : xabauep xal 
vL u X. i X 6 V avipWTiov tov aixiQXYTfixcTa rpo? tt^v aXYfSeiav aT£v(aa'.. 

P. 330 (580). o' 1 1 a "J X ; x a \ o l u p o 9 ii t a '. a w |jl a y ' "^ ^^ a x u a t 
TTQV actpxa ovof;. aL£a-a'. TauTY;v 'Ovofjia^iatat salva sentenlia omitti 
poterat. Conf. illa in seqq. : faTpo\ . . acofxa 7tvojaxo'jat touto to [3X£~o'[A£VOv. 
et ilia : azo^aToXo; . . a(5[xa Y^vto'ax£iv toOto 7i£ptx£'!}jL£ia auvtaTTjai. Non 
minus otiosa sunt verba dvo|J.a^£o!:a'. et xaXefv, in seqq. voci ^TCtaTaTat sic ad- 
iecta : '0 Y^p fot MtouaY;? . . ou acSfJia touto 0' v [jl a ^ s a i a t ^TCtaTaTat , 
XtyofJLev — . Ti 8£ xa\ 6 'Iwp ; ou atj3[JLa ^ztoraTat xa\ auTc? to v£xpou[jLevov 
xaXetv; Mihi haec verba de interpolationc snspecta sunt. ViJ. aunot. in 
T. I. p. 48 (14). De traiectis verbis : ty^v aapxa . . Taurrjv , supra dixi ad 
p. 316 (573) 

P. 330 (^580). "Apa. [xiq — ;] Scribendum: 'Apa [jlt] — ; ut est apud 
Platonem Phaed. p. 64. C. Omisit Noster tt;V ante ty;; vj^uyf]?, t6 ante Te!3va- 
vat et txTio ante tou ao)[JLaTO?, nisi forte haec cxciderunt. 

P. 332 (581). "I8«[JLev 8t] ouv P. 348 (590) — ^aatXeuou- 

aav T Y] ? aapxo'?.] Haec oninia, multis tamen partibus iu brcvius contracta, 
Photius in excerpta sua retulit cod. 234. p. 294. a. 24. — p. 297. a. 4. quem 
Comhefisius in iMeLliodio suo (apud Gallamlium l?iblioth. Patrum T. 111. p 785. A. 
— p. 789. D.) seciUus est. Ea , in quibus Pholius a ledione vulgata vel recens 
recepta discrepat , liaec suiit : 

"iSioiJLev] Lectionem , ex cod, Ven. leceptam , liabet Photius , ex quo 
eam reponi iusserunt Combefisius ap. Galland. [>. 786. <it Galakerus, ah Oehlero 
luudatiis. S«"d lectio olim vulgata l'o)[JLev recte habebit, ei modo, quod Felaviui 
suasit , i(f)' ante cc adiiciatnr. Respiciuntur enim hoc loco supra dicta : e?? TO 
Tipox£tiJL£vov TiaXtv £T:aViX£uao[J.at , et (Evat STXt Ti dicuntur, qui disputationem 
de aliqua re aggrediuntur. Cf. Kpiphan. T. 11. p. 702 (792). T. III. p. 188(912). 
328 (993). 462 (1067) ^Tit ty^v £Tt [JL^lav Ttep-.Xi-.^b^taav 1'o)(jl£v TtctXtv. — Sy] 
ouvj Se. — a To'j Tt rv o~ip. — lUipXi; vojjlou TtoT£, X£y^iJ£v auTto 
avo), TY^ vj Xex^bEv auTw ji^pi^ v6[jlou TtoTe , ty]v avo) Photius cum cod. Ven., 
melius, ut Oehlero visum. — xaictTtep] Ita Phot. cum cod. Ven. pro vulg. 
xaictTiral. — &xt6? tcj £xt6c 61, omissis praegressis ^TretgT] . . . avSpo)Trov. — 
a X 6 Y u] Omissum, male, quum ^TTt5u[JLia aXoYO? Melhodio usitata sit formida. — 
Ttpo^poXctgj Coulirmat Photius lectionem , loco vulgatae Tipo;poXaf; ex cod. 
Ven. repositam , quam Petavius coniectura assecutus est. — p t a ^O [jlevt] ; 
. . . ccxpaatavj Omissa , brevitatis gratia , ut plurima alia. — ^'x°^] ^X.''"'» 
male. — XoYLa[Aou] Xoylou , male. — Tioto) ypTQaiJat alpetTat Tto- 
XtT£U[JLaTt] Ttoiti) Sif xP^o3at TtoXiTeu[JLaTt, recte sublato atpitTat, quod sen- 
tenliam turbat. Conf. praegressa : xab' ov 6ef TOX'.T£U£a5at. — l'va 6t- 
xa£o); ifj Tt}XY]iY5J Ita Oehlerus cum Pholio pro vulg. ?va ?Sto)? tJ Tt[iY]bY]. — 
XexT^ov] X£X£XTai , qnod opitulatur scripturae X£Xt£ov , ex cod. Ven. rece- 
ptae ; roale vulgo Sslxt^ov. — P. 332 (582) touto)v ^KiSujJLiQaat] Tou- 



SCRIPTAE AB ALB. lAHNIO. 59 

TtOV Tis im^vix.r^G!y.i , recte ; conf. illa in seqq. : 11(5? yap oij ,ui^ x£'/.wX'jTat 
Ti? — TOUTOu traSuijLSf — ; — iiz i^ \) [1.1] c t i] £rajU[j."riaTi, quod praestat. — 
ouxt] oux. — a>. X' i-ni] Ita Photius Behheri ; aXXa ^iil Combefisius. — 8l 
£v] 8' ^v. — ii: i5i.i jj.£ f xai] Omissa. — Ata touto] o~iv 8'.a toC!to. 
Conf. p. 336 (583) oSsv ^vteOSsv. — 

P. 334 (582). 'AxouaavTS?] Ita Oehlerus cum Pholio pro vu!g. 'Axou- 
aa?. — £ V £x laa-r) aav] £xiaaiQcav Fholius p. 294. b. mide Combefisius Pela- 
i;u lectioiiem £'v£x(aaT)aa in ^vexiaaTjaav mutari recte iussit. ConL Epiphan. T. Hl. 
p. 202 (920) 6tapoX'.x-«iv i^dp\'v.Tt 6 ia-jTor? ^yxiaaY^aavT^?. p. 430 1^1048) ^xTp£>a) 
Tov ^o^ov Tcov Ta 6£iva ayxiaaTiaavTCOv. Nova voce iyy.iaaT,\x<x idem utiturT. 111. 
p. 458 (1065) a(Ji,aupouaSu i^ o^^SaXfjiwv t6 ^Yxiaa-/];j.a tou ^uXou. — v 
Y a p • • • u X i' X £ Omissa. — A i o 6 1] x a X dJi c , T v] v £ z i ^ u }x i a v 
oux iQdetv, £X£'xStj] Aio din tt,v cTT:i5ufji'!av xaXcS? oux f^8£'.v iliy^^ri, 
traiectione paulo audaciore — c 8 t- & a t t v] ou6£ iaStEtv , zl it.r\ eipiQTO * 
recte , ut videtur. — u 9 a y £ a i e] Mt, 9aY£a~£ Combefisius ; sed ou cpi- 
yta^i Phoiius Behheri. — to^TuOv xat acpop(JLY)v] totiov xa\ omissa ; dein- 
ceps £?; pro £ji;£Xb£tv Ttpc;. — xat TCapaTpe^JjaaSat] Omissa. — 8ta 
t:^; ^vtoXt]?] Omissa. — •n:apop(xinaa? .ue .. xexwXufjitvwv] Omis- 
sa. — ou8£ ouaTj5 ouSeiito] Omissa. — a[J. £(j. zTco; "po TTn?ov 
toXtq;] TCpo Tiq; ^vtoXy); a!}j.£'(j.Trr(i);. Combefisius: „Al. a(xefj.7tTov jStov," 
quae est lectio codicis B. apud Behherum. — 8topta(j.ov xat 8taTaYT5v] 
IniTaYTQV, omissis 8topta,aov xai. — roXtTeuaaaiatJ TToXtT^ueaSat. — -^i 
xat o'Xta5T)aa? a(j.apTYJao[j.atj Omissa. — x a t £ u p £ 5 y) jj. t r 
^vtoXy^ £t? ^o)'qv auTY)£5;iavaTov] [j.ot, apud Photium vulgo omis- 
sum, Behherus ex cod. A. adiecit. Deinde Photius y) ante £t; :Cwt,v infert. Auty), 
ut est apud Epiphanium , Behherus; vuigo auTY). — 6 1 a aT£ t Xa a 3at, 0] 
StaaTetXaaSai [j.ot a, recte , ut videtur. — 'H Y^p "apatveat? toij 
&eou xal ■:za.p ccyy t\iai] 'H Yap ^TtaYYsXia tou Seou , omisso xai. — xal 
xttT' auTY)v ... 6t' aJtovo? xaij Omissa. — ael SaXXovTa] Ila 
Bekherus ; aetbaXXovTa Combefisius p. 786. perperam. 'A^iSaXY^? in usu est, non 
item a!£t!3aXX£tv, quod est nihili verbum. — ai£TY)aavTt 6£ xa\ auTYJv] 
8£ xat omissa , ut mox xat xaTa8ixY)v. — 'EretSY)] izzziSri , antecedente 
virgula , recte. — xal £up£TYJv] Omissa. — P. 334 (583). ^|Y)7ro(TY)a£ 
fxe xat a^aTY^aa? ait^xTetvev] cc^taTfjaai (j.£, a:iaTY)'aa; a:i:£'xT£tv£, 
proxima voce u7t£uiuvov post longius dissitum xaTaxpi}J.aTt transposita. — 6 t - 
xata xal otYia] aYia xal Sixata. — [j.Y)£-t.TtopXa'*|iat, aXXdoTcl 
TW atoaat] Tw utrobique Behherus cum cod. B. ; to Combefisius. Prius i?-}., 
pro vulg. i') , Oehler. ap. Epiph. ex Fholio reposuit. 'AXX' irtl Phot. , aXXd £z\ 
Combefisius. — My) '{ d p oi u> \xz^ a. o'X(o; dvto^eXe; Tt uot£tv tJ ^^Xa- 
^Epov Tov j£QV.] oXtOs omissum ; deinde dvtotp^XE; Tt y) pXa^epov TC.^fv 
Tov ^EOV, quod nou praetulerim. — Ti ouv To aYa^ov — ;] Ti ouv ; 
To aYabov — ; recte. — o'[xoito?j (Jiot to; recte, ut videtur. — xat £va- 
TCOjj.dSaatJat xY)pai; 0'Xe'iJpou] Omissa , et deinceps atTia pro a^Tia;. 
Prius , quod Combefisio placuit, receptum nollem ; nam £'t; Tt yiita^ai alT'.ov 
insolitum est , XY)p£; autem recte dicuntur cXEipou a?Tiat. — dWa. d 8td- 
PoXo;] dXX' 8td[ioXoc, melius. — 

P. 336 (583). To xaxdv iixoi xaTaaxeudaa;] £(j.ot omisit Com- 
befisius ; h;ibet Behherus, hac adiecta notula : (j.ot add. A. — xat T£XTtov] 
omissum , brevitatis gratia. Nam diabolus rccte vocatur TEXTtov TYJ; dfjapTiav 



60 SYMBOI,AE IN EPIPHAN. PAN. 

'ApX_iT^XTOva eiiiulpm eodem sensu niinciipat Greyorius Naz. Orat. XXVI. p. 473. C. 
iibi vid. Elias Cret. Commenl. col. 88.5 (fol. .307. r. s.). AirjtjnoupYov enndem 
tisnrpat Melhodius p. 334 (582) SifijjnoypY^"' «^Jtov a,u.apT(a; JrrdpyEiv y.at eupe- 
TTQV. — xa\ Stopiajt] ... ^TTiTpoTieuaai;] Omis.sa. — xaT'ouS^v] 
xaT* omissnm, saha sententia. — £ ffxt] v WT a ij iaxTjvriTai Combefisius , qiia 
de SiTTOYpa^ia vid. Schneider. ad Plal. Civit. X. p. 610. E. T. 111. p. 257. o. ; 
^axTQVTQVTa'. Bekkerus, m.ile. — tou uovYjpoO xa\ aYaSoO] tou aYOtSou 
xa\ T^ovTQpoO. — iv' Itz' ifjLot] tva iTi inoL, qiiod displicet. — <pT)a\, 
Kpo Ttpo?(07rou aouj Itu Bekherus p. 295. a. 1.; Trpo Kpo^uTiou aoO , 9Y]al, 
Coinbefisius , perperam. — oiov ttq? ^vtoXt]?] Ita Bekkerus ; ola T^? £v- 
toXti^? Combefisius. - uTraxoOaaiSkToijiJXixoC, oIovTouocpeM?, 
T-QV aufjLpo\jX(av] saaxoOaai Sb toO uXixoO , oiov (ola Combefis.) toO o^iui; 
Tin? aufJLJiouX^a;. — utco a|JiapT(av] u::o tiqv dfJLapTiav. — sJcoixei- 
a 5 a i] Ita vul^o apud Phot. ; £?i;o'.x(o5ai Combefis , mendose; £(;oixriaav Bekh. 
ex corr. A.; ^votxiQaav cod. B. E?soixiaiJev recte Scalig. ap. Hoesch. p. 969, a. — 
xaSdTiep ... pofjiptov] Omissa. — £ tc t t e 5 £ ( a v) ?] Ita Bekk. ; ^vT£ie(aT];. 
Combefisius. — Ato xa(] to additum , omissis proximis XoYt?d|JiEvo; ... Y^~ 
vuaxo). — ^TCt ToO TeXeatoupYTQffof'- to cpaOXov xa\ Spaaat] £t:\ 
ToO Spaaat To ^aOXov. — XoYtaj^. tov ... Ti:eptaYo;jLe'vT]<;] Omissa. — 
c X (i) ?] Omissum. — [jlt] i fx:i: itct et v] tc'!ti:t£'.v. Sed xwXuetv |jlt] cum infmit. 
recte hubet, et Pholius brevitati stndet. — Tip 6 ? S ox t jj. t) v] upo^SiXOjJi^vtov, 
qnod Combefisius ex Epiphanio corrigi voluit , recte, ut opinor. Conf. p. 340 
(586) tva Ydp ^/xptbwfjtEv cet. et 'Opa; Yap cet. p. 342 (586) Sef Y^p "qV^? 
8oxt{j.d^£0^at, tj; i<pT;v. — jjlev to'.J (JiEVTOt, recte. — auTot;] omissum. — 
'E t: £ \ Ti t3 ; ... (p. 338, 584) ... tptXoTrpaYtJ-oauvT); dXo'You i[j.- 
TttTiXdvTa] Omissa. Ceterum in hisce T:ip\ ante 9tXoT:paY|Ji.oauvT]; delendum 
esse pulcre vidit Pelavius , qui eam vocem uncis inclusit. — 

P. 338 (584). To ij.£v 5£'X£tv auTdij.T]8£ ^v!3u[j.£io;3at Tia pd- 
xeiTat] fj.T^ £vSujJLTibiQvat Pholius pro (j.t]S£ ^v5u(j.£taiat. Tu confer verba , a 
Petavio correcta , p 336 (584) a [irj b£'|J.t; |jit]S' iV-UjJietaSat , in qnibus male 
item (JLT^ £viu}J.£taSa' scribi solebat. 'Evi5u!J.T]bT]vat et in seqq. xaT£pYdaaaiiat, 
quam £vbu[j.£taiat et xaT£pYd^£a!3at , Pholius scribere maluit propter TretatTJvat, 
quod apud eum praeoedil. Pro TtapaxetOjat , quod esl apud Photium , Trapd- 
xeiTat recte Combefisius , idqiie Bekkerus coniectura assecutiis est. — xa\ au- 
S t ;] xa\ omissum. — c t t] , ou , oTt , et est sane ou necessarium ad senten- 
li.im. Conf. p. 336 (^584). — dWa. ... y^pT]' oaaliat] Omissa. — toOto 
aYa^ov xa\ a (J.a) (j.ov] toOto to aYaiJcv xa\ 7ravdjj.(i)fj.ov. Optime. — xaTa 
To .. . T£TpdYWO^J Omissa. — i£X(>)] t^Xtov , et deinceps £vvoou(JL£vo; a 
pio £vvoou[j.at, oaa — . — izn.ay.i^a.a^^i] Viilyo ^Ttta/.^ij^aoSat apiid PhoHttm, 
iit apiid E]ii]>ha)iium. 'ETTtoxe^j^ao-at apud Pholium Combefisius p. 787. coniecit 
et lacite reposuit Bekkerus. — £T£p(p] £T£'pa Combefisius , adiecta nola : Al. 
CT^po), et recte sic Bekkerus. — P. 338 (585). o [Ji t oo (J. £v] o male 
omissiim ; contra in seqq. TrpdTT0[j.£v recte adiecUim post !3£'Xo}J.ev. — uotetv 
auTo xa(l Omissa , voce auTo post xaT£PYd^£05at illata. — Std toO] Sti 
t6. — X £ X £ 7 b a t . . X a X o' v] Omissa. — d ^ t (o' o (O [J. ^ v ti o u] I ta Combe- 
fisius et vulgaia; sed recte Bckkerus d^t(oao,u.£v Ttou. — dXT]bT]j dXTj^o); 
viilg. et Combefisius , adierta nota ; Al. dXTjIjT]. et recte sic Bekkerus. — 
£(jL(aet] Pholius p. 295. b. iiilau [j.£v, voce (j.b post ^|JouX£TO o-nlssa. — 
dYOt^o''^] "^o aYaiov, recte. — o ^(iouXeToJ Ita viilg. et Combefisius, hac 



SCRIPTAE AB ALB. FAHNIO. 61 

adiecta nota : Al. o ^£^0^X5x0, quod soloeciim. — aXXa a>>Tt(JTpo- 
9<i)?] a'XX' ocvTtCTpc'9(Os melius. — TfUeXev] i-xaLzL additum , praeter ne- 
cessitatem. — "A p a ya P • • • (P- 340, 585) . . . Kv.\ To xopucpaioTa- 
T v] Omissa ; est autem aXXa post xpawaXav delendum. 

P. 340 (585). £??T0 TtavTaTCaatv] Pholius ista, de suo adiecta, prae- 
mittit : II(o<; Ss y.aX tqjjl^? ' omissis proximis ■qixv.c iy, TtavTo; aTtoSpavai xa(. — 
TCpoTpsTCUv] ■zpQr?zr.6iiiw<;. — xaiaTiep] xaSw? — ou tw Tioietv 
...aXXa Toji [j.6vov XoyLl^za^ioit.] Pro tw utrobique to Bekkerus, priore 
loco ex raargine , posteriore cum cod. A., recte ; sunt enim haec breviter dicta 
et sic expHcanda : ou to Tiotsfv uus&eTo ^v Toi; TCpoetpYjjjiEvot?, aXXd t6 (j.6vov 
XoytCeaSau — tqSsXe] -oisXsv , omissis verbis xac TCpdTT£tv. — P. 340 (586). 
Tf)] inv, obliterato Atticismo. — {j(.t(ji.TQTT]? a'xptpTQ? toO XptQTOu;] 

(jLtiJiriTTQ? XpiOToij dy.pi^T^i; — Nuvl §£ "^"^^ '^'■'X''^? auToG;] 

Haec omnia Pholius omisit. Sed absque eius ope nonnulla emendabimus. Pri- 
mum pro vulg. T^eptEpyaaLa; rescribe Tiept^pyta;, coliatis hisce p. 338 (584) 
(JLupCa TE TZlpX [Jtuptuv TCipt epyi^C "')}Jtd? . . . ciJLTCtTtXdvTa. Deiiide , quo rdtio 
grammatica sibi constet , in verbis d jjitq (j.£Ta,'2aXXoi;x£-a , oiKla. . . . oux igi- 
aTd[Jt£ia TTQ? o?x£La; a'p£TiQ?, oportet scribatur e^tarat.aeSa. Ceterum inde a 
verbis : "OlJev Stq YEvvafto? — usque ad illa p. 342 (587) xaTa TTt^; YV(oa£t«); 
Tou S£ou , partim per se, partim cum Pholio aliquam emendandi opem prae- 
stant Leonlius et loannes , qui haec Rer. SS. libro 11. (in Mai Collect. Nov. 
Vett. Scriptt. T. VI (. p. 104) inseruerunt. — "05 £v Sit]] A£t Leontius de siio, 
omisso proximo gjt. — dvTtTiapaTdaa£a5at] dvTtTiapaTdTT^aSat Leon- 
(ius , quod praestat. — o't ircEtSdv] Horum loco Leontius ista de suo de- 
dit: TOt? £x.^pot?- ^x£tvot Y^p ^toI S' av (leg. £Z£tSdv). — ditoj utco Leon- 
tius , recie. — To^^ta;] TO^ta? Leontius , deteriore forma. — l'£VTatJ Ita 
Leontius quoque ; tu rescribe : livTat. — 1'aT' av] eco; av Leontius , quod 
est interpretamentum rarioris formulae 1'aT' av, quam Melhodius freqiientavit. — 
4'^(i)5£vl Fuit, qiium i'a())5£v coiiiicerem propter adiecta verba Sid Tiqv oJxoC- 
aav d.aapTtav £v Y]}j.tv. Sed i'^(i)b£v reliqua Methodii dispiitatione se tuetiir. — 
xaiaTC^pef] xaidzip -q Leonlius ; sed tq . . . ■?] excludendi vim habet , quae 
ab hoc loco aliena est. Quod autem Methodius pravas cogitationes , qiiac a 
diabolo nobis immittiintur , catiibus assimilat: genii maiigni cum canibus non- 
nunquam comparantur. Synes. Hymn. Ili. 90 — 94. Aat(j(ov uXa?, | V£cp^Xa 
«i^uxd?, I £?8(oXoxapiQ;, | £u'xat; axuXaxa; | ^Kti(Ouaa(ov. Idem sibi vo- 
lunt y^icvtot xuv£; Orac. Chatd. ed. Ojisop. p. 21. in quibus Psellus Schol. p. 90. 
pliis vidit, quani Plelho p. 41. De diabolo ipso Synesius Hymn. IV. 245 — 248. 
SiC^ S' dvatSiQ I x-jva tov x^^^sq^io^ , | Sat.uova '^y.Lctq, | vi^uy^d; d^' iij.d;. — 
S ox t (J.d Co"'f £ ?] Soxt(JLd^ovTo; Leontius, opiime; nam per pravas cogitationes 
Dos exagitat et examiuat , qui eas, Deo admiltenle , nobis immiltit diaboliis. 
Conf. supra annotata ad p. 336 (583) Ttpd? Soxt(j,Qv. — dpTCaaiY]?,^) 
<J*ux,Ti] w 4"JX^ » dp^aoS-jJ; LeoTi^Jus, quod non praetulerim. — oux £§0- 
(JLEVJ oux elo^JLiV scribendum cum Leonlio. Mendum peperit oux l^?tO!J.£v , qiiod 
habet ed. Basil. — KaXov (J.£V ouv] tqv addit Leonlius , qui omissis verbis 
tl (JLTQ £t'yo!ji£v . . . xat [j.ayo|j.£vous 'laec siibstituit : auTou; dvTtTCapaTaaaovTa; 
it|(j.f"' y-a't !J.ayotJ.£VOU? ^TC£')(£abat. lu quibus quod pro vulg. dvTtTipdaaovTac scribitur 
avTtTrapaTdaaovTa; : haec scriptura fereuda non est. Debebat saltem dvTiTOpa- 
Taaao.uEvou; scribi. Adde, quod dvTiTipdaaovTa? Photius confirmat, qui hoc 
loco in excerpendo pergit. Cetcrum post ouv virgula interpungendum cum 



62 SYMBOLAE IN EPIPHAN. PAN. 

rholio. — T) V a p a] Y]v av Photius ; .sed a>; in imperrecto roiiditionali saepe 
omitti notum esf. Coiif. p. 342 (586) t^v ya? avtSpcoTl awbinva'.. ubi Pholius 
av a'vt8p&)T\ , praeter necessitatem. Celerum delenda post apa virgula , quae 
apud Pholium recte deest. — xapfXOTaTOvJ yap|J.tti)TaTOv Pholius. Sed utra- 
que nihili vox est , scribendum : yapTOTaTOV. - 'ETCeil £to'.Sy^ Leonlius ; tu 
vid. annot. ad p. 320 (575). 

P. 342 (586). ©^XoiJLev yip] 8l pro yap Leonlius. — •rjijLa?] Omis- 
sum Pholio et Leonlio , salva senlentia. — a v 1 8 p w t (] av av.SpuTl Photius, 
voce av a Bekkero ex cod. A. adiecta. Tu v. supra dicta. Leonlius av iSpcSTt, 
perverse. 'Av.SiTt optime Hoesch. Not p. 969. a. — y Ly^na'.] Y''''i'^a^ Phot. 
et Leonl., vulgari forma pro Attica. — o o u bc Xo fj. £ v] fxiQ pro ou Leontius 
perperam. — o) ; i'9 y) v] w; ^Xpin^ Pholius ; ^y^pT^v mendose Combefisius , qui 
tameu II^yiv ex Epiphanio reponi recte iussit. Coiif. p. 336 (583) upo? 6ox'.(j.y)v, 
et quae ibi aiinotavimus. — oviv] Vocem , a Combefisio apiid Photium uncis 
inclusam , Bekkerus delevit , verbis S£'Xo(ji.£v yap [i.ri i'y.£tv . . . w? ^yptjv paren- 
thesi ita seclusis , «t verba [jlt, ivSi8ti5|U.£v cet. apodosiii faciant illorum : 'ETt^l 
Se . . . ou 6uv7[JL£-a. Quam rationem illud confirmat , quod Leontius , qui ouv 
item omisit , ante [xy^ £v8l8(Jjijl£v nonnisi virgula distinxit. Ceterum Leontius 
omissis verbis w ^'uyTj , [jl'!] £v6L6t5)JL£v i)ulcram conduplicationem delevit. Vid. 
annot. ad p. 262 (563). — t(5 TCOVYjpoJ] £v Tto -ovY]pcp Photius ex vulg. le- 
ctione; sed £v Bekkerus iuxta cod. A. recte omisit. — aXXa dvaXapovTE?] 
dXX' dvaXa[io'vT£; Photius , melius. — xa\ TcpoaY«vi?ofjLevY)v] Omissa 
apud Photium. — uTio^uctoiJLeiia] \JT:o8Yit7(i)tA£ba Pholius et Leontius , ut est 
Eplies. VI. 16.; ante Bekkerum apud Pholiuni jTToSyctoiJL^ia item male legeba- 
tur. — TT, ; e?p'r)VY)?] Voces , quae exstant Ephes. VI. 15., a Photio et 
Leonlio absiuit. ■ — £v Traatv dvaXa(io'vTe?] iizX xaai t£ dvaXd[i(i)[JL£v 
Pholius, h TiaaL t£ dvaXapovT^; Leontius. 'Etil T^aaiv dvaXa[3o'vT£? exstat Ephes. 
V(. 16. — P. 342 (587). ^v (j)] Sic Ephes. VI. 16; £v n Photius. — S£- 
^aaSe] Sic Epbes. VI. 17.; sed non habent Photius et Leonfius, et fortasse 
Methodius in Apostoli verbis memoriter pronunciafis ty]v T:ept>c£(paXaiav ad dva- 
XapovT£? retulit. — ^aTtl Sic Ephes. VI. 17 ; tq ^aTi Leonlius, ad sensum 
recte (conf. Hebr. IV. 12. Apocal. I. 16.), sed neglecta attractioue, qua prono- 
men relativum non ad nomen |j.dy^atpa , sed ad iiisequens pY][JLa S£ou refertur. 
Vid. Winer. Gramm. Idiom. Novi Test. §. 24. annol. 1. et §. 63. 1. Ast. An- 
not. in Plat. Phaedr. p. 489. sq. De Latinis vid. Ochsner. ad Cicer. Eclog. ed. HL 
p. 337. — Tipos To 6\jvaoiJai aTY)va'.] TTpo; to 8'jvaa5aL ujJLa; aTifJvat 
Eiihes. VI. 13.; £[; To 6uvaaiat aTTQvat Leontius. — xaiatperv] xab£X£LV 
Pholius, quod cum aTYjvat melius concinit. Respicilur II Cor. 10, 5. — ^eoC] 
Sic II Cor. 1. c. ; yptaTOU Photius , ex quo uno in seqq. scripturae disciepantia 
annotatur, Leonlii excerptis hoc loco deficientibus. — Toutou Se evexa 
. . . TC p OY) p Y) [;. a '. V v.] Omissa sunt haec omnia , in quibus legendum : Tov 
Yap TUTTOv auToO 6iLHa'. [a.o'vov xa\ ty]v [iouXY^atv TipoY)'pY)|jLat. Male vulgo : T 
Yap cet. — toOto Tupdaaco] touto omissiim. Tu confer I\om. VII. 15. — 
2 u tJL 9 y; [j. '.J Ante hanc vocem ista adiiciuntur : tl 8£ ou ii'Xco, ToijTO ttocco, 
virgula post TtOico posita. Recte; conf. Rom. VII. 16. f.ibrarius a priore t:ol(0 
ad posterius aberravit , in medio posita omisit. — tou j £ u] Omissa non 
cxstant Rom. VII. 16. — xaXo'?] Ita Pholius , ad quem Combefisius : Al. xa- 
Xov, eamque scripturam Bekkerus ex cod. A. annotavit, Ac fortasse Methodius 
neutro yvo)ij.lx(J) uti, quam xaXd;, ut est Rom. Vlt. 16., dicere maluit. — 



SCRIPTAE AB ALB. lAHNIO. 63 

oujt^TiJ Recte ita Bekkerus ; ouV. £'ti Combefisius. — tout^otiv] Recte 
ita Behkerus ; TOUTsaTi Comhefisius. — 'O p 5 w s X £ y w vj Haec verba apud 
Bekkerum ApostoH verbis , nulla adiecta interpunctione , annectuntur. Recte, 
siquidem ad subaudita verba o aTOUToXo? 9V)Cj'.v referuntur. — iv Tof^^fX- 
7ipoa&£v 0)? d p t ^ o' ,a sSa] w? £v toi? £'[j.7:pca5£v 8i(optCd(j.£!ja , qua in le- 
ctione praemissum to? displicet ; nam MeUiodius transpositionibus mirum in mo- 
dum indulget. Optime vero Siwpt^d.u.£5o!, quod apud Epiphanium repone. — E i 
xal auEuSwv ... £tlI tsaoc.] Haec omnia omissa. Est autem ante £? 
virgula, non puncto distinguendum. Pro Siavuaat fortasse legeadam ScavEuaai. — 
Ouy. oGv £X£Y0|JLev.] Haec, ut proxima e? [jivt]|jlov£U£T£ , Pholius omisit, qui 
yerba d<p' ou cet. antegressis Ouxouv . • . dicopi^d.uE^a annexit. — O u T to ?] 
OUTW. Sed ouTto? ante consonam apud Melhodium frequens est. Conf. annot. 
ad p. 306 (558). — rPcStov] Omissum. — a<p aS a l' aij. co v] a^aSaajjLWv : 
a9aSai'a|j.(ov cod. A. apud Bekkerum, mendose, ut apud Epiphanium, quem cor- 
rige , coilata annotatione in Eliam Cret. col. 757 (4). — -oXuTtXoxo?] 7^0- 
XuTpoTO? Photius p. 296. a. 1. Tu vide Animadvers. in S. Basil. I. p. 122. — 
ivtTi:v£ua£v] £v£cpuaY]a£v , quod non praetulerim. Vid. annot. ad p. 344 
(588). — ^pax,u7i:opT]aavTtov ... tov xuxXov] Omissa. — £ u p a - 
To] aveupaTo , quod praestat. — to ayaSdv] tov aYaSdv Combefisius p. 788. 
operae typographici errore , ut videtur. — ''18''1j omissum ; ac videtur sane 
haec vox magis ex mendose repetilis proxirais inc Sti^ orta, quam iisdem hausta 
esse. — 

P. 844 (587). pXaaTTQ (j.aT aj Ita Combefisius et Bekkerus ; jiXaaTYHJLa 
vulgo. — xa\ xXtovec] Omissa. — P. 344 (588). d jJiev — ffuvtaTot- 
|jL£voc — , d §£ — ] TO ,ulv — auv.aTctiJL^vov — , To 61 — speciosius, quam ve- 
rius. — £vS(OTC£U0uaTf)i;j ^(jLcptoXeuouaTf;? , optime ; vid. annot. ad p. 290 
(549). — iTiivoiac] Ita Photius quoque ; sed cTt'7:voLai; Scaliger perbene 
coniecit. Conf. p. 342 (587) TtXr^pto^evTe; . • • lTLSu(i.La; uXlxtj;, tqv d ttoXu- 
TtXoxo; £veTLV£ua£v ei; iqjJLa? 09L?. quae verbis to; £'9Y]v nostro loco respi- 
ciuntur. Adde p. 344 (588) d I.'^f0j£v £ L ? txv £ d [jl£vo? aTid tou TiovTqpoij vd- 
|JL0;. Notandus autem est iste loquendi usus, quo voces , alias afflatum divi- 
num declarantes (vid. Basil. Plotin. p. 30) , de diaboii incentivis usurpantur. — 
^ Y e V Tt^ 3 Tf)] awioTt] , pntide , propter praegressum auvLaTa|JLevoc. — x a l 
^Tcavop5ou!JL£vov] Omissum ; sed ^iravopiouaSat etiam de moribus corrigen- 
dis usurpari solet. — tt) vo(JLoSeaia tou Seou] tt^ (Jiev vo.uoSeaLa tou 
^toZ, recte et congruenter proxiniis : tt^ Se vo.aoSsaLa tou SLajSdXou. — a(j.ap- 
T(av] ^TCLiu(JLLav. Tu confer, qiiae post paulo sequuntur: £T£pov Tov xaTa 
riQv a(JLapTLav iy. tyjc cZtSuijLLac ivaxLpptoaavTa dv ty] aapxL, ov ajjLapTLa? 
vd(JLOV otxouvTa iV tolc (JLsXeaLV £xaXia£v , nimirnm Apostolus Rom. VII. 17.23. 
Adde p. 346. supr. (589). ~ v d ,a ;] Omissum ; atqui vide Rom. VII. 23. — 
d £v tyJ ^T:LjU(jLLa tou vods] olov ty^ T:pc; to dya&o^i dp(JLY) toO vod?, 
quae ad praegressa Tto vdjJLto Tou ieoO referuntur, quum vulg. scriptura d £1 
Tfi £TiL&u,uia Tou vodc ad superiora d Yap vd(JL0C cet. spectet. Sed £T:iwupLLa Tou 
vodc secum ipsum pugnat , quoniara d vdjJ.oc Tou i£ou , non £T:Liu(j.La , est Toi3 
voo;. Itaque scriptura Photiana Methodio restituenda est. Vulgatam ab Antipe- 
lagiauo genuinae substitutam fuisse suspicor. — ouTo; £aTLv] auTd? tCTLV. 
Verum ouTOC, non auToc, cum ioTh et participio post subiectum (hoc loco d 
vc(io;) cum vi inferri solet. — zavTaTcaat ... eXxTtxd;] Omissa, bre- 
vitatis gratia. — ava^avSdv d IlaOXoc] d llauXo? ctvacpavSdv, traiectionc 



64 SYMBOLAE IN EPIPHAN. PAN. 

praeter iiccessifatem miilata. — 0] ov, rectf ; coiif. proxima : eva 5i — , ov — 
£'<pTl. — voos txaXeaevJ ^xaXeac voa? , traiectione neglecla. — ^vt- 
aTet}i.evovl a\iviaTaii.evov vo|jiov. At(]iii ov.oraaevov , qui urgel, cum praegres- 
sis iy. -po^^oXTJ;, ex apjiulsu , apliiis conimigilur , et vojxov putide repelitnr. — 
i^tepov] ipfTov. Atiiui etepov idem quod rpiTov post jiracgressa eva |ji.b — , 
evaSk — . — ^vaxipuaavTaJ axtpwaavTa Combefisius , Behherus et vulg. 
scriptura ; axi.dpuaavTa Combefisius in annotatione , paulo nielius. Sed Epipha- 
nii lectio praestat , si modo ^vaxt,dpuaavTa scribatur. 2xi;Jpo? quid sit medi- 
cis , te docebit Foesius Oeconom. Hippocrat. li. v. Translate vox de invetera- 
tis vitiis usurpatur , velut a Galeno Opp. ed. Basil. T. I. p. 362. Idem valet de 
verbis ax'.,:5pow, a-oax'.pi5cu, £vax'.ppc'(o. Melel. De Nat. Hoin. ed. Cramer. 
p. 47. ^aTi 6k 4^^X1(1? Tn'jo? Tcoco^TTf]; Tc.aSe aTT£axt,'5pw(jL^vT) xal Su?aTio'[3XY]- 
TO?, TOUTeoT'. T^ay^jt xa\ £?; e^w i\^oZa<x. Corrige Uoesdiel. ad Phot. p. 969. a. 
— ^t: i ji a ( V 0) V t: ovTQ p ? xa (] Omissa, brevitalis stiidio, sed cum detri- 
mento sententiae. — iQ(jia?] Omissum, salva sententia, ut supra p. 342 (586), 
et sublata molestia, quam repetitum pronomen hoc loco habet. — 'O ydp 
^^wiev ... xpaTttioijTat vofxou] Omi.ssa, brevitatis studio. — £v 
T|(xrv auTOi?] eauTOi? T),u?v , minus bene. — (jikv ... ye'''')^"^] (Jt^XXT) 
Y£VT)bT)vat, qiiod idem valerc Combefisius temere statuit. Alqiii oTav (Jiev .. ., 
OTav Se — sibi invicem apte respondent. — a' vT taT p a T e u £ a ^a t . .. 
XoYi^li-O^i? )(^eipova?.] Haec P/io/iks in breviiis ita contraxit: aY£Tat TiotXtv 
otvTiaTpo'cp(o? TTpo; XoytsiJLOj; yetpou; avipu-o;. Xeipou; Behkerus pro vulg. 
"/^etpova? , ct sic apud Melhodium quoque scribi malim. Cum veibis <pavTaa(a; 
TtavToSocid; , a Photio brevitalis causa omissis , conf. p. 344 (588) e?<; Ta; £[i- 
Tiatief? ^^£'XxovTa TtoXXdxt; ^avTaata? tiqv ^'yx.''!^' Ceterum initio nostri loci 
j)ro viilg. t6 reponi Pelavius recte iussit. — e!vatj Omissum , et facile hac 
voce caremiis. In seqq. apiid Pholium ante to^Tiep virgnla , non pupcto , recte 
distinguitur. — P. 344(589). XeYtov, xaidptao'v (Jte] xatdp'.ao'v (Jie, 
Xe'Y(OV, traiectione neglecta. — Y^PJ °^"'' Fortasse: youv. — TiaptaTT)- 
atv] auvtaTtoat, male. — 

P. 346 (589). avSptoTTOv, Xe^YovTo;] Xeyovto; , otvSptOTCOV Photius 
p. 296. b.l. quod placet. — pXETito 8£\ [iX^TCG) S'. Sed pX^Tito Sl exstat Rom. 
VII. 23. — vo.uov] Tot; [J.£'X£a£ (Jiou Fholius adiicit, recte, si cx Rom. VII. 23. 
rcscribatur: it Tof; ixiXtai ,uou. Eodem resjiiciliir in proximis : tcv vc'(Jtov tt); 
d.aapTia;, tov £v to'?; (j.£X£at Std ri); Tiap7[3da£to; £v ■^u-fv £(icp(oX£uovTa. — 
aTTOC?Tivd[J.£vo;j dT:o9atvo'(j.£vo; , qnod praestat. — tov tt]; dStxta;] 
Tov Behherus ex cod. A. adie(;it ; uncis temere inclusit Combefisius p. 789. — 
d.a^Xetj Viigidam, apud Epiphanium et vulgo apud Photium voci diiilli 
prae|)ositam , Bekkerus recte poslposuit. Notandum autem cst d(J.£Xet, quarto 
loco positiim. Voce d.ueXet enunciationem ordiuntur Method. a[). Epiph. p. 286 
(546) et Alhanas. ap. Epiph. T. III. p. 346 (1002) qiiibus locis Petaviiis male 
vertit quocirca et qunmobrem , quum d(J.£'X£t sit ulique , profeclo. — StaXuo- 
(j.£'vo;] Ita cum Photio cl. editor. Vulgatum StaX£Yo;j.£Vo; in idem redire C"om- 
befisius temere 0|)inatur. — Xdpt;Ttp Seto] X.OLp'.z S £ Tto b£(o. Sed par- 
licula deest Rom. VII. 25. Eu/aptaTto TtiS Seu. — Std 'iTjaoij] Std tou 
'iTjafiu. Sed articulus deest Rom. VII. 25. — yoLp] Se. Sed Yap praegresso 
Yoviv rite respondet. — T t e ?] tl. Quod Bekkerus coniecit oTi e? , ex Epi- 
phanio repone. — TtapaSo^o'Tepov] T:a.odSo^ov , qnod cum ttXeov minus 
congruit. — t'^; toij XptaToCi rapouata;] tou XptOTOu tt); TOpouo(a?, 



SCRIPTAE AB ALB. lAHNFO. 65 

traiectione , quae vini verbis addit. — SuvaiJLtVOc] Suvajxou.uevo?. Atqui 
ab hoc loco alienum est SwonxoxJOjai , quod in Novo Foedere est cLkol^ Xsyo- 
[JI.6V0V Coloss. I. 11. — iy. tou ^avaTou] iy. omissnni. Sed ^x verbo i\vj- 
SipwjY^vai noa minus recte adiicitur , quam arco p. 346 extr. (589) iii loco ex 
Rom. VIII. 11. — UTCO iJsoO] u:ic toO ieoO , melius. Conf. p. 346 extr. 
(589) TQ? c j£o? auTov ... l;5puffaT0. — uTie^ieY y£~o] i^p^iiyytzo, vulgari 
verbo in locum rarioris substituto. — Ej^puovTO ... ttq; 4'^X''5? uite- 
TiSero;] Omnia omissa. — Xe^YsO Ita Bekkerus cum cod. B. pro vulgato 
Xiyta. — 70 j Ttv£u|j.aTO? ttq? '^<i)in?j "^"'^? SwrJ? tou -KveufJiaTO?, tra- 
iectione, quae vim verbis addit et gemina est illi p. 346 (589) aTO XpLOTOU 
TT); zapovaia;, ubi vulgo apud Epiphanium minus bene : azo rapouffia; TOii 
XpiaTOU. .\bsque traiectione tamen Meihodius p. 348 (590) o . • vo'[JLOi; TOU 
TT:veuu.aTo; ttq? ^wn;- — 'lT;aouv iy. vexpwv] Ita vulgo; sed iy. vexpwv 
'lTr,aouv Comhefisius et Bekherus. — £voixouv] Ita Bekherus ; ^votxcuvTa Com- 
befisius pessime. — P. 346 (590) tq jji t5 v] omissum propter praegressa Y^jJLoii; 
— Y];jiw — et YfijLwv, recte , ut videtur. — doeXxofJLe^vou] Praestat icpeX- 
xojjLEvou apud Bekkerum; t^eXxouijLiVOu Combefisius pessime. — £^acpSev] Ita 
Photius quoque , qui proxima to dci£VT]aav . . . i^iyuvvufxevov brevitatis studio 
omisit. Vocem t^a^ikv, a Pelavio non intellectam et ideo uncis temere in- 
clusam , Combefisius recte tuetur et sic interpretatur : (instificatio) ceu recens 
accensa novoque aucta lumine. Idem tamen a se di.ssentiens auit? pro £|a(piJ£V 
legendum couiicit. Verum enimvero optime habet £^acpj£v. Conf. Jrenae. I. 7. 1. 
To £ij.9(oX£uov Tw xo'a}jL&) Ti:up xat i^acpbh cet. Voci ^^acpilv in seqq. oppo- 
nuntur daS^vYiaav (conf. Rom. VIII. 3. to . • dSuvaTOV toC vdfJLOU, ^v (J T.o^i- 
V £ '. 6'.d TT]? aapxo;) et ^rciy tovvu.uevov , quorum participiorum prius posteriore 
explicatur , unde copula recte deest. Vid. annot. ad p. 284 (545) ivSou; cet. 
E"'./ (ovvu[JL£vou prava est Petavii coniectura. Voci ^TLiy^(ovvu[JL£vov , id est ohru- 
tum , simile ignis obruti subest, id quod miror Gatakerum , ab Oehlero lauda- 
tum, non advertisse. Tu vide Animadvers. in S. Basil. I. p. 124. sq. — aYK~ 
SouJ Ita Photius quoque. Ad quem quod Combefisius haec annotavit : „Lege, 
ut apud Epiphanium n. LXII. vd[JLOu", respexit praegressa : to 6'.xa'I(0}JLa ToiJ 
^uatxou vd(JLOU. Verumtamen qui supra dicitur d Ttpd; To dYaScv tffxac £fpeX- 
xdfJLevoc 9uaLxd? vdfJLO?, hoc loco brevius vocatur Td ^v Tn.u-w ^uatxdv dYot^dv, 
estque Methodio to dSuvaTov tou ^v y^ijllv (puaixou aYaSou idem, quod to dSu- 
vaTov Tou vdiJLOu Rom. VIII. 3. 

P. 348 (590). d ^£dc] 'ta Photius; male vulgo apud Epiphanium o d 
Sed;, quod cl. editor ex Photio correxit. Conf. Rom. VIII. 3. — eauTOu] 
auToii. Tu conf. Rom. 1. c. — T-fj aapxi] T-f^; aapxd? TifJ; dfJLapTia;, iuxta 
Rom. VIII,3. i\ d[JLOL(o'(JiaTL aapxdc dfJLapTta?. — dX-r^Seta ... icpa.- 
VY)] Haec omnia brevitatis causa omissa , uisi forte ab interpolatore profecta 
sunt. — S i X a i (0 fJL a] ?8'!tO[j.a , quod Combefisius ex Epiphanio corrigi recte 
iussit; nara hoc loco, uti p. 346 (590) ;va To SLxa'!tO[jLa tou . . vd[JLOU . . ^ave- 
p(o5if5, Rom. VIII. 4. respicitur. — Ttpdi; uT:axoY)v] e?? UT^axciQV, frequen- 
tata in N. F. dictione. — Tinc aapxdc] Ita Bekkerus pro vulg. xal ty]; 
aapxd?. Combefisius xa\ uncis inclusit. 

P. 348 (590). aupa] Aupa meh"us scribitur. Vid. Schaef. ad Long, Pa- 
stor. p. 378. Vox in parili similitudine ap. Epiph. T. III. p. 482 (1078) exstat. 

P. 352 (593). "ESetle Yap tutcov yjXcov xa\ Tdrcov XdYX^^l ^^" 
TOv XdYXTQ? Petavius, optime. Conf. p. 702 (791) Seixvucov tutov Xd^X^? '^*^ 
Corpus Haereseol. III. 5 



GO SYMBOLAli IN EPIPIIAN. PAN. 

TUTTov -^'auv. Tutzo; TfXuv 111 eadem le per se ponitiir p. 0.02 (7G3) et in epi- 
stola Alhanasii ap. /:piph. T. III. p. 34G (1002). 348 (1003). 354 (1005), nimi- 
itim auctoif loaiiue Kv. XX. 25. iibi codd. iionnnlli male item to't:ov pro tutiov 
scriptum exhibciU. Vid. Schleusner. Lexic. in Nov. Test. T. II. p. 1172, Men- 
dose rursus totiov l6yyT,q pro tutcov X. ap. Epiphan. T. III. p. 520 ("1100) iibi 
Anaceph. p. 588 (155) genuinam exhibet scripturum. 

P. 368 (601). '12 ; y. al d y. aXX i(j)v [J.ay. ap (ty] ; M eio 8 10? tl-Kt] 
'a^ xal xdXXiov d |xaxapCTTf)(; Me^^oSio? tlnt scribi iussit Petavius Animad- 
vers. p. 262. Ego vero fljji.wv post y.aXXiuv excidisse suspicor , coll. annot. in 
T. L p. 324 (173). 

P. 368 (601). IJcjTiv J8efv toc £Ti(x,eipa] EtcI ytipa. Pelavius Animad- 
vers. p. 262. coniecit; sed Ta iTciy^tipot. reapse sunt Ta dul ftlpoi, id est quae 
in promtu sunt, ut cl. editor bene raonet. 

P. 388 (611). TcpdoiJpavoiJ xal Y^fJ^o^S^v T\vTti3vy. cxTtajxe- 
vuvj 'E>tTia[i.^v(j)v cod, ms. uterque, teste Oehlero , recte et grammatices prae- 
ceptis congruenter , sed praeter soloecam Epiphanii consuetudinem. €i'. v. c. 
T. II. p. 484 (664). 642 (757). 688(783). T. III. p. 44 (831) y.exTiOTai : T. II. 
p. 672 (774). T. III. p. 4 (809) xexTta^ai : T. II. p. 474 (658) xexTia|JLevT. ; T. lil. 
p. 192 (915) Tw xexTixoTt, quod p. 230 (935) recurrit, et tw xexTia|Jie'v(>) : 
p. 206 (922) Tcov xexTia.aevcov. p. 242 (942. 943). 256 (951). 258 (952). 264 
(955). quibus locis omnibus nihil discrepantiae ex codd. mss. annotatum est, 
nisi quod T. III. p. 242 (942) codd. mss. et ed. Basil. mendosum xexTifiaiat 
pro xexTia~ai exhibent , quae discrepantia subinde dei)rehenditur. Quo magis 
mireris, in cod. Ven. ^xTLaiat pro xexTiaiat T. I. j). 118 (53) scribi, et vulgari 
^xTiOfJLevuv T. III. p. 250 (947), £xTbiac T. III. p. 560 (140). 580 (151. inf.). 
Sed pari vitiositate Noslcr T. III. p.324 (991) TCecpiapTat, p. 326 (991) uecpiap- 
|jLe'vo?, et T. II. p. 234 (528) r^t^upoLi. 

P. 388 (612). dizooT tAti^ yap , ^TjalcTcpo^Ti^TTf)?, TdvXdyov, 
xal TY)^et auToc* Tiveuaet to Tiveu|Jia o(.\J r o\i , xa\ ^uiQoeTat uSa- 
Ta.] Petavius Animadvers. p. 263. Ejjiphanium repreliendit, qiiod locum ex Psalmo 
147. 18. ad Dei Verbnm retulerit. Atqui, eadem usi licentia, Patres Eccl. sup- 
parem locum e Psalmo 103. 29. 30., quem Elpiphanius T. lil. p. 152 (892) cum 
altero illo in eadem re aflert , ad Spiritum sanctum retuleruut. In quibus est 
Eusehius, qui Praep. Evang. XI. 18. p. 537. D. eo cum loco ista fiumenii com- 
parat : pXe'TiovTo; (Jiev ouv xal ^TieaTpa[jL}ji.e'vou Tipd? T^fxcov exaoTOV tou Seoij, oufi- 
Paivet ?T)v Te xa\ pKoaxeaSat TdTe toc aci)|jLaTa XT]Seu'ovTo? (ita hoc loco et 
p. 538. R. legendum pro vulg. xT]SeuovTa) tou ieou toc? ccxpo[3oXca(j.otc , fJieTa- 
aTpe'90VT0? Se eS; tt)v eauToij TiepctoTi^i^v , TauTa iJiev a'Tioo^e'vvua^ac , tov Se vouv 
Ctqv pcou ^Tiaupdfxevov euSacfJiOVOS. In doctrina de anima mundi similia profert 
Plotinus. Vid. Basii. Plotiniz. p. 19. Neque tamen audiendi sunt Pansa et Steu- 
chus , qui locum e Psalmo 103. ad auimam mundi, id est, si ipsos audias , ad 
gentilium Spiritum sanctum , pertraxerunt. Quam ob rem eos raerito notavit 
lacoh. Thomasius Dissert. p. 355. 

P. 400 (619). c^veXd fj.evd ? Te TouTO ocTid tou aTeyou;] "Sixiyou^, 
cuius loco los. Scaliger Te^you; scribi iussit, ferri posse, te docebit Casaubon. ad 
Sueton. Caesares IV. 57. 

P. 400 (619). £v TiavT\ tw dpc^o(j.£v(>) tt)? xTiaeci)? xuTet] Pro- 
fecto legendum: ^v TtavTl t(Z dp(i)}j.ev(p ttq; xT(aeo)? xuTec Conf. T. I. p. 44 
(12) TCavTQ? Tou dp (i),u£'vou xuTou;. T. III. p. 488 (1082) tou TiavTo; dpo)- 



SCRFPTAE AB ALB. lAHNIO. 67 

(JLEVOU xuTou?. KTLaeu? recte cl. editor pro \ulg. xTT^aeus. Vid. aunot. ia 
T. J. p. 20. 

P. 400 (619). d SiapoXo;, iK\ -Xsrov GTpateuaag /.aTcc ty]? 
avipw^ieta? gdatdi^] '^xpayyzuaa.i legendum coniecit los. Scaliger. Tu 
confer I Petr. 1, 11. dKzita'i2a.i twv aapxtxcSv iKi^i^Jix^M^, alVivs; aTpaTeuov- 
Tai xaTa Tifj? v|>ux^?' 

P. 420 (630). TOt? Ttaaiv axpw; e^vavTia] Recte Petavius axpw; 
(extreme Cornar.) pro vulg. axpo?. Couf. infra p. 420 (630) toi; Tiaaw axpu; 
£aTt TauTa ^vavna. et p. 286 (547) (ieo;) axpto? ayabo'?. 

P. 420 (630). Ka\Yvti)aTe'ovTOUTO eaTatuavTl Twauveatv 
X exTY) fxe' vtd] Legendumi: Ka\ ^''waTov cet. FvtoaTov idem valet ac StjXov 
ia similibus apud Nostrum dictionibus. Vid. annot. in T. I. p. 156 (74) et in 
T. IL p. 152 (482). 

P. 420 (630). ouSe xav Tto o^6\).iXTi 8 i-r] XXaxTat.] Kav apud poste- 
rioris aetatis scriptores est vel , saltem. Sic Epiphan. p. 630 (751) xat eaTat 
xav poTci^ )^po'vou. p. 664 (770j xav t6 xaTo aapxa aX-rj^ae; xaT£'y^ovTe;. T. III. 
p. 204 (921) xav evl Xo^ytp. p. 240 (941) xav 6td tou ovc|j.aTO?. p. 254 (950) 
xav 8ia «j^^Xfi? Xe^^eto;. p. 322 (989) xav ev ,uta Xe'^£i. et saepe alibi. Qui con- 
iunctionis usus ad recentiores Graecos transiit. Vid. David. in SuvoTTTLXtd Ilap- 
aXXT]Xta|Jn3 p. 128. Itaque nostro loco ou8e xav est ne — quidem. Conf. T. IIL 
p. 376 (1018) ou6e xav ^v Tto Tuy^ovTi^ ne in levissima quidem re. 

P. 426 (633). il eaTt tpbopd, Ttvo; apa ziv, cpiopd.] Noli legere : 
Tivo; dpa eif) cp^opd; Vid. annot. in T. II. p. 152 (482). 

P. 426 (633). dTio^XXouaa, d7toXXu|j.e'vY) ia7i\ 'ATioXXouaa vul- 
gata est lectio ; sed corrigo : aTloXXuouaa, donec certis exemplis edocear, mon- 
strosam verbi dTOXXu[ji.t formam Epiphanio placuisse. Nam quod T. III. p. 442 
(1056) aTOXXei vulgatur , cod. Paris. teste Petavio aTioXXuet exhibet. 

P. 428 (635). Tcdaa ~riyr\ dvalJtoauvT)?] 'AYajtoauvTQ; mendosa est 
scnptura codicis utriusque et editionis Basil. ; dYa3oauvT);, quod p. 728 (806) 
recurrit, Petavius optimo iure scripsit. In N.T. et apud LXX. dYa^oauvT) ple- 
rumque cum var. lecl. dYalstoauvf) exstat. Miror, Sylburgium Indice in Clem. Alex. 
V. aYajtoauvT) veram scripturam dYabocuvT) ex ed. Florent. annotasse , non re- 
Yocasse. Alia enim ratio vocis aYaioauvT) , alia vocis leptoauvT) et similium, 
quae a verbis, ut leptoauvT) ab tepo to , formantur. Itaque T. III. p. 154 (893) 
scripturaui dYttoauvT)? , quam liabeut edd. Basil. et Petav. , in aYtoauvT)? muta- 
tam nollem, quamquam ita etiam in N.T. variatur. Recte vero Phavorinus: 
aYtoauvT) •?] xdXXtov dYtwauvv) xal aYtoTT;; TauTo'v. Fischer. ad Weller. 
P. II. p. 40. sq. haec non satis distinxit. Adde aunot. in T. FII. p. 516 (1097). 
526 (1103). 

P. 436 (638). 'E^eXT)'XeYXTai] Mendose vulgo ^^eXTiXexTat, ut p. 484 
(664). Sic 494 (669). 706 (794). T. III. p. 188 (912) £XT]XeYXTai pro vuJg. 
^XT^XexTat reponi oportet. Idem mendum in lamblicho notavit lacobs. ad Achill. 
Tat. p. 738. Adde annot. in T. I. p. 86 (34). 

P. 438 (640). aTioxTe vv£Ta i "A PeX] De forma dTi:oxTe'vveTat, ex codd. 
mss. loco vulgatae dTioxTetveTat reposita , vid. Winer. Grammat. Idiom. N.T. 
§. 15. p. 76. ed. III. Pro vujg. dTioxTetvouaa ap. Matlh. 23, 37. Noster dTio- 
XTevouaa vel potius dTi:oxTc'vvouaa p. 468 (655) et 470 (655). Adde cl. edito- 
ris annot. crit. p. 526 (693). 

P. 442. 444 (642). tou Se axoTOu; tc ato|7. a xalTo z-q ^ uXt)? 

5* 



68 SYMBOLAE IN EPIPHAN. PAN. 

5tq,u 10 up YTQfjLa] Conf. Gregor. Sai. Orat. XXXIII. p. 614. C. Mavou (MaMOu 
cod. Hasil.) tk^v oay]v |ji.£Ta Tou ay.o'TO'j;. iihi vide F.liamCret. Comment. col. 902. 
Doctrinam tenelirarum , id est mali , Maneti exprobrat Basiliux Magn. Opp. ed. 
Garn. T. f. p. 15. C. D. E. qni eodem nomine Marcionem et Valentinum notat. 
Vid. Animadvers. in S. Basil. I. p. 10. sq. Gregorio Sysseno , De Anima et Re- 
surrect. p. 239. C. contra Manichaeos de materia disputanti, Krahingerus Annot. 
p. 313. hunc Nostri locum adhibuit. Similia apud Platonicos reperiri, Animad- 
vers. in Basil. 1. c. docui. Adde Proclum Comment. in Alcib. I. p. 34. ed. 
Creuzer. a^itJTavTai Se toO bstou TiavTo; xa\ et; to aieov urto^^povTat xa\ axo- 
TSivov TYi; uXy)?. quibus verbis respicitur Alcib. I. p. 134. E. efi; t6 axoTetvov 
xal aSeov pXe^TXovTei;. 

P. 444 (642 j. Tov ayaSov TiaTe'pa . . . Tipo^aXXetv i^ auTovJ 
Suvafiiv XeYO|J.e'viQv fXY)Te'pa tt^? CQ|r,(;] IlpopaXXeiv recte Petavius; 
irpospaXXetv utcrque cod. ms. ap. Oehler. et ed. Basil. Tu confer proxima : 
aK^OTetXev iT^pav Suva.aw TrpopXYjSefaav urc' auTOu. et vide annot. in T. F. 
p. 146 (69). 

P. 446 (643). "OTe Sl eiSev d TcaTY^p d Cwv SXcpofx^vYjv ty^v 
vI<u)^y]v cet.] "Oti pro oTe legitur p. 482 (662). Atqui illis : euaTcXaYXVo; «iSv xa\ 
^XeY^jjLWV, ralio subiidtur, cur Pater Filium coelo demiserit. 

P. 448 (644). Td y ol p ac5[xa touto xdafjLO? xaXeiTai Tipd; tov 
[jLe'YOtv xdajjLO? cet.J Nondum poenitet coniecturae, quam proposui ad Eliam 
Cret. col. 786 (10), ubi fjL txpd? xdafJLO? legi volui. Ibidem attigi proxima : 
xa\ ol avSpwTOi TravTe? p(?a? £')r^ouat xaTco auvSeSetaa; tol? avu. quibuscum 
ante omnia comparandum illud Plalonis Tim. p. 90. A. B. ^xefSev ya.p o5ev yj 
TcpuTY] TY^? ^u/YJi; yi^zGi^ ecpu , To beLOv T-(^v xccpaAY^v xa\ pi^av y][jlcov avaxpe- 
(JLavvuv cpbof irav Td awaa. Ceterum etiam Orientales hominem tanquam mun- 
dum parvuni celebrant. Vid. Tholuck. de Sufismo p. 231. qui Graeca haud neglexit. 

P. 456 (648). Afax^pdv jj.£v ydp TiapoLveLV to avSpa iYjXieue- 
oSat] Petavius vertit, quasi legisset : uapoLvetv ti^ t6 avSpa iJY]XLeuea5ai. Sed 
TOpoivCLV et £[jL-apoLverv el'? Ttva dicitur, qui alicui insultat (cf. v. c. T. III. 
p. 422, 1044. £|jL7rapoLvctv e?s ty]v otYtav TCapScvov), quod ab hoc loco alienum 
est. Ne miiilta, legendum Tiapavocrv, id est perversa cogitatione sibi fingere. Ce- 
terum neque jYjXLCucatrat , quod uterque librorum mss. et ed. Basil. habent, 
neque ^YjXcucaiat . quod Petavius coniecit , ferri potest. Scribendum videlicet 
SrjXuxeueabat, cui in seqq. opponitur avSptE^eaSai : ita enim vulgatum otvSpat^e- 
aSat corrigi oportet. Vid. lacobs. ad Achill. Tat. p. 516. 689. In STiXeucaiai 
abiit verbum 5Y]XuxeueaiaL T. Ifl. p. 506 (1091) ubi legendum SYjXuxeud(JLevot 
pro 5Y)Xcud|j.cvot. 

P. 474 (658. sq.). "OfjLa); (o; TToXXd twv ^TttYefwv XeXexTat, TCoau 
fiaXXov TOt uTcepdvw twv oupavtSv Tto^ev SuvaTat Tof? iTZiy tlon 
otTietxd^eaSat — ;] "Oixui^ tJ? cl. editor loco vulgati dfJLto? recte reposuit ; 
sed Tcdati) . . oupavtov ; zd-cv cet. in Tcoato . . . oupavtov koScv mutatum nollem, 
quum iiiterrogandi formula Ttdato (JLaXXov; in apodosi , praesertim praegresso el 
in protasi, Nostro usitata sit. Conf. p. 178 (496) sq. 562 (714). Et yoLp ot 
xaT auTou? paatXcuetv tip\jai, TCoao) y^ fJtdXXov ol dpx.e'TUT:ot twv x^t' auTou; 
uT:apx.dvT(ov ; p. 490 (667) Ka\ el oXto? atofjia Ercpov dvi' CT^pou aTcd atoVaTOi; 
ou fl'izxai, Koao) ye fjLaXX.ov «j^u^y^ dvjptoTiou cE? CTcpov atofJLa ou fjLCTa[jY)aeTat ; 
p. 610 (739). 672 (774). T. III. p. 22 (819). 28 (823), ubi cl. editor ei de 
Pelavii coniectura recte adiecit, p. 170(901). 326(992). 384 (1023) ubi male 



SCRIPTAE AB ALB. lAHNIO. 69 

interpungitur, p. 396 (1029) et saepe alibi. Nostro loco verbnm XeXsy.Tat co- 
gitatione repetendum aJ rd TjT^epavco Ttov oJpavcov- IldSev est negantis , ut 
T. ill. p. 210 (925) ubi vid. annot. Neque in integris tantum enunciationibus tto- 
5£v — ; negandi vim habet, sed interdum etiam per se hac vi ponitur. Vid. 
annot. in Eliam Cret. col. 828 (15). sq. Si qua adhuc opus est emendatione, 
a ante tio'5£v adiici velim. 

P. 478 (660). E?? a(OT-r]p{av «■rteaTaXfjievo? ixiv8uv£ua£ — . 

ndaw yz fJLOcXXov r) 4'^X,in xiv8uv£ua£t£ ;] Rescribo : El §' zi^ 

otoTY)p£av ^)civ6uveua£ , iio^atp yz (i.aXXov -rj vJ^uyT^ >tw8uv£ua£ie — — ; 

Couf. quae modo annotavi ad p. 474 (659). 

P. 482 (662). 9p£vrjTtcovT£s] Legendum: 9p£viTitovT£;. Verbum (ppt- 
viTtav', quod p. 522 (691) recurrit, referendum in rarioribus verbis, in — tav 
exeuntibus, quorum nonnulla Casaubonus Exercit. I. ad Apparat. Annal. Baron. 
p. 22. b. sq. consignavit, in his nostro ex loco mendosum cppevr^Tcav, quod T. III. 
p. 320 (988) recurrit. Idem praeterea annotavit cpavr;Tiav ex Africano , l^aai- 
XEiav ex losepho B. lud. II. 6. et ^7n8ecxT!.av ex Theodoreto H. E. I. 4. $avTQ- 
Ttav habet etiam Procop. Comment. in Proverb. p. 98. ed. Mai. Eodera ex ge- 
nere est Tpu^YjTiav ap. Clem. Alex. Paedag. p. 325. ed. Potter. Vide Lobeck. ad 
Phrynich. p. 79. sq. meque in Annal. Philol. Supplem. T. X. Fasc. II. p. 231. 

P. 486 (664). et [jltq tq aeX-(]VTf] &TrXY]poilTO xa\ o^JJivei] Nollem 
loco vulgati £cp5tv£ receptum t^jivet.. in usu quidem sunt ^StvTjato et similia; 
inauditum vero ^jivEto. 

P. 486 (665). 'Exervoc 7ap y. ai£5o'|JLevot xY]cpY]ve<; xa\ jji,y]8£v 
6 p yaSo M- svoi cet.] Vid. Ruhnhen. ad Tim. Lex. Voc. Plat. p. 157. sq. et conf. 
Epiphan. T. III. p. 468 (1070) [ji.y] apyov, ,uy]'t£ aepyov xa\ axa'.po(paYov, fjLYj8£ tco 
XY)9Y]vt Ttov fJLeXtaatov [supplendum £?xdseaiai], ipya.^zQ^iiaf. Sl Tat? fSiat? f^zpab. 

P. 494 (669). To aTCepLaTCaaTOv toO t^oLyy z\Lo'^] To d-£piaTi:a- 
OTOv est tranquillUas animi , quam evangelium iis parat , qui anxia cura legis 
observandae liberati sunt. Conf. seqq. 'Ex£ivol; [jl£v ya.p cet. De verbo Tte- 
P'.a7idv , deque vocabulis inde profectis vid. annot. in Eliam Crel. col. 761 (5). 
Adiectivum dK£ptauaaTO? Noster etiam T. II. p. 178 (496) habet. 

P. 564 (714). n£pl Se ty]? dvaXo7Y]S, y^s yJXj^v d atOTY]p dva- 
'ki^aa^iai TrapSev^av cet.] Noli cogitare de voce y]? in y] mutanda. Vid. 
Winer. Graram. Idiom. Novi Foed. §. 24. 1. annot. et conf. Epiphan. T. III. 
p. 22 (819) xaTa '/^dpi\ 8uvdfJL£to;, y]? tV£8uvd|Jnoa£v d 8'jvaTd? cv d'7i:aaL. 48 
(834) Ilapajr^aofjLaL Se auiL; xa\ ttiv exi^atv toO Xdyou , oo TZZizoiriTa'. 'louXito 
.. d auTo? Mdpx£XXo;. quibus ex locis inteHigitur, non solum dativum prono- 
minis relativi , ut nostro loco, sed etiam accusativum a genitivo uominis prae- 
gressi attrahi. Adde annot. in T. III. p. 96 (859). 252 (948). 

P, 568 (717). 2xta|JLa ^TTotYjaev, ou {jly\v (xeTYjXXaYfjLe^vo? ty\v 
TtiaTLV yzy i^iYixai.] M£TY]XXaY[JL£'vto? Hbri omnes. Quae lectio optime ha- 
bebit , si post ty]V TtLaTtv puncto distinxeris et yzyi^^riTai ad insequentia : ou- 
TO? . . auXXYj^Selc , retuleris. Periphrasis in verbis : ytyi^ifiiai auXXY^^iet? , id 
est auv£XY]9iY] , nullam offensionem habet. Vid. Ast. Animadvers. in Plat. Leg. 
p. 130. coll. annot. in Epiphan. T. II. p. 280 (544). Adverbium jjL£TY]XXaY[JL£'vo)C> 
immutatione [acta, cui adiicitur ty]v TCLaTtv, in fide, se tuetur analogia aliorum 
id genus adverbiorura , quae , licet in Lexicis vulgaribus fere neglecta , tamen 
cura apud alios scriptores, praesertim posterioris aetatis, tum apud Epiphanium 
haud raro occurrunt. Videsis mea ad Eliam Cret. col. 798 (11). sq. Ex No- 



70 SYMBOLAE IN EPFPHAN. PAN. 

stro siippetiiiu •:i7.pT)XXaY|Ji.^v(i); T. I. p. .'iGS ('.•Ul): £j5pa8toupYT)|JL6w; |). .'iTO 
(312): 7:£cpiiXaY|Ji£^w; T. 11. [>. 262 (564): •r)XaTTWjj.-'vu; p. 610 (740). T. III. 
1>. 226 (932): iQS^aX-.aij.eva); T. II. p. 6r)2 (763): TC£T:X-r)ptoiJL£'v(i); , sicuti Oehle- 
rus de Comarii ct ]'elavii coniectiira pro vnlg. ::£:xXY)pti)(jL^vo; scrip."«it p. 680 
(779): TeT£X£i(i)(JL£vio; , sicuti pro vnlg. T£X£t(i)!J.^vti); scribendum p. 692 (786); 
^OX^^fJLaTtaiJLEvti); T. III. p. 10 (813): KapaT:£7T:ofr),u^v(d; p. 40 (829). 138(884): 
ouvTt)V(0(JL^vio; p. 230 (936) : £vr)XXaYfX£'v(d; p. 232 (937) : peptao.u^vuc p. 252 
(948): aTCOxexpujJL(j.£'vu; p. 254 (949): 8tY)XXaY|J.£vii); p. 282 (966) : [x£Ta,ue(JLe- 
XTt)(Ji,£'v(i); , proiit vulg. [i.£Ta(jL£X-r)(Ji£v(i); corrigendiim p. 304 (979), collato (A£(xe- 
XTf)(Ji£'v(o; ap. Plat. Prot. p. 344. B. : •^'acpaXLa(j.£'v(Os p. 314 (984): au(j.::£pt£iXT)(j.- 
fj.^v(0; p. 318 (987). Apud (jregorium Palam. in Tlieophane (Lectt. Mo.sqci. 
T. II. p. 10) auv£7tTUY[J^£V(o;, compendiose , exstal in Ibrmula tX<pT)vai ouv£tctuy- 
(jLEVCOs, compendiose declarare. Rariora sunt adverbia , a praesente derivata, ot 
0(J.oXoYOU(j.£'v(o; Epiph. T. Ilf. p. 310 (982) , TCpoT)YOU[j.£v(o<; Athanas. ap. Epiph. 
T. III. p. 356 (1007). 

P. 570 (717). axp£(j.ov£;] Constans fere est, quae hoc loco, p. 576 
(720) et p. 580 (723) deprehenditur , confusio vocum axp£(J.(OV et axpai|J(ov, 
diphthongo al literae t temere substituta. Idem mendum tollendum in Grego- 
rio f\yss. ap. Procop. Comment. in C. C. ed. Mai. p. 304 (ubi axpaL!J.6v(ov pro 
axp£(j.o'v(ov) et p. 306. Quid? quod ap. Epiphan. T. III. p. 370 (1014) hodie 
quoque axpa((j.oaLV pro axp£'(j.oa'.v mendose scribitur. Recte vero T. 111. [>. 532 
(1107) zapa tol; tzxp£'}j.oaL. 

P. 578 (722). T) auTov ^Txapat] "H auTcv aTtapat, ul ipse de vila de- 
cederet, speciosa est los. Scaligeri coniectura, quae haud parum conhrmatur ver- 
bis Eliae Cretensis, haec ita narrantis Comment. in Gregor. Naz. Cod. Basil. 
fol. 327. rect. 8i oXt); ri); vuxto; £x£lvt); £8£ito tou iJeou y.tTa. i£p(j.tov 8a- 
xpu(ov, t) tov ap£tov a7xaXXaYT)vai tt;; itapoucT); Cwt);i ^! iauTov cet. Est enim 
cxTOpat id ipsum, a7taXXaYT)vat ttj; ^(ot);. Quo sensu aHas plenius dicilur cxTcai- 
petv £vT£u3£v , — Ttov xaT(0. Procop. Comment. in Proverb. ed. Mai. p. 168. 
tou fj.£v . . Tov a7:£'ptTT0v xa\ cx^avf) (7tXouTov) £Xo(j.£'vou T(ov £vT£ijbev (X7:a(pOV- 
To; £?otYeTat ix cpuXaxT); t) >|Juy^T). Tide Krabinger. meque ad Gregor. Nyss. 
De Anima et Resurrect. p. 255. 364. a. Erit tamen fortasse, qui, collatis ver- 
bis p. 600 (735) •?) auTOu tt)v ^Jjuy^T)v TtapaXafiefv , E^xatp^iv tueatur et cum Pe 
tavio vertat : de vila lollere. 

P. 578 (722). cv "^t-itu. xa\ y^''^?] '*' ^■'*' ' '^'"■''•' temporihus. Conf. 
T. III. p. 224 (932) xaTtx yf^t^^i xa\ yt^ita-t. Quo ex genere etiam illud est 
p. 660 (768) OlSe Y^tp ''i YP^^W eiST^OLv xat eiST^OLv, id esl : varia scientiae 
genera. Vide cl. editorem ad T. 11. p. 663. not. 14. Adde Epiphan. T. III. 
p. 42 (830) "AvSptOTTov Yap xa<- avbpto^tov i'9T) 6 aYto; a^tooToXo;. p. 104 (865) 
xaSa |j.ev occp^ xal oap^ TauTOV, (o;Ti£p xaid 7tv£Ufj.a xa\ T:v£U|j.a TauTo'v. p. 174 
(904) £v xatptp xa\ xaipto. p. 206 (922) el; xal el; Seo; 6 TiaTT)'p. p. 278 
(960) Tiapa to ^uacv xai ^uotv Ti(j.a; axouetv xai ouatav xa\ ouotav. 

P. 578 (722). ^XotxTjoe, xaStxTtep xai 'JouSa; 7:ot£.] Quod pro 
vulg. £Xaxtac ex cotl. len. repositum est £Xax'f)a£, coiilirmat Epiphanius p. 602 
(735) l'v8ov £v Tof; ct[3aTot; xabe^6!J.£vo; eup^bT) XaxTJoa; xa\ ^xttvou; y£Y°" 
vto;. Respicitur ilhid Act. I. 18. xat 7:pT)vT); y£v6(j.£vo; £XotxT)oe (j.£ao;. De 
verbo Xaxefv vid. Schleusner. Lexic. in Nov. Test. T. II. p. 2. Apposite ad rem 
Gregorius iVaz. Orat. XXI. p. 393. C. ("Apeto;) Sixt)v ?8(ox£v axoXotaTou y\(6c- 
CT);, TT^v £v p£|3T)Xoi; TOKOt; xaTotXuatv, eu)(^T); spYov , ou vooou y^^^oV^vo; xat 



SCRIPTAE AB ALB. lAHNIO, 71 

TTQv Iou8a jitji^tv uTioaTot; ivi 1'ctt] Tipo8ocia tou Xo'you. Orat. XXV. p. 460. C. 
ou SetvY^ \i.bi iQ t{\z\.pf]Qic, , 8£'.voT£pa 81 t] t^Xsutv^ xa\ rii<; 'louSa TtpoSoaia; 
a|ia, yJv £xeivo; xaTa tou acoTTr^po? -r^txwv £To'XjjL7]a£v. Alexandri preces et Arii 
mortem, inde cousecutiim , idem tangit Orat. XXXVJ. p. 635. B. eiTtep ujji,£fs 
'AXe^avSpou ,uaiiYiTa\ tou navu, tou [ji,£YaXou ttq; TpiaSo? aYwvtaTou te zal xt\- 
puxo;, xal Xoyw xal epYW tt^v dai^zia') ^^opiaavTo;. fj.£'(jLvv]ai)£ yap tt]; aTO- 
aToXtxiq? £X£ivTf]; EuxTf)?, vj tov apx'0YO'>' ^"»1? aa£[5£(a? xaT£'Xua£v £v totoi; 
o'^{otc Twv T7]C y\(jiaa-i]i a}Ji.ap£u,uaTUv. ubi rem ita narrat Elias Cret. Comment. 
Cod. Basil. fol. 327. rect. ti? tq ^(jnrpaxToc xat (ZTOaToXtxTq £uyT] , £pou|ji£v. 
apeio; 8i oyXou yiyo^^w^ xwvaTavT^w tw paaiX^r, 7i£(i£i auTov o'[ji.co;jioxco?, fiY]- 
x^Tt Ttx TipoTtpov 9pov£fv , ^vT£(Xaa5at a!X£^av8ptp Se^aaSai auTcv £(? xoivtoviav. 
o' 8l xeXeuaS^l? Seeaa^at auTov xa\ TC£p'.aXYTn? i-td TOUTtp ytyo^iuiq, ;3£t5 ty^v 
xpiaiv S'.' £uy_-i]? avaTiS-fjat xa\ uko tt^v upav tou SuataaTTjpiou TpdtTtECav -KEatdv 
8t' oXt]? (sequuutiir, quae habes annot. ad p. 578, 722. ■?)' auTov otTiapat: 
deinde ita pergit Elias) tva [jli] TSt] tov So'Xlov toutov £?? tt]v xa5oXt.xT^v £??- 
epXOfJLevov ^xxXY]atav. £'pYov ouv TauTT]v £Iti£v, to? £?? l'pYov ^xp^^Yixufav. ap£to; 
Yap ipxoii-fio^ TY) ^Ttaupiov i-rzi t-<^v £xxXY]aiav, vu^aaY]? auTov T-fi^-^ixaxpoi xoiTai 
TY]v oSov, £?? SY][jLo'atov £[?£'px£Tat cttpeSptova , xa\ toi? xoTipotc Ttov iyx.oizm 
auvexpUiVTtov, xaiY]'fjL£vo? iizl tou acpsSptiivo; oc7:£'v!ju^£, ty^v Tca[j.p£pr,Xov xal [j.u- 
aapctv auToc? SoYlJ-aac xac pXaa9Y][j.iac; tv xoiiptovc xal pEJiY^Xo'.? to'tcoi? ctTO(5- 
pY]'?ae Ctoinv xa\ oc^coc? tcov tti; y^^'^'1? oxeTcov puTCapti yap xa\ toc toutou 
86yixara. Quorum novissima, ut illa Gregorii: ^v totoc; a^ioc; Ttov ttj; y^***"" 
<JT]5 a(Jiap£U[JLdtTtov, comparanda sunt cum Epiphanii verbis proximis : Kal ou- 
Tto? To T£'Xo? auTOu yzyo')t^ £v To'iifo Su?to8£C TTJc otxaSapacac. et cnm hisce 
p. 602 (735) "O; Se ouTto (leg. to;T£ outo?) xaT£LXY]7rTa'. £v Tto Su;toS£C to'- 
Tifo (xtoSouc auTou Tflt t£'Xy] , xa5aTC£p xac £SY](JL£a£v cxxocitapTov xaxoTicaTiav. 

P. 580 (722). 'EvT£u5£v apxeTac 'Aliavotaco; [J C090 p £ caSa i 
T£ xa\ Xuu£ia&ac] Bco^opecaSac , exagitari , recurrit p. 600 (734) pcocpo- 
pou[JL£vou xac aT£V0VT0?. Verbum, in Lexicis vulgo neglectum, interpreteris pCqc 
^epeaSac, vi (erri {Plat. Phaedr. p. 254. B.) , quemadmodum avo'(a cpEpea^at 
(p. 714, 798) et similia in usu sunt. 

P. 580 (723). T£TUTtTY]aSac] Vid. Schol. ^nsiop/i. Phit. v. 21. Etymol. 
Magn. p. 463, 56. Lobeck. Addend. ad Phrynich. p. 784. 

P. 582 (724). u 7i £ a X u ... t a 5 e' [jl c t v tc p dc ^ a c , -fj £' tc p a ^ a ;] 
Quod los. Scaliger. verissime coniecit y] eTipa^ac (id est indignissirnum in mo- 
dicm) , ad antiquum pertinet euphemismi genus. Conf. Epiphan. p. 626 (748). 
Ka\ Tt (jcev TCnovSsv 6 XpcaTo?, TC£'tovS£v. id est: indignissima passus est. 
lo. Chrysostom. Opp. ed. Eton. T. II. p. 393. ol ^apcaacoc ouSa[jio'S£V aXXoSev 
cxXX' ■x\ (xuo TtavoupYta? xal (XTOvoca? ercpaTTOv, aTiep £7:paTT0v. Basil. Magii. 
Opp. ed. Garn. T. J. p. 617. A. d Mtodtp ... cpavTaaca jj.caScov xac £XTCt8t ol- 
x£ta? tocpeXetac, ouxt Se ty] upo? t6 Y'-Y"'°M'S"'°'' Sta^e^aet l^iTpaTTev, ot ^irpaT- 
Tsv. Theodoret. Dissert. Therap. XII. p. 1015. ed. Schulz. ^TraS^v , axep IfTta- 
5ev. Sozom. Hist. Eccl. Lib. IV. cap. 18. p. 156, 40. £l'-K£p ti idtT£pov yvir\rai, 
Earai Tot; ii^poiz aS£ta TOtetv, aiiep ^ouXovTat. id est: pessima quaeque perpe- 
trandi facultas illis dabitur. Ex scriptoribus sacris conf. /0. Evang. XIII, 27, 
■rtoteii;, 7:otY]aov Tdt^tov XIX, 23. yiypacfia, Ye^YP^^Of' Apud Tragicos omnia 
plena exemplorum huius euphemismi. Vid. Abresch. et Blomf. ad Aeschyl. Agam. 
v. 66 (67). Schaefer. et Heller. ad Sophocl. Oed. Col. v. 266 (273). Reisig. 
Comm. Crit. in Oed. Col. v. 325. p. 235. Marfcianti. ad Eurip. Iphig. Aid. v. 649. 



72 SYMBOLAE IN EPIPHAN. PAN. 

HermatiTi. ad Viger. [i. 709. Solutae orationis cxo^mi^la dederuiil Ahresch. 1. c. et 
Lect. Aristaen. p. 200. Leisner. ad Herodian. ed. Irmiscli. T. 11. p. 861. Wahe- 
field. Silv. Crit. IV. 130. p. 104. sq. lacobs. ad Aeiiaii. Hist. Aiiim. p. 50. 
Frilzsch. Quaest. Lucian. p. 159. sq. 

P. 586 (726). auveaxEuaoSif] ... xa\ £|eti)5Tf]] Ne quis hoc loco 
^lewaST) pro ^^eioSTf) et in seqq. ^^waai pio ^lewaai legendum coniiciat , vid. 
annot. in T, II. p. 554 (302), 

P. 586 (726"). Toi? xXinpixoi? xoi? Otto 'A^Savaafovi oJai] Scri- 
bendutr. : u:io 'Aiavaaiov. Confer modo p. 588 (727) ix.y.\r\al.(X'. uto cva ap- 
ytCUiaxoTiov oJaai. Longius dissita snnt, attamen ex eadem vi praepositionis 
^■KO haec fluxerunt T. 111, p. 418 (1042) aveTpa^Y) . . 'jtco tov 'Iwa-ricp. Vid. 
irtner. Gramm. Idiom. N. T. p, 344. 

P, 588 (727). xa\ afJLCpoSuv TiTot XaupojvJ Aa[i(jjv in ed. Petav. 
merum est vitium operae typographici ; nam in Animadvers. p. 282, vulgatum 
XaBpuv exstat. Aaupcjv autem scribi Petavius recle iussit tum in margine con- 
textus , tum Animadvers. 1. c. De perpetua , quam idein in Animadvers. atti- 
git, confusione literarum [i et u vid. annot. in Eliam Cret. col. 772 (9). Apud 
Epiphanium T. III. p. 482 (1078J appa? mendose scribi solebat ante Oehlerum, 
qui aupa? Petavii suasu reposuit. 

P. 594 (731). out' ^TTivoCa, out' aTo'[i.w Ttvl Tipoocyei o' beoi; 
Tou ulouj Ne quis fortasse de Ti:poe'x.et reponendo cogitet: iipoocYetv hoc loco 
est tempore praecedere. Cf. p. 596 (731) u p ouTia pxei d ieos Toij uloij. Id 
qnod est ordine ac dignilale praecedere Tzpodyv.^ valet T. III. p. 476 (1075). 
Ea.lem vis verbi u-epayctv T. III. p. 218 (928). 

P. 596 (731). Tov ulcv Xeyo^vTwv ol iik^i ip\>yr\\ , otSeTipo- 
poX-ov aYEVvrjTOvJ Haec Arii verba ex Theodoreli Hist. Eccl. I. 4., quae 
autem p, 598 (732) ab Ario de Valentino dicla exstant, ex Athanasio De Synod, 
cap. 16, atluli ad Marc. Eugenic. p. 48. ubi illustravi theologicum vocis TtpopoXTQ 
usum, quem Arius p. 598 (733) iterum notat. Adde annot. in T, I. p. 146 (69). 
De voce ^puYi^ conf. Theophil. ad Autolyc. II. 14. I,')(^uv . . d bed; tov Xoyov 
£v8iaSeTov £v Tot? JSio-.? aviAiY/yoiq, iyliYqai^ auTov , |i.eTa tyj; auTou aoqj^a? 
£^epeu^a[JLevo? Tipo tmv oX(Ov. Origen. in loann. I, 42. ubi de loco Ps. 
44, 2. ^liQpeu^aTO iq y.apSia .aou XoYOv aYaSov. Vid. Thomas. in Origene 
p. 112, Teste Sozomeno , Alexander , E|)iscopus Alexandriae, in epistola de Arii 
haeresi verbis ex Ps. 44, 2, item abusus est , ut Fiiium divinum et aeternum 
esse demonstraret, Adde Marcellum Ancyrnnum apud Epiphan. T. III. |). 52 
(836). Est autem i?\)yri nostro loco sermo ore pronunciatus, sicut i^tpzuyiG^on. 
Psalm. 1. c. ide.m valet ac pronunciare, loquendi usu iudaeis Alexandrinis fami- 
liari. Vid. Lobech. ad Phrynich. p. 63. sq. Effuliendi vim, de qua idem V. D. 
monuit , verbum habet ap. Epiph. T. III. p. 340 (998) binis locis in epistola 
Athanasii. Adde annot. in T. I. p. 162 (78). Non crat igitur, quod Daniel in 
Tatiano p. 155. ilhid i^tpi^yta^ai apud Theophilum l. c. pro gnostico vel cab- 
balistico maiore iure, quam TCpoT:r,8av ap. Talian. cap. 7., haberi posse statueret. 
P. 598 (733). ouS' tJ? 'Ie'paxas Xuyvov octco Xu'x,vou r] to ? Xafi- 
TCOcSa e?? SuoJ Similiter alii de Filio et vero eliam de Spiritu sancto locuti 
sunt, Conf. lustin. Mart. Dial. c. Tryph. p. 284. et 358. Talian. Orat. c. Graec. 
cap, 8. et vid. Semisch. in lustino Mart. T. H. p. 283. sq. qui illustrat senten- 
t.iam lustini, docentis , Spiritum a Deo non separari , sed , ut ignem ab igiii, 
nullo eius delrimLnto proficisci. Quod autem idem V. D. T, II. p. 304. opina- 



SCRIPTAE AB ALR. lAHNIO. 73 

tur, Numenium ex Patribus Eccl. in eo profecisse , quod ap. Euseb. Praep. Ev. 
XI. 18. p. 538. D. processum seciindae natnrac ex primaria facis accensae simili- 
tudine illustret : Nvmenius ea similitudine non processum secundae naturae, sed 
communionem scieutiae divinae declarat. Facis ab rogo abstractae similitudi- 
nem Sabellio , de Filio docenti , exprobrat Gregor. Naz. Orat. XXX. p. 544. B. 
ioTOLi §£ ;j£o? Ta TiavTa £v zacJiv — , oJx o T:aTT,p , iiavTtos eS? aiJTov ava- 
XuicVTo? ToO -jIoO , w?:r£p £?? ::upav fieyaXYjv XajjLraSo? Tipo? xaipov aTioffTta- 
oSsiaY); , £iTa auvacpbziaY]; (fj."^8£ ya? Sap^XXwi toj ptqtw toutw 7iap£i<;<p^£'.p£- 
oStoaav) , aXX' oXo; !3£o'?. ad quae Elias Cret. Comment. Cod. Basil. fol. 127. 
rect. a'vaXyatv 81 £vTaO-a X£Y£', (conf. a'vaXui£VTo;) tyiv oIov d-iiyyav) xal ava- 
xpaatv. TTJs aap£XX!.avTn; iari Xr]pwoia? 8o'YM-a- >««'. l^? iy-tvm tov ulov xal 
TO Sefov TrveO[jia ef? tov uaTEpa a'jvf,pouv, o'vo'}AaTa ,u.o'vov toO TiaTpo? X£'yovt£? 
avouata tov ulov xal x6 lietov TLV£0|Jia. ef; •r:apad£tY!J>-0' 8£ ty^; zap' auTorc 
avaXuaeto? £'Xap£ rnv aTOanaaiefaav XafXKaSa tt^? uupxaia? xat toXiv auva- 
^Sefaav auTTtJ. xaxervot y^P '^poinYO"' M^s^ ^^ "^oO raTpc; tov ulov xal to TT^eOjxa 
t6 Syiov , av£'Xuov §£ TiaXw auTov di; to auTOu }ji.o'vov :tpo;toTtov. 

P. 598 (733). axpdvo); Tipo TiavTtov y t 'i \ r\i t\ ^ [jlo'vo<; uTto [Jid- 
vou Tou TwaTpd? uTiiaTY).] Solemni apud Patres Eccl. formula Filius uni- 
genitus [jlovo? ix. (jlovou procreari dicitur. Vide Allat. Not. in Sympos. X. Vir- 
ginum S. Metliodii p.411. ed. Rom. et confer Asterium laudatum ab Acacio ap. 
Epiphan. T. III. p. 56 (838) d zaTin.p o YSvvr^aa; i^ eauTou tov fJiovoYevTfJ Xd- 
Yov . . . ,udvo; fJidvov. Acacium ap. eund. ibid. a'pvY]aafJL£vo? tov 5£dv £x &£ou 
XoYOV ovTa Tov uldv xal (jlovov £x fJLOVOU. et p. 58 (839). Formula recnrrit in 
Epistola Pseudo-Synodi Ancyranae T. III. p. 80 (851). et ap. Epiphan. ipsum 
T. III. p. 154 (899). 200 (918). d §£ S^d? avexSirjYY^TO)? .udvo? [Jlovoy£vy] y^" 
YevvY)x£. 236 (938). 238 (940). 278 (963). 

P. 600 (734). "A p £ ; "Ap£Le] Vulgatum aSSe? "Ap£t£ Petavius Animad- 
vers. p. 287 ex Constanlini epistola , a F. Morello edita , correxit. 

P. 602 (735). 'O; Se ouTto xaTeiXY^TiTai cet.] Non displicet, quod 
cl. editor coniecit : toaTe 0UTa> — . Conf. quae in eadem re dicunlur p. 578 
(722). Ka\ ouTO)? cet. Malim tameu : to;T£ outoc — , quum (o^Te ouTto mo- 
lestins sit dictum. 

P. 602 (735). <pupats] Vid. Lobeck. ad Phrynich. p. 116 et conf. Epi- 
phan. T. III. p. 26 (821). 114 (870). 

P. 608 (738). ouxouv ti)Y>itoiY), y) to(jly^v i5i'^oi.To, y) £v Tto 
Yevvav ^TtXaTuvSY) i^ auveaTccXY)] 'OYxoualiai cst in molem surgere, quae 
verbi yis ab co fluxit vocis o'yxo; usu , quem illustravi ad Gregor. Nyss. De 
Aniraa et Resurrect. ed Krabinger. p. 204. sq. Adde Epiphan. p. 674 (776). 
xaTa OYxov ; Verbum oYxoOv , incrementum adferre , habet auctor dialogi Her- 
mippi ed. Blocli. p. 22. d :qXlo; iv Tto xdafxto TravTa Ti£pL£')[tov oYxof TiavTtov 
Ta; yt\iat'.z xal La/^upOTtotef. quae sumta ex Herm. Trismeg. ed. Turueb. p. 93. 
To[JLY^v in divinitate respuit Alexander in epistola ad Alexandr. ap. Theodoret. 
Hist. Eccl. I. 4. ou . . Tar? TO(JLaLC . • aXX' appYJTO); xal av£xStY]YY]T(o;. Eam 
nonnulli ex Patribus Eccl. ita admiserunt , ut aTO[JLOv esse et Deum in Trini- 
tate a(jL£piaT(o? ixtpiZ,ta^a.i docereut. Conf. lustin. Mart. Dial. cum Tryph. 128. 
Apolog. II. 6. Tatian. Orat. c. Graec. cap. 5. et vid. annot. ad Eliam Cret. col. 
830 (9). Cum verbis : ^TcXaTUvSY) rj auv£aTaXY), conf. Epiphan. p. 644 
(759) Td Se YiYi'''^^M-e'vov £x 9ua£w? y] auaToXv^v £pYa^£Ta'. , y) TtXaTU- 
a[JLdv, y) \xtiwav), ■?) TO(i.Y)v , •i) tl tcov TOLOUTtov TiaStov Ti:po?aTiT£L Tto ytyfi- 



71 SYMROLAi: IN EPIPHAN. PAN. 

•iiTjxon. T. [II, p. 200 (!)18). :U)8 (980). In Ilomilia Clcment. XVI. 12. mo- 
nacli divinae ^/.laat; et ouaTcXv^, per sapientiam sc maiiiicstans, tiibiiitur. Sed 
Sabellius potissimum , teste Alhanasio L)c Synod. cap. 26., ad explicandum Tri- 
nitatis dograa verho uXaiuvEa^ai abusus est Deoque expansionem et contra- 
ctionem inesse voiuit. Qiia in re Stoicos secntus vidctur /Jauro Doctr. de Trinit. 
T. I. p. 268. qui excilat Mhanas c. Ar. IV. 14. coll. Diog. Laert. VII. 137. 

P. 608 (739). T, a-/wpY]TO? ^xetvir) 9'jat;] Deum dicit ; vid. annot. 
m F.liam Cret. col. 767 (2). Ibi laudato Gregorii Palamae dicto de S. Virgine 
geminum cst hoc No.stri T. III. p. 41C (1040) ay.i^iii ytopYJaavTt tov a!yo)pT)TOV. 
Est autem a'ytopTf]TOC Dpu.s , quippe omnium y wpr^jjLa (vid. Baumgarten - Crus. 
Hist. Dogm. T. II. p. 934. sq.) vel TOTto; tcov oaWv , ut ait Theophil. ad Auto- 
lyc. II. 3. Sic Arnobio C. G. I. 31. Deus locus rerum ac spalium. Apposile 
Noster T. III. p. 158 (895) ou8l i'i [i^Tpti) •?) Ttsptoxf) ^soc ytvtoaxeTat. "EaTt 
yap auepiYpa^Os , aycjpifiTO? . . . TCtxvTa Tceptexo.uevo? Ta -otYjfjiaTa. 

P. 608 (739). xa( TOi ye ovtcov] Ita Petav.; ed Basii. xatTOtye. Sed 
scribendum : xatTOt yt , quod exstat p. 624 (747). Meudosum xa( tol y^ '^"'" 
alibi .saepe deprehenditur , tum p. 636 (754. ubi ed. Bas. riirsus xaiTOtye). 664 
(770. ubi ed. Bas. xat Tot yz). 724(803. ubi ed. Ba.s. xa{ TOiye). T. III. p. 42 
(831). 208 (923). 260 (954). 286 (968). 298 (975). 358 (1007). 360 (1009). 
448 (1059 bis). 454 (1062). 

P. 610 (740). TCcS? otpxocYYeXot; Titos OTpaTtat;] Ad vocem OTpa- 
Tta\ vid. Animadvers. in S. Basil I. p 189. 

P. 612 (741j. aYY^^^o^ UTtsp^xouot t to v opaTtov] 'YTitpiywai loco 
vulgati 'uTCapyouat repoiii iussit Pclav. Auimadvers. p. 287. 

P. 612 (741). a!3(xvaTot xaTa y^ixpi-) ^jk' auToOxTtoSevTe?] 
Confer Eliam Crel. Comment. in Gregor. Naz. col. 825 (fol. 152. rect. med.) 
et (]uae ibi annotavi. 

P. 616 (743). Tt ouv ^aTt, ^Yjal, aXXo Tt y^ Seo^TY)? auToO 
^TCcSeeTo;] Fortasse legendum : Ti ouv ^OTt, (pt]a\, a X X' yj oTt cet. Conf. 
p. 668 (772). Ti oxlv, 9Y]a\ , txXX' cTt (leg. aXX' yJ oTt) TpouixtoTepov el'pY)Tat; 
Fiequens apud Epiphanium aXX' -t) , nisi , praeterquam, de quo vid. Ast. Annot. 
in Plal. Protag. p. 196. Krabinger. ad Gregor. Nyss. De Anima et Resurrect. 
p. 322. coll. aiinot. in T. II. p. 674 (775). T. III. p. 6 (810). 408 (1037). 

P. 616 (743). NofJit^to 8e ... £ X eYX^"*! " ^^■^'''O Notandum est vo- 
fji(^(0, absolute, ut olpiat, positum, nisi forte oTt post 8k excidit. 

P. 622 (747). (0 ; xaTo^tv £X!3(ov] KaTo^^tv , quod proprie de loco 
dicitur, ut in seqq. w; xaToTitv patvtov, hic ad tempiis transfertur, estque 
xaTtJrciv iXSetv tempore aticui snccedere. Vid. Praefat. in Eliam Cret. col. 745. c. 

P. 622 (747). f 1 1 9e'peaie;j Attende veteris eiegaiitiae dictionem, 
qua iituntur , qui aiios a temeritate cohibent. Cotif. Plat. Ciitoph. p. 407. A. 
Ilot cpi'peal3e , tovl^ptoTCOt — ; Herm. Trismeg. Poemand. ed. Turneb. p. 32. et 
Hierocl. ap. Euseb. Contra Hicrocl. p. 544, B. Vid. \Vyttent)ach. Animadvers. in 
Plut. Mor. p. 92. sq. et Boissonad. ad Aen. Gaz. p. 201. sq. 519. Immutata for- 
muia, Meletius in homilia ap. Epiphan. T. III. p. 132 (880) Tiot 9epo'|i.c2a — ; 
Similitcr Latini : Quo ruitis? ui Horat. Epod. VII, 1. ubi vid. Parthen. p. 163. 

P. 624 (747). TCepl tyJ? £vadcpxou ofxovofita?] Conf. p. 654 
(765). 656 (765. ubi i'vaapxo; o?xovo.uta et e'vaapxoc ::apo'jata promisciie po- 
nuntur). 682 (780). Eodem pertinent CTWTY)p(a? o?xovo[xta p. 688 (783). 700 (79t) 
et nudum oJxovo,uta p. 690 (784. 785). 700 (790). T. III. p. 390 (1026). 



SCRIPTA AB ALB. lAHNIO. 75 

392 (1027). 538 (127). Miro pleonasmo Epiphanius T. III. p. 412 (1039) yj 
rf)? ^vaapxou TOpouaLac o?/.c^oij.ia ir.tS-^ii.r^ai^. et p. 440 (1054) nqv . . . ofxo- 
vofJiiav ToO xupioy t^? ^vaapxou aiJroij ■xapouaJa;. Vid. Animadvers. ia S.Basih 
I. p. 118. sq. 140. sq. et Viris Doctis ibi laudatis adde Baumgart.-Crus. Hist. 
Dogm. T. II. p. 829. et Batir. Doctr. de Trinit. p. 159. sq. 

P. 624(748). -nolid ip^{a\LM £i£ [jl e), to) iST].] Apage nihili formam 
ipyaUv» et citius rescribe ioytxXdti). 'EpYaXitov recte scribitur T. III. p. 322 
(989). Simile mendum itacismus peperit T. Ili. p. 68 (845) ubi 7tpo;tOT:£iO'.? 
pro vulgato TCpOsWT^fot; scribcndum. et p. 60 (840) ubi TipuTOTOXicov pro izpw- 
TOTOxeitov perperam scribitur. Iloro; hoc loro et in praegressis : itota TepY) 
iy.ria'irt] -^ aocpia, est ridentis rem pai-um probabilem. Vid. annot. in T. II. 
p. 724 (803). 

P. 626 (748). Toij \xri XoY{?£aSat eU isov xi £XaTTW[JiaTO? 
\jTto|3e[jTQXurav vo!Ji.i?£iv auTov S£CTif)Ta Tcapd Tiqv tou TT^aTpo? 
^vetv ouaiav.] Haec verba sanequam obscura sunt. In ed. Basil. post ^XaT- 
TWjJLOf^o? virgula interpungitur ; sed •?) ante uTto^EpT]xurav excidisse videtur. Conf. 
p. 724 (804) d Ya? Tt zU tov ulov XoYi^f) uTtO[3£^Y]xc? tJ £'XdTT(0|JLa. Cum ver- 
bis Tou fJLT] loyii^ta^aLi ei? Secv tl £XaTTtop.aTOC conf. haec in seqq. OuTe yap 
ToijTO Tiy.1^ £vaxr]iJj£L el'? Tt £XaTT(0!J,aTo?. AoyH^zv* et loyi'C,za^ai ti £l'; tc est 
alicui altribuere aliquid. Conf. p. 626 (749) iva To TidSc; £?? tt^v 5£o'TT)Ta Xo- 
YiaST). p.628 (750). T. Ilf. p. 392 (1027). Cognatus est usus formulae dva- 
XoY£fv et dvaXoY£La5at ti eI'? tl, adnumerare alicui aliquid , p. 648 (761). 668 
(772). T. Iir. p. 40. sq. (830) Ta [J.b zU XptaTOv tt^v Si.a(p£.aiv Tipo^dTiTtov, 
Ta Se tis Tov Xoyov dvuTaTto dvaXoYOU[J.£vo;. ubi male vulgo avaXoYOU[j.£va. 
AuTov Christum dicit Epiphanius ; tangit autera hoc loco placitum de urcojida^at, 
in divina natura , ab Haereticis in Christologiam introductum. Vid. annot. in 
T. I. p. 204 (102). 

P. 628 (749). dXla, zi apa, ^r,TT)bT)a£Ta'. dXXosulo'?jES dpa 
Petavius male vertit : nimirum ; lu verte : si forte , qnae formula, pariter ac 
Graeca tl apa , cum ellipsi poni solet. Plene dixeris : ti apa ToijTO SuvaTOV, 
si forte id locum habet. Conf. T. III p. 12 (814) dXX', ti dpa , ^y^uSatcoae to 
xaT' £?x6va. sicuti haec interpungenda. p. 228 (934) dXX', ti apa , xaTayprp 
aTix-p Ttvt idpiTi xa\ auTo . . Toij TtXouaCou xapi?o|j.£'vou Tto T)aaov'.. 

P. 628. (750). £v Toi? atO(JLaTtxor? TiXaaTtot?] Rescribo: TtXa- 
OTOt;. Td ato[j.aTtxd TiXaaTa sunt animantia. 

P. 632 (752). ^v x6a[j.to ttcX u^3 X u aT to ? x £x tVT) [j.£'v &)] DoXupXu- 
aTtO? rarior vox est, quara in Lexicis vulgaribus frustra quaesiveris. 

P. 632 (752). nv£ij[JLa ydp XptaToij T:v£ij|j.a TtaTpo; ^xtho- 
peu6(J.£vov xa\ tou utou Xa(jLpdvov] Quod Voemelius coniecit T:a pd 
TtocTpo?, exstat lo. Ev. XV. 26. et ap. Nostrum T. III. p. 168 (900). Poterat 
eodem inre coniicere ix TtaTpo?, qua formula Epiphanius p. 642 (757). 672 
(774). 682 (780). 698(788). T. III. p. 46 (833). 144 (887). 204(921). 246 
(945) et alibi hac in seutentia ulitur. Idem T. lil. p. 200 (918) dicc TtaTpo? 
£xT:op£u6[J.£vov. Sed praeposilione in verbis TtaTpo? £xTi:op£u6[J.£vov aeque facile 
caremus . atque in seqq. Toij ulou Xa|j.|idvov , quibus respicitur lo. Ev. XVI. 14. 
£x Toij uloij XT^^^STat. Eodem respiciens , Epiphanius praepositionem ix, p. 642 
(757). 682 (780) et alibi servatam , p. 672 (774). 698 (788). T. III. p. 46 
(833). 168 (901). 200 (918). 204 (921). 246 (945) et alibi, ut nostro loco, 
omisit. 



76 SYMBOLAE IN EPIPHAN. PAN. 

P. 634 (753). <P^pe yoOv Sia TauTTj; TiQ?A£^£(i);StaXapw- 
)x£v — ] Mii\e Petavii versio Latina : Age igilur nos ilerum de his sermonem insti- 
iuamus. Nimirum aliud est 6iaXa|Jijiav£'.v Ttepf TivOs (v- c. conf, p. 702. 792. 
7tep\ TauTY); ttJ? U^m^ . . 5iaAaiiovT£;) , aliud SiaXajjLi^avEiv 8ta tivo;. Tu 
verte : — huius effali ope disputemus. De verbo S-.aXajJiiiave-.v, discejdare, dispulare, 
vide erudilum Anglum ad Origen. De Orat. p. 206. B. uot. p. 013. b. ed. Ruae. 

P. 634 (TSS). ^eao; ecTti; toO xo'ff}Jiou, u; e'7:\ ieaTpou, 
aiJXTiToO 5(xT)v] Similitcr Noster de Christo morti se devovente p. 694 (787) 
Tov l'S'.ov (5£cnro'TT]v i-rzX x<Z toioOto) axaiJ.[jLaTt . . eaTtoTa. ubi vocis axaiJLfxa is 
obtiuet usus, de quo monui ad Eliam Cret. col. 766 (11). 

P. 634 (754). oux ?vi cpijovos SeoTTjTO?.] Vide Krabinger. ad Gre- 
gor. Nj/ss. De Precat. p. 136. meque in Basilio Plotiniz. p. 34. et ad Eliam Cret. 
col. 774.(12) ubi in contextus verbis: aYaiwi Se oJSel; i'{y'.'ttTa.i ^iovo;, xaba 
(ftTiai xa\ riXaTWV , ma!e oufiel; pro 0'jie\; typis exscrijitum est. Adde Epi- 
phan. T. IIL p. 270 (e.-i!)) ouSk yap ^^ovs': t^ i8h. ayaiJoTTiTt cet. Contraria 
de Deo invido sententia ( vid. annot. in T. 11. p. 282 [544]) idem in disputa- 
tione adversus Diabolum abutitur T. III. p. 334 (995. 996.). 

P. 64G (760). Tc5v utc' auTtov .. Xeyo.a^vMv t£ xa\ a 5ofX£'v uv] 
"A'.8e'.v est decantare, celebrare. Conf. Method. ap. Epiphan. p. 390(591). Epi- 
phan. p. 692 (785). T. 111. p. 362 (1010). 368 (1014). 374 (1017) et saepe 
alibi. Idem aSeiv et XeyEtv , ut hoc loco , copulat p. 688 (784). 716 (791). 

P. 652 (764). a^TToS'. 8 6 va '. cptovv^v r'yT]£aaav] Ecce tibi epicam 
vocem, ab Epiphanio udhibitam et p. 654 (764) repetitam. Conf. Homer. Iliad. 
a. 157. iaXaaad t£ Tj/^T^effaa. Pari xaxol^TjXta Noster T. III. p. 254 (949) 
pp0Tet(i)v StavoTijjLotTtov. p. 508 (1093) acppatvovTe; YeXot(i)|jLevo( Te. Sed est 
hic mos recentioris aetatis scriptorum, de quo dixi ad Eliam Cret. col. 758 (5). 
Quod sequitur ctTO}JLT]'xo5cv , dra .UT^xoSev mendo.'.e srribitur T. III. p. 478 
(1076). 530 (1106) quibus locis saltem aTtO [jlt;xo!j£V poni oportebat. Sed ferri 
potest aTCOjJLT^xobev , quod Epiphanius fiiixit ad exemplum vocum epicarum diTO- 
TT]Xe, draTTiXobt, duoTTjXoO. Poterat etiam dicere dTio p.axpoiev (vid. Lobeck. 
ad Fhrynich. p. 46), quemadmodum iy. T:avTay6i£v dicere est ausus p. 676 
(776). T. III. p. 122 (875). 186 (910). 304(979). 358(1007). 410 (1037). 
412 (1038). 414 (1040) et .saepe alibi. 

P. 653 (764). auTO Y»? eayTto t6 pTjTov fXTjvOet] AJto ex codd. 
mss. recte repositum est ; sed restat, ut eauTo pro tauTM rescribatur. 

P. 656 (766). "ETt 8e u - ep jiT^ ao .ua t t6 pt]t6v txavcS; epjjLTj- 
v£u6|jLevov vofJLf^tov, xa\ e'7t\ Ta £T£pa T:p6; auTcSv £?; dvaTpo- 
t:t^v tuv dxouo'vT(ov t T:tv £ v oTj [jiev a toO X^Y'-"' ^t: tXd ^ ot jjl t.] Ad 
haec verba intelligenda Oedipo coniectore opus est. Tt^; auTtov et ^^tvevoT]- 
fJL^vtov ed. Basil.: £TCtvevoT)[X£'va Petavius, adiecta nota : Pro tt)? for. ut:' vel 
Tof; auTot;. llpo; auTtov cl. Oehlerus de coniectura. Sive autem u7:6, .sive 
T:p6c scribitur , ista : xa\ iiz\ Tot Srepa . . . toO Xeyew ^TCtXdiJotfJLt , adeo barbare 
sunt dicta , iit mihi de vitio suspecta sint. In transitionibus Epiphanius for- 
mulis utitur huiusmodi : p. 646 (760) icp £T£pa 81 T:dXtv eauTou; ^T:t8toiJL£v. 
p. 664 (770) £t:' dXXa; .. lihzi<; 8(o[X£v t6v voOv. p. 674 (775) irz dXXa; X^- 
^£1? ic^tiri^ iX£uao[j.at. p. 676 (776) i-nX Ta; eSth; auTO)v Xe^et; t(0[jLev. p. 680 
(778) i-\ 8t Td dXXa XotT:6v i-xt/.t^aoij.ai:. p. 682 (780) £?; Ta; dXXa; auTcSv 
X£^ei; eauTOu; £TCt8(0(jL£v. p. 684 (781) au3t; 7:dXtv e?; Ta; £?tq; (leg. Ta e?T;) 
TtapeXeuaojxat. Quorum tamen locorum nuUus ad eNplicandum nostrum expe- 



SCRrPTAE AB ALB. lAHNlO. 77 

dit. Sed qiium p. 686 (782) haec reperiantnr : Kal IVt uir£pp7)ao|ji.at e?? ra 
Erepa , eo adducor , ut credam , iiostrum locum ita interpungendum esse : "Ert 
Sk UT:eppY]aojj.a'., xo pYjrov i>cav(o? ep.unQveuoV^^^ov vo[i.tCwv, xa\ IkX rd Srepa . . . 
£rav£VOTf),u.£'va. Quid vero faciamus istis : toG Xe^yetv iTitXdpotp.t? Exspectaverls : 
ToO XeYet-V £7i:(.Xajioi[J.T]v. Sed ne haec quidem cum reliqua oratione cohaerent. 
Quo accedit, quod ^TitXajJipdveaSat p. 696 (787). 714 (798) et aiibi de ho- 
stili dicitur aggressione , cuius notio in verba xou Xeyetv e"7:tXa[joi[j!.TQV minime 
cadit. Quid multa ? Lector pius, sed Graecobarbarus, haec verba, postmodum 
vitiata et in contextum recepta , margini adscrip.sisse videtur : tou Xiytiy dizo- 
Xauot[Ji.i , id est : lectio mihi prosit. 

P. 658 (766). IIpouTravTTQaeTat ydp auTOt; t6 utt' auTou tou 
xuptou efpY][jL£'vov] IIpoeTOVTY^aeTat cod. Rhedig. male. IIpourtavTdv est 
praevertere, in antecessum occurrere s. refutare, verbi u:iavTdv vi ea , de qua dixi 
Symbol. ad Philostr. Vit. Soph. p. 59. 107. Adde Suid. v. IIpo^xXo; et Cyrill. 
Alexandrin. ap. Mai. CoIIect. Nov. Vet. Script. T. VI F. p. 104. o. 

P. 660 (768). xe X paTU (Jt.[X£'v a] De verbis in uvco exeuntibus , quae in 
perfecto passivo literas il[l adsciscunt, conf. T. I. p. 176 (87) (j.e[jioXuiJL[JL£va(; 
Xefpa; cod. Ven. pro vulg. [jL£[jLoXua[jL£'va; ^., T. III. p. 40 (829) w^u^x^jlevoi; ttiv 
YXtJTTav. p. 176 (905). Geminam formam verborum in atvo) exeuntium altigi- 
mus annot. in T. I. p. 434 (234). KpaTUvo[JLevo? tamea Epiphanius quam x£- 
xpaTU[JL[JL£'vo? dicere maluit T. III. p. 184 (909). 

P. 664(770). 01 YevvdSai ... xa> £?? TCdvTa £utoX[jlol] revvdSa;, 
generosus , cum ironia dicitur procax. Conf p. 708 (794). Tl yoLp TidXLV cpaalv 
ol YSvvdSat; p. 724 (804) X^Ye [Jlol , d YSvvdSa, tl Xey^l; T. Ifl. p. 40 (829) 
fexaTov [jLapTupLa? ^epeLv o Y^^vdSa? i-TQYYEiXaTO. p. 192 (914) tw yvtmSx 
'AeTiM. p. 308 (981). 312 (983). 322 (989). Eadem ironia voci Yevvafoi; 
inest p. 680 (779) 'Q Y^vvaiot ao^taTal xal twv Xoyuv SLaaTpocpei;. et alibi. 

P. 668 (771). SixYjv T^etpaTcov dvSptiSv auijLaTauYtTidxpti)- 
TY) p ta^ VTto v] De Origene, sententias ex libris sacris membratim decerpente, 
simililer loquitur Methodius ap. Epiphan. T. II. p. 322 (576) xaidirep SxutT]C 
^X^^pou Ttvo; d^etStoc iipoq dmipzavt xaTaT£[JLVcov Ta (JLe'Xir]. 

P. 668 (772). xa\ SyJXov oTt xa\ TtavTt Tto auveatvxexTt]- 
(Ji^vo) aatpe? el'ifi] "O Tt pro vidgato on scriptum noliem. Quamquam Siq- 
Xov (scil. ^aTt) OTt (scil. TOUTo) aacpe; el'T] molestus est pleonasmus, quem Epi- 
phanius alias vitavit. Vid. annot. in T. II. p. 152 (482). 

P. 668 (772). OuxETt 5£ TauTov 7:ept tov ulov tiyt)T£'ov.] Noa 
est , quod oux 1'aTt scribatur. OuxETt, iam non, interdum, ut hoc loco, p. 676 
(776) et alibi. auXXoYtffTtxov, non /^povtxov est. Vid. Ast. Animadvers. in P/a(. 
Leg. p. 582. et Symbol. ad Philostr. Vit. Soph. p. 60. 

P. 670 (773). cpupTov sX aji e a to [jta] *&upTdi; vocabulum est eiusdem 
farinae, ac tpupat?, de quo vid. annot. in T. II. p. 602 (735). Est autem ^up- 
Tov a(o[xa, corpus confusum, in quo singulae partes non distinctae sunt. 

P. 670 (773). ESs Se td Tiepl xapSta? T:t£?o'[Jtevot ou 5uvav- 
Tat dpvT]aaaiat] Adverte verbum me'^w , notione dialectica usurpatnm de 
eo, qui aliquem disputando urget. Conf. Epiphan. T. III. p. 378 (1019) xaSto'; 
Ttve; TOXXdxt; . . . fedXtoaav T:t£^o'[JL£vot. Verbum a palaestra translatum est. 
Vid. Krebs. Observat. in N. T. e Flavio losepho p. 299. sq. Parem metapho- 
ram verbi xaTdYX^w attigi ad Etiam Cret. col. 810 (7). 



78 SYMBOLAE FN EPIPHAN. PAN. 

P. 672 (774)- ouSe otuo toC 7t£uoiT)X£va'. to a|Ji.apT^?J Notanda 
est vox barbara a[i.apTTJ;. 

P. 672 (774). xalaiTio; EauTW EV.aaTO^ Y£v£Tai a jj.apT(a<;.J 
Secmidiiin illud Plakmis Po!. X. p. G17. K. aWa Iaoijl£vo'j , cui quod adiicitur: 
!3e6s ava(T',os, Noster in seqq. ita exprimil : A-.a Tot touto avaiTio; o' 6it^(Jiioup- 
yo? Xo'yos- Adde T. II. p. 424 (632) iva auTO? (Jiev avaiTto; twv ^au/uv eiT) — . 
Sed haec ille nou tam ex Plalove hausisse videtur, quam ex Methodio , quem 
vide apud Epiphan. p. 543. B. .'i45. G. .083. A. 

P. 674 (775). iva ... >c aTa^ aipeTOv nociqa-f) Tiqv ^ilopavj Ad- 
iectivum verbale xaTacpa£p£TOC in Lexicis vulgaribus IVustra quaesiveris. 

P. 674 (775). Tzdif] tt) SeoTYjTt 7:po?azTo vt£ ?] IIpo^aTiTetv , atlri- 
buere, plerumque , ut lioc loco , in peiorem partem dicitur. Conf. T. IIL p. 4 
(809) Sta . . TO [x-t\ zaio? Tcpo;a4>at tw TiaTp'! (= Auaceph. T. IJl. p. 574, 
148) p. 262 (954). p. 378(1018) p.Y^ aapxa auTto TiiposaTCTitv po'jX6(JL£vot. ripo;- 
otTiTetv £?? — eodem seiisu dicitur p. 40 (830) Ta jjLev £?? XptaTOv ttqv 8ta{pe- 
a'.v TTpo^aTCTtov. ubi Petavii versio claudicat. 

P. 674 (775). Ttvt Y°cP T^peTcet So^ot^etv uaTipa, aXXd ulw 
ot X Tf) ;3 •• V w — ] Rescribe : a X X' t) utw a>.T)^tvc3 , praelerquam germano filio. 
Vid. annot. iu T. U. p. 616 (743). 

P. 674 (775j. zl^ T)[j.t5v utio Y pa,u- [J.o vj Petavius : ad nos ipsos infor- 
mandos , satis beiie. Conf. Epiphan. T. III. j). 364 (1011) tov u~0Ypa!J.}xdv tt)? 
a(OTT;p{as T)ij.'rv UTCoXt;j.Tiavtov. 'YTiOYpajj.iJLO? est, quam melioris notae scripto- 
res u7tOYpa9T)v dicunt. Vid. Ast. Aniraadvers. in Plat. Leg. p. 249. 

P. 674 (775. 776). M£'lLtov SexaTa T:otovTpo'T:ovouTotXoY£- 
^ovTat;] Repone: M£(^co. 

P. 674 (776). aXXa xaTa ypo'vov; aXXd xaTa u^J;tjOjj.a; ctXXd 
xaTa T)Xtx(av; dXXa xaTd d^tav;] Veteris eloquentiae est, plures inter- 
rogationes particula aXXd per anaphoram couiungere. Vid Sluiler. Lect. An- 
docid. p. 187. sq. (p. 124. ed. Schiller.) et conf. Epiphan. T. III. p. 382 (1022) 
dWd Ta Sdxpua; aXXd (j.vT)'(j.aTo; at '^ioti^; 

P. 674 (776). 't'vao|Jt£vut6;Tipox64'°'; M-^ ^iJdaot Tcp6?Ti()v 
Tou TiaTpos (Jt£YaX£t6TT)TaJ Perfrequens apud Epiphanium abusus con- 
iunctionis l'va , cum optativo pro (o;t£ cum infinitivo positae. Verbi causa 
conf. p. 712 (797) Tt? y''? "'iXtSto;, l'va d(j-<ptpdXXot Ti£p\ toutou ; 

P. 676 (776). Ttov TcdvTtov «Ya^tov (Jitav etvat tt)v titjyiqv, 
TOUT^aTt Tov TiaTepa.J IItjyt) Oeus vocari solet, quipjie fons omnium bo- 
noium ac, sicuti Noster in seqq. docet, Fiiii et Spiritus sancti. Vide FraTicisc. 
Scors. ad Theophan. Ceram. Homil. p. 598. 6. meque Ba.sil. Plotiniz. p. 17. 

P. 678 (778). 6 T:aT-()p T to utto JI o tT) ato(Ji£v dviptOTiov X£Y£t, 
ouvST)(JtioupYcv xaXtov tov uto'vJ Haec Palrum Eccl. sententia , de qua 
conf. Basilii et Georgii Profess. ap. Epiphan. T. III. p. 96 (859. 860), in con- 
cilio Sirmiensi anathemate aliter sentientium corroborata est. Vid. Socrat. Hist. 
Eccles. II. 20. Philo quidem ludaeus , Platonem iii Timaeo p. 69. C. secutus, 
verba ex Genes. I. 26. ita interj)retatns est , ut Denni in formando homine 
angelos admiiiistros alloqui lingeret. Sed Patres Eccl. hanc sentenliam valde 
exagitarunt. Vid. Rainold. Censura Libror. Apocryph. Vet. Test. P. U. p. 962. 
qui fontem Platonicum sententiae Philonianae indicavit. Verum enimvero con- 
fitendum est, Patrum Eccl. ralionem a Philoniana longe minus dissidere, quam 
yulgarem et a Patribus Eccl. item spretani interpretationem , ex qua Deus pro 



SCRIPTAE AB ALB. lAHNIO. 7% 

maiestate sua pluiali luimero de se loquitur. Vid. Animadvers. in S. Basil. 
1. p. 96. Cum verbis : CTiiv8"r,ij.'.ovipYOV xaXwv xov uiov , conf. Basilii et Georgii 
Profess. ap. Epiphan. T. 111. p. 96 (860) uTioupYto auTw iiptiaaTo £?; ttqv Tfov 
Xoizwv SiQijLioupYiav o ieo?. Ibidem Filius uTtoupYSiv Tu ■r:aTp\ dicitur. De eo- 
dem Epiplianius p. 314 (984j auv'j~o'jpYir • • tco TcaTpi. Adde annot. in T. I. 
p 140 (66j. 

P. 680 (779j. £v T(5 ovTi Ta ovTa 7l£:iX7) p w jj. evw ; a'£t o|j,OAa- 
YO'J}Ji.eva] Haec nullo modo cohaereut cum praegressis verbis : "ESs'. Y^'? ^ol\ 
^v TouTtd TXTfjptoST^vai T^T^v ToO ttYwu 'I<j)avvo'j axoXo"jj(av. lunctura ita est re- 
stituenda, ut scribalur : 0)j.oXoyoujj.£vou. lleTCXY]pco,Ui'vw; pro vulgato ueTrXYjpto- 
fjievoc recte repositum est de Cornarii et Petavii coniectura. Vid. annot. in 
T. II. p. 568 (717). Sed ue sic quidem omnia sarta tectaque simt ; nam ad 
sententiae integritatem slvai post dt\ deest. 

P. 680. 681 (779). ol ^ouXo'ja£vot auv Tof? y tyo^^ 6 oi-^ a'pti|j.£';v 
t6 aYtov TtV£0|Jt.a ToO iJeoO] Spiritum sanctura rebus creatis auvapiliij.e'^ 
o2at sive Deo U7:apt^jj.eia5at voluere Arius , Eunomius et Macedonius. Quae 
contra Epiphanius cum aliis Patribus orthodoxis in seqq docet , Spiritum san- 
ctum Patri et Filio auvapii.uera^at. Conf. T. III. p. 206 (^922). 320 (988). 
Alii vero id quod cst auvap'.jij,£falia'. in divinam naturam omnino non cadere 
statuerunt. Vide Eliam Cret. Comment. in Gregor Naz. col. 833. et annot. 4. 

P. 682 (780). TYJ? dya^OTTiX Oi UpuTavt?] Similiter Deus mundi 
et omnium bonorum TCpuTavi? vocari solet. Vid. Heinichen. Ind. in Eusebii Vit. 
Constant. p. 583. b. Verbo — puTav£U£LV similiter translato utuntur Bardesanes 
ap. Euseb. P. E. VI. 10. p. 280. B. et Caesarius Dialog. I. p. 599. C. (Bibl. PP. 
Paris. T. XI.) TCLaTeucov tt^v auvE/.TtxY^v tou TtavTo; beiav pto,UY)v . . TCpuTaveuetv 
xdc aufJiTravTa. Christum beatis TrpuTav£U£cv dicit Method. ap. Epiph. p. 588, A. 

P. 682 (780). 6 ScSou? Tpo^iqv T:aac aapxc] Legendum : Tiaat) aap- 
xi, quod Peiavius Latina versione sic expressit : Qui dat escam omni carni. 

P. 684 (781). £t; Ta; itr\q Tiap £ Xeu aofj. a '.] Repone : d^ tcx £^iq?. 
Neque euim ex insequentibus : £xaaTr,^ X£'s£CO? , X£'^£t; retro subaudiri potest. 
Aliter se res habet p. 702 (792) Ixavto? §£ TC£p\. TauTY); -■(]:; X£^£(o? .. ScaXa- 
^ovTe?, i-:i\ toc? e^Y]? 1'cofj.ev. et T. III. p. 68 (844) ubi Epiphanius , absoluta 
Marcelli haeresi : — xa\ ... Ta? S^if); (nim. atpEaei.;) StaaxoTCTiao,uat. cuius- 
modi formulis ille in transitionibus ad iiovas haereses uti solet. Vid. annot. 
in T. III. p. 68 (844). Sed de locutione -a £^c vid. annot. in T. II. p. 246 
(533). 

P. 686 (782). £U9povouvTcovj Malim £u ^povouvTCOv. Vid. annot. in 
T. I. p. 470 (253). 

P. 686 (782). 'O 81 ^TtcS^r) iel <; ... Su va !J.£co ;.] Verba o 8e iizi- 
Sttpv.i . . . v£xp(i5v mihi de interpulatione .suspecta sunt ; mera enim iis con- 
tinetur circumsci-iptio illorum : d b{tip6ii.t\Qi Sca T'^; tou SuvaToO 6uvot}j.£co;. 
Rescribo igitur : "Apa £T£po'? fiaTtv d iytipiji^ zfi Suva.uet, £T£po? Sk uTCoJie^Yi- 
xco; d i^YV.piixt^iOi cet. 

P. 692 (785). 0'. X£?i.i-^p£;] Ae^i^pe; Petavius ; vid. annot. in T. I. 
p. 282 (149). 

P. 692 (786). Ta TiavTa TeXe ico fj. ev co ? txtt.] T£X£ccofJi^vtos edd. 
Basil. et Petav. ; sed scribendum : TiTeXeicojjtEvco?. Vid. annot. in T. II. p 568 
(717). 



80 SYMBOLAE FN EPIPHAN. PAN. 

P. 694 (787). £U9T)|jit5v Tov l'8tov SsotlO^ttjv iiz\ t to TotouTU 
axa(J.,uaTt .. eaTWTa] Vitl. annot. in T. II. p. 634 (753). 

P. 696 (787). (jiTiSiv 5i Ti t^'). aTTa)p.£vov ^v auToS 8iavoT)i(«)- 
u£vj 'HXaTTtofievov dicit UTO[iaatv , qnam Arins Christo ine.sse voluit. Vid. 
annot. in T. II. \). 626 (748). 

P. 698 (789). |i.ta; cuaT)? aYiaaT(a;| Suidas v. ayiaaiia haec ha- 
bet : aytaaTta t] aytwauvT), ctYtaTeia 61 t] lepoTeXiaTta. Exemplum vocis ctYta- 
aT(a, sanctilas, ex /o. Chrysostvmo De Sacerd. III. 4. §. 178. aflerunt. Sed male 
haec vox me habet. Quae quum a voce d.yt.<y.(jTriz, qui consecrat, re|ietenda sit, 
uecesse est, declaret non sauclilalem , sed consecrulionem, qiiam Theolojji vocant 
sanclificationem. Atqui haec si^Tiifiratio ab Epiphanit et Chrysoslomi locis aliena 
est. ApuJ Chrysoslomum lioeschelius atl vocem d.yt.OiOTiy.i : ,,Augustanus aYt- 
aT£ta? , recte utrumque." Tu vero vide , ne dyrj/szia. sit corruptum oiyt.GxioL, 
qua voce postei ioris aetatis scriptores pro veteri ctYtaTeta ita usi sunt , ut, 
quum otYtaTeCa veteribus esset cuUus divinus (vid. Ruhnken. ad Timaei Lex. Voc. 
Plat. p. 12) , ctYtaTiav sanclimoniam nuncuparent. Anecd. Paris. ed. Cramer. 
T. IV. p. 88, 11. ctYtaT^a (leg. aYtaTe(a) xal a.yiCTioi- t) xaiapoTT)?, otYiwauvT), 
r:ovT)pia Se t) axajapata. Contra recte habet dyt.a.aTioL, sanclificalio , ap. Epi- 
phan. T. III. p. 174 (904). 518 (1098) = 584 (154), quibus locis otYtaaTeta; 
pro aYtaaTta; male vulgatur. 'AYtaaTtxo? exstat T. III. p. 328 (992). 

P. 708 (795). Ta (jLST^topa ^fxpaTeuouaT); xat toc avto Treptep- 
Ya^0jJL^VT);j Vide, ne ista : toc avto zEptepYa^oiJie^vT)? , ex margine irrepse- 
rint. Certe idem raient , quod praegressa : Ta fJieTewpa ^jjipaTeuouaT);. De 
verbo ^fjiiiaTeuetv moiuii ad Eliam Cret. col. 762 (6). ConF. Epiphan. T. III. 
p. 236 (939) Ta avw £[jtpaT£u'£tv T:£tptj,u£V0v p. 246 (945) i^apa aot Tto 'Ae- 
Ti(j), Tto i,u[iaT£uovTt xa\ Ta? xaTa bsov So'^ac; ^peuvtijvTt. ubi Tot avto ante i^x- 
PaT£uovTt excidisse videtur. p. 408 (1037) Ta avio £,u|3aT£uaavT£s xal ■n:oXu- 
:ipaY|JtovTJaavT£?. 

P. 710 (796). xa\ i^ UTiapXTn? « X. P ^ "^o^ 'A6ap. 8taXT)KT^ov] 
'E^ u7capx.Tis ^st a priori sive omnino. Conf. p. 716 (799) oux 'taaatv £| uTiap- 
Xins Tov vouv TTi; a'XT]i£ta;. T. III. p. 312 (984). Alias ii, UT:apx,Tl« simplici- 
ter dicitur, quod est ah inilio , velut T. III. p. 268 (958) i^ uTiapyjf)? axpt 

T^XOU?. 

P. 712 (797). ji.£Ta aTevoTTT); tcov X 6 y w] Ocius rescribe: OTEvto- 
■XT)^. Vid. Lobeck. ad Phrynich. p. 105. sq. 

P. 712 (797). u t: £ p TQfAa? xal uT:£p ti^v t] ,u to v ^uatv t6 Tcepl 
ieou StaXe'Y£<7jaO Conf. Epist. personati Xenophontis I. 3. oTt [xh ydp xi 
ieta UTCep T)fjia; TiavTt 8t^Xov. Hinc Tot UTckp T)fjia? sunt divina , quae captum 
nostrum fugiunt , velut apud personatum Dionys. Areopag. Hier. Eccl. cap. 2. 
ubi dictio Tof? UTtep T)(J.a? i'(X^i?s.a. Melelius m homiiia ap. Epiphan. T. Jlf. 
p. 130 (879) £l' Tiu; 8uvT)iJ£ir,ij.£v 8ta Ttov xab' T)[j.a; to uTikp Tjfjiai; xaTaXa- 
Petv. ubi lego : t a UTiep Tffjia; , coll. seqq. Ta aY^oou^u^va et Ta x£xpu,ufj.£'va. 
Adde eundem p. 134 (881) a^evT^; Tiipi twIv a[j.<pta^T]Tou,u£'vtov 9iXov£ix£tv xa\ 
T:£pt Ttov UTiep T;,ua;, xpaTOU[JL£v a T:ap£tXT)cpa,U£v. De Socratico sententiae fonte 
vid. Animadvers. in S. Basil. I. p. 71. 

P. 714 (798). zl (J.T1V xa\ (jn) TJv t6 'O,uoouatov Y£YpafJH-£VOv] 
Loco vulgatae lectionis e? fx t^ xa\ (j.i] t)V reponi raalim e? 6 t^ xal (xt^ tjv, 
quum eJ (j.t^v inauditum , e? 6t] tritum sit. 

P. 718 (800). Tt otv 9a£T)aav o't t:qc Cwf'-XT); ■r.pa.yit.^xTs.Lai 



SCRIPTAE AB ALB. lAHNIO. 81 

ayvtoaTOt;] Zouxtq TcpayfJiaTefa idetn sibi vult, quod to tiq? ffcoTT]p{a? Y][j.tov 
XptOToO ^toTtxov fjLuaTTipiov T. III. p. 268 (958). 'H ivcapxo; Ttapouaia et 
7) Tiaaa TCpay(j.aT£(a , totum incarnationis negotium , ex aequo ponuntur T. III. 
p. 390 (1026). 

P. 718 (800). Ta TiavTa l.'x£t Tii^c suXo^you a>coXou^(a<;] Td 
TtavTa est omnino , wt paulo antea. Rescribo igitur £)r^£Tac, scil. y] Ypacpi^, coll. 
aiinot. in T. I. ]). 384 (207). 'AxoXouSia tum de nexu naturali (vid. annot. in 
lo. Glyc. p. XII. et p. 115. b.) , tum de orationis et sententiarum nexu dicitur. 
Vid. annot. in Eliam Cret. col. 800 (8) ubi habes hanc ipsam formulam iysaSat 
Tfi? ajtoXouSia?. Contrarium est aXXY]? UTO^Easto? £x.£aSat , quo utitur Stepha- 
nus Philos. Schol. in Aristot. Rhet. Cram. Anecd. Parrs. I. p. 256, 10. 

P. 720 (801). TOt? X£^t!5YJpsat] Scribendum : X^^tSrjpat, nisi forte Xs- 
ItSYjpouat magis placet. Vid. annot. in T. I. p. 282 (149). 

P. 722 (803). utoc .. out£ xaTa u7:o'paatv, out£ xaTa avay- 
XY]v yJ xttTa X-Q^tv uTCOTaaasTat tw TiaTpij 'Yrapaatv capitis imminu- 
tionem vertit Petavius , recte, si dignitatis decremenlum intellexit. Vide annot. 
in T. II. p. 696 (787). AiQStv (ed. Basil. male Xs^tv) Cornarius vertit cessatio- 
nem, Pelavius potestatis abrogationem, ulerque perperam. A^^Ht? est sors vel con- 
ditio , quae sorte obtigit. Vide Needham. ad Hierocl. Comment. in Aur. Carm. 
p. 381. sq. Koen. ad Gregor. Corinth. p. 534. ed. Schaef. meque Animadvers. in 
S. Basil. I. p. 4. sq. Emendationem , illic a me factam in Nonno, Needham. 1. c. 
occupavit. Apud Suidam , qui Nonnum v. IIXaTtov exscripsit , Kusterus vocem 
X-i^lt? recte stalum, non sorlitionem, uti Porlus, vertit. Quod autem nostro loco 
Cornarius et Petavius in voce X-qSt; de verbo XY]y£tv cogitarunt, eundem erro- 
rem Mingarellius erravit ad Didym. Alexandrin. De Trinit. II. 6. p. 151. yJ . . 
txato'(JtaTOi; XoytxiQ XTfat; ty^v xaTa Tcpoatp^aiv £'x£t tpiopav, tou (Jt£v Seou |Jio'vt- 
1J.0V auTY) cpuatv 6£Stoxo'TO? . . auTiq? Ss auToi:poatp£'Tfo; fjt£TapaXXo[JL£'vY)i; xa\ £?; 
•/^£tpova ^xTitTiTOuaY]; X^i^tv Idem tamen , a se dissenliens , XY]^tv recte inter- 
pretatus est statum , quem quis sortilus esl. 

P. 722(803). otTioxX^tsaitoaav] Malim : aTiox£xX£taStoaav. Conf. Ept- 
phan. T. III. p. 64 (842) E? Se; . . . l^a^aXTaf Ttva Tct oux o'p5d uTidpx.ovTa, Tid- 
Xtv to?auTto? Tot? 9tXo[JLai£'at TSTax^w. Aetius ap. Epiphan. T. III. p. 220 
(929) E? StajjL^vst ^v «puast dy£vvY]'Tou o i£o?, ro ^v y£V£'a£t xal dy£vvY)a£a 
SauTov sfSEvat d (p yj p Y]' a !i to. quae Epiphanius ita perstringit p. 308(981) Ato 
dcpY]pY]a5o) To TouTou Tou 'A£Ttou aTio^avTtxov xsXsuafjta. 

P. 724 (803). Horov ydp oupavov iTZotr]Ge. xaS' sauTov o k(x- 
TT]p, l'va aTto Toii tutiou toi» TtptoTou oupavoiJ Xa^tov to dfjiotti)- 
(Jta d utd? ouTco; £pydaY]tat;] Iloto? hoc loco est eius , qui quod in- 
terrogatur absurdum esse cum ironia significat. Conf. p. 624 (748) Xcys^Ttoaav 
•iQfAtv ol fj.Y]x.avtxo\, ol Ttov dvto xaTOTrr£UTat, Tro(a t£'xvy) ^xTta^Y) y) aotpta, Tto^u 
ipyaX£(tp (vulg. £pyaX((o) £&£fJt£XttoSY]. p. 712 (797) t(? ydp Y]XOto;, ?va dfJt- 
qjtpdXXot TTspl toutou; Tcoto; 8£ £fJi[5p6vTY]Tos XoytaaaSat fJtY] £lvat axTtaTOv tov 
Ssdv— ; T. III. p. 454 (1062). Gregor.Naz. Orat. XXXII. p. 590. B. ed. Maur. 
au 81 T(va? z^pz^ai; ih, oupavou ; Tiotov u§top ^x TCErpa? SeStoxa; ; Tiotav £'(5pY]- 
^a? SdXaaaav pdpStp ; Basil. M. Opp. ed. Garn. T. II. p. 58. B. Ttotou; auvY]yd- 
pou? t;.taStoaY] ; Ttotou? fjtdpTupa? TtapaaiY^a^t?; Ttto; TtapaTt£ta£t? tov aTtapaXd- 
ytaTOV 8txaaTY]v; Vide Reisig. Coniect. in Aristophan. Lib. J. p. 74. sq. meque 
Animadvers. in S. Basil. I. p. 102. sq. Ex Latinis conf. Cic. De Nat. Deor. I. 8. 
Quibus enim oculis animi intueri potuit vesier Plato fabricam illam ianti operis — ? 
Corpus Haereseol. III. p 



82 SYMBOLAE IN KIMPHAN. PaN. 

quae molitio? quae ferramenla? qui vecles? quae ffyachinae? qui minisiri tanli mu- 
neris fuerunt? Ex qiiibiis illa: qui vectes? comparanda cum Plotiuiaiiis , quae 
Animadvers. in S. BasU. 1. c. attuli : tioCo; yip cobiaiJLd? tJ ti; [J.OfXziT. Of-q- 
(JiaTa TOiei'; — 0\jT(i)s, post a7j'cjv ill.itum, Pelavius vertendo negl(!xit ; sed 
vim habet estque sic demum. Vid. Krabinger. ad (Jregor. Syss. L)e Precat. p. 138. 
161. — Ad loci SLMitentiam egregie raciunt, quae Gregorius Aaz. Orat. XXX. 
p. 547. B. C. adveisus Haereticos disputat: ,iX£-£C 6k tov TiaT^pa TiotoCvTa :iu? 
y.v\ oO'tu Ttc.et; apa u; (ap' w; cod. Basil. melius) ol Ta; (xopcpd; -(pa.(f)0'iTei 
xal Tcc YpdiJLfAaTa, Sid to jj.i^ elvat ty); dXfjbeia? dXXo); iTC.TU/^eiv , d [t.r\ ■npo; 
To dpx^Tuuov [iXeTtovTa; xdxei^ev ■/eipaYi0Y°">^M-^'''0^? J ^*-^^ ^w? '"1 oo^ta SetTa'. 
Toij 6t6d^ovTo; , tJ o'j Tic.TQae'. ti [j.Tq 6t8aaxo(ji.e'vT^ ; Tio-.sf Se Ttt3; o' ~aTi^p ■(] 
zeTOfiQxev ; apa dXXov Tipou7ie'aTT)ae xoaijiov dvTi tou TLapovTo; xa\ uTtoar<]aet 
Tov (jieXXovTa, xal Tipos ixeCva [iXiHCJV o uio; xov (Jiev uTTcaTY)ae, tov Sk utio- 
CTTqaei; Te'aaape; ouv xo'ajjio'. xaTa tov Xoyov toutov , ol (Jicv TtaTpc?, ol 6e ulou 
~0'.riiJ.a.Ta.. Ad quae Elias Cret. Comment. Cod. Basil. fol. 131. vers. , indicato 
locoJoann. V. 19., quem Gregorius [)ariter atque Ept/j/iajiius respexit : apa u^Tiep 
ol Ta? efxo'vas d.Tto twv dpxexuTicov YpsttpovTe; tJ xa\ ol Y?d<p£tv apTt [Jiavidvov- 
Tes, £dv ikTi ol (Jiev Ttpo? Ta dpx.£'tuTta, ol 6e Tipo; td TT:poxexapaY(J.e'va YP"M-" 
(jiaTa 00? Tipdi; £'^e[ji.TiXd Ttva aTioiiXei^coatv , i^axp'.jiouv ou SuvavTat ■ outci) 6yi 
xa\ TT^v Tou ^eou ao^iav oieabe (ji-q 6uvaaia'. dXXd); ipyuaaa^zai t'. , d (jlti o); 
Tcpo? dpx^tuTid Ttva Ttapa8e(Yij.aTa -q xat £t£(j.TcXa Ta TtaTpixd 6ta[3X£vJjete 6"»]- 
[jtioupYTQ(J.aTa; dXX' e? touto , TXoXXd Twa £'7taxoXouiT]'aei Ta aTOTta , o)v oXtYa 
uapabTQao(j.at. tJ (leg. tJ) ^dp oux aTOTtov tc ty^v tou beou aocpiav xal 6uva(j.'.v, 
£v (p (Christum dicit) TtdvTc; ol '2r]aa\jpo\ Tf\^ aocpia; xal tt)? y^idiCiU)^ ol OTto- 
xpuqpoi , TTJi? xaTa |j.e'po; ^TitaTaaia; Ttpo;8cfa-at , tov Tpo'Ttov auTou xal t6 fxe'- 
Tpov To5v ^vepYtttov opt^ouOT];. (scrib. ;) -q tcou (leg. t) kou) xal Ttat6aYa)Yefov 
xaS' U[Jid; auTou uTtavot5c(j.ev xat tov [j.ev TipoxaiTQaSat iV 6t8aaxdXou Td^et 
6a)ao[xev, tov 6l TcapeoTdvai £v (j.ai)T]tou dKCtpia. TauTa (j.cv ouv £x tcjv tioX- 
Xtov oXiya, Ttpo; 6l toutoi; aTio tt]; 6'.£aTp«[j.[j.c'vT); TaurQ; 6'-6aaxaXta; u(j.o)v 
dvaYXT) 8otXt]v T'.va (leg. 8it:Xtiv tcva) iTT:£L;dY£a!:at xttatv , xal elvai |j.£v epYa 
Tou TiaTpo; dTtT]pTLa(j.£'va , ^lvat 6k tou ulou £T£pa, aTt£p Ttpo; txeiva ,^XeTtG)v 
xal auTo; xaii' u[j.d; xaTcaxcuaacv. coctc 8uo (jlcv l.'aovTat tqXlol, o' [J.ev Toij 
Ttaxpds, d 6e tou ulou, xal aeXiQvat 6uo, y^ "^^ ^**^ idXaaaa 6'.TtXT) xa\ taXXa 
tosauTio;, xat T^aaapc; x6a[j.oi xaTa tov Xo'yov toutov, ol (j.ev TtaTpd;, ol fie 
ulou. et paucis interieclis : xa\ td e^T); 6e (nim. quae ap. Gregor. insequuntur) 
£?; xaTaaxcuT^v clXTiTtTat tou |j.y] 6cLabaL oXo); tov ulov ^^e[j.TtXwv tLvciSv tJ Tta- 
pa6e'.Y[jdtu)v , "va Ttpo; tauta [^XcTtwv ipYd^TjtaL. Haec, licet paulo uberiora, 
tamea integra dedi , quod uon minus quam Gregorii verba ad Nostri di.sputa- 
tionem accommodata sunt. Ut autum dicam, quod sentio, videntur mihi Ariani 
in interpretando loanne 1. c. haud immemores Tuisse eius raliouis , qua Plato 
lingit, rerum opificem ad aeteinum Ttapd6etY{Ji.a mnnJ""! formasse (Tim. p. 28. C. 
29. A.), deos autem patris exemplum secutos esse (Tim. p. 41. A. sqq.). Certe 
quae Noster post paulo de loco Gen. I, 26. monet : xal oux elTte* 'ETtofTjae 
xal e8£L^e t(<5 ulci) , Ttco; 6cl Ttotetv tov dvipcoTtov , haec adversus Arianos ita 
prouuntiantur, quasi illi Christo id munus detulerint, quod Plalo diis inferiori- 
bus attribuit 1'im. p. 42. D. scjq. ubi docet, eos sumnii dei iussu et exemplo mor- 
talia, in his hominem, creasse. Conf. anaot. in T. II. p. 724 (803). 

P. 724 (804). ej y^P "^^ £?? tov ulov XoYtSv) uTto|jepT5x6;-Q 
^XdTTto|j. a 8tavoeiaiai cet.| AiavoeiaSat, quippe insiticium , expungen- 



SCRIPTAE AB ALB. rAHNIO. 83 

dum puto. Etenim \oytl^t(S^a.L xi el'? Tt per se est aliquid attribuere alicui. Vide, 
quae annotavi ad locum , etiam propter sententiam comparandum , T. II. 
p. 626 (748). 

P. 726 (805), Kal TTfj oySoT] -qixipcf. ... oySoYi auTt] ix.ci.\ti- 
To] Haec ita interpungenda sunt : Ka\ TTf) ©'ySof] TjjLspa ... [ji£Ta e^ ■^[i.ipci.^ 
(ou T(ov £\JayY£XiaT(5v . . . ^:ti}j.£Xw? • Sta touto . . . tlTzz^i • tJv yap . . 8£/.aTTQv) 
xa\ TcaXw . . . £xaX£iTO. 

P. 726 (805). Kal Ta IjJLaTta aTjToO X£uxa m ? X^^''» S^^o- 
voTi 7] aap£ aTTO Mapia? ouaa] Allegorica , quam Epiphanius hic pro- 
fert , interprelatio loci ap. Marcum JX , 3. ex Platonicorum ducta est placito, 
de quo coufer Aeneam Gazae. p. 60. ed. Boissonad. iiav atojjLa <pf]aiv o 0eo'- 
9paaTo; ap|j(.o'SLOv elva'. ']>vyi} xaSa-ep Lfji.aTtov. Caesarium et Palladium, locis 
a me allatis Animadvers. in S. Basil. F. p. 135. sq. Eodem pertinet dictio aapxa 
^vSueaiat, qua Noster utitur p. 724 (804) o' xupio; vjfjLMv T-qv aapx.a ^veSu- 
aaTo xa\ avipcoTio? £y^'v£to T. III. p. 22 (820) Movoc 81 6 !J.ovoYevTr,c £ve5ij- 
aaTO ^Xioiv aotpxa. p. 266 (957). 516 (1097j et saepe alibi. i4/ftanas. ap. eund. 
T. III. p. 340 (998) TTQv aapxa viv ^veSuaaTO £x MapCa? o auTTrjp. p. 354 
(1006) t6 aufJia . . . lfvSup.a . . yiyo^t toO Xoyou ' iv6uaa'[JL£vov 5t tov uTnep 
avSpwTOv Xcyov yiyo^it^i aca^JapTov. Orac. Sibyll. VII. 70. aapx' £vSuaafji.£vo?, 
Ta)(^u? ?7rraT0 itaTpo? £? olxou;. Ex eodem genere est , quod Christus tov 
'ASafJi vel 5viptOTtcv ^vSuEaiJat dicitur T. III. p. 560 (140). 



Tom. III. p. 3 (808). ou [AEv Toi] Rescribe: ou fxevTOi. Prava , quae 
hoc loco comparet , scriptura |ji£v Tot cum alibi saepe deprehenditur, tum T. I. 
p. 16. inf. 446 (240). T. III. p. 4 (809) ou |ji.£v TOi yt (scribe ou {jlevtoi yz). 
p. 18 (817) 34 (826) 88 (855) ij.ri .UEV TOi (scribe jjli] (jlevtoO- p. 272 (960). 
ubi bis peccatum, 490 (1083) 544 (131) ubi ed. Basil. |j.£'vTOtY£ "na voce, ed. 
Petav. fji^v TOi ye , uli solet. 

P. 4 (809). 'Ex auXXoytaiJicov yap y.ai 'AptaTOTeXtxuv xal 
Ye(i)(ji.£Tptxc5v Tov ieoviiaptaTav ^ouXovTai.] Prius y.a\ recte omis- 
sum in Anaceph. p. 576 (149). Eunomianos non tam Aristotelis, quam Plato- 
nicorum recentiorum doctrinam sectatos esse, pulcre vidit Rillerus Hist. Philos. 
T. VI. p. 65. sqq. p. 79. et diu ante ilium Elias Cretensis Comment. in Gregor. 
Naz. Vide , quae in eum praefatus sum col. 750. 

P. 6 (810). ovJSkv yoLp SrjTei 5eo?, aXXd t6 eivat &v TauTT) 
(jtdvfi T^ auTCdv vo(xi?0|Jie'vf) TtiaTei.] Scribendum : ouSev — , aXX' tJ — . 
Pari mendo eadem Aetii sententia laborat T. III. p. 196 (917), ubi leg. ouSlv 
ETepov — , aXX' r. Iva — , et p. 576 (149). Vid. annot. in T. II. p. 616 (743). 

P. 10 (813). ouTo? xa\ ot ii.tx' auTou .. pouXeTaij Vid. Malthiae. 
Gramm. Graec. Ampl. §. 304. et conf Epiph. p. 34 (836) Kal ■^izpiktinzTO.i aKo 
Ttov ^TtaxTCOV Tf],u.£'pai e^ xa\ upai ir{ (ubi tamen , coUata reliqua oratione, Kt- 
ptXe(Ti:ovTat scribi malim). p. 36 (827) a^' ouTOp xal (j.ovaaT7]pia ^v Tt] auTTJ] 
roT^ta iyittTQ xa\ TOXtTe(a xa\ TCap^evta t£ xal aaxTQat; ou'-/^ t] Tux,ouaa. Ver- 
bum duplici numero ponitur p. 196 (916) outg) xa\ outo; d 'Ae^Tto? xal ol i^ 
auTou 'Av6[Jiotot . . . a^aXXeTat xa\ a^aXXovTat. 

P. 12 (814). £v aSta^dpot? TCpdY[Ji.aatJ In argumento de moribus 
dStd^opov alias dicitur, quod neque virtus est, neque gravius peccatum. Elias 
Cret. Comment. in Gregor. Naz. cod. Basil. ibl. 187. r. inf. £XdyiaTa Se (TCTat- 
afjiaTa) Ta 7i:ap' TQiJLtv (fort. 7]jjl(i3v) dSta^dpo); T£Xou(j.£va, olov -^iXwq otTaxTo;, 
XoYO? dpYo?, TY]; tuv oJxefuv cppovTtSo? d(j.£'X£ta xa\ Ta TotaOTa. qua in re 
idem ibid. dSia^dpti)? dfJtapTavetv. Sed ab hoc loquendi usu probe distinguen- 
dus est alter, qno dStd^opov, ut hoc loco , vocatur , cui negligentia morum et 
licentia cupiditatis insunt. Ratio patet ex Clem. Alex. Strom. III. p. 529. Potter. 
tl . . £r:t-uiJLia yaptaT£'ov xa\ tgv ^TCovetStaTov [iiov dStdcpopov ■^yr\Tio'i. Hinc 
dSta^dpci)? [itouv dissolute vivere, dStacpopta dissolute vivendi ratio. Clem. Alex. 
Strom. III. p. 530. ouV. l'Tt dStacpdpto; |3tcoT£'ov ouSe dvaiSTfiv SouXeuteov Tot; 
dTt(j.0TdTot; (j.£'p£atv t](J.wv, ya.aTp\ xa\ aSSotot?. ibid. oux dStacpdpo; ptWTe^ov, 
ctXXd xaSapeuTeov £?; Suvaij.tv tcSv yJSovcjv xa\ tc3v ^Titiuij.tti)v. Idem p. 539. 
dSta90p(av castigat. 



SYMBOLAE IN EPFPHAN. PAN. SCRIPTAE AB ALB. lAHNIO. 85 

P. 16 (816). IlavTa yixp td v~' aijTou Yevo,u£va •o-:zo^ i^r\y.t 
TTQV a iJto-j S 6 ^ av.l 'YKO^t^riy.hoL'. , gradu inferiore consfitutum esse , accusa- 
tivum , ut hoc loco , [i. 270 (959). 296 (974) et alibi, vel urto c. gen. (conf. 
T. I. p. 204, 102.), vel denique simplicem genitivum (conf. T. II. p. 216, 517. 
T. IIL p. 236, 939. 252, 948.) adsciscit. De re vid. annot. in T. I. p.204 (102). 
P. 16 (816). Tt5v 8e TcaXiv Xeyovtwv ttqv apeTinv elvat xaT' 
£?xova, apeTir^ Se avevi ^uXaxin? ^VTaXjjiaTWv ou SuvaTai el- 
vat — ] 'ApsTY]' Y- cl. Oehlerus suspicatur. Sed videntur nonnulla post £?xo'va 
excidisse. Conf. p. 16 (815) Kal Ttdv toXiv Xsyo^vtwv to atZiia zhai xaT' e?- 
xova SiaTiiiiTS'. o Xoyo?- p- 16 (816) Tuv Sl -aXw X£yo'vtwv t6 paTCTia[JLa thoLi 
xaT* £?xo'va TtoXu ti SiaTiiTtTet o Xoyos- Neque haec tantum ; S-.aTriTiTet o X6yo?i 
sed plura etiam post £txova ad sententiae integritatem desunt. 

P. 16 (816). Ti ou V sl'7to|JLev ;] Rescribe : Tl ouv el'Ka),u£v; quod cl. 
editor reposiiit p. 20 (818) ubi raale item legebatur : T£ ouv el'TCO,U£V ; 

P. 18 (817). xai tiai xav toutw d vt '.TiiuTovTe ? . . xav tu- 
"OqjST] cet.] Prius xav habet ed. Basil. ; xav peius etiam Petavius. Deinde 
vnlgo xa\ To , cl. Oelilerus xav tw. Ego priore loco scribo xdv, id est xa\ tv, 
posteriore xal Ttp , quum £v ad Tto cogitatione facile repetatur. 'AvTiTtLrtTeiv, 
adversari, hoc loco absolute ponitur , intellecto YJiJLfv : nam alias dativum ad- 
sciscit, nt p. 20 (818). 'Avti7Ii:it£iv 4'v tivl est adversari in aliquo loco interpre- 
tando. De circumlocutione efal . . . dvTmiTiTOVTe? vid. aanot. in T. II. p. 280. sq. 
(544). 

P. 22 (819). eijTt? &£d aoLTO . . Tc V oupavov xal £i'Ti:oi ..., 
xaloux av v};£uaoiTO d toiouto;.., £l':ro'. 8i ti? auTtp..xa\ 
oux av vj^s^^i^o^^^o d TOtoCTo;] Malim SedaaiTO et utrobique v|i£uaat.TO, 
qnas formas librarius imperitus propter adiecta £l'7rot. in S^da oiTO et ^tu- 
aoiTO commutasse videtur. 

P. 36 (827). [JLO V a aTTfi p La ^v tyj auTi^ FoTSia ^y^''^'"^ xa\ 
TCoXtT£ia xal KapSevia t£ xa\ daxif]ai? ouy^ tq TU)^ouaa.J IIoXl- 
Teiav Petavius recte interpretatur religiosam vivendi raiionem. Conf. Epiphan. 
p. 472 (1073) aYitov v7]aT£Lt3v t£ xa\ dy^itloL^ xal TtoXiTeia? , ubi verba xa\ tto- 
XiTeia? in cod. Rbedig. niale omissa sunt , p. 530 (1106, bis) 578 (150, bis). 
De ecclesiastico vocis usu vid. Krabinger. ad Gregor. Nyss. De Precat. ]>. 130. 
Sic ol t:oXit£uo'[JI.£voi dicuntur religioni deservientes , sacerdotes et moiiachi, ut 
monui ad Schol. iu Gregor. Naz. col. 906 (9). De verbi numero singulari cum 
pluribus nominibus copulato vide annot. in T. III. p. 10 (813). 

P. 36 (827). £?xa\c7:\ Tddxpat9V£?£l'Y)Tt5pit>), xa\ KioTj 
SixaioauvY) tc Ta.yixc/. a£iji.vuvo'[jL£vov] Petavius vertit: quamvis alio- 
qui integerrimus sit hominum ille convenlus , atque omni se probitate iustitiaque ven- 
diiet. Tu , sublata post ^iw virgula, to] cum ai[jLvuvo'[Ji£vov coniunge et locum 
sic verte : quamvis ille conventus vitae ratione et omni probitate ad morum integri- 
tatem ornatus sit. S£,uvuv£a!3aL hoc loco est passivum, ornari, non mediura, 
gloriari: alioquin dicendum erat : iTz\ tw ^itp xa\ iizi. TcdoT) Stxaioauvr) a£,uvu- 
vd[X£vov. De circiimlocutione eVy) a£[xvuvd(X£vov , pro a£(JLVUvoLTO , vid. annot. in 
T. n. p. 280 (544). 

P. 38 (828). £? SoxouaL T:dvT£C dTiY)XdaSa(.] 'A:rY)XdaSaL , pro 
dT:£XY)Xda5aL positum , adiiciatur exemplis nCjzlectae reduplicationis , collectis a 
Lobeckio ad Phrynich. p. 33. 

P. 40 (829). tosTtep Tiap aT £Tp i [j.[jl ev y) ? ^auXY); -(^j') oi.iy.6 i tq 



86 SYMROLAE IN EPIPHAN. PAN. 

Xptofxot] Petavius vertit: nequissimae mulierculae more , quae fucis coloreTn adul- 
terat, quasi scriptum esset : ulmtp ^aw.T) yuviQ TictpaT£Tpt|ji|i.e'vr^ t6 ypioii.^. Sed 
legeiidum: (Scrtep KapaT£TptjJ.|i. e v o s ^auXv]; yvwMO^ t6 ipwixoL, tanquam per- 
fricatus fuco mulieris nequam , id est fucum facicns iii disputando. Simili com- 
paratione utitur Melhodius ap. Epiphan. T. II. p. 262 (.56.3) loco a me emen- 
dato. Audacius etiam Epiphanius T. III. j). 460 (1065) Tiaaa ... aipeat? ^au- 
Xt) ywTi. 

P. 40(829). |j.apTVip(a; (f>£pt>.^ o y tridSai; inriyyziKaTo y.ara 
Tc5v a£\ TToXXay. i? Tipo? auTov avTi^aXXo'vT(i)vJ Pelavii emendalio- 
nem , qui xaTa twv pro viilgato y.a\ yap twv rpj^oni ius.sit , confirmaiit aiinotata 
iii T. 11. p. 242 (532). 

P. 40 (830). (JcTtxT-fJcauToG uTiovoia? p£[ie[iv)Xti);jL£'va] \it- 
(Iti^iYlXtoiieva cl. editor de suo dedit pro vulg. p£pXY);j.£'va. Exstant qiiidem apud 
Suidam v. p£'[3Tf]Xo; ista : p£[iY]XoiivTat , [jtafvovTat. Sed magnopere displicet in- 
auditum [i£ji£[jTf]'Xw[JLat. Legere malim : toc Ta ty] auToO uTiovota [i£^Xa;jL^i.£va, 
coUatis supra dictis : ovTa dl auTOu xfi £vvoia :rapaTi£TT:otT;ij.£'vto; voou;ji£va. B£- 
pXa|Jt,a^va onim idem valet ac Ti:apaTr£TT:ofr];j.^vcoi; voo\j,a£va. De confusis Z ad- 
scripto et 5 vid. annot. in T. II. p. 266 (.566 j. 

P. 40. sq. (830). Tot iJ.£v £?? XptOTov t-^v Staipeatv Tcpo?- 
otTtTUv, Tot 8e e[? t6v Xo'yov a'v(OTaTco avaXoYOu;jt£va] Legendum : 
txvaXoYOu;jL £ V ? , scil. ttqv Sta(p£atv. De locutione avaXoY£ta3a( Tt e"; Tt, ad- 
numerare cui quid, vid. annot. in T. II. p. 626 (748). Non multum dillert iuxta 
positum Tipo?aTCT£tv Tt el'? Tt , atlribuere cui qnid , de quo vid. annot. iti T. II. 
p. 674 (775). 

P. 42 (831). X. al tov [Jtev TiptoTov av!:)p(OTtov t6v 'A8a;jL ix yri^ 
elvat io'iy,6'), t6v (5£ 8£UTepov ccti' oupavou. Kai Tot y^ avSpto- 
Tiov XeYWV, OUK it, oupavou 8c v] adtpH xaTape'[iT]>{£v — ] Interpun- 

gendum : xal tov [jIv a:x' oupavou , xatTot yt avbpcoTiov Xe'Y(OV. Oux i^ 

oupavoij 8e t^ aap^ y.aTap£'|iY]X£v — . KatTot y^ {""o ^"'g- ^•^■'- '^o^ Y^ scribo, 
coU. annot. in T. II. p, 608 (739). 

P. 44 (831). "ilq tpiqatv auTo^d ocYupTT]?. Kal a u t 0' ? tp y] ;j.t 
etvatT6v XoYOVotTt' a'py_if)? — J Haec ita puto relingeuda esse: "12; (pif]- 
atv OUTO? d aYUpTT]; , xa\ auTO? 9Y];j.'. cet. 'ili; — , xal breviter dictum pro 
tJ; — , ouTto xa\ — . 'At:' apx,in? hoc loco , p. 176 (905) et alibi , recte ; ple- 
rumque una voce d^Kapfi]^ negligentius scribitur , etiam iis locis , (juibus aTC 
a'pXTn? unice verum e.-st. Sic p. 178 (906) otTcap/^ifi? eco; teXou;. p. 222 (931) 
aTzapx^T)? otx^pt Te'Xoui;: at recte p. 176 (905) aTi' ctpyT); axp^ TeXou;. Neque 
ferri potest p. 254 (949) otTcapyT]; tou \6yo\t. Adde aiinot. in T. III. ]>. 642 
(129). 

P. 44 (832). ouTto; 6ta tou fStou Xoyou d TtaTi^p 8ta tou 
ovTo;^v auTw XoyidiizoLriGtTaKd^Ta.] Aoyui ed. Rasil., XoYOu ed. 
Petar. Sed XoYW cum praegressis Stdt tou Z8(ou Xcjyo^ minime concinit , et Xd- 
You otiose repetitur , quoniam verbis 8td tou ovto; £v auTto epexegesis priorum 
8ta Toij ?6tou Xoyou continetur. Itaque XoYW deleatur. 

P. 46 (833). ^Et^oTepov] Vid. Wner. Gramm. Idiom. N. T. §. 11. 2. b. 

P. 46 (833). ''EXiyyti ae 6e d auTd; a'Yto; Xoyo?. w; cpdtaxet 
xupio; Ttepl Toij T;:veu;j.aTos tou otYtou' d;j. oXoyw^* auT6 Y^''i~ 
atov ttJ; auToij SeoTTjTo; <pT]ai — ] Oratioui claudicanli ita succur- 



SCRIPTA!: AR ALB. [AHNIO. 87 

rendum puto , ut viigiila pro |J.£'af) post ayiou ponatur et cpr,af. deleatur, w; 
autem de ratione caiisaque (ut Lat. quia , quippe , nlpofe) dictum accipiatur. 

P. 46. sq. (833j. ^tcsiSv] ?e — — y. araXe ivjj w.] Haec multis modis 
corrupta sunt et sic refingenda esse videntur: 'EtolStq Ss — dXtptioii , ^wpa- 
wiQffSTai §£ — avaTpoTTT^? • euaXwTov — xaxoTitaTta • Sio apxsTtoc — £?pTf)[i.£va, 
ov (0? (XTio Y^? avacpijaav xvtoSaXov aTOvo'v t£ xa\ aSuvajjLov — xa-aXetiJxi). Lon- 
gior protasis cn£'.STQ §£ — xaxoT^taTta voce Sto coliigitur. Particula Sk, post 
^iietSY] repetita, neminem Graece doctum male habebit. Vid. Stallhaum. ad Plat. 
Rempubl. VI. p. 505. A. Pro l,'/^£'. maie vulgo eyetv legunt. "Ov O)? sciiben- 
dum esse , cl. Oehterus recte siispicatus est. Nihil Epiphanio usitatius , quam 
in haeresium clausuHs Ibrmulas ToijTOV xaTaXst^^to , TOUTOV TrapeX^uoo.uat et simi- 
les ponere, similitudine plerumque adiecta , qua haereticus cura bestia compa- 
ratur. Verbi causa conf. p. 188 (912) Ka\ toijtov §£ T:ap£X3dvT£; (o?7:£p xav- 
3apov , ■!] xaviiapiSa , t]' tov xaXo\J|JL£vov [3our:pT]aT'.v xvwSaXov , xaTa!iJXa!aavT£(; 
Tw ^xxXYjataanxw eSpa-.toiJiaT'. xa\ tt) tou i£0'j SuvctfAei , in\ Ta? £^? T:aXtv ito- 
[i.£v. Quum veio verbis t) to'; tA]Xiyya. tJ (■)? ^VT£pnovY]v priora resplciaatur, 
necesse est, scribalur to; ano yy]? ava^uaav xvioSaXov otTOvdv T£ xal aSiJva;j.ov 
pro vulg. to; arzd yr[q a!vacpuaavTO? xvtoSaXou ctTovou (ita Oehler. pro vulg. aTo- 
fjLOu) T£ xat a8'jvaij.ou. Vel hoc uno exemplo, cuiusmodi sexcenta alia repe- 
riuntur, saiis eddcemur, quam corruptum Epiphanii opus ad nos pervenerit. 

F. 54 (837j. n apa iT) ao (j.a t Se toT? Tt -apa to otX-rjit- 

vdv £;: t ';^ £ t p u a t.] In loco corriiptissimo ideoque obscurissimo iilud saltem 
patet, verba lIapa3-r)ao[j.at Se — — tva £'v Tiaatv T]fJL£t; tt]; ctXT^ieta; ;j.ti8£v 
TiapaXetvjJavT^.; 8£(^(0|J.£v OTt cet. unius periodi ambilu contineri, ista autem: 
o'JTo; yap T]v d — — eJxtov , nonnisi per parenthesin poni. Itaque totus locus 
sic est emendandus et inlerpuugendus , ut iunctura periodi restituatur. Qua de 
re nondum satis licpiet. Ne quem vero iiluJ male habeat, quod post nume- 
rum singularem -apaiT)'ao[J.at pluralis in eodem subiecto ponitur: haec licentia 
Epiphanio cum optimae notae scriptoribus communis est Vid. annot. iu lo. 
Glyc. De V. S. R. p. 78. sq. 131 , h. et conf. Epiphan. T. III. p. 68 (844) 'O; 
ouv Ttov -po£tpT)ij.e'vtov -avTtov TT]v -J^T^YTiatv 6t£|TJXjO[i.£v Ttepl Tou auTou Map- 
xc'XXou , KapeXeuaofjiat xat toOtov. p. 176 (904) A'.d uTi£p[3T)'ao(j.at xa\ TauTT^v, 
6£d[j.£vo? 3£ou T)[j.tv auvTJito; a^vTtXapeatat Ttpd; tt^v toutcov a'vaTpoiiT^v a::ctvTcov, 
oTifO? cv TT] auT-f] 8uvct(j.£t To iTZOLyytXixoL TeX£ttoaavT£? xaTot TZctvTa auTto eu- 
y^aptaTT}'ato[j.£v. 

P. 56 (838). Su^x^epatvtov Ttpd? tt]v etxdva t-(^v ctTzapccX- 
XaxTov, TouT£'aTt To £xtut:ov xat Tpav£? £'x(j. ayetov tou ieou 
T-i)C 0'Jata;j Asterius Filium etxdva Dei vocat , secutus Apostolum II. Cor. 
IV, 4. Coloss. I, 15. Apposite Gregorius Naz. Orat. XXX. p. 554. C. E?xcov 
61 (8ox£t [iot Xrfeabat d utd;) , to'^ d[Jioouatov, xat oTt touto £x£tir£v , aXX' o-Jx 
Ia. toutou TT:aTT)p cet. et ad eum Elias Cret. Comin. Cod. Basil. fol. 143. r. touto 
to ovo(j.a (nim. eJxtov) eaTt (j.£v txTid tt)? XeYO(j.e'vTi? ao^ta? aoXo[jt(ovTo;. -q tl- 
x(ov Ya? ^■'lat tt)? otYa&dTTjTo?. iip-rioaTo Se TOUTtp Tto o'vd[J.aTt xa\ d 
[i£Ya? ocTidaToXo; iizX ^piGTO^ auTov (f. I. ipiaTiZ auTto) , £vapYto? Iv ttj TCpd? 
xoptvitou? auTou 8euT£pa ^TTtaToX-r] ouTtoat XiYtov — o? £aTtv etxtov ToiJ 
Seou. £Jxdva 6£ vuv ou ti^v fj.t[j.rjTtxr|V , txXXa tt^v ^uatxT^v XeYet. Quod au- 
tem Filium Asterius hcc hico et p. 60 (840) Dei e?xdva aiiapaXXaxTov 
vocat : iit eadem re voce ctTcapaXXaxTO? utitur Gregorius Naz. Orat. XXX. 
p. 554. C. £vTaij5a 6l ^wvto; xa't ^toaa (^fxtov) xa\ TtX£'ov £'j^ouaa to ccTiapaX- 



88 SYMROL.\E IN i:i'll'HAN. PAN. 

XaxTOv •?, Tou 'ASaiJ. o' 2r;^ x.ai xoO yevvwvto; TiavTo? to ysvvwijievov. Adver- 
bium aTiapa/.XaxTWs '>' fadem re ponit Acacius ap. Epiph. p. .'38 (839). Fre- 
quens usus vocis anapaXXaxTos in dispntatioiie de Ueo ap. Aelium Epiph T. l\\. 
p. 216 (928). 218 (929). 220 (930) et ap. Epiphanium ipsum p. 238 (940). 
288 (969). 312 (984). 314 (984) et saepe aiibi. Piaeivit lacobus Epist. I, 17. 
docens , Deo nullam irapaXXaYiQV inesse. Iii relicpiis , quae sunt Acacii cnntra 
Marcelhm disputaiUis , adverte adiectiviim IV.rjTto? , de quo dixi ad Lliam Cret. 
col. 768 (11). Adverbio ^xtutxo); utitur Acacius p. 58 (839) To 8k aTrapaX- 
XotxTW? dtzia oux, olov ti y.otX a^YSvvqTu? , aXX' oti ^xTUTtw? (male vulgo ix.- 
TUTicSi;) xal axptpw? (i)|i.o'.(0[jLcVif]v (leg. uij.oia)[JL£VTi , scil. iaxi) Trpo; -aTpixiqv 
ttYaiorQTa. Vocem Tpavin; alligi ad Eliarn Cret. col. 774 (15). 'Ey.|JiaY£fov 
hoc loco et p. 60 (841). 62 (842) est imago expressa. Yid. Wytlenbach. ad 
Plutarch. De Is. et Os. p. 373. A. Consimilis est ecclesiasticus et a loanne Ev. 
Vi, 27. profectus loquendi usus, quo Filius Dei acppaYU vocatur. Conf. Gregor. 
Kaz. loco cit. ibique Eliam Cret. Comm. ed. Paiis. col. 822. A. B. Synes. Hymn. 
V, 61. Xaipot?, w TCaTpo? a^p-fjYiv 

P. 56 (838). ToO Y^P PaatXid); toO ,u.£YaXou t-(^v eJxova Xa- 
P to V oc^uia xal aieo^TYiTi cet.] Attende rari usus formulam Xa|J.[iaveiv t£ 
Tivi , aliquid rei alicuius notione comprehendere. Yerbo Xafjipavetv respondet Tzt- 
ptYpacpeiv in sequeutibiis : Ttqv Y"^-? s(xo'va Tou ieou o.'^(iit>x uepiYpa^a; cet. 

P. 60 (840). )(^ti)pwv T-i^ apvriaec TV];Toijaci)TYipo?Tf)fJitiSveJ- 
xovo? xal ouaia; xal ttj; ijlovoys^^oO; uto'T7)To<; cx TraTpo? xal 
Tti)v TipuTOTOxiuv TKxaY]? xTfaeo)? xa\ Tfi; ^x }JiovoY£VoO? [jlo- 
voTTjTo;] Petavius ywptjv Latine interpretatur longius progressus- Sed vide, 
ne xaTot post ty] apVTjae'. exciderit. Xtopeiv xaTa t'.vo; cst invadere aliquid. 
Similis est locutio cpe^peaiai xaTot t'.vo; , quae exslat p. 264 (955) etTrep xa\ 
auTOt xaTct Tt5v auTtiSv ^vey^bcciiJiev. p. 276 (963) xaTa tc3v otfJicpoTe^puv cpe^pe- 
oSat. p. 280 (964) xaTot tc5v auTc5v cpe'peaia'.. et saepe alibi. Ista vero: 
TTf)? ix [AOVOY£V0u? fjio V o' T-/] TO ?, refcruntur ad illa p. 56 (838) o' TCaTY]p o' 
YevvY]aa!; i^ eauToO tov fJLOvoYevYJ Xo'yov . • [j. o' v o ; |j. o' v o v. et ibid. apvY]ad- 
[xevo; Tov Seov ^x beoO Xoyov ovTa tov ulov xat [jlo'v o v £x [xo' vo u. de quibus 
dixi ad T. 11. p. 598 (733). Quamquam noslro loco singulare est illud, qnod 
citra consuetudiriem Pater , non Filius , |jlovoY£vy]; vocatur. Deinde verbis tcov 
7Tpti)T0T0X'!ti)v TiotaY]; xTtacto; respiciuntur iila , ex Col. I, 15. sumta, p. 56 (838) 
Tov [j.ovoYevY) XoYov xal -KptOToToxov TcaaY]? xTtaeti);. Sed :ipa)TOTox£ta)v quam 
:ipC[)TOTOXtt[)v scribi malim. Tdc TtpciTOTOxeta eniin, id est ius vel dignitas primo- 
geniti, formatur ad normam vocabulorum TiptOTetov , otpiaTefov , Ti:peapetov et si- 
milium, neque ad illud genus pertinet , ex qiio est o'^UTCxtov cum similibus. 
Itacismo vero Tipa)TOTo'xta |)ro TtptJTOTO/.era scribitur, quemadmodum ipyoilLu) pro 
£pYaX£'!tp , T:po;ti)TTtot; pro T:po;ti)T:etot; perperam scribi vidimus annot. in T. II. 
p. 624 (748). Eodem mendo in Epist. ad Hebr. XII, 16. Tot TTpciTOTo'xta vulgo 
scribitur. Et mendosa et genuina vocis scriptura in Alexandrina Versione Vet. 
Test. deprehenditur. Vid. Schleusner. Lexic. in Nov. Test. T. II. p. 785. sq. qui 
tamea 7rpu)TOTo'xeta pro TtptoTOTOxeta perperam scribit. 

P. 60 (841). xat66?Y]; auToSo^tav] Legeudum : auTo8c'^av , coll. 
p. 58 (840) xal 5d?a oux ado^tav Y^vva, aXX' auToSo^av. De mendo monui ad 
T. I. p. 410 (222) tibi id genus vocabula attigi. 

P. 62 (841). ouSe TpfTOV i^OYpacpov £{;otY£0 TptTOv CwYpaqjov 



SCniPTAE AB ALB. lAHNIO. 89 

eum , opinor, dicit , qui est TpiTO? ar:6 tt^; aATQ.eia?, secundum Platonem He- 
pub. X. p. 597. E. 

P. 66 (843). y. aTci -po^Xi^ivJj-. n tt: aar]? tt]? avSpWTCsfa? c?u- 
OSUi;] npcc).r;ijj'.v loco vulgati TtpdX^rivtc.v reponendum esse , pulcre viderunt 
Cornarius et Pelavius. In declaranda Christi £vavSpo)7:T\a£i vox 7tpo'(;XY)4''-? so- 
lemnis est apud Palres Eccl. , qui Christi corpus TZpookrnxixa nuncupant, idque 
eum 7Lpo?Xa[j:pav£'.v docent. Vid. Elias Cret. Comment. in Gregor.Naz. col. 813. 
B. C. In Vita Barlaami et loasaphi (Boissonad. Anecd. T. IV. p. 164) haec 
exstant: tw •;ipo;XTl|ji.}ji.an •{'^(^(jy.oiJ.t^) auTov (sc. Christum) -aSo'vTa xa\ tk- 
9£VTa. Ibi glossa ad tw -po?XY],a!J.aTi recte : t)TOi t"(]i aapxi. 

P. 68 (844). zii Ta? S^t^? dtaaxo-n:T]'ao(Jt.ai] De voce s.U in i'tt 
mutanda monui ad T. II. p. 318 (574). Ta; i^T,? intellige Ta? e?T^c al ps- 
aet?. Vid. annot. in T. II. p. 684 (781) et conf. p. 142 (886) M Ta; £?•»]? 
op|J.Tiaw!J.£v. p. 188 (912) i-\ Ta? it,riz -aX'.v Utojjiev. p. 328 (993). 

P. 68 (845). 8iaaxo~-<)'aM[ji.£v Ttw? tiv£; t^ij. '.ap^t^oviaiv] 
Quemadmodum Semiariani , 'H[j.tap£iavo\ vulgo vocati , interdum etiam 'H[JLia- 
peioi audiunt (conf. T. 1. p. 12. T. III. p. 2, 808. 68, 845. 540, 128. 547, 
148) , ita iidem non solum r]fj.iap£iav(5£w , sed etiam T)!J.tap£(?£tv recte dicun- 
tur. Arii vero sectatores , qnippe 'Ap£iavo\ nuncupati , ap£tav'!^£iv dicuntur, ut 
ap. Epiph. T. II. p. 4 (809) == T. III. p. 576 (149). 

P. 68 (845). w?T£ ■Kpo?(i)Tiiois Ta? EauTwv o^ziq £-n:ixp\j- 
UT£tv] Pravam scripturam Tipocco-'!ot; notavi ad T. II. p. 624 (748). 

P. 68 (845). TT^? 'H[xtap£itov TauTT]? tt]? alpeaeto; TipoaTa- 
Tai] De delendo repetito articulo t^<; obiter monui ad T. I. p. 392 (211) ubi 
tralatam vocem TtpoaTaTT]? illustravi. 

P. 72 (847). £fj.7:o8c5v yev^aSai] Apage mendosum ^fXTCoSwv: re- 
scribe iixizoSti^t , de qno videsis Loheck. ad Phrynich. p. 414. 'EHTCofitov ytvfi- 
aiai, , pro iXTCoStov yiv^airai mendose scriptum , notavi ad Eliam Cret. col. 
892 (9). 

P. 80 (851). b ; o u S k X d y o u a ^ t o f d [JL a y. a' p '. o ? H a u X o ;. A t d- 
Tl cet.] Virgula pro puncto posita , StoTt — scribe. 

P. 88 (855). xaTa tt^v SeoTTjTa xa\ a a tofj. aTo TT]Ta] 0£6tt]i; et 
aatouaTdTr,; sunt ex eo nominum genere, quod , his quidem neglectis, Lohech. 
ad Phrynich. p. 349. sqq. illustravit. Nominis aatO[j.aTdTT)? esemplum afferunt 
ex Origene Comm. in cap. I. loann. p. 39. Eiusdem notae sunt Theologorum 
vocabula , in Lexicis omissa , aYYEAOTT];, avSptOT^dTT];, TiaTpoTT];, •■ji6rt]q, d(j,oo\j- 
atoTT]? , quae Loheck. item ueglexit. Elias Cret. Comm. in Gregor. Naz. Cod. 
Basil. foL 249. r. £T:tvoia .. (Jidvov vooijp.£v tt]v aYY^XdTTjTa tu)^6v y.a\ tt]v 
av5pt07tdTT)Ta. Ibid. ovt£ .. 7:po?(OTi:;y.T]v U£ptY?a9Tiv Ivvofiaat ToX[j.(i5[J.£v, 
o'jT£ T07ttxT]v SiaaToatv , out£ Tt Ttov aXXtov aqjoptaTtxoSv ?6toTT]Ttov , 7iX-<]v Tia- 
TpdTT]To; xa\ uIott^to; xa\ exTiopeua^to?. Id. foL 74. vs. aTidS^t^ts • • 
£vapYT]? ttIc Toij TtaTpo? d[j.oouatdTT]TO? t] toij utoij Tcpo;T]Yopta TtiaT£u£Tat. 
Praeter haec vocabula Lexicis addatur veavtdTT]? ap. Epiphan. T. III. p. 578 
(150). 

P. 94 (859). c [J.T] T £ Ifx T tvo; tov , xa\ to t ; ou a tv aiTto ; to v.] 
Mt^ T£ male vidgo ; scribendum [Jit]T£, siquidem [J.T]T£ — xa\ non minus recte 
dicitur, quam {J.t]T£ — T£, dequo vid. S tallbaum ad Piaf. Rernpubl. VII. p 538. E. 
Simili mendo out£ in ou T£ dividitur p. 172 (903) ubi vid. annot, 

P. 94 (859). ^Ti\ TW TOiouTti) ^pfOTtff(X(d] 'EptOTtafio? nihili vox 



90 sYMnor.AF. in i.impman. pan. 

est ; scribendiim £pWTrjijLC(Tta|JL(i]i aut £p(onf) jjj.u , qiiae nova quidem \ ox est, 
attamen analogia se tuetur. Vid. Lobeck. Parerg. ad Phrynich. p. hli>. sq. iibi 
advertas Menandri vocern dya.T7(]aix6i. 

P. 96 (859). 'O 8£ ul(3? .. ,u,£Ta t(ov aXXciv euaepto; /. aXei- 
Ta( opTo? xa\ ^(i)-q xai c(v<zCTTaai?, l.'Tt xa\ Xdyo? ovofAai^eTai, 
izztiSri ep,y. iqveu? iaT'. T(5v tou ieou PouXy)jjlo(T(i)v.] Oratio parum 
cohaeret. Nisi forte Se post £ti excidit, scribendnm : [j.£Ta T(i)V aXX(!)v , (o v 
euaeBto; xaXetTat apTO? xai Cwtq xal (xvaaTaat?, ?ti xa\ Xo^yoi; o'vo[xd(?£Ta'.. "^Ov 
post aXXcov faciilime intercidit ; de atfractione pronominis reiativi, qua lov pro 
ols ponitiM , vid. aniiot. in T. II. p. 564 (714). Noniinis Xdyo? , ad Chrislum 
translati, parem rationein reddit Elias Cret. Commeiit. in Gregor. Naz. Cod. Basil. 
fol. 142. r. (d ulc;) XEyiTai Xcyo; . . xal Std to £^aYY-XT(xdv , Ta TOTpixa 
iQp.iv ^^aYY^fXa; pouXY^uaTa. Fontis ap. loann. \iv. I, 1. idem Comment. coi. 
821. C. ed. Paris. nos commonefacit. 

P. 98 (861). TouTwv fi ( £u X p '. VTQ [Ji^v (ov] Aiigmentum omissum est, 
ut in euSoxetv , v c. T. 111. p. 450 (1059) euSdxT^aev. Vid. Winer. Gramm. 
Idiom. N. T. p. 66. Aiii iu in Steuxpivefv augere .solent , in qiiibus est Elias 
Cretensis , qui idem facit in dcipliciter compo.sito TipoS'.£uxp(.v£'rv inqiie adverbio 
8iT]uxp'.VY]_u.£V(o;. Vid. in eum annot. col. 782 (10) iibi typis perperam exscri- 
ptum upoY]uxp'.vf]iJi£va pro T^poSiT^uxp^.VY^ijLtva. Ibidem de verbi usu in re dia- 
lectica dixi. De praepositione iii verbo 8(£uxp'.v£tv vid. annot. in T. II. p. 300 
(554). 

P. 100 (862j. TTQV xaTa tt^; txxXT^ataaTtx-i^? 7itaT£a)? (x£- 
SoSiav] MeboSiav codd. mss. et ed. Basil. tum hoc loco , tum p. 108 (867) 
exhibent. MeiJoS^fav Petavius boc loco ; |j.£ioSiav tamen i(iem p. 108 (867). 
Verum enimvero .scri])tura [jLeioSia itacismum olet , cuius vestigia plurima in 
Epiphanii libris mss. reperiuntur. Conf. modo annot. in T. II. i). 624 (748). 

V. 100 (862). E[ Y<^P ^'o^fci TudtvTa .. i'aTtv ojjloio;, (o;:i£pouv 
iaTLV o' ulo? T (0 ~aTpl o(JLOto?] l.ibri vulgo o>;;T:£p ouv, quod in (o;:i£p- 
ouv commutatum nollem. Nimiriim voces (o';z£p ouv, (0?::£p ouv xa\ et to^Trep 
xa\ inserviunt interponendis ciuintiationihus iis , qiiibiis praegressae hypotheses, 
particuhi zi introductae, coutirmantur , .sive piiuiitiato conditionali rei^etito, sive 
eius verbo tantum posilo. Prior ratio lioc ioco usu vi-nit, ac sati.s erat dicere 
tocn:£p ouv ?aT'.v. Adde Athanas. ap. Epiphan. T. III. p. 344 (1001). Posterior 
ratio obtinet ap. Epiph. T. I. p. 236 (122) iibi verba cocTiep ouv xal irjaav in 
cod. Ven. male oinissa sunt , et in Aetii verbis ap. Epiphan. T. III. p. 222 
(930) = 314 (985) E? Sl to Ttpd tou i£ou fJLT,6£v dr], (O^TCep oux IfoTt, To 
Sed; xal to aY^'"'''^'^^'' "auTOv SY)Xof. nbi ouv ante oux excidisse suspicor. Adde 
Epiphan. p. 318 (987) EJ yap auv beco to ^ed?, (o'; xa\ l.'aTt, xa\ to dyiTfq- 
Tov TCpo?(£Tat Tov ytTtr]T6') ulov. p. 320 (988). Vide lacobs. Praefat. in Aelian. 
Hist. Animal. p. XXV. not. meque annot. in /o. Glyc. De V. S. R p. 78. 135. 
ubi parem usum particnlarnm ut et sicut comparavi. ,\dde Cic De Republ. III. 3. 
siut — isti — magni homines, ut sunt: — sit haec quaedam sive — inventa, sive — 
tractata res , sicut est. Ceterum parliculae toc:t£p ouv \i. 98 (861). 104 (865) 
noii magis recfe, 411.1111 nostro loco, in unum conflatae sunt Vid. lacobs. Praef. 
in Aelian. H. A. p. XXIV. sijq. 

P. 102 (863). 'i2 ; d Ttapax Xy) to c — — £ (o p a x £ tov TzaTepa.] 
Interpunctio ita refingenda est : 'O? d TtapaxAYjTO? - — d uld;' ouS£\? "{ixp — 
dylut • ouTO) xa\ — £copaxe tov uaTEpa. 



SCRIPTAE AR ALB. iAHNlO. 91 

P. 104 (865). a|J.a p TY^ T'. X co ; oJx. £x. ■. v t Ct o] Adiectivum a,u.apTT)Tt- 
XO?, quod occurrit p. 164 (898), in Lexicis consignatum est ; abest vero ab 
iisdem adverbium a}j.apTT]Ttx{5(;. 

P. 106 (865). FA yap itaTpi. "Q?t£ Tip ox e TcjiJa'..] 

Virgulam pro puncto post KaTpl pone et WCT£ scribe. 

P. 108 (866. 867). 'EtceiSi^ TO >: v u v ipriao [itia. IlptoTOv 

(jiev oiiv — — ulo^v. "ETCSiTa — — axouovTe? auToO XeyovTo? 
cet.] Orationis misere discerptae nesus ita restituendus est , ut interpungatur : 
'ETtetST] Toivuv — — ipria6i}.t'iiot. • irpMTOv [ih oiJv — — •ulov , iTOiTa — — 
axouovTe? auToiJ XeyovTOs cet. Sic axouovTE? , quod non habet, quo referatur, 
ex verbo )(pTf]50(J.i!3a apte suspensum eiit. Oratio longius excurrens postmodum 
coiligitur verbis ; Ka\ Sia toOto — — toutoi; xa\ ael y^ p t] ac' jjl eSra cet. 

P. 108 (867). xal aTta^^t ttt, ; xotvoTifiTO? T-i]? Tcpo; Tct Txotir, - 
(xaTa (toC?) tov utov tou TtaTpo?] Parenthesis cum uticis comniu- 
tanda , quibus Petavius TOtc recte inclusit. 

P. 116 (871). xal i^ji^Q^raiQ Tipo? aXXYJXou? ^^iptav] Lexicis 
adiiciatur nomen ifppia., quod post pado et p. 402 (1033) recurrit, Pkiralem 
iyppiai habes p. 140 (885). Vid. Lobeck. ad Phrynich. p. 343. qni tamen hanc 
vocem , ut sexcentas alias apud Epiphanium , neglexit. 

P. 118 (872). ouxETt ouTe aJSotTtvt xaT£)(^o'(7. evot, out£ fv- 
8aXX6[j.evot aTT:o' Ttvo? TCpo^Ta^ynaTO?] 'IvSaXXeabat alias idem valet 
ac tpavTa^eaiat. Vid. Tim. Lex. A^^oc. Plat. p. 150. et Ruhnken. Hoc loco ver- 
bum insolita notione et structura ponitur. Petavius vertit coercere , cumque ista 
verbi notione , ab ipsoficta, vulgarem infeliciter ita copulat : neque mandalo 
ullo coerciti simulationem quandam ac speciem prae se ferre cogunfur. Tu vero 
mecum scribe: ouT£ avjeXxo'(i.£vot UTio' Ttvo? TtposTayiJLaTo;. Transiatum 
a'v!ie'Xx£'.v Creuzer. ad Plolin. De Pulcr. |). 254. illustravit. Ceterum Petavius 
proxima: e?? t6 (j.t] . . . 9£'p£ciat, quae ad iiia : i^TCiZ-oi. T:apaiT(]CJO(Jiat, pertinent, 
cum verbis : ouxETt . . . Kpo?TCi(Y!J.aTo; , interpretando temere conflavit. 

P. 120 (874). 'A TcoXX co V to; 4 k t a x o tt: o ? 'OtuptYX°^] Mendosa 
est scriptura 'OguptYXOU editionis Basii. et librorum mss. P»ecte Pelavius 'Ocu- 
puYX.OT^. Conf. Stephanus Byz. 'O^upuYXO?, TicXt? AtYUTiTou, Tt(j,(i5aa tov 6[i.(6m- 
(J.OV Syiuv. o' TioXtTT,; 'O^upuYy.tTiQi;. Aelian. Hist. Animal. X, 46. et lacobsii ad 
eum annot. p. 366. 

P. 122 (875). eaTat auToT; auT-r] t| ex^eat? £za(j:90T£p t- 
^ouaa Tot? Tipd? §uo ay_£'a£t?] Adiecta verba Ta? Kpo; Suo ayjati^ salva 
sententia omitti poterant , quoniam £7ia(J.90T£pt?£tv per se dicitur, quod in 
utramque partem accipi ])0le.st. Vid. Ruhnken ad Tim. p. 108. 

P. 124 (876). TiaueaSat T-ij? Tiept to XeY^tv aYWvta?] 'AYtovfa 
hoc )oco est peroratio , in qua declaranda aYWV magis usitatum. Vid. Ast. An- 
not. in Plat. Phaedr. p. 567. Voce a^mla pariter usus est Himerius, a Wytten- 
bachio Ind. Graecit. Plut. h. v. laudatus, Orat. IV, 3. p. 460. w?7rep Tt (j.£'Xoi; 
TT:povd(j.tov izph ty]? aYcovta? aurr]?, 'ATTtxov u(j.tv aT:oT£'!vM StTf]'Y"'](J.a. 

P. 128 (878). nXaTuv::;-f) vat Set T-rjv xapStav, •»] [j.£'XXot Ttc 
XptaTov £(J.T:£ptTiaTOu vTa ycop£fvJ "Ht cl. editor cum Cornario pro 
vulg. •»](;• Magis placet ti , quod Pet.avius scribi iussil ; sed (j.e'XXct pro fj.£'AXot 
insuper reponi velim. Videsis mea in Nov. Annal. Philol. Vol. XLIX. Fasc. II. 
p. 391. sq. 

P. 130 (879) el' tcwc Su v y] ;3e tt] [j.£ v Sta tcov xaS' Y](j,ac to 



92 SYMBOLAE IN KPIPHAN. PAN. 

uTikp Tr]H«c xaraXaperv xal Sia tcov ^'''woxotx^vwv cpavra- 
oiJTtJvaLTaaYvooufxeva, •if)p£|i.a xo\ xaxa !JLixp6vaT:dT(5vq)a- 
veptSv upo; tcc xexpit(JLfjLe'va 7:popc(ia?ofJLevoi.] Tot unep •nVa? pro 
viilg. To UTtep TQ. legendum esse docui aiinot. in T. II. p. 712 (797). Sic Ta xaS' 
T^fjia? , res humanne el seusibus suhieclae , et Ta UTiep 'qii.oi^ , divina , sibi opponi 
solent. Vid. annot. in Eliam Crel. col. 835 (2). <PavTaC£ailai Petavius recte 
inlerpretatiir informare noliliam. Y id. Creuzer. ad Plolin. De Puicr. p. 136. llla: 
Tqpe^fjia xa\ xaTa fJLtxpov dno Ttov ^avepwv Tcpo? Ta xexpufifxeva TTrpojiipa^ofxevot, 
aliqiiem colorem Iraxeriuit ex Plat. Keipubl. Lib. VII. p 533. D. t6 tt^; ^'^X^^ 
ofXfjLa . . . Y]p^|jLa Qxet xal avotYCt avo). Ceterum pro vulg. T:po,3tpaC6fJLevoi legi 
malim Ttpo;|?tiia^6tJLevoi , collata annotatione in Eliam Cret. col. 837 (6). 

P. 1 32 (880). i^£'o;Yap oCJTt, \x.ri -tOs ^x T-i]?T(ovctxaTaXin- 
rcTcov 9tXov£txta; xa\ t:q? tcov avecptxTcov ^ir]TiQ'a£co? eJ? [iu- 
j6v otaepeta; £|X7T:^a(oiJLev.] Hi.sce verbis aperta inest imitatio Platonis 
Parm. p. 130. D. Setaa; fJLir] itOTe el'; Ttva pubov ^Xuapiai; £|XTr£acov Sta^iapco. 
Ita enim hunc locum olim lectum fuisse, tum cx Melelii , lum ex aliorum imi- 
talione intelligitur. Videsis mea in edit. Turic. altera , p. VII. sq. 

P. 132 (881). "OTav ouv.-.TieptepYaCwfJLeSa, xa\ ^iXovet- 
xetv ^Tti/^etpciJfJiev cet.J Virgula delenda est , ut sexcenties alibi- 

P. 134 (881). Tt? yip ^aTtv 6 ToXfJLcov £TitYv(o'aet <j>ua tto !3t) - 
V a t — ;] Scribendum : iKi YvtoaEt- $uatoua!3at ^iit Ttvt est aliqua re superbire. 
De verbo ^uaioco vid. Schleusner. Lexic. in Nov. Test. T. II. p. 1309. sq. Par 
vis et slructura verbi ^avTot^eabat p. 322 (989) outo? yoip ^(jjavTotabt) . . . oux 
ivX Tco eJSevat t6v bEov xaTot TttaTtv , otXXa ^uaet xaTa et6Y)atv. ubi ^avTot^e- 
ffbat fraudi tnit Pelavio. 

P. 136 (883). ^TttXitj^^ifJtoi Suo y^ Tpef? XoYOt] 'ETttXYJtptfjLo; est ad- 
iectivum ex eo genere , quod Lobeck. ad Phrynich. p. 227. tractavit. 

P. 138 (883). Tf) UfJLCOV cTltTeTT)SeUfJLe'vr) xat T£TOpV£UfJLe'vTQ fJLU- 

-OTtXaaTta] TeTopv£Ufj.£'vT] est artificiose elaborala , non fraudulenter conficta, 
iit Petavius vertit. Vid. Animad\ers. in S. Basil. 1. p. 47. 

P. 138 (884). TtTup^tv Tou? ... TtapaSexofJL^vou?] Recurrit p. 246 
(945). 368 (1013) et alibi usus activus verbi TtTupetv, quod plerumque vi pas- 
siva ponitur. Vid. Schleusner. Le.xic. iu Nov. Test. T. II. p. 790. sq. Ex 
activo TtTupetv Epiphanius iiomen TtTupTY); formavit, de quo vid. annot. ad 
p. 360 (1009). 

P. 144 (887). xatT6utouXafjLpocvovJ Tou utou legendum esse (id 
quod cl. edilor vidit) , te docebit annotatio in T. H. p. 632 (752). 

P. 144 (888). TQpxev ix. fX£aou TtpocYjXcoaa? auT6 Ttp OTaupw] 
Sive Yjpxev retinetur, sive otpa? ... xal Ttpo;Y]Xcoaa? scribitur, ut est in An- 
corato , haec nonnisi virgula a praegressis seiungenda siint. Mox poeticum tiu- 
Xa;, quod habet Ancoratus , magis placet qiiam vulgatum et vuigare !iupa?. 
Vid. Valckenar. ad Eurip. Hippol. vs. 1445. et quae Schleusner. Lex. in Nov. 
Test. T. II. p. 798. in Matth. XVI, 18. anuotavit. De sententia verborum : 
TtuXa; •fa'kvia.<; ouvTptvJja? xa\ fxoxXou? otSYjpou? auvSXdtoa;, vid. annot. in T. I. 
p. 156 (75). 

P. 148 (890). Ka\ Mapta [xkv — — SvYjTOu^uotv, outo?y)'v 
cet.] Jnterpunge : Ka\ Map(a fxkv — co? ueT6v y) y^H ' eauTov Sl — Svy)tou ^u 
Otv. OuTo; Y)v cet. , collatis sequentibus verbis : Outo; 6 apTO? cet. et OuTo; 
TO uStop cet. Cum verbis xapTi6v otYtov confer haec in seqq. 6 TY)? aXY)!iou5 ^XTtt- 



SCRIPTAE AB ALB. lAHNIO. 93^ 

5os xapTto;, et o' tyi? dXT)Sou? ilaicL^ xapKo'?. Valentiniani Christum tanquam 
xapTtdv ToO nXY^pwfj.aTO? celebrarunt. Vid. Epiphan. T. I. p. 334 (179). 368 
(197). 440 (237). Metaphora vocis y.apTcd? Marcus item utitur p. 446 (240) 
?va TY]? auTo3ouXTf]TOU PouXt^? cpavipcoljfi d xap-6;. Translato verbo dvt.uav, 
quod hoc loco bis occurrit . Manes utitur ap. Epiphan. T. I. p. 446 (643. 644). 
Vid. Creuzer. ad Plolin. De Pulcr. p. 255. et Ast. Annot. in Plat. Phaedr. p. 481. 

P. 150 (891). cuvLO)] Vid. Winer, Gramm. Idiom. N. T. §.14. annot. 

P. 154 (893). xaTa KveOiJia dYtoauvv]?] 'AYitoffuvT)? edd. Basil. et 
Petav., quod repone, collata annotatione in T. II. p. 428 (635j. 

P. 158 (894). -avotxi] Conferatur Tra[JnJ;T]9l p. 338 (997). Aliis for- 
mae Ttavoixsl, TrafJiilnfi^el magis placuerunt, quemadmodum adverbia in "T exeuu- 
tia in T'. fere variari solent. Vid. Loheck. ad Phrrjnich. p. 515. qui vocem uau.- 
^^TjCpl neglexit. 'AxijLYItI , quod nonnulli dy.ix-q~t\ scribunt , exstat ap. Epiphan. 
T. III. p. 470 (1071). De reponendo dvcStrl monui ad T. II. p. 342 (586). 

P. 158 (895). dTcpiYpa^o?] Melior est altera forma d-epiYpazTO?, 
qtia j)raeter alios Gregorius Naz. Orat. XXVI. p. 481. D. utitur. Vid. annot. iu 
Eliam Cret. col. 888 (14). Apud Epiphan. T. II. p- 424 (632) ^jjiT^epiYpaTiTov 
Petavius , ubi ed. Basil. mendose IjJLTCepiYpa^Sov : fjJLTitpiYpaqjov tamen uterque 
cod. ms. — De proximis : dywpTiTo? . . . TrdvTa ■^z&pitjpiJ.zwq tol T:oiTj|JiaTa, vid. 
annot. in T. II. p. 608 (739). Ista: ToO ^£0U , putide adiecta sunt. Mox no- 
tabis adiectivum verbale /.aTpiUTe'o?, quod a Lexicis abest. 

P. 160 (896). jj.£vouvYe] De hac voce, initio periodi posita, vid, H^iner. 
Gramm. Idiom. N. T. §. 65. 5. p. 460. 

P. 160 (896). 9(i)TeLvd, ^coToSoTa] Scribe : (^WTdSoTa, et vocem 
^tOToSoTO? in Lexica refer. 

P. 164 (898). xav d (Jia p tv]T txd fjv] Malim y], collata annotatione in 
T. II. p. 246 (534). 

P. 166 (899). aTta^ dTcXw;] Praestat scribere dTca|aT:A(i5? , ut est in 
Ancorato et p. 412 (1038). 444 (1056). Vocem ex Hierocle ap. Stob. 462. an- 
notavit Wyttenbach. Ind. Graecit. Plutarch. 

P. 166 (899). p.dpTupas lauTYj? Sizy tipov a a.] Magis placet lau- 
tt) , quod habet Ancoratus. Est enim , ubi oYeipitv accusativum et dativum 
simul secum habet. Confer locos, a Schleusnero Lex. in N. T. v. iyziptji, num. 6., 
annotatos. 

P. 170 (901). "va ix-q dzo aX to jjle ^a] 'ATtoXXtojJLeia, quod habent codd. 
mss. et ed. Basil. , est merum mendum ex eo genere , quod notavi ad T. 11. 
p. 110 (457). Recte Petavius dTLoXtojjLeia. 

P. 172 (902). l'va fJLT^ dfJidpTupov ... TtapeXeuaofJLaLTt^v u^y)'- 
YTj acv] Ne quis fortasse TiapcXeuatOfJLat legendum coniiciat, vid. Winer. Gramm. 
Idiom. N. T. p. 238. sq. qui citat Epiphan. Opp. T. II. p. 332. B. 

P. 172 (902). E? Sc d fjLOvoYevY)? cef.] Aut "Etl ge — scribendum, 
aut , immutata interpunctione, longior protasis hinc ordienda , quae colligitur 
illis: e? TOLvuv vad; ^eou xaXoujj.£;Ja cet. et absolvitur verbis : tl? ToXij.Y]aeLC Tta- 
paLTYJaaaSai — ; 

P. 172 (903). Ou TC Ydp — • Ou tc Yap -] Ou't£ yk? — . Outc 
Yap — edd. Basil. et Petav. recte. Et simplex outc "^oip , de quo cf. p. 256 
(951). 266 (957). 270 (959). 288 (969), et repetitum frequentatur ab Epi- 
phanio , qui omnino cumulare solet enuntialiones particula ■^y.p expressas. Sic 
tOLp ter deinceps ponitur p. 236 (939). 256 (951). 270 (959) itemque out£ 



94 symbolak in epiphan. pan. 

yap p. 296 (973). Mendosum ou le yap recunit p. 202 (954), ubi oure yap — , 
OuSe — .scribfiiidum , et p. 266 (957). 

P. 174 (903). xav t£ £v(ipax.£f, xavTe^vTCoXXcjiJ Kav tc — , 
"/.av T£ — , quod est sfve — sive — , hoc loco ad [jraegressum participium re- 
ferlur. Sicubi autem hae voculae verbum iinitum , si\e .simplex sive duplex, 
.secum habent , indicativus vel coniunctivus ponitur. \'erbi causa indicativum 
habes p. 312 (983) , couiunctivos p. 226 (932) , iiidicativum cum coniunctivo 
p. 27o (932). Simplex xav T£ , lametsi , adsci.scit indicativum , p. 200 (918). 
234 (938). 266 (957) et saepe alibi , vel couiuiictivuni , p. 188 (911). 242 
(942). 244 (943). 256 (950). 258 (952). 266 (956) et saepe al. , vel opta- 
livum, p. 174 (904). 194 (915). 234 (938). 258(952). 266(957). 274 
(961). 296 (973) et saepe al. , vel denicjue paiiicipium, p. 266 (957). 280 
(964). al. 

P. 174 (904). aXXoTpioi ttJs auTcu Stopea; xa\ dy.aartLa^] 
Equidem lego : dyiaaTlai. Vid. auuot. in T. II. p. 698 (789). 

P. 176 (904. 905).* llaaav •{dp al' peotv xaxopouXia tiov ye- 
vo|JL£V(i)v aTi' apxTQC axp^ T^Xoug tj x^voSo^ia? tJ ^-a'po£(<)? 
TauTa eJpYaoaTo] Ingenue fateor, me ista non intelligere, nisi TauTa de- 
ieatur. Fortasse etiam legendum: x£voSo?(a r^ Ifzapoi;, nisi genitivos x£voSo- 
|ia; et ^Ttapaeo); ad tc3v yevojjlevuv referre mavis. Assolet enim Epiphanius 
genitivos cumulare. 

P. 176 (905). "A A X ti) ? Y a p o u 9 p o v £ i , a X X' w ; "A p e 1 ?] Legen- 
dum: "AXXu? — , oXX' -»^1 w? "Apeio;, aliler — atque Arius. Vid. annot. i» T. II. 
p. 616 (743). 

P. 178 (905). £v £ppt|i.£fTo] Repone ^v£ppt|j.aTO , collato Schleusnero 
Lexic. in N. Test. T. I. p. 794. 

P. 178 (905). T6 Yap ^^apxT]? xaTapXYjiev eJ? ixiya xaxo^ 
To d'pYOv TjXauve.] Verba to £'pYOv tanqnam insiticia delenda esse censeo. 

P. 178 (906). xat t)v Ketbava toc utzo tou 'Aepiou X£YoiJi.eva.] 
Falsas lectiones -itjavo? et ust^Javco? nollem reductas locis a cl. Oehlero indi- 
cutis , ubi Peiavius Tiiiavo? et -KLbavco?. Secundum Pelavium recte scribitur 
Ti-.aavu; p. 204 (920). 238 (939) et alibi , 7i:i!3av6TTiTa T. I. p. 134 (63) ubi 
ed. Bas. z£ibav6TT]Ta, et ratravoXoYtat; p.222 (113) pro ■Kti.^awXoyLaiq ed. Basil. 

P. 178 (906). 'A7LT;Xauv£To §£ auTo? [i.txd tt]; auToi!;] Petavius 
verba (jieTd ttJ? auTOu in versione neglexit. Veite : cum uxore sua. Vid. Bos. 
Ellips. Graec. ed Schaef. p. 92. sq. 

P. 178. 180 (906). Kat, (f>f\a\, ri ^OTtv £71(0x0:10? izpo <; -izpt- 
o^uTepov; OuSev 8taXXcxTT£t outo; toutou*] Haec uoster refutatum 
it p. 182 (908). Neque tamen apud rectae iidei scriptores ecclesiasticos eius- 
dem sententiae vestigia desunt. Elias Crel ad Gregor. Naz. Orat. VI. p. 184. B. 
Comment. Cod. Basil. fol. 233. v. i'iJo? Tai |Ji£YaXf;) toutco o); ^TttoxoTiou; tioX- 
Xaxou TciJv XoYwv auTou aSiacpopci)? tou? TtpEopuT^pou? ^^ufJLveiv. xal TzapeoT)- 
}j.£ccooa(Jieia touto xal TjiJL^r; £v t^oXXol?. xai" St^ xaV ^vTaiJSa TioLfjLeva? 
TouTou; dxdcX^aev. da\ ydp ol Trp£a[3uT£poL xaTa tov kpov Slovuolov ttJ? ^cotl- 
OTLXT)? Tccleco; , xac Xoyol? SLSaoxaXLa; xai TcpocYJJtaOL tou; T:po?L6vTa; ^cotl^ov- 
Te;. Idem ad Orat. IX. p. 237. A. fol. 340. r. t:o L[J.£' v a <; Sl (xaXef) tou? 
^TtLOxoT^ou; T] xal TtpeoiiuT^pous , iT:£LS'(^ xal outol xax£ivoi . . . cx6La<p6pco5 Tta- 
Xat tovo|JLa^ovTO. 

P. 180 (907). Ei Se oXcoq eux"»! ''^^v evTauia tou? ixeroe 



SCRIPTAE AB AT.B. lAHNlO. 95 

wvT]a£v "va jjltJ ti £x efuait), (jnf)6£Td viz auTOu y t\6 [iz'/a 

Tuv avYjxeaTuv a ;j. a pTr, jj.aTti) v ^ x ^tqtt) i-j].] Quae Aerius, ab Epipha- 
nio p. 186. sq. (911) urgiimentis paulo infirmioribus exagitata , adversus preces, 
susceptas pro levandis mortuoriim poenis , disputat , comparaiida sunt cum 
egregio loco iu Platonis Republ. Lib. fl. p. 364. B. — 365. A. ubi perstriugun- 
tur sacrificuli , delicta et vivorum et mortuorum se expiare profiteotes. Ue- 
precatioiiem peccatorum , pro aliis susceptam , item notat Simplicius Comment. 
in Epict. Encliir. ed. Salmas. p. 246. ubi ol vGv iritelliguntur Christiani. Plalo- 
nis loco adversus sacnficulos catholicos utitur Calvinus Instit. Fidei Christ. 

P. 180 (907). ayTol aTiEuiEv o'v!;covoGa'. y.pta. zt xalotvovj 
Nihili vox est aTZSwisv. Rescribe a(p£u!D£v vel d<p EwjEv , sicut T. lil. p. 528 
(1105) vulgo scribitur. Conf, annot. in T. II. p. 652 (764). 

P. 182 (908). Kal OTt |j.£v a<ppoauvY)s ioTi t6 -av lf(JL::A£a)v, 
Tofc auveaiv K£xT'r)(ji.£'vot(; toOto S"«5Xov. To XEyetv auTov iizi- 
axoTZOv y. al 7:p£a^UT£pov Uaov £tvat.] Virgula pro puncto post Sifj- 
Xov posita , insequentia praegressis annectenda sunt. T6 Tiav enim est omnino, 
iion totum illud , uti Fetavius perperam vertit. Subiectum , quod vocant , (t6 
XiyiVi) a praedicato (iazi. £'jji.7:X£(i)v) diremtum est verbis Tor? at;V£a'.v x£/.tt)[ji£- 
voi; TOiIto 8i^Xov , quae audacius traiecta sunt. 

P. 198 (91 7). StojJLaTtxir) V^p ^aTiv 7) 19^^'^ ••• ^«'^ £l'Tt; iiiL' 
TeX£'a£t£v, ov>x. ap.apTav£t.J Haec Aerii sententia veterem xuvtajji^v olet. 
Confer dictum Diogenis, y^tpoupytav excusantis , ap. Diog. Laert. VI, 46. 

P. 200 (918). ou xaTa Ttva puaiv] Pro vulg. pfjaw recte ita cl. edi- 
tor secundum versionem Cornarii {defluxiouem') et Petavii (profluvio). Vid. an- 
not. in T. I. p 192 (95) et conf. p. 260 (954) rf); TJp.^'^'?*? ^uaetoc xa\ ttj.; 
t(j5v aXXiov To3v YivvufiEvwv xal y^^""^^'^'^"^ to(ji.tiv \JtioS£)(0(jl£'vt); xal puatv ^tc£- 
Xouar)?. 

P. 204 (920). 6 6 piy^) (6 imw Tc5v iTioupav(wv] Vulgo : dpiYviojJLWv. 
Sed legendum : optOYvcojJLtov , quod a Lexicis abest , neque tameu idcirco re- 
spuatur, quum ad uormam nominum dp'.oS£ixTT]? , opLOxpaTup et similium rite 
formatum sit. In eadem re p. 254 (949) nomen dpo^eTT]: ponitur. 

P, 210 (924). u7:6 tcov f^?o^ix(Z'i] Petavio x.Povitt); hoc loco et in 
seqq. est homo temporarius, incertum , quo sensu. Nomen Lexicis deest. 

P. 210 (924), ai3XT)TaCTe xal aiXT^Tptac] 'AiXT)Tpta, quod p. 318 
(987) recurrit, Lexicis adiiciatnr. Alia huiusmodi uomina Lobeck. ad Phryn. 
p. 256, recensuit , quibus accedat xoa[ji.T)Tp'.a p. 296 (973). r£vvT)Tpia, quod 
Lobech. annotavit, exstat ap. Epiph. T. III. p. 526 (1103). 

P. 210 (924). iTz aKopT^atv aTtopT)a£(o?] Recte infra iTia.mpt)aa 
una voce legitur, 

P. 210 (924). otaTd £u'7i£piSpaxTov xa\aa9£?T(ov£7t:txs^~ 
pT)(i.dTCOv] Lexicis adiiciatur £U7t£pi8paxTO?, facilis ad comprehendendum , quae 
vox in Refutat. p. 224 (931). 226 (933) recurrit. 

P. 210 (925). 7:6i£v av Tt? tt^v uTioaTaaav 7:p6? tt^v uTto- 
OTTJaaaav (puatv tc d^iapdXXaxTov tl? ouatav i^x^i'' a\)y ^tii- 
pTjaete — .] Pro puncto interrogationis uotam pone, sicut recte interpungi- 
tur p. 236 (938. sq.). n6i£v — ; est negautis. Vid. aunot. iu T, II. p. 474 (659). 

P. 212 (925), T^' Tou 6(JLOOua(ou xat tou 6(jtotouatou xaxoSo- 
lloi 7:ap£i?9:3apT]a£Tat] Male infra 7:apa9avta:iT]a£Tat. Tu vide anaot. 
in Eliam Crel. col. 817 (2) et ladic. v. et^^ietpeaiat. 



96 SYMBOLAE IN EPIPHAN. PAN. 

P. 212 (926). Tou avo,u.otou fx^pou? iizi Scou pXaaq3t]fJi(a?* 
TUTCOV xa\ Cppiv £7i:£j(^ovTo;] Exspeclaveris ulipEW? pro uppiv, coll. annot. 
in T. 1. p. 452 (244) ubi formulam tutov t'.vo? i-!ziyv,\ attigi. Exstat tamen 
formuia ujipiv i-z£y_ivi eliam in Refutatione p. 250 (948). 252 (948). Utram- 
ijue formulani l\pi])hanius p. 252(948) iusoleuter ita commiscet: T6 youv aSu- 
v«Tuc TOp' auTU Ttp 'Aetiu TaySb £5 u-apyrj;, y.al et; ulipiv iizzyp') tukov [iXa- 
a9Tf)(i(a? cet. nisi forte \irgula po.st y.a\ £?? u|ip'.v , non post i^ uTO.p)(T)? po- 
nendu est. Cum loculione u[ipw ^Trr/eiv couferatur pua'.v i~iyz'.'i, in quo eadcm 
verbi ^Tt^xeiv vis cernitur , p. 260 (954) r/)? Y][ji.£T£pa(; ^uaswc ... TOjr/^v uto- 
5£X°!^'^''l? ^^'^ puatv i~v/^o'j^riq. 

P. 218 (928). E? uuepay^^ ::aoTf)c ^uaeu? TiavToxpaTU p, 
6'. aTo aYE^JVTjTOV yTztpdy s,i] Pro ^izEpiy^zi^i ponitur uTrepayetv , quod in 
Refnt. p. 302 (977) recurrit. Conf. annot. in T. II. p. 594 (731). 

P. 220 (930). n 0) ? u V a V t i ? 9 a i y) t iq v (jl £ v ,u e t a (i a X X e a iJ a t, 
Tiqv Se [jLeTapaXXetv, oux ^TttTpeTto'vT(i)v tw bew utptaTav ^x 
[JLTQ u-rtoxet[JL£'vr, ; ouata?;] Ita etiam in Refut. p. 310 (982) scriptum est; 
sed liquido appuret , scribendum esse : oux ^TitTpe^TXWv tm ^etS. 

P. 222 (931). 'EvTauSa 8c ou -^ apx,Tl outqc.J Locus 

subobscurus paulo facilior ad intelligendum erit , si y]v ante xauyaTai deleveris 

et sic interpuuxeris : 'EvTauia Se , wc Tivtijv, xauyaTat oTtipouXv^v TieTionf]- 

xevat cet. Manet tamen genitivi absoluti insolens usus in verbis : wi; — ava- 
X£^a,a£vou - Ta caxia, quae Petavins ita inter[iretatur : perinde ac si quis emor- 
tui cuiusdam ac putrefacli serpentis peritus ac studiosus arlifex reliquias atque ossa 
legerit. Ceterum respui oportet variam lectionem £-'.|3oXcu, a Petavio ad ^TCTj^dXou 
in margine annotatam. Vid. Lobech. Parerg. ad Phrynich. p. 699. 

P. 224 (931). T-q; StaX^xTtxiQC aou xojJtTita?] Neque xo.uTita, ne- 
que, quod malim, y.o^niiy. iu Lexicis cousignatum est. 

P. 226 ('933). ouSe iS, avSpo? TteTtXavTQfJt^vou o'pboc av uTto- 
Xet9ie'!'ri Xoyo?] Fortasse legendum : UTtoXY^qj^etTQ , (juod praegresso auX- 
X^yo^'^'' respondet. 

P. 226 (933). Ttept Seou £uae[itoc touto voetv xa\ Xeys^v 
(xpap(5Tto? ^'X^O 'ApapoTti)? e^^t vertatur: ralum atque firmum est , id quod 
Petavium fefellit. Adverbium apap(3TWC, constanter, firme, quod est aTta^ Xffo- 
fJievov apud Plalonem Phaedr. p. 240. D., posterioris aetatis scriptoribus impense 
placuit. Origenes Opp. T. I. p. 208. A. xuto touto Tto Scto eYvtoaTat apapo'T(0?, 
t6 fxr, apapcjTtoc to'vS£ Ttvd tov aviptoirov xat (iejiattoc [iouX^aSat tg( xpctrrova. 
Caesar. Quaest. ed. Eliinger. p. 60. afjtcpo) §£ t6 ij.£XXov cJc '(]8r] Ttpayib i^z- 
(JoTjaat (leg. £^£[3o'Tiaav) ctpappoTto;, (leg. apapo'Ttoc , virgula praeposita) ttjv 
^Xjiaatv Ttjc o(^(Z^) Ti:po;^pTqa£toc ^TttaTocfJt^vot. Cyrillus Alex. Opp. T. II. p. 561. A. 
Sa;5p£rv (xpapoTto; , de firma in Deum fide. Nilus Opp. ed. Suares. p. 52. Chri- 
slus (zpap(}T(OC lfxX£t4;tv Ttov ouYYSvtxtov uTroT'!S£Tat 6£a,u(ov. Theophanes Ceram. 
Homil. ed. Scors. p. 15. A. uTtlp t6 r^av out(o; ?x^tv TttaTEuetv ctpapo'Tto;, Sco- 
a£[iiC- p- 101- A. TQuc apapo'Ttoc (xeivavTai; £v Tai; fvToXai; tou b£ou. p. 127. A. 
(xpapoTto; TT) £ua£i3£ta £,u,u£'v£tv £TT:taTO(,u£vot. p. 422. C. Mcetas Laudat. Archang. 
ed, Possin. p. 18. de natura divina : votqteov . . tt;v apapoTto; xal ct|J.£Ta3^TtOi; 
iviX TTQ? oJx£tac auTou S6^Tf]C tSpujtv xat (JLOvr'v. Id. p. 53. XoYoc • • efxiQ 
p^tov e?c ctepa xat tov ev auT(o xo^uzai^ovTa x£vcv dcp'.z\i, ctYe ,u-q rt] Ttpa^et 
P^PattoSel? (xpapo'Tio; ^viSpuvietY). Theodorus Rhaet. De Incarn. Dom. p. 229. B. 
(xpapoTco; xa\ lSpaa(Jte'v(o; iypix£\Qi.i; ~f}i £ua£[3e(a;. Theophylacl. Insti!. Reg. 



SCRIPTAE AB ALB. lAHNIO. 97 

cap. 15. p. 70. oTiw? aptxpoTco? zczi ttj paatXsia Ta upaytJ-aTa. Vid. Rulutken. 
ad Timae, Lex. Voc. Plat. v. apapo'c- ed. L, nt Matthaei. ad Nov. Test. Tom. XL 
p. 18C. 

P. 220 (933). T-ii ? Y](J. tov ^ p ay u Trj T o ;] Fta cl. Oehlerus cum codd. 
mss. et ed. Basil. BpaxurrjTO? ed. Petav. Sed [ipapTiq? est oxytoiuim , ut 
PpaSuT-(^s, TpaxuTTn? et alia , de quibus vide Buttmann Gr. Gr. Ampl. §. 119. 
41. b. et Ast. Anuot. in Plat. Phaed. p. 796. 

P. 230 (936). I'c70c i^ l'aou ifi!j.rv o pXaaTo; ... ttj -nriaTec y.a- 
Te(XY)TCTai] Sic Methodius Verbum nuncupat t6 TipcoTo'YOvov — tou ^sou xal 
uptoTOv p XaaT-r] jj.a, Conviv. X. Viig. p. 33. ed. Possin. ubi vid. Vales. Not. 
p. 183. 

P. 232 (936). tv a }j. tq ti ? vo[j.(af) Siaqjopav slvai tt^v £Jxo'va 
T-J^? TauTo'TTQTO?] Ata^o^pav Petavius quoque. Suspiceris : Sca^opov. Sed 
Sta^opav ecL Basil. , recte, si vertas : ne quis aulumet, discrepantiam a personae 
congruentia imaginis notione contineri. 

P. 234 (937). Tc StavoTf]jTivat Tiepl ieoO tov TcaouTov ^u- 
Sov TT)? Siavoia?] Non erat , cur. Pelavius a'voia? pro Scavoia? legendum 
coniiceret ; ipse recte sic vertit : in iam altas de deo cogitationes sese committere. 

P. 234 (937). £v Suacv uTCovoiac; xaxai; aeauTov Tztpizizzi- 
p a ;] 'Ev ex praegresso -apeay^ev repetitum videtur. Nam verbura TtspiTidpscv, 
et propria , et translata positum potestate , plerumque dativum secum habet. 
Vid. Matthaei. ad Chrysost. Homil. IV. Vol. I. p. 15. Exstat tamen TtepOTsCpeiv 
£?? ap. Epiphan. p. 304 (979) d^ auXXoY'-o;j.ou? y.al au^Y^TTnaei? eauTcc? TiepcKei- 
pouaac Ceterum in superioribus verbis malim Tco yap e^TCiiv — y) tc5 — , quam 
T6 yap zlTzti^ — ■?) t6 — • 

P. 238 (939). Sca t6 auTOjeo? x.a\ a uto atSco v] Suspiceris, scri- 
bendum esse : Sia t6 auToSeov , collatis eiusmodi adiectivis , de quibus dixi ad 
T. I. p.410 (222). Sed t6 ^^6?, id est nolio Dei , bis reperitur p. 318 (987), 
et auToSeo? non minus recte habet, quam alia eius generis nomina, quae loco 
cil. consjgnavi. 

P. 242 (942). 0? 8 u V a T 6 V e a t t t ki v a! y e v v r, t o v x a l a x t t. a t o v 
xTtatv xTtaTT]v TtoTe yevsaiac] De voce xTcaiv ex Petavii emendatione 
in cpuacv commutanda ci. editori adsentior. — Pneumatomachos , de divinitate 
aliter sentientes , ei attribuere , quod sil XTcaToaxTtaTOV , nova voce exprobrat 
Elias Cret. ad Gregor. Kaz. Or. XXXI. j). 558. C. Comment. Cod. Basil. fol. 
152. r. £Tjp£57)'a£Ta'. . . xaToc t6v Xfjpov ujjlcov r] tou b£ou ^uati; xTcaToocxTcaTO?. 

P. 244 (944). 6 T:aTT)p .. avo(j.[ipT)Tcx6; Ttv£u(j.aTO? aYiou] 
Lexicis adiiciatur vox avo,appT]TCx6!;, quae illustranda est ex metaphorico usu 
vocabulorum o;j.ppo;, 6\).'^piui et compositorum in declaranda vi spiritus divini 
in animos redundantis Vid. Rasil. Plotiniz. p. 36. sq. 

P. 246 (945). Ttapdc ao\ tc5 'Aetlco, tco epijiaTeuovTt xal tcx? 
xttTa S£6v So'^a? fpeuvcovTc] Nolim scribi : tco ev a!£ptcp ^[j.paT£uovTC. Vid. 
annot. in T. 11. p. 708 (795). 

P. 248 (945). a! S p u V T c X T^ V o u a ( a v] Cod. P.hedig. av8puvTCXT]v. Tu 
repone aSpuvTCXT]v, collata annotatione iu T. I. p. 202 (102). 

P. 250 (947). ou Y^P ^v£'axT]TtT ov tt] S la v o ( qc to u avIJ p coTtou 

£fs ^ticPouXt]v xa\ Tucpov x£VoSo^ta?] Petavius haec niinus accurate 

ita vertit: 'Seque enim humanae mentes damni ex iis aliquid capere poterant, aut 

ad urrogantiam excitari. Verlendum est : Is"eque enim mentem humanam adoriun- 

Corpus Haeresenl. ill. rj 



98 SYMROLAE IN EPIPHAN. PAN. 

lur , quo insiLlias parent el faslnrn irtajus gloriae excileut. 'EvaxiQKTeiv twI el'? Tt 
inlcidurn, iit hoc loco, est alicni ingruere ad damnum parandum. Conf. Epipk. 
T. II. p. 626 (748) Oute yap touto t'|j.Cv ivCjxti^^S'- £'-'? t'. ^XaTTto.u.c/.TOs. Alias 
£vax-<]:iT£'.v Ttvt vel sV? t'.v7. (ti) vel Tipo; Tiva (ti) per .se est aJtcin ingruere vel 
wtm ac damnum inferre. Karior est usus gemini aTroaxYjTtTEiv ei? Tiva. Conf. 
Epiph. T. I. p. 330 (177) toSo; . . o .. y.~dGy.ri'\)Z e?? toOtov tov zapaTpaT:e'vTa. 
id est : affeclionem . . quae . . in . . aberrantem incubuit , ut Pelavius poetice ver- 
lit. T. II. p. 630 (751) ouTE £v tw xti?£iv eZ? tov ulov ra-o? ^vaxTj^^ei. p. 640 
(757) ouSev 81 £vaxYJ4^ouatv e?; tou; utoij? -zi)^ dXrfizioi^;. p. 642 (758) ouSlv 
tU T1QV Seo'TY]Ta Tou ulou £vax.T)xrovTa. T. IH. p. 382 (1022) Ti Se touto 7:po? 
ttqv tou xupfou •Q.u.tov Suvajjitv tyJ; -eo'TY)TOC ^vaxr^^^et; p. 392 (1027) t6 Twiijo; 
rfj SeoTY)Tt . . oux tV£'axT,vjjev. Est etiam , nbi £vax-r]-Tetv idem valet ac nocere, 
officere, velut T. IH. p. 304 (979), ubi Petavins nihil vidit, j). 384 (1022). Raro 
^vaxY^TiTetv vi transiti\'a est immittere, infligere. Conf. T. III. p. 410(1037) toX- 
|jtav pXaa9Y]ij.o'v Ttva u7to'votav Itc' auTY^v evaxYJUTetv. p. 422 (1044). De trans- 
lato usu verborum £vaxY]'7iT£tv et otTi:oaxY)'7iT£iv vid. Valchenar. ad Eurip. Hippol. 
vs. 438. 

P. 252 (948). Xettv Xe^^et avaTpoTit xto; TtapevSeUj CoUatis prae- 
gressis a'vo'.uotov avo.aotc.) auyxpouaa?, forla.sse legendum TLapaiel?, id quod 
mbnui ad T. II. p 258 (562) ubi adverbium a'vaTpoTrtxci)? attigi. 

P. 252 (948). 'E^ auTcSv ydp, cj; ^StSa^e Tov x6a[j.ov, auX- 
XoYta(j.c3v xai auTo? au XXoy ^ i^ ^tq <J £"«'-] Legendum. cov oStSa^e — , 
coll. annot. in T. II. p. 564 (714). 

P. 258 (952). ' A [j. £ t V o V o u S £ t ? - e o u , ti p 6 ? ' A e' t t o' v ix o t y) ),i- 
^ t ;, Tov ou TW ? £tt tvevo Y]x d Ta. '42 ? ey. et yJ aXY]i e ta.J Haec ita sunt 
distinguenda : 'A[j.£tva)v ouSel? ieou (TZpo? ... ^Titvcvo-fjxOTa) , to'? i'x,et t) aXY]- 
-£ia , prout Pelavius vertit. 

P. 260 (953). 'AvwTaTGi Se ovto; twv TOtouTCJv, — , xaTa 
TxavTa Tpo'Tiov 6 'AeTtou XoYo? avaTpaTiYiaeTat.] Soloecum ov , cu- 
ius loco Petavius ovto? reponi iussit, Epiphanio fortasse condonandum est. Vid. 
/o. Glyc. De Vera Syntaxeos Ratione p. 35, 15. sqq. editionis principis Bernen- 
sis , et annot. p. 84. Ceterum pro formula avtOTaTO) elvai Ttvo? infra p. 262 
(954. 955) avcoTaTOv elvat Ttvo; ponitur, nisi forte illic avtOTaTco scribi oportet. 

P. 262 (954). Ou t£ y ol p —. OuSe TidXtv — .] Scribendum: Out£ 
Ydp — • ouSk -dXtv — . Vid. annot. in T. III. p. 172 (903). 

P. 262 (955). "E to? TioTe Y^'xet ^^ptov Y)}jL'rv outo?t6 auTo Xe- 
Y£tv xal [i,Y)Sev UTzepjiatvetv Ttov cY^^^tp. e'vtov;] Aut pingui Minerva 
Epiphanius haec scripsit , aut eius oratio ita est refingenda , nt \iyzvi tanquam 
insiticium eiiciatur et uTteppatvei scribatur. Neque enim •Ji'x£t cp^ptov to auTo 
XeYetv Graece dici potest. Melius Noster p. 284 (967) auXXoYtap.ou? Y)'xet (f>i- 
ptov Y)|j.rv 'Aeno; [j.£TapatoX£XTCov. p. 298 (975) Kat touto TidXtv 'AsTto? Y)X£t 
(p£'po)v T'[j.tv. p. 304 (978) lIoXXcov yap dopaTcov T[xet ^eptov Y)ij.'rv Ta; o'vo[j.a- 
ata?. Extra formulam •fix£tv ^epovTa verba tix£'.v et cpepetv eadcm potestate 
ponuntur , prius p. 326 (991) xat outos Y)'xet Y)[j.iv Xe'YCJV Tiipi ieou. posterius 
p. 324 (990) ouTo; o' ty)v xatVY)v StaXexTtXT^.v Yiij.tv cp£'ptov. Adde annot. in T. I, 
p. 216 (110). 

P. 264 (955). dTipo;XY)TiTtxtosJ Vocem, quae p. 304 (979) recurrit, 
Lexicis adiice, in quibus non magis comparet , quam TrposXYiTrrtxto? , quod ex- 
«tat p. 282 (966). 



SCRIPTAE AB ALB. fAHNIO. 99 

P. 264 (956). ol ^x3a,u.p£rv ti]v 6tavotav tcov ocTcefpcov [xe- 
(jiaSY; X OT i sj Verbi ixiajjn^ifv notio activa a Lexicis viilgo abest. Ex activo 
izia(jLi3irv Epiphanius nomen iy.ja[JLJjY)TY]; etiormavit p. 360 (1009). 

P. 266 (957). Ou t£ yap xaToc ^tpo^opav Xoyo^ toaac to y^'''- 
•vrnj.ai xaXccv] De reponencJo out£ monui ad T. III. p. 172 (903j. KaXscv 
salva sententia omitti poterat. Vid. annot in T. II. p. 330 (580). 

I'. 266 (957). OuTS yap — . IIco; yap — ; Outs — .] Haec ita di- 
stingui debent : Oute Yap — (KCOs yap — j), out£ — . Sic ouTe yap — , 0UT£ — 
inter se connexa sunt p. 210 (924). 274 (961) et sexcenties alibi. 

P. 270 (959). Ci) ? av eiTCOi tc; (JieX Xy) tcxcoi c] Adverbium jjlcXXtjtc- 
xco? Lexicis accedat , in quibns nonnisi adieclivum jjl£XXy]Tcxcs exstat. 

P. 270 (959). n£9"JX£ yap au tocc yaiov cet.] .'lluToaYaSo; vere conie- 
cit Pelavius ; neque enim sermo est de virtute Deo attributa, quae in superioribus 
To a-jToaYajOv et auToaYaioTTj^ vocatur. Alioqui dicendum erat : zzi<^\ty,z yip 
t6 auToaYaSov , quemadmodum Plaloni Deus TtxYaSov audit. 

P. 270 (959). oux a7iozp£TioiivTa TiaTpc] Verbo a7ioTtp£T;£LV Lesica 
augeantur. 

P. 272 (960). 0)? TCpo? Tov 'Aetcov a7roT£Lvo}jL£vou toG Xo'you 
xa\ cpcoTcxcoc £§£Ta?ovTOc] Loco vulgati ^pconxcioc exspectaveris £pco- 
TY]TCXC0?, coll. p. 312 (983) ubi haec vox bis occurrit. Verum enimvero tum 
illic , tum hoc loco ^pcoTYjfjLaTLXCo? sciibendum csse coniicio , praesertim quum 
p. 312. vox ^pcoTYjjjLa post cpcoTY]TLXco? bis ponatur. Neque epcoTYjTLXco;, neque 
£pcoTY)jJLaTLXc3? in Lcxicis comparet ; vocem £pcoTY]}jLaTLx6? eadem habent , nou 
item vocem ^pcoTYjTCxo?, quae non minus quam ^pcoTY^nxco? suspectae fidei est. 
'EpaJTLXcio; autem nemo unquam Graecorum pro £pcoTY][jLaTLXco? dixit, non magis 
quam ipcoTLCTfJLO?, de quo ad p. 94 (859), pro ipcoTY]ijiaTLC7ijL6;. 

P. 274(961). auToaYaiJov aTCo ToO auToaYa-ou ovto?] Re- 
scribe : auToaYa^ov et auToaYa'i;ou , coU. annot. in T. I. p. 410 (222). Sed ne 
auTodrYabov quiclera satis placet. Christus enim , quippe tou auToaYaSou sive 
Dei filius , melius ipse auToocYaios , quam nomen eius auToaYaloOV vocatur. In 
voce auTodcYaSo? similiter peccatum vidimus p. 270 (959). 

P. 276 (963). TOLOUTO)? y^' toloutco?] Habent Lexica formatum a 
TOLoijTOS adiectivum toloutcoSy]; , non item adverbium toloutco;. 

P. 276 (963). "OaaYap av^TiavapYjYjxapSLa couTcp6;5e6v 
OLTiOTLjeci^^aL cet.] Pelavius haec ita vertit: Etenim quantavis se contentione 
animus tuus ad deum erigat — . Atqui sese erigere inaudita est notio verbi drzQ- 
Ti^EoSaL. Repone u-OTL^Jeavai , quod respondet praegresso to:iol?£lv. IIpos 
Seov est adversus deum. 

P. 280 (965). Alo xal tc Y£"Jvr](jLa oux aTco xpovou vosLaSat 
suaspY]? /^copeL Xoyo?] Notabis y^copefv , pro auY)(^cop£Lv positum. Solent 
autem recentioris aetatis scriptores verbis simplicibus pro compositis inter- 
dum uti. 

P. 282 (966). £:iLauv£Ls9opocj Hoc nomine Lexica augenda sunt. 

P. 282 (966). co ? xaT evvocav xal [j. £Ta' [i oXo v] MeTajioXTiv Corna- 
rius et Petavius coniecere; sed scribeudum [j.-:tgl[jl£Xov, coilalis istis p. 270 (959) 
T) xaTa [jL£Taij.£Xov Ti auiJLpouX£UTLx6v XoYOv , et in eum locum annotatis a cl. 
editore. 

P. 290 (970). xTLCTLXco.;] Istud adverbium iu Lexicis frustra quae- 
siveris. 

7 ♦ 



100 SYMBOLAE IN EPIPHAN. PAIS. 

P. 290 ('970). azetpofJLeYeSo);] Adieclivum aTcetpO|Ji6Y^5T]? iii Lcxicis 
exstat , noii itcm ailverbium oi:izipoy.zyi'i(iii. 

P. 290 (971). xara tou? a^vuTaTW xJtio ctou ACx^be'vTa? Xc'- 
YOUi;J 'AvwTaro) hoc loco et p. 318 (987). 320 (988) ex male iutellecto com- 
pendio vocis avwT£pov ortum puto. Recte vcro habet avtOTotTU p. 480 (1077) 
uhi Kpiphanhis a |)rincipio dicta rcspicil. Neque avWTC/.TO) dubitationem liabet 
j). 292 (971) \jiieppaivouaT)? ae\ iiavTa vouv tt)? avcoTaTW ouafa^- Esl euim t] 
avtOTaTO) ouata sive ^uat; solemnis rormuia iu declaranda divinilate. Vid. an- 
iiot. in Eliam Cret. coL 831 (3). 

P. 298 (975). (,'va vavrj StaXexTtx t)? ^^eupeTT)? elvai auX- 
XoyttJTta?] Nomeu auXXoy.aTia in Lexica reieratur. 

P. 304 (979). fjL e T a iJi e X T) jjL e' V 0) ?] Ue reponendo ,u.eTa,aefJLeXT),u£'vto; mo- 
nui ad T. II. p. 568 (717). 

P. 308 (981). IlpouXape ydp o|j.ovoY£VY^;T:apaYpa<]jaiTT]v 
6tx. aaTtxT^v auToij TauTT)v ^mvtJv] Petavius vertit: Etenim illius de- 
creto iam pridem unici dei filii auctoritas praescripsit, optime, siqiiidem TiapaYpa- 
(^etv , ut Lat. praescribere , proprie de TCapaYpa^T^ sive exceptione in iudiciis 
dicitur (vid. Schoemann. Antiq. lur. Publ. Graec. p. 277), deinde ad reiiciendum 
omne falsum transfertur. Vid. annot. in Eliam Cret. col. 823 (6). 

P. 310 (982). a6T)|jL'. oupY^fjfo?] Nolanda rari usus vox a'6T)|jiioupYTj- 
To; , cuius hoc exemplum Lexicis adiiciatur. 

P. 312 (983). ^p WTTjT tx(3?] De reponendo ^pa)TT)(jLauxo3<; vid. aiinot. in 
T. IIL p. 272 (960). 

P. 312 (984). uXt)v Tiva auYXpovov tw Seu tTti(pT),u.tCo"'Te;] 
Vid. annot. in T. F. p. 48 (14). 

P. 314 (984). 'KTZoLria i yap — — au,u:tpo;xuv£LTaLj Interpun- 
ctio , male , ut alias saepissime , administrala , ita est refingenda : 'ETOfT)ae yap 
■ . Tov ulov • ou yap eaTL auv Ttaat , auvu7:oupY£L yxp tw TiaTpt xal aujJLTtposxu- 
veiTaL • ouTe to ocylov Ttveu,uLa • ou y^P apti,uLeLTaL cet. De verbis : auvuTtoupYef 
yd.p Tto TtaTpl, vid. annot. in T. II. p. 678 (778). 

P. 314 (984). Ttov SeTiavTUv u7coTT^vToijevosTi:povoT)a(av 
^TtiTeTaYfJ-^vwv — ] Malim uTC0T£TaYfJL^v(Ov , quam £TtiTeTaYfJL£'vwv. Vocem 
TtpovoTjaia, Lexicographis ignotam, neglexit Lobeck, Parerg. ad Phryn. p. 506. sq. 
ubi de parili nomine avoT^aia disputatur, quod exstat ap. £'pip7ian. p. 476 (1075). 

P. 320 (988). (0? ol T-^v TtapaTiXT)ttav xexTT)[jL£'voL vofJLf^ouat 
[j. £v eauTou; ^v 9povT)aet elvat, tou? §£ aXXou? 9pevT]TLcov- 
T a <;] Scribendum : ^pevincovTa?. Vid. annot. in T. II. p. 482 (662). 

P. 320 (988). TaOTa 8e TtdvTa 8iaXaj5o'vTe? ... £v xe^a- 
XatoL? XS'- Ol? vouvexw? ufjLd? ^vTUxetv TtapaxaXoufjLev— ] 
Epiphanium, licet fSiWTixto Xdyw usum (quod ipse p. 322, 989. ingenue fate- 
tur) , nunquam tamen credam participio pro verbo finito abusum esse. Itaque, 
deleto ol? et virgula pro puncto post X^' posita , ista : 8LaXa^o'vT£? — Ttapa- 
xaXou[j.£v, coniungenda censeo. Ad fvTU^eLV subaudiendum auTOL?, quod quum 
sciohim falleret , ots inculcavit. 

P. 322 (989). 'OXLYa 6e auvTo'fJL(0? Xe^to.] Oralioni misere 

claudicanti ita succurrendum puto , ut i^ (ov pro £x tout(OV oI? insolentius 
dictum accipiatur (vid. annot. in T. II. p. 564, 14.), oaa autem , xal ante 
£v iJpdaei et alterum tt]v StdvoLav deleantur. Quo facto , oratio ita procedet : 



SCRIPTAE AB ALB. lAHNIO. 101 

'OXtva 6£ TtaXiv ix toutwv, oI? ... £to'X;ji.y)G£ to . . OToVa • • apai • • xal 
pXaaq>Tf],UY)(jat , aJ^i? c7riXap6[i.£vo; (nim. auT(ov) auvToVw? Xs^w. 

P. 322 (989). OuTWS olSa tov ^cov, oi^iztp £fj.a'jTov, xal 
ou ToaouTOv ol8a ^ixauTov (o? tov &£6v.] Ecce tibi ab Aetio iam 
prolatum, quod novitii sophistae celebrant decretum. 

P. 324 (990). ^Titax (i)[i.;jiaTtx(i5? xal x (otlXm?] Adverbium x(i)Tt- 
X(0?, cum derisu, Lexicis addendum, iii quibus nonnisi adiectivum x(i)TlXo?, blan- 
dus , fallax , comparet. K(OTiXo?, derisor , exstat ap. Melhod. Conviv. X. Virg, 
p. 167. D. ed. Possin. KtOTiXo? Tt?, oo? eoixev , avSp(OTCo? eivai Soxei?, (o* EJ- 
pouXte. quo loco ap. Allat. p. 294 ed. Rom. vox nihili axojiiTiXos reperitur. 

P. 326 (991). ovJ (JiiQV Se Y^^iwaxetTt t6 et§o?] 0\J [j.-(^v Sk, quod 
post paulo recurrit , melioris notae scriptoribus inusitatum est. 

P. 326 (991). Tiopcpupe^v Te xoxxrjpov Te] Koxx-rjpo;, quod in 
Lexicis non exstat , idem est ac xo'xxwo?. 

P, 326 (991). ax(o "TT) X(o ?] Scribendum : ax(OTCTtx(o? , sublato monstro 

VOcis ax(07lTTf)X(0?. 

P. 326 (992). oTav iX£Yxo'[ji.£vo!. utio Ttvtov uuoTCta^tovTai] 
Recte habet lectio codicis len. et ed. Basil. u7i:oTT:ta^(OVTat , neque est , quod 
\jTO7ttc'?0VTat (vei potius uTOTtte^^tovTat) cum Petavio couiicias, quum Tita^oo ia 
xotVYJ idem sit ac 7:t£'?(0. 'YTCOTita^etv autem, sive uTCOTCt£^£tv, id est suhigere, 
a re athletica ad dialecticam non minus recte transfertur, quam simplex TCte'- 
i^etv, de quo dixi ad T. II. p. 670 (773). Scripturam uTCtOTCta^covTat, quam ha- 
bet ed. Petav. , quispiam fortasse excusabit translato usu verbi uTC(i)TCta^£tv ap. 
Apostolum I. Cor. IX, 27. ubi uTCooTCta&tv est domare, oUundere. Sed illic quo- 
que discrepans lectio UTCOTCte^o) exstat. Vide Schleusner. Lex. in Nov. Test. 
T. II. p. 1229. meque ad Eliam Crel. col. 763 (4). 932. 

P. 326 (992). ^jj £ u Sov u |JL(o ?] Ita mendose vulgo ; tu rescribe v|)£u6(0- 

VU(X(0?. 

P. 326 (992). iiiyct. xaxcv T6X[j.Y)[j.a] Sive p.e'Ya xat xaxdv To'X}j.Ti[j.a 
cum Cornario scribitur, sive [J.£Ya xax(i)v T6X[j.-r)[xa, quod Pelavio placuit, praefertur, 
sive denique Epiphanius , ut mihi videtur, |J.£Ya xaxtaTov Homerice scripsit : 
T6X|JiY]fj.a de homine eleganter dicitur eo loquendi usu, de quo vid. Bernhardy. 
Synt, Gr. p. 46. 

P. 336 (996). [j.Y^ voouvTa; Ta pa^Eco; utcc tou TotouTOU Xo- 
Yiou (xv8p6<;] Liquido apparet , e?pY][j.£'va vel tale quidpiam post Tot Paie'(OC 
excidisse. Couf. p. 400 (1031) touto paSe'o)? ctpY)Tat. Ba~£'(0? est sensu recon- 
-dilo , quemadmodum jiaiuTY)? p- 398. sq. (1031) sensus reconditus vocatur. 

P. 338 (997). oao tSY) TCOTO u v] "Oaot Sy)tcotouv separatim edd. Basil. et 
Petav. Sed scribendum ad normam antiquam oaot Sy) tcot' ouv , aut oaotSY)- 
TCOTOuv, quod magis placet iii seiioris aetatis scriptore. Vid. Lobeck. ad Phryn. 
p. 373. sq. 

P. 338 (998). ivTuxtov Tot? TCapa ty)? aiQ? S£oa£,3£ta? TCpa- 
X^Efotv uTCOfJiv Y) [j.a a tv] npa/i£tatv codd. mss. et ed. Basil., quod Cornarius 
recte vertit: cum adepfus sim commenlarios a pietate tua faclos. Conf. p, 336 
(997) 'AXXa xat uTCO[j.VY)'[JLaTa TC^TCpaxTat. quinetiam commentarii quidam perscripti 
sunt. Itaque neque cum Petavio TCpo;ax.S£tatv scribendum, neque TCpaaa£iv est 
interpretandum exigere. 

P. 340 (998). TCOto; aSY)? c^epEu^aTo, 6fJ.oouatov £?TC£rv ix. 
Mapias a(0|J.a T-p tou Xoyou SeoTY^Tt;] 'E^£p£u^aTo edd. Basil. et 



102 SYMBOLAK IN EPIPHAN. PAN. 

Petav., augmento neglecto. Recte post paiilo : ridtsv Se irofXiv Yjpcv^avTO nve? 
laiQv ao^petav Tofi; TtpoetpTQfAevot?, uaTe e?--;Cv — : Effutiendi vim , quae verbo 
ipzxiyta^at his locis inest , ad T. 11. p. 596 (7.J1 ) attigi. 

P. 340 (998). ^iot'., xa\ ou ^uaei aco |xa Tie^o p 'rjx e v o' uld ?] 
0eaei est specie ac ficlione , sicut Pe<aj;iiiS recte vertit. Couf. p. 348 (1003) 
t6 . . ^iotl Xeyd[i.Svov ^avraaia £aT'lv. Dispari ratione in docfrina de sancti- 
ficatione i^aei, gralia el adoijlione, et (pucti, ualura, sibi invicem opponi solent. 
Vid. annot. in Eliatn Cret. col. 841 (2). 

P. 358 (1007). £x.7ravTay diJe v] Sciibeiidum : iy. TiavTaydiev. Vid. an- 
not. in T. II. p. 652 (764). 

P. 360(1009). pi-r^' xi yz x. u p ( W XptaTw] Sciibendnm: |j.-r^'Ti ye. Vid. 
Ast. Lex. Plat. T. II. p. 343. 

P. 360 (1009 j. 0'. £y, ::Ja|j. [iY]Tal tc3v TtpopaTtov xal TiTupTat 
Twv TC cp t aTe pio vj Neque £xl3aiJi[ir,TY^i;, neque -imjpTir]; in Lexicis comparct. 
Conl'. annot. in T. III. p. 138 (884). 264 (956). 

P. 362 (1010). y ap t aTi X (j) ?] Adiectivum y^aptaTixd; in Lexicis ex Sym- 
macho atfertur; abest vero ab iisdem adverbium y^aptaTixui;. 

P, 362 (1011). uTtd Si^ivJ Vid. annot. iii T. I. p. 134 (62). 
P. 364 (1011). -ep\ o)v ouScfj. ta ipE.ia YeYeSvYiTatTKOKOTe 
7t p d ? SLaXoYTQv] Kx edd. Basii. et Petav. repone YCY-viQTat. Idem mendum 
recurrit p. 434, 3. Simiiiter peccatur p. 422, 3. 4. p. 432, 9. ante fin. p. 434, 8. 
quibus locis pro vulg. yi^riTOii mendose yi')^t]7ai scribitur. F£YevvYi[jLe'vo; ed. 
Petav. p. 434, 9. ubi ed. Basil. recte YeYevr)ij.e'vo?. 

P. 364 (1012). avuaTepTrJTti)?] Istud adverljium non magis, qiiam ad- 
jectivum avTjaTc'p-r]To; , in Lexicis exstat. 

P. 366 (1013). T, xaTGt JStWTfav, T] xaT' aTiapaxoXoubTiatavl 
Pro vulg. fStWTtav malim sciibi tStWTCiav, ijisod iotacismo in fSttOTfav abiil. Le- 
xicis accedat nomen a!T:7.paxoXo'jt-r]ata, a Pelavio repositum. Vulgo : xaTa TCapa- 
XoXouSv]a(av. Exemplnm rarioris nominis cl. editor ex Epiphanio T. II. p. 178 
(495) attulit. Eiusdem notae nomina sunt avoY]ata, 7LpovOT]a(a ct alia , de qiii- 
bus Loheckius , ad p. 314 (984) laudatus , disputavit. 

P. 370 (1014j. a xp a(|Ji.o a i v] Ocius rescribe: axpe'iJ.oaiv, coll. annol. in 
T. II. p. 570 (717). 

P. 374 (1017). T-f]? ouv 9iXovcix(a? y ^wa^i ti<j-t\<; — — xa> 
PaatXeta?. Aot-dv av^aTY][xcv cet.] Pro puncto, quod habet ed. Basil., 
semicolon num Petavio poiiito. Ne quis autem in protasi (dxovo[j.Y]xe'vat pro 
vulg. o?xovo[J.Y]X£'vat scribendum coniiciat, vid. Lobeck. ad Phryn. p. 153. et conf. 
0?xo8o[J.y]Sy) p. 428 (1047), ubi paulo ante xaTWXiaS-r] rite scribitur. Ceterum 
ex verbis £v Tfj £voapx(o -niapo-jata ad TauTY]v cogitatione facile repetas ty^v 
oapxa, neqne est , quod £v oapxt scribatur, immutata iorraula i'voapxo; Tiapou- 
Ota, quae in hoc argumento solemnis est. Vid. annot. iu T. I. p. 105 (46). 

P. 378 (1019). xaTa ty^v auTY^; 6taxu[i£pvY]TtxYiv 009! av] 
Adiectivo Staxupepvr|Ttxds Lexica ditaiida sunt. 

P. 382 (1022 ). T t 6 e -^ixax) patot ty] v a u t 8 u v a ij. t v a X X i 

|j.VY][iaT0? at !3e'aet;;] Haec male inler[)ungiintur. Primum distinguendum : 
Tt Sc T^p.auptooe ty^v auToC 6\jva[j.tv; deinde, sicut in edd. Basil. et Petav. le- 
gitur: T'^? ccYta? ■'{wy.iy.oq -{01371]? ; (j.Y]'Tpa TCapSe^vou; toxctcov Tidpot ; aY3<aXat 
2u[j.eti!lvo; ; "Avvy]; u7ioSox.Tfi ; Mapta; paoTaY[Ji.d? ; tyj? TidpvT,; a^at; Tptyc? yj- 
vatxd? TioStov a7T;Td[J.evat : aXXd Tot Sdtxpua ; aXXd [j.vY^,[JLaT0? al Scoet;; ToxcTtiov 



SCRIPTAE AB ALB. lAHNIO. 103 

Ttopot dicunlur, qui p. 396 (1020) sunt xoxiTr/ol itopot. Noii est aulem, quod 
idcirco nostro loco Toy.iiixcov pro TOX£twv scribatur. Nana iilic quidem Epi- 
phanius adieclivo uti, quam Sia twv toxetcov -opwv vel Sid tmv T;o'pwv twv to- 
xiTUV scribere , maluit. Nostro loco verba TOXiTWV Ttopo'. nuUam ofFensionem 
babeut. Adiectiviim TOX^TtxOs Lexicograplii neglexerunt. Novissimu nostri loci: 
aXXa — i aXXa — ; atligi annot. in T. II. p. 674 (776). 

P. 384 (1022). Tvpoijx u VTj c(s t£ x al Sopucpopia] Rei unice ac- 
commodatum est Stopocpopia , quod Petavius coniecit. Aopu^opia hic eo minus 
ferendum est, quod angeli Christi natum Sopucpopsfv, id est salellitum instar tueri 
vel comitari , paulo ante ita dicuntur : nap£aPo/a\ 8l ztzI fj^ toO jSaJtXeco? toG 
a?ci5vo? £??6S(p Sopu^opiCV a7t£orT£XXovTO- Translatura Sopucpop^fv, de quo vid. annct. 
in Eliam Cret. col. 786 (9) , eodem in argumento recurrit p. 426 (1047) dyyi- 
Xous Tiriv yiYiT^ai^i tou uloO Sopu^opouvTa?. 

P. 384 (1022). Kat TuoXXa (xot eaTt Toii X£7£tv] Nolim scribi : 
TlOU Xr/itv. Vid. Winer. Gramm. Idiom. N. T. §.45. extr. p. 270. sq. ed. III. 

P. 384 (1023). E? t6 TQfJiETEpov aTi:£tp£Tat £v cpJ^opa, iyzlpt- 
Tat ^v cxcpbapata. S7U£ip£Tat acoaa 4^u)(^txov, £Y£ipsTai (?o5fj!.a 
Tiv £U(xaT tx 6 V , TTo'aci) Y£ fJtaXXov t o ij (Jtov o YSvoCi ? ulou toO Ssoij:] 
Apostoli verbis , praemisso tl, ex I Cor. XV, 42. 44. allatis , protasis contine- 
tur; apodosin faciuut insequentia : Ttoacp Y^ JJ.aXXov — i£0u; Vid. annot. in 
T. 11. p. 474 (659). Itaque ante alterum aTC£tp£Tat pro T£X£ta }JL£aY]v pone. 
Vernm vidit Petavius m versione Latina. Eadem Apostoli sententia Epiphanius 
utitur p. 520 (1100), quo ex loco nonnulia in Anaceph. p. 588 (156) emea- 
danda sunt. 

P. 386 (1023). EJ Sk ouS£\?vo£rTi£p\auToijTaTfi?aapy. o; 
SiXoy y. 7i£Tipax£'vat, out£ tsc tou voij S.Xoy ol auTov Tr£TtotY]X£vai 
V0TQ'a£t£v.] Aut ouSe scripsit Epiphanius , aut out£ pro ouS£ per soluecismum 
usurpavit. 

P. 388 (1005). $£'pouat Ss. "OiJitv xat X£^£t; Ttvac, oTt, 9Y]a\, 
'HfJLSt? Sk voijvXptaToij £'y^O|Jt£V' xa\, 9aa\v, 'Opa? oTt cet.] 
Tametsi 9aa\v subsequitur , noli cogicare de ^Tja^ in 9aa\ mutando. Vid. an- 
not. in T. I. p. 488 (264). 

P. 390 (1026). £ti\ t6 auTo tyJ? TiaaY)? TtpaY[JtaT£ta? tl:; (Jttav 
o?xovo[Jttav xa\ (Jttav TsX^toTYjTa Yjjjtf'' a u v y]v co (j.£'vy) ?] Becte hoc 
loco, ut T. II. p. 4 (397). T. III. p. 568 (144), iid t6 auT6 scribitur, quod 
apud Epiphanium vulgo una voce STttToauT^ negligentins elferunt. Conf. v. c. 
T. III. p. 258 (952). 440 (1054). 466 (1069, bis). 468 (1070), ubi tamen cod. 
Rhed. £tl\ to auTo , uti assolet, testante Oehlero. Vocem TCpaY(J.aT£ta , qua in- 
carnationis negolium declaratur , attigi ad T. II. p. 718 (800). Voce ofxovoiJ.ta 
administratio divina, quae in incarnatione cernitur, et haec ipsa declarari so- 
let. Vid. annot. in T. II. p. 624 (747). 

P. 392 (1027). \tti^-i]p ci' V t t c] A£|t!3Y]pcov Tt? legendnm conieci ad 
T. I. p. 282 (149). 

P. 392 (1027). Sta to taxupc'T£pov tou gcoou xa\ ^aatXtxco- 
xaTOv] In promtn est rescribere ?ay^upo'TaTOV. Tametsi enim comparativus pro 
superlativo , superlativus pro comparativo interdum ponitur, uterque gradus in 
eadem re vix ac ne vix quidem copulatur. Proclive autem librario fuit , su- 
perlativi compendium pro coraparativo habere, 

P. 394 (1028). Tou XptaToi5 ^(X9opou|Jt£vos vouv] Repono vou. 



104 SYMBOLAE IN EPIPHAN. PAN. 

Sic statim post: tgv ,u£v I'8'.O'j (vouv) Etys:, to'j t£ (lcg. Se) XptaTOu (nim. vou) 
^Vt^opeiTO. t't p. 391 (1029) ^vE^opoCvTO toO XpiaToO vou. Pariter post paulo 
poccatur: XptaToO ^vE^opeiTO voOv, ubi rursus voO snribendiun. Tnmslatnm 
£|a<popeio5at, rep/eri aliqua re, genitivum, non acrusativum adsciscit. Vid. Ani- 
madvers. in S. BasU. I. p. 81. sq. 

P. 390 (1029). Sia twv TOXETiy.tov uo'pwv] Vid. annot. iu T. III. 
p. 382 (1022) et conf. T. III. p. 516 (1097) = Anaceph. p. 584 (153). y.\jo- 
9opTQ3e\; dta ^ZTifiTV/M^i Tiopwv avcTCatayyvTio;. 

P. 400 (1031). ToO |Ji'.xpoO xa\ Ppayeu? Aoyou] Bpax^ou; ed. 
Basil. , Ppax^wg ed. Petav. , utrumque pessime. Rescribe Ppa^^o?. 

P, 402(1033). i-x\ Ta e^-n? twfjiev] Td? e^v^? scribendum esse suspi- 
ceris, coll. annot. in T. III. p. G8 (844). Neque tamen Ta ei;-^; stare non po- 
test. Vid. annol. iii T. II. p. 24G (533). 

P. 404 (1034). tt: j Y] V T a T '. ? t e' x v O'. ?] Scriptura TOiifivoTa^TO'.? libra- 
rio Graecobarbaro debetur. Repone TioieivoTaTO'.?- 

P. 40C (103G). Std To vwSou? d tcot e X e tGb ai] NtoSou? edenlulo.s 
male inlerpretatur Pelavius; verleudum erat : allonilos. Voce vuSo;, hoc signi- 
ficatu posita, Grammatici vocem £'v£o?, de qua vid. annot. in T. I. p. 192 (96), 
redderc solent. Vid. Ruhnken. ad Tim. Lex. Voc. Plat. p. 102. 

P. 408 (1036). AuTixa — ] AuTtxa in initio enuntialionis positum, pro- 
bandis sententiis inservit, ut Lat. statirn. Vid. Ruhnken. ;ul Tim. L. V. Pl. p. 56. 
Petavius insolenter interpretatur : ecce libi. 

P. 408 (103G). MeTa toutou? 81 0);auTW? oi veot 'louSaiot 
aXXeTCaXXTQXox; t-^ auT-^ xtiprnxi^ot. dywyfi ol ij.£v ^uatxot 
'lou8aiot xaTct adpxa p.£v Y^pvinaavTO, otSevuv dpvoufxevot 
TTQV Tou uloO .. ■^'it]Gi6TriTa, xTtafJia auTcv .. 8ttaxuptSovTat.] 
Post aYWYY^ adde -jf. Verbis ol 81 vuv cet. priora ol veot 'Iou8atot cet. per ana- 
coluthiam ita repetuntur, ut rcferaiitur ad iuterposita : T) ol (Jiev cpuatxol 'lou- 
8atot . • YJpvYjaavTO Coniunctionem jjiev etiam optimae notae scriptores inter- 
dum repetunt in eodem enuntiato. Conf. v. c. Asl. Lex. Plat. T. II. p. 303. 

P. 408 (1037). xa3to; £?7t£tv] Id est : ut ila dicam, quod Graece me- 
lius dicitur to; zlniv). Sic Noster p. 422 (1044). 454 (1062). 462 (1067, bis). 
476 (1074, bis) et alibi. 

P. 408. sq. (1037). Tt Yap d X X' t) -^'Trep xe X eu e air at;] Noli 

quitlquam mutare. ^AXX' ■!) est praeterquam, nisi (vid. annot. iu T. II. p. 616, 
743.), et verba Tt yxp a'XX' ■!] — ^ouXovTat — x£Xeu£tv p.dXXov ^tw riizzp y.t- 
XeueaSai; hoc sibi volunt: Quid enim aliud faciunt, nisi — deo praescrihere quam 
eius praeceptis oblemperare malunt ? sicut Petavius recte verlit. Quamquam , cl- 
lipsi servata, vortere poterat : Quid enim aliud nisi — malunt? Vid. Asl. An- 
not. in Plat. Phaed. p. 527. 

P. 422 (1044). T6 ^toov [JtEV £aTt t p a y 6 t a t o v] Tpax.uTaTOv , id 
est asperrimo animo , legendum coniicio. Minus placet yopYOTaTOv. Petavius 
vertit voracissimum , quasi scriptum esset poptoTaTOV- 

P. 426 (1046). Td Se yo^jixTa auTou £ax Xt^x '! aaa v 8 tx yiv xa- 
piY^Xwv] Respuo nihili verbum £axX-f]xtaaav et repono ^axXr^piaaav. Nota sunt 
vocabula axX-r;ptdto et axXr,p'laat;, quorum prius eo est ex verborum genere , de 
quo vid. Lobeck. ad Phryn. p. 79. sq. quem id verbum neglexisse miror. 

P. 428 (1048). T exvoxuf ax£ t] In Lexica refer verbum Texvoxufaxetv, 
pro T£XV0Y0V£tv vel TexvoTCOt^Tv usurpatum. 



SCRIPTAE AB ALB. lAHNlO. 105 

P. 428 (1048). SxoX t oc^Tep ov yap tcv [3{ov loyt -po? Tov §£- 
ffTCOTYjv.] Sublato monstro vocis a)(^oX'.atTepov , reponito a)^oXaiT£pov. 

P. 434 (1050). 'AXXa y.a.\ ETspov -xzpX toutwv 8iavoeiaia{ 
ioTi &au[jLaaT0v] EJ. Basil. Stavoeraia'. £aTi, non magis recte. Corrige : 
8tavoeraia'. 1'aT^ Conf. modo p. 434 (1051) 'AXXd xal az' auT-f]; Tfi; 'jTioSe- 
asw; eaTtv Ibiv). ibid. ■/.at Tiepl ttq? tXxXiQaia? IfaTai [ji.o'. toOto \z-(iv). 

P. 434 (1050). £uaY7£Xiai£LaTf]C ttq; a:i' oupavoO x aio'8ou 
^vffapxou Tiapouaia? xal Cwtq? aJwvtou.] Suspicor, tt]? excidisse ante 
verba ^vadpxou -apouaia? , de qiiibus vid. annot. in T. I. p. 105 (46). 

P. 436 (1052). To Tou 5£ou o ?y. ov o fjiTf] Slv |jlu a ttq p lov] Incarna- 
tionis mysierium optime vertit Petavius. O?y.ovo[ji.£fv csplicandum est usu vocis 
ofxovo|JLia eo, de quo vid. annot. iu T. II. p. 624 (747). 

P. 436 (1052J. a' p xo u [ji. '^o i OTi ouS' o X w ? y £ y £"'■'1 ra'. — j Re- 
pone dpxou[JL£vot? et subaudi Ti^jlTv. 

P. 436 (1052). §'. d TG iJau[ji,aaTov tt]? uepl T1]V uapSevov 
yvtoaew; TCpo? Seov T£Ti[jnr][ji£'vY)?] Legendum : upc? !i£ou. 

P. 438 (1053). iTz\ to XaYvtatT£pov Tp £7t o' (ji £ vo t] De reponendo 
XaYVtSTepov monui ad T. f. p. 208 (105). 

P. 440 (1054). (jL£Td T7]v jjLeyiaTr, V iX£tvr, v xa\ dxpaLcpvi] 
o?xovo[ji{av Tou xuptou, ty]; ovadpxou auTOu Ttapouaia;] Tolle 
virgulam, coU. aunot. in T. II. p. 624 (747). 

P. 440 (1054). pdaTw; ^tc'. Souvat eauTou? zfi d[xapT(a] Le- 
xicis adiiciatur pdaTO)?, pro pdaTa usurpatum. 

P. 442 (1055). "Hto'. ydp d-£'!jav£v — — , £v Tt[J.Tf] auTYJs tq 
X { (jiTf) a t ; — . "H Tot dvTr)p£'iY) — • £v (j.dpTuatv auTY)? to xXeo? — .] 
Sive virgala, sive semicolou ponitur (quod minus placet) , non opus est ante 
£v Ttijifj et £v [j(.dpTua'.v copiilam xai inseri , siquidem Epiplianius repetita con- 
iunctione T)TOt pro £1't£ — , £'.'t£ vel pro £1't£ • — , idv t£ vitiose utitur. Conf. p. 462 
supr. (1066), ubi post xdp7t(oa'.v nounisi |JL£'a-f; distinguendum, p. 466 inf. (1069). 
Prosima ita refingenda sunt: "Htol §£ £'tj.£LV£ (xa\ Y^? oux dSuvaTet Tto iew 
TcdvTa Tto'.£iv oaaTOp pouXeTa'. • to t£'Xo? ydp auTY)? ou6£l; syvu) , itepa tou 
SeovToc ou XPTQ TL[JLdv Tou; aYLOu; — . 

P. 442 (1056). eauToiJ fap ty]v ^jjuxyiV d-noXXe'.] Siispectam for- 
mam dTidXXet notavi ad T. 11. p. 426 (633). 

P. 444 (1056). Et §£ (iouXovTai Ttve; i^iiza^ai — ] Cod. len. 
a prima manu habet y/niyzo^icf.'., quod Pelaviiis coniecit et verbo refragari La- 
tine reddidit. Recte ; coiif. Plato Rep. IX. p. 574. B. dvT^XL^^JLevwv ... xat [xa- 
X^ojJLevwv. 

P. 446 (1058). t6 Ttapd Tta'. tc3v eSuSev ^tXoao^^Mv d8o'(JL£- 
vov ... dxpoTYjTe? JadTYjTe?] 'AxpoTY^Te; pro vulg. (jLaxpoTYjTO? scriben- 
dum esse , Cornarius, qui Extremitates vertit, et Pelavius pulcre viderunt. Idem 
sibi vult proverbium Gallorum , a Nostratibus adoptatum : les extremes se tou- 
chent. Sententiae fons est ap Platonem, qui Rep. VIII. p. 563. E. docet, omnia 
nimia contrariis vicina esse iiique ea facile converti , velut nimiam libertatem 
in servitutem. Eodein pertinet illud Romanorum argute dictum : summum ius 
summa iniuria. 

P. 452 (1060). Ta? £T'. YptzoTspa? TipiapuTtSa?] Nisi forte yz- 
patTepa? scripsit Epiphanius , iiiaudita forma YP^^o? pro vulgari Yepato? vel pro 



106 SYMROT,AE IN EPIPHAN. PAN. 

poelica ypoiloi nsiis est. Iii i)ioxiini.s nntneii 'iiy.7<S'x , jno t.£pi'.a positnm , Hoe- 
schelius ad Phrynichum (eil. l,oh. p. 4f)6) notavit. 

P. 452 (1061). n6i£"> y \> ") <x >. y. (Z 'i t 9 o ? x.ai jxavict y\fi ai/.byii- 
Ti?;] Nemo a me impetiabit, tit cum Pelavio ciedam, Kpiphnnium iiomirie y\)- 
\»0(',>t(i)vfTi; pro adiectivo iisiim esse. Malim sciil>ere YUva'.>cti)viT'.So;. 

P. 452 (1061). av6po£ix.£Xa aYaXiJ.aTa 6ia ■ZQt.y.i\La.<; tsxvuv 
6'.£Y?av|>£] Nutaiida est rarior formu av6pci(/.£).o;, pro viilgari av6p£ix£Ao; 
posita. Vid. Lobeck. Parerg. ad Phrynich. p. C7(i. et coiif. Method. Conviv. X. 
Virgin. ed. Allat. p. 47. tou; y^£tpoT£pa; toutou; . . £ti\ X'j|j.tj twv avipwituv 
Ta dv8po££y. £Xa KaTaax£'ja?ovTa; aYaXjjiaTa. Ignat. Vita S. Nicepliori Pa- 
triarchae in Act. SS. Mart. T. II. p. 714. H. (]. Tiqv axTtaTo'v t£ xa\ auXov Toij 
6£!Jko'tou 86?av xaTaYaYovT^; £i; uX-f]v xa\ £l6o; , dv6po£(x£X6v t£ TauTtjv 
xa\ dv-pUTO£i8t^ T£Tt|ji.T|XaCT'.. Idcm tamen, paiicis interpositis : tva |jnn avbpw- 
Ti:o£'.6i; xa\ dv8p£tx£Xov -rJYwvTa!. to !:J£rov. 

P. 454 (1062). "va [jitq ti^ ti; . ■ zlq ToijToJ7:oT;£'awa'. Ttjsal- 
p£'a£ti); To XT]poXo'Y'OM-Ot] Af]poX6YTl|J.a in Le.\ica referatiir. 

P. 456 (1063). t6 To^.oiJTOv £xba[J.pov xai 1,'xti Xir] xto v [JiuaTTi- 
piov] "Exba[Jipo? alias dicitur altonitus ; hnc loco est admirandus , quae vocis 
siguificatio in Lexicis haud comparet. Idem valet de voce IxtcXyixto? , quam 
attigi ad T. I. p. 330 (177). 

P. 458 (1 064). n 6 5 £ V T i V 'j V Tt d X •. v tj [j. >; v x u x X 6 p d x o) v — ;] 
Inaudita Lexicographis vox est xuxXo6pdxwv , draco volubilis, ut recte interpre- 
tatur Pefavius. 

P. 458 (1065). dfJiaupouoSo) i'E, o'9l3aX|j,(i5v Tc iyy.iaarniai toO 
|vXo'j] De voce iyy.iaar\ix<x conf. annot. in T. II. p. 334 (582). 

P, 464 (1068). xaT aX£Y [J-d T td Tiva . . . xal £ucpT]iJLia; Tivd; 
6t]S£v £?; Tov b£6vTioiou[j.£voL] KaTaX£YjJ.dTia lioc loco edd. Basil, et 
Petav. ; xaTaX£Y!J.aTHJV in seqq. ed. Basil. mendose , xaTaX£Y[J.aTto)v Pet. recte. 
KaTaX£Y[J.dT'.a lectiones interpretatur Cornarius, hymnos Petavius, qni in Animadv. 
xaTaXT]Y!J-dTta scribi iubet eamque emendatioiieni docte ud.struit. 

P. 468 (1070_). Ttvl; Y^^P '^^'^ T)[j.£T£'pwv d^EX^tov — — . Tt- 
vc; 8£ Ttov 7ipo£tpT}jj. £'vti)v d^^X^wv — — . ll£TT:Xdvr]X£ Ydp ti- 
vwv TT^v oiT^atv c XoYo^ — — • Noixti^o^jat 8£ tt^, v dTioXXu(Ji£- 
V T) V Eivat. T'/]V xaX'<]V ipY^aiav cet.J (^tio oratio misere discerpta resar- 
ciatur, necesse est , ita iegas rt inlerpungas: Ttvk; yoif z(5t Tni.fcip(ji'i d8t).- 

(pwv • Ttvl; 8 T] Tcov T:po£'.p-r]|ji£vwv dS&Xcpwv — — • TC£TcXdvT,X£ Y^p TIVWV 

TT]v ol'T]atv 6 XoYo; • voiJL'[^ouat 8 r\ tt]v dT:oXXu[A£'vT]v £lvai tt]v xaXT]v ip- 

Yaatav cet. Per parenthe>in adiecta sunt verba : (i);Ti£p xac 6 d'Y'.o; aTioaTO- 
Xo; .... [J.T]8£ ^ait^TW , et illa : axoT^^tv 8£ [J.aXXov .... £t; i^WT]v a?(i)v'.ov. Sed 
ne sic quidem omnia |daiia sunt , ac uonnulla emendanda restaiU. Et id qui- 
dem liquldo apparet, post illa : p.T]8£ Tco xt^^tjvi tcov jJL£Xtaacov , de quibus vid. 
annot. in T. II. p. 486 (665), verbum excidi.sse. 'EotXEvat Petavius , 6|xotou- 
a-at los. Scaliger suppleri voluit. Ego malim £'!xd?£a!:at , quod librarius festi- 
nans propter simiiitiidiiiem cum proximo £pYd!^£a-at facillime omisit. (]eterum 
miror , quid discriminis Ejnphanius inter dpYo; et d^pYo; Jnteresse voluerit. 

P. 468 (1071). t6iat; x-P^'- "^o^? X£7iTd; auTcov ^pYaata; 
dpYd^ovTat xaTa tt^v £xdaTou T£Xvt]v1 Conf. Epiph. p. 530. sq. 
(1106) xat Ttv£; d7:£Td?avT0 tco (itcp , T£pa; X^TtTa; xat d7:pdY(J.ova; £auTof; 
£7CtvoT]aavT£; tva p.T^ dpYov jj''ov 8taT£X(j5at, [j.t]8£ tov apTov p£j^apT][j.£'vov ^aiiw- 



SCRIPTAE AR ALB. IAHN!0. 107 

fftv. Haec anachoretainni opificia taiigit Synesius io Dione u. ^r». C. ti auTOt> 
ol xaXaSoi i?ooXovTat xa\ to r:A£YiJ.aT'.a «TTa |j.£Tay£tp{^£a^at — : [). 48. B. iii\ 
pWTca? y.y.X Xijyou? ^JTpa^iac 

P. 472 (1072). oiav 8' avaXo^yu? au[j.Ti pe kou aav tw d^i(6y.a.xt. 
xal xri^ ^xxXr, ataffT'.xin ? ^povTiSo? ^vSsXsxeia eupotsv ri- 
XVYjv] Ex ed. Ba.sil. inpone av ante avaXoyo)?. Praeterea ttj ante t-t? exci- 
disse videtiir. 

P. 474 (1073). }j.-<] T£'[j.v£iv Tpix"s ys,'itLo\j, ii.-q8t £Ta ip ta|j. ti) 
xaTaxo|ji.£fatJat] Placet xaTaxoajj.£rabat , quod Peiavius coniecit. Cornarius 
vertit, quasi scriptiim esset xaTaxofAav. Neque enim xaTaxo[j.aaiat in usu fuit. 
Comae tamen alendae studium verljis £Taipta[j.wi xaTaxoa[X£tai)at signiHcari, in- 
telligitur ex praegressis verbis : ol (j.£v To yi^iZiO^i, TiQV [Jtop^inv tou avSpo;, aTO- 
T£'}J.vouat , Tpix^a; §£ ttq; x^^aXfi? TCoXXaxt?xo[j.o5at. Viro autem 
illud studium indignura esse , Epiphanius hoc loco ex Conslitutionibus Aposto- 
lorum et paulo post ex Apostolo I Cor. 11 , 14. sq. docet. Conf. Epiphan. 
p. 530 (1106) et quae Synesius Calvil. Encora. cap. 21. sqq. eandem in senten- 
tiam contra Dionem Chrysostomum disputat. 

P. 474 (1074). ^^(oxetXav xrj aXvjSeia] Scribendum: TTf)? aXY]i££a?. 
Conf. Method. Conviv. X. Virg. ed. Allat. p. 161. ty^; 9povT^a£wc o^tox£tX£v. 
p. 240. Tif)? £X7ttSo; Tuv [j.£XXo'vt(i)v ^twxetXav ayaiwv. 'E^ox£XX£tv Ttvo? dicun- 
tur, qui aliqua re excidunt. Alias ^^ox£'XX£tv £t? Tt vel upoc Tt est in aliquid 
impingere , metaphora a uavibus sumta. Vide Segaar. ad Clem. Alex. Q. D. S. 
p. 356. sq. meque Animadv. in S. Basil. I. p. 14. 

P. 478 (1076). Q; ouv Tr£pt twv TtaXXaxcov toutmv tcov oySorj- 
xovTa e?pir)Xo'T£? aTtap^^if)? — — .] Haec quo pertineant, non dispicio, 
nisi tJ? scribatur et verba : TteptX^t^SrlaETat if)[j.fv 7) Tt^pt dXri^^tiaz a7io6£t?ii; 

p. 480 (1077), praegressis: $ua£t iJ.vi yap sSatv [j.6vov gk t6 ovo[J.a £T:t- 

X£xXv][i.£V(j)v XptaTOU, parenthesi inclusis , avaxoXoul^o)? dicta accipiantur, quasi 
(J; — — £?p'f]x6at praecedat. In ed. Basil. ante cpua£t virgula , in ed. Petav. 
semicolon ponitur. Posterior ratio ferri poterit, si semicolou post XptaTOU re- 
petatur et parenthesin efficiat. Celerum mendosam scripturam aTto [J.Y)xoS£v 
notavi ad T. ir. p. 652 (764). 

P. 480 (1077). "O[j.ou yip £v TtSat i£ov £TitxaXou[j.£vot— ] 
Corrige: 'Ojj.ou — . Mendosa scriptura o(J.ou recurrit p. 520 (1100) ubi edd. 
Basil. et Petav. o(i.oiI recle. 

P. 482 (1078). Ta }j.£v TtoXu£t6Y) xal TtoXuTpoTta xalTioXu- 
ax,£8T) ... StaXapovTe? TtpoTteTY) SiSdyiiaxoi. — ] De voce TtoXua^^eSTQ 
in TtoXuoxtSY) mutanda monui ad T. I. p. 410 (222). 

P. 482 (1078). Tov T£ aTT£tpov...pXaa9Y)fj.t(5v xalatax.po- 
Xoy^wv xat a'Y)SeaTaTO)v auTcov [j. uoTYjptojvxXuScovaStavY)- 
|a}Ji£vot] Eadem figura Epiphanius p. 482 (1079). tov TotouTOV oyxov T(dv 
Tipo£tpY)(j.£'v(i)v (j.ox-Yipd)v StSaaxaXtoJv otavYiHa(J.£vot. Vid. Ruhnken. ad Tim. p. 79. 

P. 482 (1078). (j.aXa [j.6Xt? t(ov CY)TY)[i.aT(Ov TtavTY) ^TttXuoa- 
|x £ V 1] Mendosum est ^TttXuaa[j.£vot , siquidero ^TttXueoSat , dissolvere , extricare, 
genitivum respuit. Suspicor, Epiphanium £TttX£XY)a[j.£'vot scripsisse. De copula- 
tis vocibus [j.aXa [j.6Xtc conf. T. II. p. 728 (806) [jtaXa [J.6Xt? St£Spaaa[j.£v x6 
8u?5aXaTTtov touto xwp(ov. 

P. 482 (1078). xu (j.aT tov X upTaa tv u Tt o |jt e [j. e v y) x 6 t £ ;] KupTaatv 
mendose codd. mss. et ed. Basil. ; xupTtoatv recte ed. Petav. A verbo xupToo» 



108 SYMnOLAF. IN EPIPHAN. PAN. 

rite formantur xuptua'.? iM y.'jpTa)fj.a , i)uoiiim posteiiii.s exslat T. FI. p. 728 
(806) eo loco , quem cl. editor apte comparavit. 

P. 482 (1078). TiavTo ? 96 (iou xaliopbjiou xai v au t '.d a ew ? 
UTioXu^wvTEsl 'YiToXwcpav Ttvo? est respirare ab aliqua re, sicut /.cocpav tivo? 
p. 484 (1079) "va £v ao\ y£vo'jj.£vo' X(09Y]aw|j.£v twv TipoStsXbovTwv OTUYepwv .. 
upaYfidTUv. In re positum Xu^av vulet inlermillere. Melbodius ap. Epiphan. 
T. FI. p. 258 (562) tou xu,uaTo; r'6Tf] Xu^covto;. Vid. Ast. Aiinot. iii Plat. 
Phaedr. p. 453. 

P. 482 (1078). Ta? dizo tt)? aTepea; aupa; £ fXT^veo (j. evo 1] 
De mendo in lectione olim vuigata appa; vid. annot. in T. I(. p. 588 (727). 
Voce aupa in suppari imagine iititur Methodius ap. Epiph. T. II. p. 348 (590). 

P. 484 (1079). vuv\ 8t xaXiQ xa\ XeyxavStajJLCVT)] Ex Cant. Cant. 
1, 5. si lectio genuina est. Supra X£XEUxav!3ta|j.^vY] Epiphanius, de suo, ut vi- 
detur, certe melius. 

P. 490 (1083). "Oaov ... TQxev ef; tov xuptov] Videsis mea ad 
Eliam Cret. col. 825 (1). 

P. 496 (1086). oip^/^ai^ tuv udvTwv Ta? 6ixot.o\xzpiai; £'9Y]aev 
e ! V a 1] Merus est iotacismus o|JLOio[Ji£p ( a? : repone o!J.oiO[J.£p e L a;. Vid. Menag. 
ad Diog. Laert. II. 8. et Preller. Histor. Philos. Graeco-Rom. p. 33. Adfinis est 
Anaxagorae sententia, qiiae statuit, omnia omnibiis immixta esse. Qua de sen- 
tentia docte exponit scholium in Gregor. i\ai. col. 911. B. C. ciii adhibeas annot. 
in Gregor. tsyss. De Anima et Resurr. p. 292. s(]. et Animadvers. in S. Basil, 
I. p. 6. 

P. 496 (1087). iJLT](5£ !J.-r]v ia^Ltiw xi twv £ fj.vj; \j'y w v , (J.inTe 
xudfJLOu?] De fabis non edendis Epiphanius T. I. p. 20. 50 (14) et in Ana- 
ceph. T. III. p. 546 (132) tacet. Hoc Pythagorae praeceptum erudite illustrat 
Karsten. Comment. in Empcdocl. p. 284. sq. In scriptoribus, qui id praeceptum 
ab Orpheo sumtum tradiderunt, Karsten.VdiidiilGregor.Naz. Or. XXIII. p. 535. C. 
Sed locus exstat in Or. XXXIII. ed. Bill. == Or. XXVII. p. 494. D. ed. Cle- 
mencet. Elias Cret. Comm. col. 897. C. sq. id praeceptum SiatTr|Tix(5? dictum 
ciim Epiphanio et aliis accipit. Vid. Karslen. p. 28G. 

P. 496 (1087). "EXey^ §£ fd dTXoaeXiQVTi^xdTWTiaSTf^Tdel- 
vat zdvTK, Ta §£ uTtepdvo) ttjc aeX-fjvf]? aTcair-^ etvat.] Eadem 
sententia verbis in\ersis ita exprimitur T. I. p. 20. Aiwpt^e §£ a'!J.a Ta aTio ae- 
X-r^VTjc xa\ Ta avw dSdvaTa X£'ywv , Ta 8£ uuoxdTW ivTiTa. et in Anaceph. 
T. III. p. 546 (132) A'.wp!.^ov §£ aija d::o aiXrjVTj? xat avw didvaTa X£'yovt£i;, 
td Se OuoxaTW bvT)Td. Sed utrobique legendnm : Ta aKO a£XT]'vT]i; avw , com- 
paratis nostri loci verbis : Ta dno a£XT]VT]c; xaTW- De sententia , post Pytha- 
goram a multis celebrata , conf. Diog. Laert. VMI. 26. ubi Menagii eruditionem 
desidero. Sed videas VV. DD. , a me laudatos Aniraadv. in S. Basil. I. p. 52. 
supr. Eandem_sententiam , quippe pronuntiatara ab auctore libri De Mundo, 
Aristoteli adscripsenuit Plutarchus De Placit. Philos II. 4. 2. Stob. Eclog. Phys. 
p. 416. ed. Hceren et alii , unde lliixit vulgaris opinio de providentia divina, 
ab Aristotele ex loco sublunari proscripta. Vid. infra annot. ad p. 502 (1089). 

P. 498 (1087). ouTw; T(3 d T p £ x £ ? T] fj. fv a St) Xo v , 5oxT)at(;8e 
^TcluaatT£TUXTai, jJLdX'. aTaxtovd^av^wv.] In raedio posita: 80'- 
XT)ai; §£ £~L TTaa'. TETUXTai, expressa sunt e Xenophanis verbis : 80x6; 8' im 
Tiaa'. TiTUXTai , in qiiibus 60x0; idem valet ac 8o'xT]ai; vel So^a, ut docet Sex- 
tus Empir. Adv. Matth. p. 380. ed. Fabric. ubi tamen 86x0; perperam scribi- 



SCRIPTAE AB ALB. lAHNIO. 109 

tur. Vid. Preller. Hist. Philos. Graeco-Rom. p. 89. Pro to aTp£X£? ap. Xeno- 
phan. est to aa(^tq, ciuod Sextiis interpretatur TdXri^i^. Voce aTp£xe; in simil: 
sententia utitur Democrit. ap. Sext. Empir. Adv. Math. VII. 136. 

P. 498 (1087). xaTa tpavTaatav §£ xal So'xviaiv Ta TiavTa yL- 
vea^ai xal fXTqSkv xaTa aXY|!3£iav, dX)' outw ^aiveaSat xaTa 
TTQV ^v Tu uSaTi xMTCY]v.] Exemplum remi quid sibi velit , te docebunt 
Davis. ad Cic. Acad. II, 7. et Bak. ad Cleomed. p. 391. Adde Animadv. in S. Basil. 
I. p. 183. supr. et quae in Suppleni. Annal. Philol. Vol. X. Fasc. II. p. 169. ex 
PMlone ludaeo ad Pseudo-Herennium Philonem anuotavi. Qui exemplum , a Sce- 
pticis frequentatum, Leucippo adscripserit, praeter Epij^hanium novi neminem. 

P. 498 (1088). "E9Y] 8£ ... euSu(ji.Lav ToxpaTtaTov eZvat] Vid. 
Menag. ad Diog. Laerl. IX. 45. et 46. Quae Epiphanius subiicit : xa\ to 80- 
xouv Stxatov o'jx Etvat Sfxatov , non Democriti sunt, sed potius Pyrrhoniorum, 
quibus Archelaus in hac sententia praeivit. Vid. Menag. ad Diog. Laert. II. 16. 
IX. 101. et Preller. Hist. Philos. Graeco-Rom. p. 40. Nec magis Democriteae 
sunt sententiae , quae apud Epiphanium sequuntur : 'ETCivoiav yap xaxiQV . . . 
iX£u5epia)s Cyiv. Quas sententias ei affinxisse videntur, qui ad doctrinam de 
moribus perperam pertraherent verba Democriti docentis, qualitates rerum vojjlw 
tantum esse , id est opinione , non lege , ut illi opinabantur. Vid. Menag. ad 
Diog. Laert. IX. 44. 

P. .500 (1088). Kex_topiaTO y ix p , cprial, ToupoTepov, vCvSe 
auvrjvwTai, to? Xiy zi, 9iAtob£VTa aX XrjXot?] Corrige : <ptXttoie'vTa, 
coU. annot. in T. I. p. 258 (135). Mendum fugit Karstenium Empedocl. p. 527. 
Respondent autem verba 9tXttoSe'vTa aXXYjXot? Empedocleis vs. 94. ap. Karsten. 
p. 98. — 9tXo'TTiTt auvepxojJtev' e?? ev aTiavTa. 

P. 500 (1089). — . "Q^ Ttva? iy. toutou netatSavaTov auTov 
xaXeaat.] Edd. Basil et Petav. — . to? Ttva? — . Sed scribendum — , co; Tt- 
va? — , virgula pro puncto posita. 

P. 502 (1089). KpotT-ri? ... iXeyev £XeuiJep(a? etvat ty^v axTY]- 
p. a u V Y) v] Interpretari possis : Crates . . . libertatis esse omnium rerum inopiam 
dixit; sed malim scribere ^Xeu^eptav. Respicitur notissima de Cratete narratio, 
de qua videas Schol. Monac. in Gregor. Naz. col. 907. A. B. praeter alia testi- 
monia , excitata Menagio ad Diog. Laert. VI. 87. 

P. 502 (1089). Ta (Jiev uTCepctvto Tirif? aeXYfvY)? beia? npovo(a? 
Tuy/^avetv, Ta Se xdtTtoSev Tir]? aeXY]'vY]c a'TCpov6T]Ta uTCapx.etv 
xal 9opa Ttvt aXo^yw ^e^pcaiJat, to? ^TU)(^ev.] Conf. Euseh. Praep. E v. 
XV, 5. p. 798, C. 'AptaTOTe'XY]? [Ji.£'xpt a£XY]'vY]? aTY]aa; to S£iov , Tot XotTia tou 
xo'a[Jtou ueptYpa^ct ty]? tou Scou Ttpovoia?. et Allicus ap. eund. p. 798, C. sqq. Gre- 
gor. Naz. Orat. XXVII. p. 495. A. ibique El. Cret. col. 765. A. De fonte senten- 
tiae, Aristoteli vulgo affictae, vid. Aniraadv. in S. Basil. I. p. 149., annot. in 
Eliam Cret. I. c. et quae supra dixi ad p. 496 (1087). 

P. 502 (1090). "EXcYC Se TtavTa Stotxefv to ^etov.] AtY]x£rv cod. 
Rhedig. rec.te, modo 8tY]X£tv scribatur et ante TiavTa adiiciatur IkI , quod inter 
61 et TtavTa facillime excidit. AtY]'x£tv et StotxEtv saepe confunduntur ; vid. an- 
not. in Gregor. Nyss. De Aaima et Resurr. p. 177. et in Eliam Cret. col. 765 (4). 
AtY]X£tv autcm et similia Stoicis usitata fuere in declaranda natura divina omnia 
permeante. Chrysijipus ap. Diog. Laert. VII. 88. d o'pios XoYO? Sta uavTtov 
^py^o' [Jtevo?, d auTd? tov X(Z Att. De Cleanthe Hermias Irris. Philos. Gentii. 
cap. 14. — TTQV Se ^iuj^^y^v St' oXou tou xdapiou StYjxetv. ubi Worlh. 



110 SYMBOLAE IN EPIPHAN. PAN. 

comp:irat TertuU. Apolog. cap. 21. „Haec Cleantlies iii .spiritum congerit, quem 
jHrmealorem universitatis arfirmat." A Stoici.'; hic loqiiendi usus ad alios scripto- 
res , etiam sacros et ecclcsiasticos , traiisiit. Formuja 6i-r]x£tv xac /^topefv 8ta 
"avTWv similiter utitur auctor libri Sap. VII. 24. (jiicm atl locum vid. Grimm. 
iii Theol. Slud. u. Krit. a. 1834. p. 900. Alheuagoras De Resurrect. cap. 18. 
£"1 -av ... 8tTQX0uaav y^'''^^'*^^'' '^'^'' ~^?^ ~o"J ~onr,aavTO^ ^TiiijAiXetav. 
Apud Origen. in loann. II. 29. verbum 8irjy.itv iu verbis : uT^oaTaaiv — 8tTQ- 
xouaav iiz\ TiavTa tov xo'a[iov, Sloicain doctrinam prodere , Ritlerus 
Hist. Pliilos. T. V. p. 495. recte docet. Idem valet de istis , a Rittero ex Orig. 
iii loann. ^'I. 122. ibidem allatis : o'jto; yap 6t' oat;; :i£90tT7)xe tt)? 
XTiaew;, Iva di\ tu yvtciiiw. SC aoTOil yi.Yq-a.'.. Stoae adversatur Talian. 
Orat. ad Graec. cap. 6. Ttv£ii};.a d beo;, ou Siirixov 8ia tt)? uXt)?. ubi 
Worth. p. 18. scholium eruditum ex cod. reg. 1. ailert et praeter illud Virgilii : 
Spiritus inlus alil cet. Clementem Alex. Protr. cap. 5. p. 58. Pott. comparat. 
Yide Menag. ad Diog.Laerl. VII, 1.-J8. meaque ad Gregor. Nyss. et ad EliamCrel. 
II. citt. 

P. 502 (1090). "EXeYS 8e >«a'i iJ.£Ta /wpiaij. ov toC aw|j.aTo?, 
xal ^xaXet tiqv "J^^XtH^ zoXuypovtov 7iv£G|i.a.] Graviori vulneri , quod 
hic locus concepit, vehementior medicina adhibcnda est. Censeo autem ita 
legendum esse : "EX£Y£ 8k xa\ fX£Ta tcv y^copiaiJiov axo tou acojjiaToc £T:tStafji.£'v£w 
TTQV 4"^X^'' •^®'-* Mortem Stoici , ])raeeunte Platone Piiaed. p. 67. D. , y wp'.aiJ.ov 
^^UXTQ? aT:o awjjLaTO? definierunt (cf. Chry.sipp. ap. Ncmes. De Nat. Hom. cap. 2. 
p. 81. ed. Mattli.) , cui aiiimam superstitem lieri ita ceiisebant, ut eandem im- 
mortalem esse negarent , sicut Epiphanius in seqq. docet. Vid. Menag. ad Diog. 
Laerl. VII. 157. 

P. 504 (1090j. xa\ tov xo'a[j.ov lAuaTa? Jtal tous xaToyou? 
Tolv i£[oi)v TeXeTOC? eXeYe.j Ad iutegritateni sentenliae nonnulla deesse 
videntur. Quo autem comparatio, praegressis verbis instituta, absolvatur, locum 
ila redintegrandum et emendandum censeo : xa\ tov xdap.ov l epdv (i. e. tem- 
plum) xat Tou? avbpwiTou? jJLuaTa? xa\ tou^ xaTdyou; tcov ietcov TeXe- 
aTot; eXeYc- Conf, Ptutarch. De Tranquill. Animi , cdp. 20. et Dio Chrysost, 
Orat. XII. p. 387. sq. ed. Reisk. T. I. qui ex Cleanthe hausisse videntnr, quam- 
quam nonnulla eornm propria sunt, 

P. 504 (1090). HavalTio? d 'PdSco; tov xdaiJiov £'XeY£'' a3a- 
vttTOV xa\ dyT^p()i] Pro voce nihili aTprjpcp, quam codd. mss. uterque et ed. 
Basil. exhibent , Petavius aY''iP'^ ''^ ^""^ dedit, sicut etiam Jos. Scaliger emcn- 
davit. Displicet aTp£TrTOV , qiiod Cornarius conieci.sse videtiir. Tu confer Pla- 
tonem Polit. p. 273. E. ubi seimo de Deo miindum restaurante : a-avaTOV auTov 
xal aYYipciiv aTX£pYaC£'^«'- Timae. p. 33. A. aYifipwv xai avoaov auTov £t£xttq- 
^aTO (nim. Deus mundum). Scilicet Panaetius, spreto commento de mundi exu- 
stione ad Platonis sententiam de mundi aetprnitate rediit. Vid. Preller, Hisi. 
Philos. Graeco-Rom. p. 393. supr. 

P. 504 (1091). 'ETiixoupoc ... oux iripuipia y'j')Oi.i.^\ auvcov 
StiiJioaia axoXaaTOi?] Cum Leontio eum palam consuevisse, Alhenaeus 
XIH. G. p. 588. B. refert. 

P. 506 (1091). p.upcCdp. £voi T£ xa\ i TQXeu d 'Ji £v O'.] De reponendo 
3T)Xuxeud(i£voi monui ad T. I. p. 456 (648). 

P. 506 (1092). xuxetov £xr.a)(xaTt xaT e ax sua a ne v o ?J Legen- 



SCRIPTAE AB ALB. rAHNIO, 111 

dum : £v ij(.KUi\x>xxi vel £v -co<j.aT'.. Bem quod attinet, vid. Ruhnhen. ad Homer. 
Hymn. in Cer. v. 211. 

P. 508 (1092). xara tcc? i^ayti^ r-Ji^zo'. v8t^(j. o-jTcov-e-Xa- 
vYj.u evcov axjvsXeuaeco? TsXeTtx?, xa\ tcov -aTaXc^dvTcovy. al 
dpY^o^^^iiftov £'(JLfJi.av£c<; STfjSev lepocpavTia; cy/r][j.aTtCo'vTa)v] Ilav- 
St)|jiou awtXfjaiw^ TsXiTa? intellige publici concuhitus sacra , in houorem Sa- 
tnrni celebrata ab hominibiis perditis , quos £i;oj/.£t; post paulo vocat. Deinde, 
virgula transposita post dpY- , verba Tc3v z£zXavc]fj:£va)v — xa\ tcov TtaTaXccov- 
Tcov y.ai oVy^oij"!'"^^ copulanda et ita emendanda sunt : — xa\ Tcov axiTaXc^dv- 
Tcov xal opYcovTcov ilaTaXc^dvTcov ex cod. len. recepit Oehlerus; ipse mavult 
■K0L~a.yt.L,6'iT(i>'i , quod pro TtaTaYoijvTCOv positum autumat. IlaTTaXc^dvToov codd. 
Rhedig. et Paris. KaTaXc^dvTcov edd. Basil. et Petav. , quae est depravata scri- 
ptura codicis len. Sed librariis fraudi fuit verbum rarissimum axiTaXi'^£cv , de 
quo vid. Toup. Emend in Suid. et Hesych. T. II. p. 172. sq. qui id verbum re- 
stitnit Longo Pastor. Lib. III. p. 106. ed. lungerm. (p. 83. Schaef.) -po? T£ Ta 
9iXTQ|j.aTa copYa xac 7:po? Ta? Tt£p'.|joXas ^ax'.TaX'.a£ (vulg. ^axuTaXca£). 'Op- 
Y^ouvTCOv pessime vulgo, quod Petavius perperam vertit orgia celebrantcs ; neque 
ierri potest dpYttovTtov, quod Oehlerus coniecit, quasi pro dpYtotCdvTCOV id pone- 
retur. Mea ex emendatione verbum dpYav hoc loco non minus apte ponitur 
quam p. 508 (1093) in istis : Tccs ■ • • MEfj.^cTcSa? 'HXcouTOXcT^Sa; dpYooaa? — . 
ubi neque dpYtoaac cum Pel.avio orgia celebrantes interpretaberis , neque de re- 
scribendo dpYicoaac cogitabis. Tu vide Ruhnken. ad Tim. p. 193. sq. et confer 
Longum 1. c. , ubi cpYav et axiTaXc^Ecv pariter ac nostro loco copulantur. 

P. 508 (1093). £[ji[j.av£c? t£ xal a^patvovTe; y tloKjiiit^ioi 
T £] Yerbis aqjpaivto et yiXoiato in pedestrcm orationem translatis xaxoCrjXfa in- 
est, quam nolavi ad T. II. p. 652 (764). 

P. 514 (1096). Yi £ucppaa{a y) Tcv£'ouaa z-q^ xuTcpcv rr,^ dij.-xi- 
Xou] Ex Cant. Cant. 1, 14. — Petavii coniecturam xu-pov , ex Anaceph. p. 582 
(152) captam, merito respuit cl. editor, qui iu Anaceph. nostro ex loco xuTCpov 
reponi recte iubet. Yid. annot. iu T. il. p. 186 (501). 

P. 616 (1097). ax£uoui; dYttoauvc]; x al 6 i xacoa u vt) <;j 'Ayco- 
auvT); hoc louo et p. 520 (1100) Petavius male. Idem tamen aYttoauvTj; ge- 
minis locis in Anaceph. p. 582 (153). Yid. annot. in T. II. p. 428 (635). Mox 
nonnisi fj.£aT) distinguendum ante verba : Ta TidvTa Ss jj.Ti xpavl3£VTa cet. , si- 
quidem haec ex praegressis : toc TCocvTa TsXettOs ^Xt^v cet. suspensa sunt. Recte 
interpungitur in Anaceph. p. 582 inf. (153). 

P. 516 (1098). 'EvTauiJa §£ £v XpcoTco t a yup OTi oc ou (j. e' v co v 
TTQS Suvd.ufico? Tou ocpTou xal T-i)? TovJ uSaTO? taxuo?] Haec verba 
referuntur ad priora : ti:Xy)pou;j.£'vou tou ^v tco -pocp-qTfi pY)TOU. Itaque }j.£'aT)v pro 
TsXcia ante ^vTauia pone. Felavius , non contentus puncto, peius etiam rem 
gessit , quod intercapedinem orationis fecit. Haec de gemino loco in Anaceph. 
p. 584 (154) simul dicla accipito. 

P. 518 (1098). Sicc T-/)C .. . c vo jj.aaca<; T-i) ? d YtaaTSia?] Scribo : 
dY'-aaTia;, coll. annot. in T. II. p. 698 (789). Mox ante verba : a'v£XScov d-d 
Tou 'lopSdvou cet. |Ji£aY) , non t^Xcck distingue, siquidem haec ad supra dicta : 
^XwCov inl tov 'Iop8dvc)v , referuntur. Idem valet de gemino loco in Anaceph. 
p. 586 (154). Deinde auvaX^.^T) ed. Basil. et Oehl. iuxta codd. mss. ;" auvaXoccpT) 
Petavius recle, atque ita Oehlerus in Anac. p. 586 (154) cum cod. len. et edd. 
Yid. annot. ad T. L p. 154 (483) et infra ad p. 522 (1101). 



112 SYMBOLAE IN EPIPHAN. PAN, 

P. f)l8 (1098). Ka\ dTttXe5a(JL£vos |JLabT]Td? cet.] Haec non minus 
ijiiam jnaegressa : a\£X!3(i)v . . . uapouoia; , ad iriitiiim periodi : Kat (JieTa TauTa 
. . . auvavearpdcpT) , referuutur, Itaque ixzari pro TeXefa iterum ponatur. lu 
Anacppli. p. 58G (154) recte distingiiitur. 

P. 520 (^1099). AJto to aw|J.a cet.J Intercapediuem orationi.s tolle et 
|jLe'aT(]v pro TeXeta ante auTO pone i continnantur enim supra dicta: auTO To 
awfJLa T:v£U(jLaTLy.ov U7:dp^av. Idem valet dc gemino loco in Anaceph. p. 588 
(155). 

P. 520 (11 00). T-JTiov -ffXwv xa\ t o ti o v Xc'y7.'')?] R^pone: t'jtcov 
^OYX''!?» ^^ «st iii Anaceph. p. 588 (155). Vid. annot. in T. II. p. 352 (593). 

P. 520 (1100). TouTOv 0(JL0U 3cov If/^ouaa] 'OfjLoO , ut est iu Anac. 
p. 590 (156), recte Oehlerus in annot. Vid. annot. in T. III. p. 480 (1077), 

P. 522 (1101). (JLYJ Ti? auvaX'.cpTn ouaa tq beoTT^c] ^uvaXt^ii ed. 
Basil. et Oehler. iuxta codd. mss. ; auvaXoLCpin Pelavius recte , atque ita Oehlerus 
iu Anac. p. 590 (157) cum libris mss. et edd. Vid. annot. ad p. 518 (1098). 

P. 522 (1101). Tou diio -oXXou tcov alpEaewv ioxi aT^ovapxin- 
oavTOs x-a^ dKoaiyy^d-iO^TO^;] De reponendo dT:oaLX)(a{vovTO? cl. editori 
adsentior. Vid. VV. Ul). ad Phrynich. p. 226. ubi attende iocum in Gramma- 
tici verbis : ]2ix)(^a{vo|JLat : T(o ovtl v a u t ( a ? d^iov TOUVOfJLa. Nauseantes enim 
aLy.xaiv£aiaL dicuntur. Conf. quae ap. Epiphan. insequuntur : co; aTioTiTuovTo? 
5ix-f)v xa\ vauTctovTo;. Celerum aTToaLxxaiveLV Lexicis adiiciatur. 

P. 526 (1103). -q dyta lepuauvY)] Ita Pelavius iuxta ed. Basil. Quo 
magis mireris , eundera in seqq. L£poauvY]v bis scripsisse pro genuino lepwauvTQv, 
quod ed. Basil. exhibet. Tu vide annot. iii T. II. p. 428 (635). 

P. 528 (1104). y. oTttaTai] Scribe: xo7:'.dTaL, voce xoTicdTT); a verbo xo- 
Tiido) repelita. Alioquin oporlet scribatur xoTtLaaTal, a verbo xoTrid^u deducta 
voce xoTiiaaTi)? , quae tamen non videtur in usu fuisse. 

P. 530 (1100). dT:6 [JLY)Xo!i£v] Scribendum : drcd jJirix6i£v vel aTTOfJLT)- 
XO-£V, quod magis placet. Vid. annot. in T. II. p. 652 (764). 

P. 530 (1106). "AXXol Se ouSe u tt:o6£ v vu vTa l.] Barbarum uTioS^v- 
vuvTat ne in Epiphanio quidein ferendum ; repone : UTio6£'c5£VTaL. 

P. 532 (1107). [i£Td 7:d a-r)? TCux vo'tt)to? xat^xT£v(a?] 'Exte- 
V£(a? ed. Petav. recte. Vid. Lobech. ad Phrynich. p. 311. 'ExT£VLas merus est 
iotacismus. 

P. 542 (129). Tf.TdpTW 8£ ovtl xaTa tti)V dT:' <xpy^ii<; tou dpt^J- 
(Aou dxoXoubiav] 'Ati' dpx-ri; pro vulg. dTiapxTQv recte Oehlerus. Brevius 
Epiphanius p. 572 (147) 7:£(jlt:tou ^e d^:' dpXTJs ty)? dxoXouiia? ovto;. Alias 
apud eundem dizy.p'/ri; negligentius vuigari solet. Vid. aniiot. in T. III. p. 44 
(831). 

P. 544 (131). SLa .. ty)? £ (8 w X oX aT p (a ;] EJSwXoXaTp £ (a? recte 
Pelavius hoc loco et post panlo, ubi ed. Ba.sil. iterum £S8ci)XoXaTp(a?. Idem 
iotacismus in ed. Basil. deprehenditur T. I. p. 44 (11). 64 (22). 68 (24. 25). 
208(105) et saepe alibi, ubi post Petavium £[6wXoXaTp e ( a recte vulgatur. Idem 
tamenPelavius iotacismiim in liac voce cum alibi, tum T. I. p. 16. 18. ed. Oehl. 
jntactum reliquit. 

P. 546 (132). AtcopLCo''' Se dp. a drco 0£Xt)'vy]? xat dvwdid- 
vaTa liyo^Tti, xd 8k. UTTOxdTco bvTjTd.] Legeiidiim: t^twpL^ov 61 d(xa 
Td d7:6 0£Xt)'vt)? dvco cet. Vid. annot. in T. III. p.496 (1087). 

P. 546 (132). 2i(0itci)v 6£ 6 toutcov 8L6daxaXo? IIuiaYo'pa? 



SCRtPTAE AB ALB. lAHNIO. 113 

JauTov 5eov (i)vo'(ji.ac;e] Accnratius Noster T. I. p. 20. StuTrif^v Sl a(i.a 
aaxeiv i-nl ^p6\oy :i£vTe £twv £8i8a axc- to TcXeuTarov 6^ eauTov 
5e6v uvoijiaac. et T. III. p. 498 (1087). 'ExcX cuac 81 xat Tor? jJLaSr]- 
Tai; auToO aiWTiav IkX TicvTacTif] y^po'vov cet. Conf. Gregor. Naz. 
Or. XXVII. p. 494. D. BdtXXc [Jiot nuiSayopou ttqv atcoT^Tfiv. et Eliam Cret. Coni- 
ment. col. 897. C. Plura videas ap. Menag. ad Diog. Laert. VIII. 10. 

P. 546 (132). dlla tou? icXovTa? Taf; pouXoiJt.c'va ii; auveC- 
vai] 'AXXa tou; pro vulg. aXX' auTou? cl. editor ex libris mss. reposuit. Vid. 
annot. in T. I. p. 392 (211). 

P. 548 (134). axTQixaTa ^SeXoSpYjaxcuTLxa ttj? £vSu(jLevcia?^ 
'EicXoSpiQaxoTixd codd. mss. et ed. Basil. ; £5eXo5pTf)ax-r)Tixa ed. Petav. Quod 
ol. Oehlerus recepit ^bcXojpT]axeuTtxcf, exstat ap. Epiphan. T. I. p. 22. Vox a 
Lexicis abest. Ueinde ^v6u}j.ev£(a? pro £vSujJLCv(a? ap. Epiph. 1. c. , cpiod prae- 
stat. Vid. Phrynich. et Lobeck. p. 548. 

P. 558 (139). "Edzt^e. Sl acaxpoTCOiiav, ttqv |Jli|lv !j.oXuO|j.ou 
Yuvaixwv aSid^opov.J Hiuc emendanda sunt ista T. I. p. 116 (52) ES(- 
Sa|e 8c atay^poTtotiav , .ai^LV iJ.oXuap.ou , ywatxcov dSta^opiav. quo loco cod. Vat. 
n)v fJ.(§iV , cod. Ven. dSidcpopov , nimirnm virgula post ;jLoXua[J.ou recte omissa. 

P. 560 (140). TauTtt? £3up.La xa\ Ttpo?cxuve'.] Scribendum : Tau- 
Tat?. Nam iup-tav Ti dicitur , qni aliqua re ad suffitiouem utitur. Nihil autem 
obstat, quominus Tipo^xuvCLV cum tertio casu componatur. Vid. Schleusner. Lex. 
in N. Test. T. II. p. 750. 

P. 562 (141). xat w? 8id. awX-^vo? ttjv Mapiav ucTccpaxcvaiJ 
De verbis ti^v Mapiav in ty^; Map(a; mutandis monui ad T. I. p. 312 (167). 
Praepositio non repetita nemincm Graece doctum morabitur. Videsis Matthiae. 
Gr. Gr. Ampl. §. 595. 4. 

P. 582 (152). Y)CucppaaiaTQT:veouaa tov xuTtpov t-o? a.\j.Tzi- 
Xou] De voce xuTtpov in xuTrptv mutanda vid. annot. in T. III. p. 514 (1096). 

P.584 (153). dvopwicl? T-fl -rjXtxiaJ 'ASpuvict? p. 516 (1097). Vid. 
annot. in T. I. p. 202 (102). 

P. 584 (154). — . 'EvTauSa Se Ja^up OT^oto u p.£'vco v cet.] De cor- 
rigenda interpunctione vidimus ad T. III. p. 516 (1098). Mox ante verba xal 
^p(Zaiq cet. et xai ouy i'>a cet. nonnisi virgula interpungatur , uti fit p. 516. 
518 (1098). Deinde ante verba d-itAii^^) dizo Tou 'lopSdvou cet. jxea-fiv pro t£- 
Xeia poni iussi ad p. 518 (1098). 

P. 584 (154). 8ta tt)? .. 0'voij.aata? ttj? dyioiaTziai;] Scriptura 
aYiaaTeta; hocloco non magis recte habet, quam p. 518 (1098) ubi vid. annotata. 

P. 586 (154). "v a (J.Y] auvaXoccpT^ t; Tpid? vo!J.!.aif)i De scriptura 
ouvaXoL^Yi vid. annot, ad p. 518 (1098). 

P, 586 (154). — . 'O uTcep T]p. c3v to Ttdio^UTiop. civa? cet.] Pro 
TeXe{a pone (j.e'aT)v , .sicut recte distinguitur p. 518 (1099) 

P. 588 (155). — . AuTc t6 a w [j. a cet,] Vid. anuot. ad p. 520 (1099). 
P. 588 (156). auv .. Ttda-f) tt) d v 5 p coTto' tt) ti] Pro dvSpcoTtoTT^T». Pe- 
tavius de suo dedit cvavSpcoTiTiaec , respiciens , opinor , supra dicta p. 586 (154) 
£v TT) T£Xc(a cvavipWTiT)'aec. Tu vide annot. in T. III. p. 88 (155). 

P. 588 (^156). co? xal Ta t)(j.cov aco[j.aTa p. £'AX£f — .] Pro vulg. 
[j.£Xt) cl. Oehlerus [i.i\\ti. es Panar. p. 520 (1100) optimo iure reposuit. Sed 
restat, ut indidem iydpio^a.'. pro iyzlpo^xon. ter deinceps rescribatur, iiioji post 
(AeXXec sublata. 

Corpus Haereseol. III. Q 



Corrigenda. 



Tom. II. P. 1 , {>. C53. iii Atldendis liii. 24. pro ferri non posset corr. pati non 

possel. 
']um. II. F. 1 , p. 777. lii). ult. ante verba P. 2. exciderunt verba T. /. P. //. 



Tom. 11. P. II, p. 10, iin. 21. Scribe 5 u v a [j. £ i ? pro 8uv'|JLet?. 

Tom. II. P. ir, p. 10, 1. 10. aiUe fin. Scribe Thomasius pro Thomasiiim. 

Tom. JI. P. II, p. 1«, 1. 3. Scribe Daniel pro Daniel. 

Tom. II. P. II , p. 22 , 1. 7. Scribe iste pro ille. 

'^lom. II. P. II, p. 43, 1. 15. ante facis adde simililudirie. 

Tom. II. P. II, p. 40, 1. 10. ante fin. Dele et. 

Tom. iT. P. II, p. 47, 1. 1. Scribe u TlO fjLV v) tv pro u ;i o |Ji vf) c; i v. 

Tom. II. P. II, p. 47, I. 30. 31. Post Noster adde non item Methodius. 

Tom. II. P. II, p. .'J4 , 1. 8. Scribe oaov pro oatov. 

Tom. II. P. II, p. bF) , ]. 11. ante fin. Scribe oO'tw pro priore outo)?, et 

0'tu ? pro ouT to. 
Tom. II. P. II, p. 5C, 1.23. Scribe a v ot |3 i w ax £ a!r ai jiro ' v a ji lua y. £ aia t. 
Tom. II. P. II, p. 70 , 1. 10. anle fin. Scribe y.a!3d pro xa!3a. 



DIONYSn PETAVn 

ANIMADVERSIONES 



IN 



EPIPHANII PANARIUM. 



Corp, Haereseol. 111. 



DIONYSII PETAVII E SOCIETATE lESU ANIMAD- 

VERSIONES IN EPIPHANII OPUS QUOD PANARIUM 

INSCRIBITUR. 



npooEapiA. 

Oi cum exquisita rerum, quae in hoc opere tractantur , varietate ac copia adae- 
quare commentationes nostras instituissem , non brevibus iisce notis et animadver- 
siofiibus, sed ingentibus libris committenda res fuerat. Qnomam autem neque me 
commentariorum moles illa delectat, et eruditorum lectorum fastidiis occurrendum 
potius hoc in genere est, quam aliorum tarditati consulendum , nulla est obtinen- 
dae a me ratio praetermissa brevitatis. Ea vero visa est imprimis eiusmodi, ut 
diversas ex veterum exemplarium comparatione aut ex coniectura lectiones ad 
oram contextus adsriberem, tum ut leviora quaeque ac faciliora, vel commode 
ab aliis explicata , ne attingerem omnino, aut carptim breviterque perstringerem. 
Qtiamobrem certa potissimum avgumenta delegimus, in quibus elahoraJidis atque 
illustraJidis plusculum operae disputationisque consumptum est, quae niniirum ta- 
lia esse consideremus , ut ad eorum minuendam obscuritatem nonnihil opera nostra 
posset accedere. Fuerat iamdudum animus, omnium haereseon , quae in hoc opere 
commemorantur , ta tjTopoujjLEva primum, deinde opiniones ac dogmata omnia se- 
parato libello persequi et cum iis, quae Epiphanius perscripsit , quae ab aliis sunt 
Patrihus cxposita, conferre: sed ab eo consilio revocavi ipse me, quod eum mihi 
laborem iamdudum aliorum industria suhlevasset. Etenim praeter veteres illos, 
Irenaeum, Augustinum, Philastrium, Damascenum, TertuUianum, Clementem 
Alexandrinum , Hieronymum ac caeteros, qui aut de haeresibus nominatim scrip- 
serunt aut earum in libris suis utcumque neminerunt, reccntiores aliquot eodem in 
argumento summa cum luude versatos 7nemineram; imprimis autem Gabrielem 
Prateolum atqiie illustrissimum magnorum Annalium conditorem. Q,uorum ille 
haereseon omnium luoilentissimum catalogitm literato ordine contexuit, hic in An- 
nalibus suo quamque tempore consignatam reliquit: uterque uno in conspectu quae 
apud veteres illos dispersa erant ac dissipata proposuit. Hac igitur cura et cogi- 
tatione solutus hunc unum ad scopum commentandi laborem istum conferam, utqui 
Latine iam, hoc est viinus, ut spero, harbare studio nostro loquitur Epiphanius, 
idem Notis istis et Animadversionibus qua castigatus, qua ilhtstrior factus , dilu- 
cide atque intelligenter id faciat, omni obscuritate detersa. 

DE INSCRIPTIONE OPERIS AC XX PRIORUM HAERESEON ^. 2. 
PARTITIONE. 

Cum adversus lxxx haereses, quae ad suam aetatem extiterant, susceptum 
a se hoc opus protiteatur Epiphanius , duo quaedam occurrunt in eo uegotio con- 
sideranda. Alterum haeresis nomeu latissime iu quibusdam usurpari, nec ad 

A» 



IV 

theologorum normam vocabuli usum istius exigi, a quibus quid proprie sit hae- 
resis, et quantum reliquis ab sectis difterat subtiiius atque enucleatius declarari 
solet. Nam neque priores illae sectae, Barbarismus, Scythismus, ludaismus, 
quatenus Christi ortuni antecessit, inter haereses merito recensentur; ncque 
ullae propriae sectae Barbarorum aut Scytharum fuerunt. Atque, ut diligentius 
in llellenismi, ludaismi ac Samaritismi species inquiratur, pleraeque forsitan e 
nuniero sectarum, sive haereseon, cximendae erunt: de qua re sparsim ac suis 
locis opportunius agetur. In Ilellenismo quidem, cum quatuor tantummodo 
sectas Epiphanius numeret, iufinitae adiungi aliae potuerunt: quarum plerasque 
in calce huius operis , in Fidei Catholicae Compendio prosecutus est. Alterum 
hoc in negotio considerandum est, quamvis omnes illae sectae inter Ilaereses haud 
immerito censeantur, nequaquam tamen Epiphanio octogenarium illum constare 
numerum. P^tenim in partitioue ipsa contra dividendi praecepta non niediocriter 
peccatum est , cum principio quiuque ante Christum sectarum fastigia propo- 
nuntur: Barbarismus, Scythismus, Ilellenismus, ludaismus, Samaritismus; ac 
deinde posteriora tria genera in alias species tribuuntur. Et nihilominus genera 
cum subiectis sibi partibus eundem in numerum summamque conferuntur, quod 
est iu divisione vitiosissimum. Neque enim genus r.foc, xa zlcir^ avitoiatpEtTai. Ut 
si anima vitaque praeditum corpus primum iu animal ac plantam partiare : tum 
animal iu terrestre, aquatile, volatile: plantam in herbam fruticem, et arborem; 
ac deinde coUectis omnibus, octo corporis animati partes esse constituas, nimi- 
rum auimal, plantam, terrestre animal, aquatile, volatile; herbam, fruticem et 
arborem. Ita enim inter divisiouis partes generaipsa, quae dividuntur, perperam 
referas. Quod in illa haereseon distributione commisit Epiphanius. Quippe tres 
illae, quas dixi, Hellenismus, ludaismus, Sainaritismus, cum suis partibus con- 
iunctae summam conficiunt. Unde subductis recte omnibus, xvii duntaxat ante 
Christum, universe vero lxxvii haereses , uon lxxx numerantur. Praeterea xx 
priorum haereseon alium in Epistola ad Acacium et Pauluni presbyteros et in 
Anacephalaeosi, quara in ipso decursu operis, ordiuem instituit. Utrumque nos 
in sequenti tabula proposuimus. 



XX priorum haereseon ordo in Ana- 
cephalaeosi. 

1. Barbarismus 

2. Scythismus 

3. Hellenismus 

4. ludaismus 

5. Samaiitismus 
[ fi. Pythagorei 

7. Platouici 

8. Stoici 

9. Epicurei 

10. Gortheni 

11. Sebuaei 

12. Esseni 

13. Dosithei 

14. Scribae 

15. Pharisaei 
IG. Sadducaei 

17. Ilemerobaptistae 

18. Ossaei 

19. Nazaraei 

20. Herodiani 



HeJleuismi 



Samaritismi 



ludaisini 



XX priorum haereseon ordo ex opere 
Panarii. 

1. Barbarismus 

2. Scythismus 

3. Hellenismus 

4. ludaismus 
/ 5. Stoici 

6. Platouici 



Helleuismi 



ludaismi 



I 7. Pythagorei 
, 8. Epicurei 
9. Samaritae 

10. Esseni 

11. Sebuaei 

12. Gortheni 

13. Dosithei 

14. Sadducaei 

15. Scribae 

16. Pharisaei 

17. Hemerobaptistae 

18. Nazaraei 

19. Osseni 

20. Herodiani 



In posteriori serie Stoici aute caeteras philosophorum sectas collocantur, 
aliter atque in priori fecerat, quae louge hac in parte tolerabilior est. Iliuc est, 
quod Stoicorum secta TpLTyj anb 'EXXr,v[(j[jLou sit inscripta. Nam tertium ab Helle- 
nismo locum habet in serie, ut Platonici quartum, atque ita deinceps; uon ut 
in inscriptione Latina est: tertia Hellenismi secta; pro quo scribo: tertia ah Hel- 
lernsnto secta. 

AD TOTIUS OPERIS PRAELUDIUM. 

N. II. a^aia yap Iqzi -/.aX (paia.] Expungo posteriores hasce voculas, quae p. 4. 
sententiam infuscant, xal tpaia. Dixit quidem Hesiodus initio "Epy())v, 
"Ov xz 5ta jEpoTO^ avope? 6ij.ro?, ««paToi xz tpaioi le, 
'PrjTo( t' apprjTO'! le, 
sed alio sensu , quam ut huic loco congruat. Nam hoc uuum Epiphanius signi- 
ficat, se non omnia complecti hoc in opere cupere, cum inuumerabilia sint nec 
oratione comprehendi possint. 

TouTeaTt (iaatXsia; OuaXEviiviavou.] Esthic aunus Christi ccclxxiv, quo suum 
opus aggressus est Epiphanius, Gratiano iii, et Equitio Coss.Valentinianus enim 
et Valens imperium auspicati sunt anno ccclxiv bisextili, qui loviaui et Varro- 
niani Consulatu notatur in Fastis. Ideo annus utriusque xi Christi est ccclxxiv. 
Gratiani annos praetermisit, ut opinor, librarius. Quare substituendum est y.a^rpa- 
Tiavou oy86ou. Gratianus Lupicino et lovino Coss. , ut autor est Socrates lib. iv, 
cap. X, Imperator et Augustus a patre renunciatus est, anuo Christi ccclxvii. Ita- 
que undecimusValentiniani et Valentis est Gratiani octavus. In Manichaeorum hae- 
resi lxvi, n. xx, annos Gratiani commemorat. Quem in locum caetera reservamus. 

Oox. a6££\ Siaay.ojirJaavTa?.]. Hic coniecturae locus est, nam de vitio constat. 
Scribe Siaaxor.Tjaai; li; ij/TJ^ou? , et £\'aw T.a.o{k%i\^. Vel : 8t£ax<$7i»iaa Tai; ^j/rjcpou?, 
et retinendum ei; 3. Cum ad susceptum opus aggrediendum consentientia ve- 
strum omnium suffragia viderem. 

N. III. najxytA^? T£.] Rei herbariae scriptores aliquot recenset, quorum ple- 
rosque Dioscorides in Praefatioue commemorat, et Plin. lib. i. In his Pamphilus 
iUe ipse videtur esse, de quo Suidas; qui inter caetera Georgicorum tres libros 
edidit, patria Amphipolita, vel Sicyonius, vel Nicopolita. Ex quo nonnulla passim 
excerpta leguntur in Constantini Geoponicis. Meminit et alicubi Photius. 

Ka\'HpaxX£i6r;? o TapavT[v(5?.] Citatur a Galeno in libris de Compos.Medicam. 
xaTa x6t.o\)c, za\ ysvr, : nec uon et ab Athenaeo lib. iii. Heraclides Tarentinus. 
Idem et Andreae medici meminit. 

Baaao; o TuXio;.] Tylus Messeniae urbs , quam nonnuli Oetylum vocant, ait 
Strabo lib. vni. Sed corrupta hoc loco vox est, legendumque ex Dioscoride Baa- 
ao? 6 'lotiXto?. 

Ka^t n^Tpwvto? Ntyep.] Dioscorides Petronius Niger coniunctim habet; Plinius 
vero Petronium Diodotum copulat, quasi eiusdem sint appellationes ambae. 

N. IV. St' £Twv 5ta/iX{iuv.] Non igitur vulgatam in nostris editionibus lxx 
Seniorum rationem secutus est, annorum mccxlii, sed castigatam ac gemianam, 
quae ad priorem annos addit xx. Magna iam tum olim Graecoruni exemplariura 
non cum Hebraeis Latinisque modo, sed secum etiam discordia fuit. De priori p. 5. 
disserit Augustinus Lib. de Civit. dei xv, cap. xiii. Hieron. Quaest. Hebr. aliique 
maxime recentiores. De posteriori vide Eusebii excerpta chronologica, ubi varie 
annorum summa concipitur. Ac propter immanem absurditatem , quae ex Ma- 
thusalem annis oritur, animus est ad numerorum emendationem adiectus. Nam 



VI 

si i.xx Interpretura communein editionem sequare, quae annos Mathusalemo ante 
gcnitum Lamechum arrogat clxvii, Lamecho vero clxxxviii, confient additis 
Noemi sexcentis anni anto diluvium iocccclv. Vixit autem Mathusalem in 
totum annos iocccclxix. Igitur xiv annis post diluvium superfuit; quod est in- 
eptum. Quare Africanus Mathusalem annos ante Lamechum susceptuni tribuit 
CLXxxv, qui ad Lamechi Noemique totidem, quod proxime numeravimus, adiuncti 
summam conliciunt annorum idcccclxxii. Itaque tribus quatuorve annis di- 
luvium mors illius antecessit. At vero idem Africanus ab orbe coiidito ad dilu- 
vium annos colUgit cio cio cclxvii. Quippe Enos cxcv confert, cum lxx dun- 
taxat cxc numerent. Subtractis quinque illis superfluis crediderim iu reliquis 
Epiphaniuni Africani, sive lxx apud Africanum Interpretum calculum secutum 
annos computasse cio cid cclxii. 

'Ev toIli; ooiT. 'Apapax.] Chaldaeus Cordu, id est I^opoato?. losephus lib. i, 
cap. IV, a7:o[3aTrJpiov tov -^ir.o^ toStov 'Apasvtot x.aAoiJat. Mox Berosum Chaldaeum 
citat: A/ysTai Sk xa\ tou r.Xoiou ev t^ 'Ap[JL£vta T:pb; tw opsc twv Kopouaiwv zxi [Jiepo; 
Ti jTvat. Item ex Nicolao Damasceno: "Ecttiv u-kp xrjv MtvuaSa p-cya opo? xaTa 'Ap- 
[jLEVtav [Bap'.i; XsY^fXEvov, eI? o noXXou? au[JL^UY(iVTa? i-Ki tou xaTaxXua^xou XCyoi v/u 
rEptawOTJvat: Franciscus lunius pro Bapt; rescribendum exi.stimat Aoujjapt;, a 
quo nou abhorreo. Sed idem solennia deliret, cum Lubar Armenio et Aegy- 
ptiaco sermoue dicit idem esse atque a;ioJ3aTtxbv sive a7:o[jaTrJptov : id est locuni 
editissimum, ex quo descensus patet, a verbo Ldbar, desceudere. Unde et Lu- 
barum et Lahra apud Epiphanium in Ariomanitis. Sed de Lahra caeterisque 
nugis dicemus ad illum Epiphanii locum. Quod quidem ad praesens negotium 
attinet a-o[3aTT^'ptov losepho nuncupatur locus ille, in quo Noemus t/jV axofiaaiv, 
hoc est exscensionem ex arca fecit; sive quod ibidem Ta a7:opaTr|pia sacra per- 
solvit. Haec enim vis est horum vocabulorum, a::o[3aTrJpta, ota[3aTr{pia et caete- 
rorum. Valdeigitur aberrat lunius, cum a;:o[5aTr[ptov interpretatur arduum et ex- 
celsum, ex quo descendere oporteat; quod a Graecae vocis usu alieuum et ab- 
sonum est. 

Ou Y«? £'^' £[x(patvct.] Putidissimi ludaci Noemum a Chamo exsectum nu- 
gantur: ut inter alios R. Selomo, qui et alia quaedam adiicit nefanda et ap^r,Ta. 

N. V. £v6a Tou ir.tki^vno.'] Fortasse t(j7:ov ir.tXi^ocno. 

~Hv Ss xouTo xaXat 'Aaauottov.] Ager Sennaar et Babylon ipsa primum , iu- 
quit, ad Assyrios pertinuit. Respexit autem adid, quod Genes x, ii. legitur: 
Dt terra tlla (Sennaar) ec/res.ms est Assur, et aedijicavit Niniven et jilateas civi- 
tatis et Chule. Verum Assur quidam proprium esse nomen existimant: ut R. Se- 
lomo, qui se ab impiorum cousuetudine ac couvictu segregarit, eundemque Aben 
p. 6. Ezra laphet tilium extitisse memorat. Equidem Assur hoc loco de Assyrio po- 
puIo,velNino ipso regni Assyrii conditore libentius interpretor. Eodem porro 
spectare videtur, quod est apud Esaiam cap. xxiii, 13: Ecce terra Chaldaeorum ; 
Talis populus nonfuit: Assurfundavit eam. In captivitatem traduxerunt robustos 
eius, suffoderunt domus eius, posuerunt eatn in ruinam. Sed Hebraica aliam sen- 
tentiam praeferunt: Iste popvlus non erat illic olim. Assur fundavit eam nari- 
bus; vel, ut alii, deserti incolis; qui erexerunt arces illius. /Set/ (Chaldaei) con- 
triverunt palatia illius, etc. Quod ita R. David exponit. Non est mirum aut in- 
credibile, quod de Tyri eversione praedicitur. Ecce tibi Babylon et Chaldaea 
ipsa non eosdem semper incolas habuit ; sed et ipsa vicissitudiuem est experta. 
Nani Chaldaeorum populus olim ibi sedem non habuit, sed Assyrii principio te- 
nuerunt et in ea urbes excitarunl. Tum Chaldaei pulsis Assyriis occuparunt, 



VII 

qui a Chasad Nachoris filio oriundi, ait Kimchius , ex cap. xxii. Gen. com. 21. 
Haec ex Hebraeis, quamqiiam aliter Aben Ezra, et ex Latiuis Hieroymus. Nam 
Lxx diversi prorsus abeunt. Ex ii.s colligitur Assyrios olim tenuisse Babyloneiu. 
Ac uonnuUis placet Sennacheribi maiores Babylouem iuvasisse , propterea quod 
lib. IV, Reg. cap. xvii, 24. rex Assyriorum Sennacherib de Babylone et de Cutha 
caeterisque regionibus incolas Samariam transtulerit. Saue Babyloniorum rex 
Assyrius in Scripturis interdum vocatur, et Babylonium sub Assyria fuisse com- 
prehensam autores sunt geographi. 

'E7:(ovoij.aa07;jav Tiavxs?.] Scytharum nominis origo ab Hebraica voce tTil25 
cum puncto semos, quod est decliuare, errare. Potest et a riltD cum puncto 
dextro derivari, quod discitrrere et ohamhulare significat. Utraque notio Scy- 
tharum moribus apprime congruit: quos rXavTjta;, errabundos, et aij.a?o[3iou; 
fuisse constat. Sed ea vocabuli ratio, quam Epiphauius affert, quod scilicet kizo 
Tou xXijJLaTo; tou ;rpb? Eupw^irjv dc, 'Adiav declinaverint , non valde mihi probatur. 
Neqne enim verum puto, Scytharum nomine priscos illos insignitos, qui post di- 
luvium turrim illam architectati sunt. Etymologicon Magnum axurcTOa'., quod 
est irasci et supercilium contrahere , ;:apa xou; SxuOa? uominatum scribit: quo- 
niam iracundi Scythae. An potius SzuOa? Graeci arb tou axu^EcrOat deduxerunt? 

Ka\ a7:b [jL-.a? zlc, Ipooijnjy.ovTa ouo.] De eadem linguarum geutiumque distribu- 
tione agit haer. xxxix, ,uae est Sethianorum: ubi etLxxii linguas totidem, quod 
x£'faXatwTat erant, et autores stirpis effloruisse dicit. Vulgatus est hic matri- 
cum linguarum populorumque numerus , de quo certatim chronologi disputant. 
Quorum quidem ratio mihi non satis explorata certaque videtur; nou modo quod 
Graeci codices a Latinis et Hebraeis in numero dissident, sed etiam quod pleri- 
que xc^aXatwTat cum posteris suis ac filiis in numerum cenceutur. Nou est au- 
tem credibile distinctum ab iis populum ac linguam illos constituisse. Certe enim 
Heber a Phaleg lingua diversus non fuit, ut etiam Augustinus existimat. Deiude 
Chananaei omnes populi idioma commune sortiti sunt. Itaque labat illa lxxii 
linguarum partitio. Sed nec in eo laborare admodum necesse est, ut totidem illis p- V. 
nationibus domicilium cuique suum ac regionem assignemus. In quo multi no- 
minum similitudines nimis ambitiose consectantur. Est enini verisimile, ple- 
rosque finibus iis, quos occuparant, relictis ac sedibus alio sese contulisse. 
Nam quod Moyses narrat, ab iis propagatas esse nationes omnes, non sic acci- 
piendum est, ut eas per sese primum xa\ aii.£'aw; regiones iusederint atque in 
earum possessiouem pedem ipsi posuerint, sed ut eo saltem illorum posteri com- 
migrarint. Verum haec discutere longioris et operae et alterius instituti fuerit. 

Wouc, Ta 'A?tw[j.aTtxa.] Mendose pro 'A?ou[xtTtxa: ut est in Sethianorum hae- 
resi; nec minus emendaudum (J/ou;, pro quo ^ouO legendum. Sive ut est Esaiae 
cap. Lxxi, 19. ^ID, 9ouX. De Axumitis alius erit dicendi locus. 

T£Y[j.a xa\ 2apa, xaOa.] Corr. SapaOaxa; qui inter filios Chus recensetur. 
Pro IXouo fortasse Aouo, quippe AouBtEt^j. inter filios Mestraim numerantur. 

Ta TTob; tt) [j.apa[j.tov ywpa.] An 'Apa|3wv? an potius Papa^jiavTwv, nam haec 
vicina sunt nomina. Est qui Regamam Ptolomaei , quae est in Arabia felice ad 
Regma transferat: de qua Ezech. xxvm, 22. n'53"Tl SiilZD '^bs'^- 

N. VI. NePpwO yap flaatXsust.] Quem plerique omnes chrouologi , imo et an- 
tiquiPatres, Belum fuisse censent, Babylonis conditorem. Huius filium Assur 
Epiphanius facit: quem quidem Ninum fuisse par est, si Nembroth idem cum 
Belo fuerit: et eadem utrobique colligendi ratio. Nam Belus Babylonem extruxit, 
et Ninus Niniven. Atqui prioreni a Nembroth , posteriorem ab Assur civitatem 



\ 



VIII 



coiulitam Moyses affirinat. Vorum Assur Genes. x , ir. gentis nomen esse, non 
viri proprium existimaut aiii; quibus libeuter subscripseriui. Sed haec annalium 
ac chrouologiarum paginas inipient, nec sunt pluribus hoc loco disceptanda. 

TouToj fi [iacrcXsia ev 'Opk/.] Pro 'AptpaX lxx. 'Ap/aS, Uebraei ^3S. 

W-J.X^: o£ /.a\ TTjv 0£[pai;.] Nescio uude haec expiscatus sit, quae in Genes. x 
illo capite non leguntur. Ubi hoc duntaxat habetur: Principium regni Nembroth 
fuisse Babylonem, y.'x\ 'Opr/, za^ 'Ap/ao, xa'! XaXavvrj in tcrra Sennaar. Uude As- 
sur egressus w/.&oijijltjtc itjv Ntviui, ■/.a"; t7;v 'Po(i)[3(oG 7:»iX'.v, y.ixi xrjV \aXax. Pro 
'PodjjiiaO ;:oX'.v Ilebraice scriptum est 'n^" 2im, quod llieronymus vertit : plutean 
ciritatis, et quo appellativo habuit, quod Graeci proprium feccrant. Intelligit 
autem urbis Niuivcs plateas, quas Ninus extruxerit. De Epiphanio quid dicam 
aliud occurrit nihil, nisi voces istas, flsipa? et 0<5p£X, alienum in locum translatas 
esse. Nam Thiras et Thubal inter laphethi posteros numerantur com. 2. Thubal, 
et Mosoch , «t Thiras. Fortassis enim cum Regma, Sabatacha caeterisque quos- 
dam alios recensuit Epiphanius, et inter illos Thubal et Thiras. Nisi haec conie- 
ctura placeat, pro 0£tpa;, et 06[i£X, ac A(i(io; propria urbium illarum nomina sub- 
stituenda suut, quas Assur aedilicavit. Certe iu A^fio; vestigium quoddam ap- 
paret vocabuli 'Poto[i(I>0 , et in Thiras vocis 1^2?, puae civitatem significat. Unde 
ita depravari vox ista potuit 'PotoPwOtpa. 

Ou j:oXu oe (iXXrJXtjjv tto /p<>voi otsaTrjicaaiv.] Bactrianorum rex ille, quocum 
Ninus conflixit. Oxyartes a Diodoro vocatur; a lustino, Arnobio ac caeteris Zo- 
p. 8. roastes. Neque dissentit Pliuius, ut Scaligero \idetur. Neque enim dubitat ille, 
sitne magus idem cuni rege Bactriano, sed utrum unus hic fuerit, an et alius 
postea, quod Salianus noster recte in Annalibus animadvertit. Vanissima Ma- 
gorum natio Zoroastrem illum antiquissimum putat, utpote qui Troianum exci- 
dium quinque annorum milibus autecesserit, ut Pliuius et Plutarch. Tract. de Iside 
testantur. Apud Laertium Xanthus Lydius sexcentis duntaxat annis aute Xerxis 
ota[3aCTtv extitisse Zoroastren asseverat. Unde merito plures eiusdem nominis 
fuisse suspicatur Scaliger. 

Tbv iepob/ £p[i.£VcU(5p.svov £p£6[a[i.bv.] Variae sunt apud Epiphanium Hebraeo- 
rum nomiuum origines et interpretationes partim obscurae , partim subabsurdae. 
Multa enim vel eruditissimis per imprudentiam excidunt. Neque propterea He- 
braismi fuit imperitus Epiphanius, queui Graecae, Syrae, Hebraeae, Aegyptiacae, 
et ex parte Latinae linguae scientem fuisse confirmat Hieron. Apol. ii. contra 
Rufif. , quem argute bilinguem nominat, quod Graece Latineque uosset. Inter 
falsas originationes haec ipsa vocabuli Serug interpretatio a Calvinista quodam 
profertur cum aliquot aliis ; ut cum caeteros Patres erroris haud expertes fuisse 
colligat, tum vel imprirais Epiphanium in explicandis nominibus aberrasse. Nos 
de reliquis, quae iu hoc scriptore notat, sparsim ac suo loco videbimus. Quod 
ad praesens vocabulum spectat, male ab Epiphanio putat atpou/ spsOtaabv verti: 
cum ita scribeudum sit hoc nomen, aspoby, et propagiuem, non irritationem signi- 
ficet. Haec ille. Vcrum purgandi hoc quidem loco Epiphaniifacilis estetexpli- 
cata ratio. Primum enim aspouy, non aepouY scribendum iili fuit, cum priore modo 
Lxx conceperint. Et fieri potest, ut Hebraice quoque saltem aliquot in exempla- 
ribus n"l*Tl23 non ^"|*TlU lectum sit: ex quo Graece a£pou/ ediderunt lxx. Nam 
n per X plerumque reddi solet: ut iu "^1113 et QH, Nachor et Cham. Utcunque 
vero scriptum extiterit, potest commoda aliqua interpretatione Epiphanii glos- 
sema defendi. Imprimis J^ilD^je/Tj/exuTO esse atque intricatum significat, unde 
'iyyO propayo, non :,TTa3> ut Galyiuistae placuit. Quare perperam et ipse aspouY, 



IX 

siye i.'^*^)Q propaginem ■vettit, cum ratio postulet, ut sit intricatus et perplextis. 
Et quoniam quae eiusmodi suut, hoc est implicata et perplexa, tricis suis epeOiCEtv, 
provocare atque irritare solent; inde fortasse M^UD 'o IpsOt^ov vel £pc6ia|i.b(; di- 
citur, ex recouditiore iingua. Non euim omnes omnium vocum potestates in 
sacris literis expressae sunt. Siu est ut n"l*lO lxx in Ilebraeo repererint, qui 
aipoliy scripserunt; bellissime ad hunc modum quadrabit. tllO Chaldaeis et 
Rabbinis est perverse agere Sam. ii. cap. xix de Semei H^D "^^ perverse egit, re- 
hellavit. Hinc Irt^lim iniquitas, peccatum, reheUio: l^n^^^O rebelles. Vide Eliam 
in Thisbi. Indidemque «J^poj/ hoc est a rebellione, contumacia et £p£9tCTjj.tii. Eadem 
vox Hebraice idem est ac superfluum esse , redundare , quod et aliam eiusdem no- 
tionis originem indicat: quasi sit i/. Tcsptouaia? u[ip'^£tv lasciviri, et insultare ac 
procaciter irritare. Est illa vero Epiphanii interpretatio longe prababilior, quam 
quae apud Hierou. lib. de Nom. Hebr. legitur : ut sit corrigia, vel per/ectus. Nam 
"^11113 non SilTlU corrigiam sonat, unde Seruc, aEpoux non Serug legendum 
esset. Quanquam litera Caph in fine cum Raphe aspirate pronunciatur , ideo 
Graece aspoil/. An ita in Hebraeo legerat Hieron. aut lxx Seniores diviuare non p. 9. 
libet. Alterum glossema, quod addit Hieronymus, uempe per/ectus, non capio, 
neque ad rem pertinere puto. Quis autem nesciat multa Hebraeorum vocabula, 
quod aliter Graece perscripta essent et ab origine detorta, doctissimis interdum 
Patribus fraudi fuisse, minus ut rectas illis significationes affiugerent? Exemplo 
sit quod cum haec scriberemus fortuito nobis occurrit. Idein Hieron. Epist. ad 
Ageruch. Noemi, cuius in libro Ruth historia commemoratur, consolationem 
interpretatur , quod Hebraice est ^)a"3 a lD"D, non a DHD- 

Kat rjp^aTo £t; avOpcoTiou?.] Hausit haec ex Eusebii Chronico, quae in Graeca 
editione Scaligeriana leguntur pag. 13. Sed ibi laphethi uon Semi filius Seruch 
dicitur, ut etiam apud Suidam in vocabulo Sspoy/ , ubi eadem fere declarantur. 
Quin et illud contra atque Eusebius scripsit ab Epiphanio subjungitur: Nondum 
aetate Seruch lapides, ligneave simulacra, aut aurea argenteave fabricata ; sed 
in picturis et coloribus omnem, ut Tertullianus loquitur, Idololatriae paraturam 
constitisse. Eusebius vero: Autbs yap, inquit, xat o? auv auxw toui; raXat yEvo- 
jxsvou? ?) 7:oX£[i.iaTa? , J) riY£[A6va;, xat Tt ;:pa5avTai; avSpta; i^ apsTrjj a?tov Iv tw 
Pto» Tou [Avr,[iov£U£a6at , xa\ loi ovTa; auTwv :;poraTopa; avSptaat aTrjXwv Eitarjaav. 
Quae fortassis in concordiam redigi ita possunt, ut Epiphanius idola ac simu- 
lacra duntaxat affabre facta et caelaturis effigiata per illud tempus extitisse 
neget; non autem informes truncos aut lapides sive columnas: de quibns Euse- 
bius accipiendus est, cum eas vocat avSptavTa; aTr,Xdiv. Ab iis enim rudibus et 
impolitis statuis et columnis idololatria coepit. Clem. Alex. Strom. 1. Hplv y' 
ouv axptPto6r,vat toc; twv ayaXtiaTwv a/£'a£t;, xtova; taTavTs; ot ;taXato"i £'a£pov Toti- 
Tou;, «o; a^topu^jLaTa tou 6£ou. Quod ad eius columnae, quae Israelitis in solitu- 
dine praeibat , imitationem expressisse Daemones ibidem disputat. Sic Athenien- 
ses pro foribus columellas et obeliscos Apollini consecrabant, quem otYui^a voca- 
bant. Aristoph. Scholia ad S<pr)xa;. 'AYut£ui; xtwv £i; o^u XtJywv, ov laTaat rob twv 
Oupwv • ?5tou; 5^ '^aotv auTou; £ivat 'Atc^XXwvo;, oi 0£ Atovuaou, ot 31 a[j.'^otv. Hi suut 
6upa1ot et avTrJXtot Osoi. TertuU. Apolog. Etiam apud Graecos ApoUinem QuooCiov 
et AnteUos daemones ostiorum praesides legimus. Hesychius 'AvTrjXtot 6£o"t, ot r.oo 
tGv 9upwv topu[j.£'vot. Est igitur propius vero, informes illas moles initio pro 
diis erectas. Tum paulatim artem ac otipOptuatv accessisse, authore, ut ferunt, 
Daedalo. De quo Themistius Orat. xv : ac demum expressas coloribus imagines 
et picturas, licet contra sentiat Epiphanius. 



\ / 



n£p'./5TTj ok 6 iftiy^t.] Scrib. ut cst in Regio , a?(ov. Ab Adamo ad Thare xx 
Y£Vta\ sunt, quia Cainan in numerum venit. Eae pollijrunt, ut hic Epiphanius 
indicat, annos 3332. Reipsa autem, ex lxx Seniorum editione, annos3364. Ab 
Adamo ad diluvium supra numerati sunt 22(52. Uinc ad Thare ortum anni sunt 
1102. Fiunt anni 3364. Quare auuis minus 32 dixit Epiphanius. Vide sequeutera 
numerum. 

'E5o"£ 0a(5^a.] Suidas in Zzoohy. 'EvteuOsv £t;r|/Or| rj nol^jOz-.a. za^ f, v.oiolo- 
XaxoEia, t&Oto o£ ot£ij.£iv£ -ao' a.xt-otc, (J-s/pt twv /povwv t)a[Jpa toij ;:aTpb; 'Afipaa|JL" 
:^v yap aYaX[j.aT07:o'.~o? , oi.r.o oiao^^pwv uXoJv £tx.6va; epYai^ijiJEVOi; etc. 

N. VII. y.oLi tx£T£'7:£iTa £0£O7:o!rj!javTo.] Haud absimilem idolorum eorumque 
cultus origiuem disce ex iib. Sapientiae cap. xiv. Lactantio lib. i , cap. xiv. 
p. 10. "E7:£iTa 0£ axcvaxr,v <T£povT£?.] Martem imprimis coluere Scythae, cuius effi- 

gies erat acinaces ferreus, ait Ilerodotus lib. iv. Iluic templum ex virgultorum 
fasciculis extruebant, ubi et captivos mactabant. Sed quoniam in eum Ilerodofi 
locum incidimus, ol)iter hic a nobis emendandns atqne illu.strandus erit. Cum 
templuni illud describit pag. 152. ait sarmentorum ab illis fasces comportari, 
exaggerarique i-\ aTaoiot? Tp£t; jJ.r]y.o? xa\ £upo;, U'io: o£ £Aaa<Tov: loticjitudinis ad 
stadia tria, tutidem latitudinis, altitudo vero minor. Nonne otiosum est admonere 
minorem tribus stadiis altitudinem fuisse? Quis tam alte erectum cumulum su- 
spicari posset? Plane igitur mendosus hic locus est, et pedum cubitorumne cer- 
tus deest modus, quo minorem fuisse exaggerationem illani scripserat. Ad haec 
paulo ante, cum sacrificiorum rationem explicat ac quemadmodum hostias im- 
molarent, quaedam legunlur partim ab interpretibus ignorala, partim corrupta. 
Tb akv tprjVov auTo ^[j.7:£;:ooia|j.£'vov to"j; ouo 7:6oa; tou? E^jiTrpoiOtou; £7TrjX£' o o£ 
Oufov O7:ta0£v tou xTrjv£o; ettoj;, a7:aaai; Trjv apyfjV tou aTo^spou xaTapaXXc'. [jitv 7:t- 
7:tovto? Ss tou ?pr)fou l7:txaX£'£t tov Geov, to) av 6urj- xat e'7:£[Ta Pp6/_f>) 7:£ptwv z^txKz 
Tov auy Eva : Victima ipsa primoribus alligata pedibus sistitur. Cuius a tergo stans 
sacrificulus , funis extremum trahens pecudem jyrosternit. Mox ea cadente Deum 
illum nominatim invocat, cui sacra facit. Inde laqueo collum circundat. Haec 
verba (J7:aaa; Trjv oL^yf^^t tou aTo^oou Laurentius perperam vertit; amota imprimis 
infula. Ista vero 7:£ptwv t^ixXz tov au/£'va vitiosa sunt. Scribe 7:£p\ fov EpaX^ pro 
7:£pt£[JaX£; quod lonicum est. Sic alibi xaT' wv ExaXui^: et xaTa[x£ E9ap[j.afa?. De 
Acinace vide Alexandrinum Clementem in Protreptico , Lucianum in Toxari. 

'E^ou To yEvo; xaTotyETat Opuytov.] A Thracibus originem traxere Phryges. 
Dardauus certe primum in Samothracia consedit, unde in Phrygiam traiecit. Sed 
et a Moesis vel Mysis Europeis Mysos Asiaticos propagatos asserunt. Diserte 
idipsum Strabo lib. x. xa\ oux a7:ctx6; ^e, (oa7:£p auTo\ ot «Dpuyc; Opaxwv a7:otxot 
etat, ouTw xa"t Ta t£pa exsIOev [j.£T£vrjV£'/Oa!. 

M£Tr)v^/_Oat o£ TauTa £t; "EXXrjva?.] Euseb. in Chronico A. CCCCLXiv. Primus 
Cecrops bovem immolans lovem appellavit. 

Ka't ^v [j.kv xaTa toutov tov xatp6v.] Abraamum anno Nini xliii natum esse 
docuit in Chronicis Eusebius , idque posteris omnibus persuasit. Nam uemo est 
veterum post Eusebium, qui non pro certo id habuerit ac tanquam ava7:6o£'.xTov 
ap/fjv Chronologiae suae praefixerit. Sed in digerendis A.ssyriorum ac Medorum 
intervallis variat Eusebius. In posteriore Chronicorum libro, qui aunos expansos 
complectitur, ab ortu Abraami, queni vult esse Nini xliii, ad Sardanapali mor- 
tem anui sunt cio cxcvi. Additis Nini xlii, qui Abraami natalem antecedunt, et 
Beli Lxv (alibi lv idem autor numerat), confiunt anni cio ccciii, quibus Assy- 
riorum mouarchia tenuit. Sequuntur Medi : quibus annos imputat cclx. Itaque 



XI 

Cyri ac Persarutn initium ponit numero cra cccCLvn. Hic Scaliger nullum in- 
sectandi Eusebii finem facit eique pene omnibus paginis insolenter illudit. Ac- 
cusationis caput est, quod Assyriorum reges aliquot praeterierit et de annis 
illorum detraxerit. Cura enim ex Africano regum illorum seriem et annos 
uniuscuiusque descripserit, apud Africanum vero reges numerentur xli, iisdem- 
que mille quadringenti octoginta quatuor anni tribuantur; Eusebius iv reges, p. ii. 
annos clxii expunxit. Tum aliis rursum annis detractis eo calculum perduxit, 
ut mille circiter ac trecentis annis Assyriorum imperium circumscriberet. Quod 
80 animo fecisse putat Scaliger, ut ad institutum suum ac -o6lr/jv/ regum illo- 
rum tempora dirigeret. Quamobrem immauis liic est auachronismus Eusebii, si 
Scaligero creditur; ex quo factum est, ut anuo Nini xliii natalem Abraami po- 
suerit; cum ad Beluchi xxxi reiiciendus fuerit, qui est a xliii Nini fere cclix. 
Sed vanissima est haec Scaligeriana ratio , ex qua perabsurdum illud sequitur, 
Assyriorum regum initium ante diluvium extitisse. Mundum enim creatum exi- 
stimat anno per. lul. 764., a quo ad Christi eatalem Dionysiauum, qui anno eius- 
dem periodi 4713. convenit, anni sunt 3950. Idem porro Sardanapali uecem et 
Assyriorum finem in annum coniicit period. lul. 3840., qui est muudi 3077. Rur- 
sus diluvium accidit, ut ille putat, anno mundi 1657. Quibus de 3077 detractis, 
reliqui sunt 1420. Atqui regnatum est ab Assyriis annos 1484. Igitur anno ante 
diluvium 64. Belus imperium adiit. NuUum hic proleptici temporis methodus 
locum habere potest: ubi historica veritas ac verorum regum verique imperii 
tempus exquiritur. Quid enim peccavit Eusebius, qui eos annos omisit, ex qui- 
bus absurditatis tantum sequebatur? An non Ctesiam, Diodorum, alios denique, 
quam Africanum autores habere potuit, ex quibus numerum illum regum As- 
syriorum conficeret? Sane Diodorus, quem Euseb. lib. i. Chron. pag. 29. edit. 
Graecae profert, Sardanapalum a Nino quintum ac tricesimum numerat; ita 
fiunt additis Nino ac Belo , reges xxxvii , quot Eusebius percensuit. Quod si 
quatuor illi reges ab Eusebio praetermissi nihilo secius intrudendi fuerant, inter- 
erat eius , qui ludibrium vereretur, de singulorum sultem spatiis aliquot annos 
deducere, ut Assyriorum primordia intra diluvii metas continerentur. 

Nos ut obscurissimi vetustissimique imperii vestigia persequamur, certam 
epocham deligemus, de qua apud omnes ferme chronologos constet. Ea estCyri 
ac Persici regni, cuius initium omnes statuunt Olymp. lv. anno primo. Coepit 
haec Olympias, ut alias ostendetur, anuo per. Iul.4154. Quare vel hoc ipso anno 
vel sequenti , labente scilicet Olymp. anno primo , Persarum imperium iniit. Nos 
certis de causis annum 4155. Cyri exordio praefinimus. lam vero Medis, qui Per- 
sas antecesserunt, annos cum Diodoro et Ctesia imputamus cccxvii. Quare iUo- 
rum initium convenit anno per. lul. 3838. Mundus, ut opinio fert nostra, con- 
ditus est per. lul. 730. autumno, siquidem ad Dionysianum Christi natalem 
annos ab orbe condito putamus fere 3483. Accidit itaque diluvium anno per. 
lul. 2386., mundi 1656. A quo ad Persarum exordium anni colliguntur 1769, ad 
Medorum 1452. Quocirca si, ut Diodoro et Eusebio placuit, Assyriorum impe- 
rium ad annos 1300 propagatum est, merito BeU a nobis initium statuitur anno 
post dilu\ium 153., mundi 1809., periodi lulianae 2539. Indidem vero consequens 
est aunum primum Beli natalem Abraami praecedere anuis 140, si annos Belo 
quinque et exagenos attribuas. Abraamum denique non anno Nini 43., sed Seiui- 
ramidis 23. uatum esse, cum eius ortus incidat in aunum a diluvio 292., period. 
lul. 2678., mundi 1948. Haec de Assyriorum intervallo et initio proponenda modo ; p. 12. 
alibi probanda nobis erunt. 



\ 



xir 

Al^-jT.v.M^ T£ o/.Toza'.o£xaTT|.] Lonp;issima cle Aegyptiorum dynastiis deque 
Scaligeri in Eusebium intemperantia disputatio hoc loco iustitui poterat. Nam et 
hic quoque proleptici temporis commentitiarumque dynastiarum methodus ve- 
stigia omnia veritatis permiscuit. Sed animadversionum uos brevitas lil)are ista 
leviter admonet neque vehementius ad eas quaostioues incumbere. Dynastias 
Aegyptiorum ex Manethone Africanus unam et triginta comniemoravit, quibus 
annos assignat ,0354. Ab eo diversissimus est Eusebius tam in dynastiarum ordine, 
quam in annorum summa. Propterea odiose homiuem insectatur Scaliger, et 
Manethonis dynastiis omnibus explicatis, earum caput ultra muudi primordia 
longissime promovet. Quod ad fabularum institutum opportunum, ad historiae 
veritatem iudagaudam frivolum ac ridiculum est. Non enim mediocris ineptiae 
est, hisce nugis ac quisquiliis locum iu historia chronologiaque tribuere, atque 
Eusebium proterea culpare, quod a fabulosis deliriis abstinens certam inierit 
viam, qua haec ad historiam accommodaret. Quoniam igitur Aegyptiorum, uti 
diximus, initia obscurissima sunt, harum dynastiarum novis.sima tempora con- 
sideremus, quorum historia certior, ut effusam fabularuni lasciviam quibusdam 
termiuis ac limitibus coerceamus. Cambyses auno, ut autor est Herodotus, regni 
sui quinto expugnavit Aegyptum, paulo post Amasidis obitum. Ad hoc tempus 
sex et viginti dynastiae ab Africano numerantur, anni5159. De Cambysis ex- 
ordio dubitari non potest, cum et ex hystoria et ex astronomicis observationi- 
bus apud Ptolemaeum liquidissime constet. Convenit autem anuo per. lul. 4185. 
Ergo annus eius imperii septimus coepit anno 4189, quem esse definimus mundi 
3459. A diluvio ad hoc tempus anni decurrerunt 1803, quo spatio continenda dy- 
nastiarum intervalla, quibus ab ortu Abraami ad Cambysis quintum Eusebius 
imputat aunos 1491. Sed Abraamo nascente xvr. dynastiam inchoatam scribit; a 
quo discedit Epiphanius , qui xviii posuit, ut eodem tempore, quo Assyriorum 
mouarchia coepit, Aegyptios regnasse dixerimus, cum iliorum primordium circa 
annum a diluvio 153. inciderit, detractis totidem annis ab intervallo, quod a di- 
luvio ad quintum Cambysis elapsum est, anni supereruut 1G50 ab Aegyptiorum 
initio ad Cambyseu usque et Persarum in Aegypto dominatum, per Africani dy- 
nastias, si lubet, dispensandi; quod otiosum ac nugacissimum est. Ad summam 
qui Aegyptiacarum originum historiam veritatemque consequi studet, postula- 
titias illas Scaligeri periodos et omnem dynastiarum pompam reiiciat necesse est, 
ac certis se aunorum intervallis adstringat. 

Oi iy. Sr/.uwvt 81 [Atjvot.] Ex eodem Eusebio sumpsit. Sed hoc parum fideliter, 
quod primum Sicyoniorum regem facit Europem, cum sit apud Eusebium secun- 
dus. Nam prinius est Aegialeus, qui annis lii regnavit. Huic Europs successit, 
cuius anno xxii nascitur Abraamus. Antiquissimum hoc in Europa regnum fuit. 
Cuius in anuis niinime autores consentiunt. Sed parum admodum fere omnes 
absunt a millenis , quot ApoIIodorus apud Eusebium uumerat. Huius regni si 
initium explorare volumus, eadem, qna supra, methodo, considerandus est finis. 
j3 Postremus Sicyoniorum regum Zeuxippus fuit, cuius post obitum Agamemnou 
reguum illud invasit: ita ut deinceps reges nulli proprii fuerint, sed sacerdotes: 
tametsi post Zeuxippum Pausanias Hippolytum regnasse scribit, quo imperante 
Sicyoniis potitus est Agamemuon. Addit et Lacestadem regem, sub quo a Do- 
riensibus Sicyouii subacti sunt. Coustat igitur propemodum sub Troiauum ex- 
cidium Sicyoniorum desiisse regnum. Tempus aXoxjew? Troianae annus est in 
per. lul. 3230., mundl 2800., post diluvium 1144. Quare cum Agamemnon xv an- 
nos regnaverit, ex quibus x Troianae obsidioni decerpendi sunt, quinque primis 



xni 

Sicyonem expugnavit. Coepit autem Agamemnon, ut eodem anno desiisse fin- 
gamus, quo Tioia est excisa, per. lul. 3516., mundi 2786., post diluvium 1130. 
Quare si anuo regni primo Zeuxippum vicit, ac primi illi regum anni terminati 
sint, affirmandum est Sicyoniorum imperium iuiisse anno post diluvium circiter 
CLXiv., paulo post Assyriorum exordium. Ita falsum erit, quod Eusebius operis 
initio praefixit, ortum esse patriarcham Europis anno xxii., qui est ab initio regni 
Sicyonii lxxtv: nam centum prope ac triginta anni inter utramque epocham 
interiecti sunt. 

Ka\ r^v X?,; xou ■/.6a\i.o-j xaTajEoXY;?.] In superiore numero ab orbis initio ad 
Ei/.oa-rjv -Ysvcav numerabat aunos 3332: cui summae duos et triginta deesse ad 
Lxx Seniorum ratiociuia uionuimus. Vicesima ysvEa, quia Caiuan comprehen- 
ditur, est Thare ortus, Abraami vero xxi. Ad hanc anui sunt ex lxx. 3434, 
nempe additis Thare septuaginta , quot erat natus , cum Abraamum genuit. Ad 
Abraami porro ciicumcisionem anni fluxerunt 3532. Atqui Epiphanius ab orbe 
condito ad Abraami xc , quo circimicisionis praeceptum editum est et ludaismus 
occoepit, uonnisi 3432 annos enumerat. Aut igitur -svra/.oaia pro T£Tpax6j'.a 
restituendum est: aut certe sunimam illam non ad Isaaci natalem vel cuTumci- 
sionem Abraami, sed ipsius ortum Abraami perduxit, hoc est ad xxi ab Adamo 
ysvcav. Hoc si ita est, tum in viam redierit Epiphanius, et xxx fere illos annos 
restituerit, quos a superiore calculo abesse docuimus: nisi quod tres omnino anni 
desiderantur, quod nuUius est momenti. 

SxuOtCTijLb; yap aTib lou xaTaxXu!j[j.oy.] Ad Seruch, inquit, etturrim: quasi 
Babylonica turris Seruchi tempore sit extructa. Quod secundumLatinos defendi 
potest, Graecorum vero rationibus repugnat. Etenim Geneseos x, 25. Heber 
Phalego filio nomen imposuit ab eveutu : Quod in diehus eius divisa sit terra. 
Hoc partun Heberis ipsius tempore, paulo aute Phaleg ortum accidisse censent, 
partim sub Phaleg, et in diebus ipsius. Qui posteriorem sectam tenent, Heberem 
dicunt afflatu prophetico praesensisse divisionem iUam , quam post Phalegi ortum 
quamlibet longe, impune certe summovent. Tertius a Phalego Seruch est, qui 
anuo apud Latinos aetatis xxx. Nachorem genuit, cura Phaleg xcii ageret. Quare 
sub Serucho turris aedificari potuit. Verum hoc lxx Seniorum ratiocinia uon 
fermit. Nam ab ortu Phaleg ad Seruchum anui sunt apud Graecos cclxii. Vixit 
autem Phaleg annos non amplius ccxxxix. Non potest igitur sub Serucho ex- 
citata esse turris si quidem vivo adhuc Phalego , et in diebas eius divisa sit terra. 
Ideo T:XaTuxw; Epiphanius dixit, a/pt tou Tuupyou xa\ tou Sspouy; quia secundum 
turris aedificationem Seruchi temporibus idololatria grassata est. 

Animadvertenda et hoc loco et alibi sparsim constituta apud Epiphanium 
religiouis ac sectarum progressio. Principio enim Barbarismum ab orbis initio 
ad diluvium decurrisse putat. Inde ad ortum Seruchi Scythismum. A Serucho 
deinceps HeUenismus obtinuit. Tum Abraamiaeoriun ab Abraamo secta. Exinde 
ludaismus ab anno patriarchae xcix. Quae partitio maxime ob Scythismum 
fautorem me non habet. Neque enim fando uuquam est auditum, Noemi poste- 
ros ante turrim conditam Scythas appeUatos, aut aliis denique, quam Scythiae 
incoUs, post nationum utique divortia Scytharum vocabulum attributum. Hauc 
Epiphanio partitionem peperit arguta illa Pauli interpretatio ad Rom. i., ubi Bar- 
barorum, Scytharum, Graecorum, ludaeorumque fit meutio. Sed quam aUenus 
ab Epiphanu mente sit apostoli locus ille, res ipsa loquitur. 

Z£[j.[5pav Y.ad. 'IsCav.J Hebraice lecsau Lxx 'hxTav. Mox 'E[xej.ao£[jL corrupte 
apud Epiph. pro Maoav. lxx MaoaX. 



XIV 

'E5 wv at 9uXs\.] De Sarracenorum (f/uXat; et «puXapyot? frequens apud Pro- 
copium aliosque mentio. 

'K5 ouTTEp j:e'(j.;:to(;.] De lobi stirpe et origine non eadem fuit autiquorum 
opinio. Sed quam Epiphanius sequitur, ea communis maximeque probabilis 
est: lob eundem esse cum lobab, do quo Genes. xxxvi, 33. Quod in editione 
Lxx ad calceni libri lob adnotatum e.st: w-jtc slva-. aixbv 7:sjj.7:tov a7:"o 'Appaa[A, 
exduso sciiicet Aljraamo, ut Epii)hanius iuterpretatur. De quo vide cum alios, 
tuni Salianuni nostrum, qui de lubi hi.storia, ut et de caeteris, luculente erudite- 
que scripsit. 

'E;:^ TTjV M£aozoTa[j.(av <I>a5av.] Mesopotamia Q^^J^ "il^, Padan Aram ap- 
pellatur Genes. xxv etxxviii. Sed quae sit alteraMesopotamiaSusoba, nondum 
comperi, nec ulla eius nominis occurrit. 

N. IX. 'Ev £p6o[j.r;y.ovTa •|u/ojv.] Corr. '^u/at;. Do numero dissident Hebraei 
Latinique codices a lxx Senioribus, secundum quos Act. vii, 14. Stephanus lxxv 
animas enumerat: quanquam iidem illi lxx Deuter. x, 22 non plures animas 
quam septuaginta posueruut. De hac quaestione vide Ilieron. in Tradit. et Augu- 
stin. Quaest. clii. in Genes. et xvi. de Civit. Dei cap. 40. 

'Ev /pdvoi; Mo)uae'w?.] Prava interpunctio falsissimam sententiam hoc loco 
peperit: nempe quinta yevea utrobique tam in stirpe Levi, quam ludae, Israelitas 
ex Aegypto migrasse. Dixit enim paulo ante: mansisse illos in Aegypto yaveai; 
7:s'vTc, quas deiude singillatim percenset. Atqui de sola id Levitica utcunque 
verum est; in ludae stirpe falsum. Haec enim est utriusque series. 





lacob 




Levi 




luda 


Caath 




Phares 


Amram 




Hesron 


Moyses 




Ram 
Aminadab 

Naasson 



Aegyptum ingressus est lacob, cum iam Caath nepotem ex Levi filio sus- 
cepisset. Quamobrem prius illud falsum est, ttevte yevea? in Aegypto commo- 
ratos Israelis posteros , cum duae aut ad summum tres duntaxat intercesserint. 
Posterius, quod ait quinta y^''£? liberatum esse populum, commoda iuterpreta- 
tione sic adiuvandum est, ut quintum caput per Yeveav intelligat. Nam Moyses 
a lacobo quintus est. Neutrum in stirpe ludae procedere potest. Siquidem Na- 
asson a lacobo septimus est. Ergo ita locum Epiphanii coucipiemus: ev /povot; 
Mtouasto? xa\ Naaaatov r,i\xT.iT\ yEVca zaTa tov Acu\ e^staiv etc. Qui/ita yeneratione 
duntaxat in serie Levi. Quod adiiciendum ideo fuit, quia ambas inter se familias 
permiscuerat. Ad eumque modum corrigenda et Interpretatio nostra. 

Huc illa celebris et a chronologis vexata quaestio pertinet: quot annos in 
Aegypto Israelitae permanserint ; quam ne attingam hoc loco, cum eorum, a 
quibus est tractata diiigentia et copia, tum instituta notarum brevitas hortatur. 

~Uv oe /.aT' £/.avo xaipou.] Yeteribus anteEusebium omnibus persuasissimum 
crat, Moysis aJv/povov Inachum fuisse; utlosepho, Clementi, Tatiano, caeteris 
denique. Quoruni quidem errorem castigavit Eusebius et Inachum ante Israe- 
litarum migrationem annis ferme cccxlvi extitisse docuit. Quare vehementer 
miror, Epiphanium, qui Eusebium in omnibus, quae ad temporum rationem at- 
tinent, perpetuo sequitur, ibi, ubi minime oportuit, ab eius autoritate descivisse 



XV 

ac falsam veterum opinionem veritati praetulisse. Atque ut verum Inachi et 
Argivorum regni initium eruatnr, huius extrema tempora perscrutanda sunt, 
atque in termino aliquo defigeudus est gradus , unde ad anteriora progredi liceat. 
Duae apud Euselnum dyuastiae in eiusdem propemodum regui successione po- 
nuntur: Argivorum una Regum, Mycenaeorum altera. Argivorum regum series 
ab Inacho coepta ad Acrisium usque perducta est, quanquam Inachi stirpem ac 
familiam Sthenelus claudit: quo mortuo, in Danaum peregrinum atque Aegy- 
ptium ius est ab Argivis imperii trauslatum. Deinceps a Danao ad Acrisium pro- 
pagata successio est. Quem cum Perseus nepos per imprudeutiam occidisset, 
Mycenas sese contulit , ubi vel ab ipso vel ab eius filio Sthenelo contiuuatum 
est Argivoram reguum et Mycenaeum appellatum. Ultimus regum istorum, 
cuius quidem rationem Eusebius habeat, Agamemnon fuit: quo iuterempto My- 
cenaeorum regnum in secundo Chronico terminatur anno eodem, quo excidium 
Troianum accidit. Vide Pausaniam Coriuthiacis. lam Argivorum Mycenaeo- 
rumque regum successio annique, quibus imperarunt, varie ab Eusebio tradun- ' 
tur in utroque Chronic. lib. 20. Nam iu posteriore ab exordio Inachi adTroianum p. 16. 
aXwTtv anui numerantur 675, in priori 655. Secundum posterioris libri ratio- 
cinia, quem praecipue sequimur, cum Troianum excidium congruat anno periodi 
lul. 3530. , muudi2800. , Inachus anno ante hunc sexcentesimo septuagesimo 
quarto coepit periodi lul. 2856., mundi 2126: post diluvium 471., post Abraami 
ortum 179. Cumque Israelitae anno per. lul. 3183., mundi 2453., ex Aegypto 
migraveriut, Inachi primordium Moysis principatum antecedit annis fere cccxxv. 
Tautum veterum scriptorum et Epiphauii chronologia a veris temporum ra- 
tionibus aberrat. 

OS Ojyi-.rjp "Iw.] Haec ex Eusebii Chronicis interpolata sunt. Eusebius ad 
annum Clx haec notat: Inachi filia lo, quam Aegyptii mutato nomine Isidem 
colunt. A patre Inacho Inachus fluvius apud Argos, a filia lone Bosporus nun- 
cupatur. At anno CCCCLxxxi; lo, inquit, la&i fiHae lupiter mixtus est, qua in 
hovem , ut dicilur, versa, Bosporus appellatus esf; et secundum nonnullos in Aegy- 
ptum profecta Isis nuncitpata. In Graecis , quae ex Georgio Monacho Scaliger 
concinnavit, pro lasi scriptum est 'Iva/oj. Itaque duas eiusdem nominis apparet 
fuisse. De priore loquitur Epiphauius. Sed hoc de suo perperum adiecit, ean- 
dem Atthidem nomiuatam. Nam Eusebius anno loxi Cranai secundi Athenien- 
sium regis filiam Atthidem extitisse scribit, a qua Attica cognomen obtinuit, 
cum hactenus Acta vocaretur. 

Kot aiiTou Tou 'IvK/ou, "A;:t5o?.] Multum discrepant luachus et Apis. Nam 
hic ab illo tertius est iu Argivorum regum serie, quare imprudenti hoc Epi- 
phanio excidit. 

Ka\ ei; atpscjs;? auaTaOsvta.] Quis hoc praeter Epiphanium dixit, mysteria 
iUa, quae ab Orpheo, caeterisque Athenas importata fuerant, philosophorum 
sectas ac dogmata propagasse? Plane hoc inauditum ac mirum: neque, ut quod 
res est fatear, speciem ullam probabilitatis continet. 

"Eto; TtSv Mazioovr/.Gv ypovojv.] Susque deque miscet ac perturbat omnia, 
non minus temporum quam veritatis et historiae securus. Nam Macedonica 
tempora, quibus imperium istud floruit, a Xerxis aetate nimium distant, multo 
magis a Nabuchodonosore. Et tamen ad illa tempora sectarum priucipes Philo- 
sophos extitisse docet. Haec sunt inextricabilia. 

nXaTwv yap xaT' ezclvov tov -/.atpdv.] Toto, inquit, iUo spatio Plato et ante 
hunc Pythagoras , ac post iUum Epicurus emersit. Xerxisne ac Nebuchodono- 



XVI 

sori temporibus? Unus ex iis, quos rccensult Epiphanius, antiquissimus Pytha- 
goras diu post Nabuchodonosorum, ante Xerxen floruit, nempe Olympiade lx, 
ut Diogenes testatur, Cyro adhuc superstite. 

AD STOICORUM HAERESIN. 

N. I. M£TaYYta[i.oui; te •^u/ wv.] Stoici animam putahant esse corpoream , vi- 
delicet Tiveuixa £'vO£p[j.ov, ut ait Diogenes , ideoque interire post mortem , tametsi 
aliquamdiu postobitum maneret. M£T£ui'i'J-/wa'.v vero defendisse Stoicos nusquam 
a me lectum est. Et hallucinationeni hanc esso crediderim, quaemadmodum et 
quod sequitur: immortalem a Stoicis animam esse constitutam. Quod falsum 
est. Vide sis Diogenem et Plutarch. de Placitis Phil. 
p. 17. 01 [jL£v Y*p «ytbv E^aaav.] Zeno Stoicae sectae conditor Mnaseae sive Dc- 

mae F. Cittiensis, ex oppido Cypri insulae, ut Laertius et Suidas narrant; de 
Cleanthe Tyrio Zenonis patre nihil comperi. Quamquam scio avw6£v fuisse Phoe- 
uicem, quod Cittiense oppidum a Phoenicibus colonis frequentatum fuerit. Quin- 
etiam civem illum vendicasse sibi tou; £v iliowvt Kitti^I; autor est Laertius. Ergo 
Citium aliud in Phoenice oppidum. Denique Zenouem Poenulum ob id appellat 
Cicero lib. iv. de fin : Postea tuus ille Poemlus (scis enim Citiaeos clientes tuos e 
Phoenicia pro/ectos). 

'Ev rw[i.7i Sk p^Paox^vai.] A quo haec didicerit Epiphanius , beasset nos , si 
docere voluisset. Crediderim Pw[i.riv ab eo pro Italia sumi ; et Eleatem Zenonem 
cum Citiensi confuudi. Nam dubitat, duoue fuerint ambo isti, an unus Stoicorum 
pater. Fuit autem Zenonum alter Eleates ex Italia; sed quod ambos dicit eadem 
habuisse dogmata, satis ex Diogene aliisque refellitur. 

AD HAERESINVL, PLATONICORUM. 

T^ (j.£i£vaw[jLaT(j')'T£t.] Socrates apud Platonem iu Phaedoue de hoc dogmate 
disputat. Sed et Chrysostomus Uomilia I. in loan. Platonis dogmata de anima 
redargueus : vuv [A£v y«P «uttjv tt); tou 0£ou tprjatv ouata? ^Tvat. vuv cl outoj; a[i.£'Tpwi; 
xa\ aa£[iw; £-apa? [jl£0' £T£'pa; xaOuj3p'!^£t ::aXtv u:repPoX^; , d^ /oipou? xal ovou? d^- 
aYwv, xa\ TK £Tt TouTwv aTi[ji<5T£pa (^wa. 

AD nAERESINVIL, PYTHAGOREORUM. 

Hpb §£ TouTou ITuOaY^pa;.] Verum est Pythagoram Platone superiorem fuisse, 
de Peripateticis absurduin. Quos perperam sane cum Pythagoreis commiscet. 
Quiuque euim sectas commemorat, Stoicorum, Platonicorum, Pythagoreorum, 
sive Peripateticorum, et Epicureorum. Ad haec Peripateticos ttjv [jL£T£[i.(];u/o)a[v 
propugnasse ridiculum est, et hoc Pythagorae figmentum reiicit Aristoteles lib. i. 
de Anima cap. iii. 

0'jTo; o£ T£X£to; £v Trj MrjS^a.] In Media Phythagoram obiisse nemini unquam 
auditum. Scribendum sv t^ 'IraXta. Mortuus enim est in Magna Graecia. Vide 
Laertium. 

AD EPICUREORUM HAERESIN. 

Etvai o£ £? urapyTJ;.] Vide Diodorum Siculum lib.i. et Euseb. Ilponapaax. libi. 

"Ew; Tou Z£pou/_ xa\ 'Apa[j..] Pro 'Apa[x corr. Oap£. 

'EvT£uO£v To -av Y^vo; tou 'laparjX.] Non tam vetus est ludaeorum appellatio 
pro universo Israelitarum genere, ut Davidicis temporibus usurpare coeperit. 
Audi losephum lib. xi. 'Ap/_. cap. v. 'ExX7J0r,aav 5£ to ovofxa i^ ^? ^[i-^pa; av/jJrjaav 



xvn 

i/. BaP'jXfovoc irb t% 'louoa cuX^?, ^i? rpwTr,; sXOo-Jari? £i? s/.Sivou? tojc to-ou; 
auToi -£ xal fj /wpa t^; ::poar,yop'!a; TauTr,c acTi'Xa[3ov. Quare post Babylonicam 
captiTitatein ludaeorum vocabulum obtinuit. 

Ka\ 'JcXiaTa-a outw y.Xrflzirjr^ totc.] Quasi duae ac discrepantes appellatioues 
istae sint. Enimvero una eademque vox est D^^rUrbD- Sed t'o 5 olim, ut apud 
Arabes, ita apud Hebraeos perpetuo cum Raphe pronuntiatum. Graeci o-.a tou IT 
expresserunt. 

N. y. Ka'! Xuoatoi eycvovto.] Xuoafot hoc loco idem est atque abundaiites, co- P- 18. 
piosi fuerunt. Epiphanius vero periude hoc vocabulum accipit ac si viles et con- 
temptos significaret. Nam ea vocis est potestas. Hinc daetylorum genus divis 
sacrum per contemptum a ludaeis chydaeum vocatum. Pliuius lib. xxiii. cap. iv. 
Nam quos ex iis honori deorum dicamus, Chi/daeus appellavit ludaea, cjens con- 
tumelia numinum insignis. 

N. VI. Ata To StTtXouaGa!.] Nam libri duo Regum priores , quos Samuelis 
vocant, volumeu unum constituunt, itemque Regum duo posteriores unum. Tum 
liber Ruth cum ludicum libro volumeu unicum facit. Sic et libri Paralipomenon 
duo, totidemque Esdrae, singula apud Hebraeos volumina faciunt. Ita v ex- 
puuctis voluminibus, constat xxii librorum numerus. Vide Hierou. in Prologo 
Galeato, Cyrillum Catech. iv. Euseb. lib. vi. Histor. cap. xix. 

N. VII. r^ v.z, 'i'u-/7) ou/. a-/.ouacTai.] Solet plerumque Scripturae verba nou iis- 
dem, quibus concepta suut, citare verbis , sed immutatis, ut hocloco factum est. 

BaatXsuoasvac 'jtzo tou 'Ispopoaij..] Samaria regionis interdum nomen est, iu- 
terduni oppidi. Priori modo etiam ante conditam Samariam usurpatur iii. Reg. 
cap. XIII, 32: Profecto enim veniet sermo, quem praedixit in sermone domini contru 
ultare, quod est in Bethel et contra omnia fana excelsorum, quae suntin urbibus 
Samariae. At cap. xvi, 24 Amri rex Israelis emit montem Samariae a Somer 
duobus talentis argenti et aedificavit eum, et vocavit nomen civitatis, quam extru- 
xerat, nomine Semer domini montis Samariam. Apud Epiphanium ergo ratio po- 
stulat, ut Samaria regionis potius , quam oppidi vocabulum sit. Nondum enim 
leroboamo regnante condita erat Samaria. Et tamen cum Hierosolymis oppo- 
natur, pro oppido sumi videtur. 

'Iwjiac 'hyoviav, tov ■/.a\ Z£Xou|jl.] Multis modis implicata et obscura est po- 
stremorum ludae regum successio , quam impeditiorem facit Matthaei genealogia. 
Nos utrumque nodum breviter hoc loco dissolvemus. losias Amon filius regni 
haeredes filios hahuit omnino tres , ut ex lib. iv. Reg. constat. Primus post pa- 
rentis mortem regnavit loachaz mensibus tribus: iv. Reg. 23, 30, qui et lecho- 
nias in apocrypho Esdrae libro tertio dicitur, cap. i , 34. Perperam enim Maldo- 
natus noster id ad loacim accommodavit. Secundus est loakim, qui et Eliacim 
vocatus est, lib. iv. Reg. cap. xxiii, 34, qui anuos regnavit xi. Tertius fuit Sede- 
cias, ante quem loachiu sive lechonias loacimi tilius tribus mensibus imperavit: 
cap. XXIV, 17. At i. Paral. cap. iii, 15 losiae filii nominantur quatuor: lohanau, 
loakim, Sedecias, et Sellum. Cum hic multa ab interpretibus et chronologis 
afferantur, placet Hebraeorum seutentia, imprimisque Aben Hesrae in i. cap. Dau., 
R. Levi ben Gerson et R. Davidjad lib. iv. Reg. cap. xxiii, Sellum euudem esse 
cum loachaz, qui paternum imperium populari factione, non iure successionis 
obtinuit, quod et Scriptura cap. xxiii, 30. declarat his verbis: Tulitque populus 
terrae loachaz filium losiae: et unxerunt eum et constituerunt eum regem pro 
patre suo. Nam si aetatis ordinem spectes , post lohanam , qui ante patris obitum . 
praereptus videtur, maximus natu fuit loaciiu sive EUacim. Quod et losephus 

Corp. Haereseol, III. •" 



xvin 

lib. X. cai). vii. Orig. docuit. Etcniin loachaz cuiui ad rognuni cvectus est, viginti 
p. 1'.'. trium annorum erat; cap. x.xiu, 31. loakim vero, qui post tres menses regnum 
capessivit, annoium erat xxv ; biennio itaquo maior fuit. Unde et loakim anuo 
losiae circitor vi natus est, loachaz voro ix. Tertius natalium ordine debet esse 
Sedecias, (|ui po.st xi annos et vi niensos a morte losiae a Nabuchodonosore 
regno praopositus cst. Atlum ricenimiun ct primum uetutia unniim hubelmt. Cap. 
XXIV, 18. (^uare loachazo iunior ost, natusquo anno losiae xxi vel xxii. Atqui 
iu lib. I. Paialipom. postremus numeratur .Seilum, quem loachaz csse diximus. 
Mon desunt coiiiecturae, cur postroinum in locum coniectus sit Sellum, quas, 
ne longiores simus, chronologi suppeditabunt. Quanquam Ilebraei quidam, ut 
Aben Ezra in cap. i. Dan., Sellum sivo loachaz postremum losiae liberorum esse 
velint, et quod Sedecias, cum reguare coepit, xxi annos natus fuisse dicitur, 
intorpretari student. Scribit enim ille triennio ante losiae necem Sedeciam regem 
esse consalutatum: uudc cum losias mortuus est annum egit xxiv. Idquo ex eo 
probat, quod lUer. xxvii in principio regni loakim iussus est propheta vincula 
praeparare ac rogum nunciis dare, qui venoraut lerusalem ad Sedeciam regem 
luda: nimirum quod linitimi reges Sedeciam, quem ab hiuc triennio regem esse 
factum didiceraut, mortuo patre adhuc regnare sibi persuaseraut ad eumque 
legatos miseraut. Ita Abeu Ezra. Quae mihi interpretatio nou magnopere placet. 
Sed utut ea se res habet, omnino Sellum est loachaz. Nam lerem. xxii, 11 
Selltim filius Ivsiae pro losia patre suo regnasse dicitur; is autem est loachaz. 
Cum haec partim certissima atque e sacroruiu librorum autoritate deducta, par- 
tini probabilia sint, ex iis nonnuUa ab Kpiphanio commissa castigari necesse est. 
Primum quod lechoniam ait losiae filium oundem esse cum Sellum. Nam Mat- 
thaeus lechoniam quidem a losia genitum asserit, sed lechoniae lilium non lecho- 
niam alterum, sed Salathielem appellat. Atqui Sellum sive loachaz prolem habuit 
nullam; neque lechonias ab altero quam ab apocrypho Esdrae libro nominatur. 
Quamobrem Epiphanius per lechoniam losiae lilium loacimum sive Eliacimum 
iutoUexit; cuius lilius lechonias idemque loachim appellatus VS^iri^J Pater 
autcm Q'^p"'in^- Verum loakim nusquam lechouias vocatur; haec prima est 
hallucinatio. Altera, quod Amasiam eundem lochouiam sive loakimum uomiuat, 
quod uude hauserit, nescio. Tertia omniumque gravissima, quod lechoniam, 
hoc est loacimum, geuuisse Sedeciam ac loacimum existimat. Lib. i. Paral. 
cap. III, 15. ex quatuor losiae liliis loanan, loakim, Sedecia, et Sellum, secun- 
dus, uempe loakim, geuuit lechoniam et Sedeciam, lechonias Salathiel. Duo 
crgo fuere Sedeciae, neuter lechoniae lilius; sed prior losiae, qui et postremus 
ex Davidis stirpe regnavit, alter loakimi filius, qui nunquam rex fuit: quos 
quidem ambos Epiphauius permiscuit. Nam qui ab eo commemoratur Sedecias, 
ille est ipse, qui regum novissimus imperavit. Cuius etiam fratrem loakimum 
appellat , quae quarta est hallucinatio ; nisi quis Sedeciam alio uomine loacimum 
ab Epiphanio nominari censeat, ut v.m 'Iway.aqx ad v.t.Xou^xzvw referatur. Quod et 
uihilo secius falsum est: loakimi quippe filius loachiu fuit, qui male hic 'Iway.s^pL 
concipitur, cuius patruum Sedeciam Scriptura vocat. Hieron. iu cap. i. Dan. 
p. 20. loacimum losiae F. per kim, loacimi vero filium scribi per chin observat. Tot- 
idem paucis illis verbis a sanctissimo eruditissimoque viro Epiphanio peccata 
suut; quorum admonere lcctorem officii est iustitutique nostri, excusare, huma- 
uitatis, dissimulare aut tueri velle uequo officii neque humanitatis est. 

N. vm. Ka\ ;jir,oc\; r.fX toutou.] Ilic illa gravis agitatur quaestio, sitne in 
Matthaei genealogia alicuius uomen praeteritum. Etenim Matthaeus geueratio- 



XIX 

nibus recensitis omiiibus tria intervalla distinguit, quibus siugulis xiv geuera- 
tiones assignat. Ut puta ab Abrahamo ad Davidem xiv : totidem a Davide ad 
transmigratiouem Babylonis : ac postremo totidem a trausmigratione ad Chri- 
stum. In duobus intervallis prioribus constat numerus; in tertio xiii duntaxat 
capita numerantur. Nam generationum nomine personas ipsas Matthaeus intel- 
ligit, quae aut gignunt, aut gigTiuntur. Quare unum aliquod nomen sive gene- 
ratio una desideratur. Cum huuc Matthaei locum Christiani nominis hostes tau- 
quam iuextricabilem obiicerent, quaestionis difficultas nostrorum excitavit iu- 
genia, et inuumerae ratioues excogitatae suut: quarum haec plerisque commo- 
dissima videtur, ut librariorum culpa nouien aliquod exciderit. Quamobrem 
Epiphauius lechouiam bis a Matthaeo positum arbitratur; quani eiusdem voca- 
buli repetitiouem exscriptores vitiosam rati praepostere correxeruut. Ergo ita 
Matthaeum scripsisse putat: losias autem genuit lechoniam, et fratres eius in 
transmigratione Bahylonis: lechonias autem gemiit lechoniam , lechonias autem 
geniiit Salatkiel etc. lam scimus quis ex Epiphanii mente sit lechonias iste. 
Prior enim est loakim sive Eliacim, losiae F. Posterior alio uomine Sedecias 
dictus est. Sed quam absurdum illud sit, e superioribus constat. Nam si de Se- 
decia rege loquatur, quod ex regii stemmatis successioue videtm- velle, Sede- 
cias non lechouiae neque loakimi , sed losiae filius est. Sin alterum Sedeciam 
intelligat, qui privatus vixit, est ille quidem loakimi filius , sed uou lechoniae. 
Nam lib. i. Paral. cap. iii, 15 loakim losiae filius lechouiam et Sedeciam ge- 
nuit, lechouias Salathielem. At Epiphanius lechouiam etSedeciam, quos tam 
perspicue Scriptura distinguit, in euudem virum conflavit. Non dubium est, quin 
lechonias iUe, qui Salathielem a Matthaeo genuisse dicitur, idem sit cum eo, quem 
Paralipomenon liber commemorat. Sed alius ei pater quam lechouias quaeren- 
dus est. Maldouatus noster loakim pro iterato lechonia substituit atque ila 
legit: loacim autem genuit lechoniam: Icclwnias autem genuit Salathiel. Quod 
Scripturae consentaneum est. 

'Ev -oJtw tO /povoj T^? a[-/[j.aAwc;ia;.] Multiplex error, quo vix ullus ab Epi- 
phanio gravior est commissus. Nou euim post Hierosolymorum excidium, sed 
tanto ante, post x videlicet tribuum deportationem, coloni in Samariam sub- 
missi, idque a Salmauassaro, non a Nabuchodonosore. Vide iv. Reg. cap. xxiv. 
Neque vero solus iu eo errore fuit Epiphanius. Nam et Procopius iu Esaiam a 
Nabuchodonosore Samariam et ludaeam expuguatas ait. Atqui Com. 2-4 dicitur 
Assyriorum rex de Babylone et de Cutha caeterisque regionibus transtulisse 
colonos in Samariam. An tum Salmanassar Babylonem obtinebat, ut qui tunc 
in ea regnabat Assyriorum vectigalis esset? Hoc quidem probabile est. Nam r-2i. 
post Assyriorum vetus illud ac diuturuum imperium extinctum Babyloniorum 
primordia a Nabonassaro coeperuut, anuo per. lul. 3967., ceutum fere annis a 
constituta Medorum mouarchia, quae iniit auuo 383S. Porro vSalmanassar x tri- 
bus captivas abduxit circiter annum per. lul. 3993., auno Ezechiae vi. A quo ad 
Nabopolassarum Nabuchodouosori patrem anui suut xcvi. Initus enim Nabopol. 
convenit auno per. lul. 4089., sub quo, imo aute ipsum , Babylouiorum imperium 
florere excitarique coepit, cum iam Assyiiorum secundum illud occidisset. Ete- 
nim post Assaraddon uulla fit amplius regum Assyriorum mentio, sed Mero- 
dachi filii Baladan Babylouiorum priucipis, iv. Reg. xx, 12., auno Ezechiae xiv. 
Ideoque post Merodach Babylouios reges crediderim ab Assyriorum domiuatu 
se in libertatem asseruisse. 

Tou? xsXouOatou; xaXoutisvou;.] Quatuor hosce populos longe aliter Scriptura 

B* 



XX 

coiicipit: Addu.vlt, iuquit, rcx Anfii/rioruiu viros de liahi/lone, et de Cutha, et 
de Ilaia, et de Emath, et de Sepharuaim. Graece ita: Ka"i £x XuOa, xat anb 
'Aouav, •/.%'. oLTzo A?(iaO, xa"t a.Tio }ie[j.oapoua'!(A. Quod ad Chuthaeos attinet, lose- 
phus 1. IX. 'Av/aioX. c. xiv, a Chutha Pcrsidis ref^ione et cognomine fluvio 
nominatos aflirniat. Vide Eiiam Thisl)item, vocal)ulo 21*13. Ab iis nihil, opiuor, 
discrepant kojoa^oi, licet Ivpiphanius secornat; nisi quis AtjAaOaiou; eius ioco ro- 
ponendum censeat. Nam pro WvaYoyavaioj: fortasse 'Aojavaoou; nielius erit, pro 
iiavaeis; cum lxx 'Aouav scribant. At Scali;.^er Wvayvoj; Tavaiou; leg. ariolatur; 
quia ■'XS^ sunt avayvo; , ohscotiii. Verum natiouuui hic nomiua, nou morum 
ac vitiorum propria commemorantur. 

"Eaopav T'.va upsa.] Mirifica reruni temporumque perturhatio. Esdram asse- 
rit a Nabuchodou. missuni , qui Samariae inquilinos Mosis legem doceret, idque 
anno xxx Babylouicae captivitatis accidisse. Non videtur alterum Esckam ab 
eo intellexisse qui llecaliac iilius legis scriba dicitur. Sed aiium tamen, si 
verum illud est, oportet fuisse. Non melioris est uotae, quod Israeliticam, hoc 
est X tribuum captivitatem, cum altera confundit, quae sub Nabuchodon. cou- 
tijiit. (^luid enim aliud facere potuit <iui Nabuchodon. eundem cum Salmauas- 
saro constituerat? 

AD BAERESIN SAMARITANORUM. 

llactenus sectae illae, quae vel aute scripturam extiterunt vel gentilium 
fuerc propriae. Sequuutur eae quae utcunque scripturas usurpantes multipli- 
cibus sese erroribus iniplicarunt. yuarum duo capita sunt, Samaritae ac ludaei. 
Samaritanorum zaO' u7:oota(pcjtv factiones sunt iv, ludaeorum vii. Samaritaui 
sunt Esseni, Gortheni, Sebuaei, Dosithei; ludaeorum Saducaei, Scribae, Phari- 
saei, HemerobaiJtistae , Nasaraei, Osseui, llerodiaui. Haec Epiphauius; qui, ut 
alias saepe, sic in harum sectarum partitioue ac descriptioue aequum magis ac 
benignum quam accuratum et severum lectorem exigit. Permulta cnim istic 
falsa, minimeque cohaerentia disputat; quae nos invitissimi sane, pro eo ac san- 
ctissimi viri pietatem eruditionemque veneraniur, sed uecessario tamen eruere, ac 
ne fraudi cuiquam sint, castigare debuimus. Ilegesippus porro apud Eusebium 
1. V. cap. XXII. ludaeorum sectas perceusens Samaritanos iuter illas retuUt. Suut 
autem istae: Essaei, Galilaei, llemerobaptistae, Masbothaei, Samaritae, Sad- 
ducaei, Pharisaei. 

N. I. 'Ep[j.T,v='jovTai o: ila;;.apslTai.] Nou unius Epiphanii est otiosa illa ac 
uimis arguta vocis interpretatio. Paene omues autiqui tam Graeci quam Latini 
eaui amplexi sunt, ac mirilicas ex ea senteutias procuderuut. Sed accuratior 
omnibus Epiphanius noster, qui ita communem illam attulit, ut veriorem ac ger- 
mauam non praeteriret; quae est lib. iii. Reg. cap. xvi, 24. 

Tr,v v2v 'IouSa'!av, r^ 2a[Aap£!av.] Saepeuumero hoc iuculcat, Cham in fratris 
sui possessionem invasisse ac ludaeam occupasse; cuius pars, latius diffusa vo- 
cabuli uotione, Samaria fuit. 

"[•;•/. T£ Tou '.iuAaTTsiv TTjv yi^v.] Primus hoc Eusebius iu Chronicis scripsit; a 
quo mutuatus est Epiphauius: si haec tameu Eusebii, uon Ilierouymi sunt, qui 
istiusmodi origine saepius lusit. Iluic Epiphanius non bellae nominis interpre- 
tationi deteriorem adjecit alteram, Samaritas ob id appellatos esse quod legem 
custodirent. 

N. II. 'Ev Tto ops! Toi rapa to^; Fap^^^Eiv.] De duorum montiura istorum, Ga- 
rizin et Hebal sive Gebal, situ idem seutit Epiphauius quod Eusebius, si is 



XXI 

aiitor est libri de Locis Hebr. quein Latine vertit Hieron. Ibi enim ad Hieri- 
chuntem collocat, et Samaritanos mendacii arguit, qui eosdem prope Sichem 
sive Samariam constituebant. At losephus lib. iv. cap. viir. Samaritanorum opi- 
nioni suffragatur : uec uon et lib. xi. c. viii., ubi de templo, quodAlexandriMagui 
tempore a Samaritanis in Garizin extructum est, historiam explicat; quam tu 
consule. Sed omnium accuratissime de Garizim et HebaUs situ disserit eruditis- 
simus Masius ad cap. viii. losue, et adversus Mercatorem Samariae propiuquos 
istos esse colles pluribus argumentis afiirmat. 

No. IV. 'Atio yap tou'-ou xolj apOpou.] Arguta haec observatio Graeci articuli, 
qui ad vax.pou vocabulum appositus est, vim habet omnino nullam; ut neque 
loca caetera quae illustrandi gratia congerit. 

No. V. napao-^aj; -f^ -oox/p-J.nr^.] Reg. -poja/Oaiar,. 

AD ESSENORUM HAERESIN. 

Quid in meutem Epiphanio venerit, ut Essenos Samaritauis accenseret, di- 
vinare non possum. Nam quod occurrere potest, genus quoddam Essenorum 
fuisse a notis illis et sanctioribus diversum , probarem equidem , si apud Philo- 
nem aut losephum, qui de Essenorum geueribus, institutis ac moribus accura- 
tissime scripserunt, vestigium aliquod novorum istorum ac posteriorum existe- 
ret. Nunc cum neque isti nec aKus quisquam vel levissime significarit Essenos 
cum Samaritanis commune quippiam habuisse, cumque inter ludaeorum sectas 
a losepho receuseantur Esseni, apparet primum neque Esseuorum ullam inter 
Samaritanos fuisse sectam, neque Epiphauium aliud Essenorum geuus, cum 
Samaritanis adscriberet, intellexisse, quam celeberrimum ac laudatissimum illud 
quorum instituta Philo ac losephus uberrime perscripserunt. Quamquam Osse- p- 23. 
nos postea iuter ludaicas sectas commemorat, qui iidem cum Essenis videutur. 

Mtzk TouTou? ropOTjVol otscp<ov7](Tav.] Quomodo Gortheni nobi dXXrJXou? dis- 
sentire coeperunt? Nam nulla hic Gorthenorum divortia, sectas nullas enume- 
rat: et szs^iiT^i'^-; iUa quae subiicitur: or^iv. oz [xsaov Il£[3ouaiwv za"; 'ETar,vwv y.yl 
ropOr,vwv, arguit to -pb; aXXrjXou; uon ad solos Gorthenos, sed ad tres oXa; 
sectas pertinere. Atqui oca-jtovstv r.ooi aXXrJXou; Graece non est -poi aXXou;. 
Fortasse igitur aXXou? pro aXXrJXou; substitueudum. Postulabat fj ax.oXouOia ut 
pro ropOrjvo\ scriberetur oi Xotno\ , vel sectae tres recensereutur. 

'0 v6^Qi IxsXsusv.] Mirum est quod hocloco narrat: Samaritanorum inter 
se dissidium ab odio et iurgiis manasse, quod ea natio cum ludaeis exercet. 
Nam si cum praetereuntibus ludaeis rixabantur, quae causa fuit cur a se iuvi- 
cem disseutirent? Non id explicat Epiphauius, et aliud agit omuiuo. Ete- 
nim au;a.-Xr,Yaos; i.stae non sunt twv i^aaaps-.twv -pb; aXXyjXou; , sed 7:p"o; tou; 
'louoaiou;. 

'AXXa zal oT£ tozooo|x3'. "Eaopa;.] Duo hic in Epiphanio repreheudit Scaliger, 
alterum, quod ab Esdra iustaurata Hierosolyma dixerit, cum Neemias, uou 
Esdras , id egerit ; alteram , quod Samaritanos operam suam ad eam refectionem 
detulisse scribat, quod contra Scripturam esse credit. Sed iu altero zax.orlOsiav, 
in altero stuporem suum arguit. Etenim praeterquam quod Esdras cum Neemia 
vixit et urbi instaurandae praefuit, ut ex Neemiae cap. viii, 2. et xii, 26. pro- 
bat Serrarius, illud (ozooo|j.s'. 'hpouaaXTiji. comiter accipiendum est, ut ad urbis 
partem aliquam, cuiusmodi templum erat, pertiueat. IUud vero demeutissimae 
caecitatis est, negare Samaritanos operis participes se esse velle prao se tulisse, 



XXII 

cmn id diserte lih. i. Esdrao cap. iv, l et '2. Scriiitura testelur. Sed ca Scrrarius 
iii Minorvali iam occupavit. 

'l^niTpaTTTjaav u^' auTou.] Deest negativa particula, (|uod vol niediocriter pe- 
ritus aniniadvcrtcre potuit. Ideo frustra hac in parte caluniuia struitur Kpi^iha- 
nio in Klencho Scaliiforiano, quasi contra Scripturam dixeril Samaritauos in 
conimunionem operis admissos. Nam ct infra, cuni do Sebuaeis agit, scribit 
Ksdrae ilios odio festa sua praepostere ordinasse. 

AD SEBUiVEORUM UAERESIN. 

lebussaeos perperam Damasceni codices habent. IIos ab Ilebraica voce 
"^lllf , finae hebdomadem significat, appellatos "^^i^HlU, quasi iliooij.aoixa; ve- 
ri.-iniile est, (juod pag. 218. in Isag. Canou. scribit Scaliger. Sed in eius vocis 
reddenda rationo sibi noii coustat. Nam in co loco iccirco spoo[j.aoiia; nomina- 
tos putat , ([uia omuem OcUTspav -wv inxx t?,; r.zvzr^Y.rji-zr^c, £[jOO|j.ao(ov eadem reli- 
gione (]ua ipsum 7i;vTr,-/.oaT% diem colunt. Eteuim xrj osjtcpa twv '\rj[j.(.)v Omer, 
sive mauipulum, offerebant; a qua die sabbata omnia, quae ad Pentecosten us- 
que sequebantur, nomen obtinebant, puta OeUTcporwpxov, osuTEpooEuxepov , et 
caetera , ut alibi disputatur. Samaritani vero osuTspa; appellabant omnes dein- 
p. 24. ceps dies quae in eandem feriam incurrunt in qua erat osuTspa: ita ut inter obla- 
tioncm Omer et solenne Pentecostcs incurrant septem osuTspai. Vide cactera iu 
quibus OcUTspa; appellari celebrarique duntaxat illas a Samaritanis siguilicat, 
quae ad Pentecosten, sive fl^^jl", succedunt. Unde aspouaiou; et £J3oo|j.aTiTa; 
dici Samaritanos a ludaeis asserit, quod omuem osuTspav twv i:rTa ttji; TievTrj/.o- 
aT^; £[33o[j.(x5wv eadem religione qua ipsum 7:£VTr,y.oaTTi; diem coluut. At idem in 
Elencho Trihaeresii cap. i. Sebuaeos ait septies in anno Pentecosteu instaurasse, 
indeque factum ut in autumnum, in hieraen et in ver incideret; propterea quod 
hoc loco scribit Epiphanius Pentecosteu illos in autumno celebrasse, non solum 
id autumno, sed in quatuor anni articulis egisse. Quod est aenigmatis simile. 
Quomodo enim Peutecosten in quatuor anni temporibus instaurabaut, si in spa- 
tio illo tantum, quod ab Omer ad Pentecosteu intercedit, Ta; osuTEpa; septem 
festas ac solennes ducereut? Drusius a Sebaia, qui cum R. Dosthai ad novos 
Samariao inquilinos erudieudos ex Assyria missus est, derivat. Probabile est a 
"12\22, id cst hebdomade, dictos esse, quod, ut Samaritaui caeteri, ta; o^uTEpa; 
septies illo duntaxat intervallo celebrarent, quod ad Pentecosten iutercedit. 

Ata [j.r5v[v y.aX ooyr,w |jL£T£'Orj/.av.] Supra dixerat r.poq aXXrJAou; iras ac rixas 
suscepisse, nunc cum ludaeis simultates ilias intercessisse uon obscure colligi- 
tur. Siquidem odio illorum praepostere solcnnium istorum tempus usurpare 
coeperuut. 

TaTTouat ok ouToi tov v£ov [j.r,va.] Utrum primus meusis apud Samaritanos 
et Sebuaeos Tisri fuerit non satis explicat. Ait enim [j.£Ta to veov eto: , post an- 
num novum , ab illis statui ; cuius anni novi caput est [j.£Ta tov Osap^ ev tw [ji£- 
To-ojod). Porro Tisri cum Augusto comparat. Ilaec igitur salebrosa ac perplexa 
suut. Si iu autumno novus annus iniit, non utique iuTisri, qui Augu.sto respou- 
det. Cur ergo tam diligenter hunc ipsum mensem variis circumscribit nomini- 
bus, si uou anui primordimu est? Cur deinde ita Iof[uitur? <i7:£VT£uO£v ouTot Trjv 
(io-/f,v Tou ETou; Tj-j-ouvTai y.a\ £u0u5 -a "'A^u[j.a £7:tT£Xouat. Nimirum in eo meuse, 
de quo locutus est, hoc est Tisri. Sequitur euim £v ok Tto (j.^TOTrojpio ttjv -EVTr,- 
-/.oaTfjV Tzotouat, quinquagesimo post die. Quare ante |x£T07:(opov et iu Tisri Azyma 
celebrantur, adeoque caput anni Tisri. Et [ii-oi. idem erit atque vichoato, ineunte. 



XXIU 

"0? AiiYouaTo; r.OLok T(p)[xa'!&ic.] Iino vero September. Sed nescio utrum isti 
luliani ac solaris anni primum mensem in Augusto deiixeriut. 

Fop-iato; 03 -apa Ma/.soo^'..] In Alogorum Ilaeresi No. xxiv. longc aliani 
Graecorum mensium ordinationem sequitur. Nam Graecorum, sive Syrorum, 
Audynaeus lanuario, Dius Novembri respondet. At hoc loco quouiam Apellaeus 
cum Augusto confertur, lanuarius erit Ai-temisius, et Dystrus November. lu 
Macedouicis mensibus magis sibi consentaneus est. Nam illic Apellaeus Octo- 
bris die xxiv. coepit. Unde consequens est Gorpiaeum Augusti partem occupare. 
Est autem Macedouicorum ac Syromacedonicorum, quos Graecoruni nomiue 
appellat, mensium varia admodum nec satis explicata dispositio: de qua agemus 
ad Alogorum haresiu pluribus. luterim valde suspicor pro Apellaeo hoc iu loco 
substituendum esse Loum ; uisi in eo quoque lialluciuatus sit Epiphanius. 

Ka\ cii9'j; -x "Arujxa £-'.-£Xou7'..] Potuit haec certis ex autoribus comperire, 
vel coram observare ipse. Quare nou temere de Epiphanii fide dubitandum est, 
quod in Elencho facit Scaliger. 

Oj [jLrjv ok £-£{T6r,aav zotc, Sc^ouaio'.;.] Haec vel aliena ab hoc loco , vel parum 
sincera videntur. Quae ita forte restituenda sunt : Ou [a.f,v o£ ir.zi^jfhfix'/ -ol; "Lt- 
pouatoi; rop9Tjvo\, xal ot aXXo'., hoc est Dosithei. Cornarius ita legerat: Ou [j.fiv 
£-£t'j. zoti S^p. 01 aXXoi , expuncta voce ropO/jvoi. 

AD HAERESIM XU. GORTHENORUM. 
ro[;6T)vo"i o£, za^ o\ aXXoo '£(jar,vo'!.] Mire impUcatus etinvolutus hic locus est. 
Nam quos repetitis hisce vocibus, aXXot, aXXwv et ixEtvoti; , inteUigat, extricari 
vix potest. Nonnihil assequeremur, si de Essenis istis constaret, quos inter Sa- 
maritanos unus Epiphanius annumerat. Atqui veri et Yvrjatot Esseni, quos Philo 
ac ludaeus exhibent, nihil cum istis moribus atque ea festorum perturbatioue 
commercii habueruut. Diviuandum igitur nobis e.st, et in tenebris attrectanda 
veritas , quod minime desperamus. Serrarium hic agitat Scaliger Elenchi cap. 
XX., et miram eihaUuciuationemobiicit, quod ex us Epiphanii verbis , za\ ot aXXot 
'EaoTjVot, duplex ab illo genus Essenorum agnosci in Trihaeresio scripserat. Ipse 
autem nuUos alios Esseuos videre se dicit, praeter eos quos decima haeresi po- 
suit. Nam recta, inquit, ei-at locutio ropOr,vo"t, v.txi ot aXXot: sed quia inter Esse- 
nos et eos de quihus loquitur Gorthenos medii interiecti sunt Sehuaei, ne de Se- 
buaeis videretur loqui, udiecit l^ £-;[j.c'Tpou Essenos. Idem ScaUger ^yyu; iwv aX- 
Xwv de Sebuaeis exponit. Quae interpretatio non inepta modo , sed Epiphanio 
ipsi contraria est. Nam ex ea sequitur Epiphanium veUe Gortheuos et Esseuos 
Sebuaeorum vicinos eadem cum ipsis facere, -a 'taa £/.E'!voti; ;rpaTi:£tv. Ad quos 
enim xb £X£ivot;, nisi ad Sebuaeos pertinebit? Hoc autem absurdissimum est, 
cum et antea dixerit, et subiude moneat, Gorthenos saltem a Sebuaeis magno- 
pere dissensisse. Cum igitur manifeste hic iu mendo locus haereat , videamus 
quemadmodum recenseri possit. In Anacephalaeosi, quae summam haereseon 
complectitur, Samaritanorum tres priores sectae ita breviter explicantur: PopOrp 
vo\, 01 otXXot; y.atpot; tk; lopta; ayovTE; -apa tou; Il£^oua'!ou;. 2)£[ioualot ota Tf,v 
auTTjv atTiav twv lopTwv TTpb; tou; ropOirjvou; otas>£p6[jt£Vot • 'E(j(jr,vo\ [xrjo' onoT/pai; 
£vavTtO!j[i£vot, Tot; 0£ TTapaTuy/avouatv eopTa^ovTc; dtSta-Jopoj; : Gortheni, qui diversis 
a Sehuaeis temporibus festa celehrant: Sebuaei, qui ob illa ipsa festa a Gorthenis 
dissident: Esseni neutris adversantes, in quoscumqus inciderint, sine uUo discri- 
viine festa cum ipsis oheunt. In Breviario tomi huius, quod operis iuitio prae- 
fixum est, in Gortheuis pro eo quod est -apa tou; i£|ioua'!ou:, perperam legitur 



XXIV 

rapi TO'j; 'E[3pa'0'j;. Nam et Damascenus lihro de ITaeresihus, qui nihil aliud 
est quani Epiphanii Anacophalaeosis, paucis adcniptis aut immutatis, ita ut su- 
pra proposuimus, cxscripsit; licet vitiose, ut nionuimus, IvhuHmci pro Sfbuueis 
legantur. Quamcbrem quod Essenorum institutum fuerit ex eo loco constat, 
nerapo ut se in utramque partem versantes ad amborum raores consuetudinem- 
que iingerent. Ideo Gorthenos solos ac Dositheos cum Sebuaeis simultates ex- 
ercere dixit. Quibus animadversis ita locus iste conformandus mihi videtur: Ou 
[xf,v ir.iliOr^ioiv xot; il£[JO'ja'!o;; ropOr,vo\, •/.a't oi aXXot. 'KaarjVo\ 0£ eyy'j; TfTiv aXXwv 
Ytv6[jL£vot Ta 'tia ex.ctvoi; -paTTOuaiv. Ubi twv aXXwv idem est atque r/.aTeofDV , al- 
terutronim. Caeterum Gorthenorum vocabulum varie solet exprimi. Nam aut 
rop0rjvo\ dicuntur, aut ro!;Oatr,vo\. In Auacephalaeosi rofoOr,vo\ , mendose ut ar- 
bitror; ut et apud Eusebium ropOr,(ovo\ ab autore qui TopOalo; appellatur. Quaro 
rop6atrjvo\ rectius videtur Scaligero. 

Ka\ vrjTTcta; t% ;:ap' auTo";.] Expiationum festum, sive Kippurim intelligit, 
quod X. Tisri celebrabant. 

Ot 0£ aXXoi ouy ouT(o zotojatv] "AXXot del)ent esse^l^pouatot, sed vox 'Eaarjvo"?; 
inducenda, aut aXX' 'Kaarjvot; scribendum; quia nonnunquam Esseni cum illis 
Pascha celebrant. Verum ecce de Essenis supra haer. X. scripsit: c'v£;j.£tvav yap o' 
'EaarjVo\ T^ ;:pa)TT) aYt^^Y^ [i.r,o£v ur.to^j7.'k'k6[).z'ioi^ in priore iiistituto pernuinserunt, 
nulla in re transgredientes. Hic autem et in Auacephalaeosi plerumque cum Se- 
huaeis festa praepostere celebrant. Qmo teneam vultiim mutantem Protea nodo f An 
duo suut Essenorura genera, ut Serrario placuit reclamante Scaligero ? Ut alii 
cum Sebuaeis, aiii cum Gorthenis et Dositheis habitarint, et eorum quibuscum 
degerent ritus in obeuudis duntaxat solemiibus iniitarentur. Quod quidem studio 
pacis ac concordiae Essenos praestitisse horum discipliua persuadet, quao nihil 
otio ac quiete antiquius habuit. 

AD HAERESIN XHI. DOSITHEORUM. 

AoatOiot o£ TouTot; ota:p£'povTat] Supra Dositheos a commuuibus Samarita- 
norum odiis ac contentionibus excipere visus est: ttXtjv twv AoatO^rov [j.6vov, Verum 
contrarius ex hoc loco seusus superioribus illis attribueudus est: nimirum £v 
Ppa/^l y.v. V) ivn roatu;, paucis ac levissimis in rebus Samaritauorum factiones 
a se invicem disseutire, praeter Dositheos, nou qui uihil a caeteris discrepareut, 
sed qui non leviter, ut illi, sed gravissime dissiderent. Dosithei porro tam ante 
Christum, quam post eum complures extiterunt; et nonnuUorum apud Ilebraeos 
mentio. Nam ^iiflOII Dosthai est Dositheus, quod frustra negatum a Scaligero. 
At in cap. m. Pirke Aboth quoddam Dosthai lanai B\ dictum memoratur, quod a 
R. Meir didicerat. Sed is ab hoc nostro diversus est. Quemadmodum et alter ilie, 
cuius aliquoties Origeues memiuit eumque Samaritauum appellat lib. IV. T:£p\ 
'.\p/(]jv cap. II., uec uon et aliis in locis, praecipue coutra Celsum lib. ii. Verum 
antiquior est Epiphauianus iste, a quo Sadducaeos propagatos esse mox indicat, 
qui quidera Christj ortum antecessit. De Dositheo et Dositheanis lege quae eru- 
dite Serrarius uoster in Minervali disputat lib. IV. cap. x, xi et xii. 

'EYzpaT£uovTat a-b Ya[i.wv [i.£Ta to jjtwaat.) Potest illud [XETa xb Ptwaai duobus 
modis accipi; utrobique ^XXst-Tt/.ak. Alter ut ev tw ■^a.\i.M subaudiatur, alter, ut 
ad Y'Jva1/.a pertiueat. Prior interpretatio simplicior est, eamque Coruarius se- 
cutus est. In altera to ^wn-x'. idem est ac mortuum esse, ut apud Latinos vixit, 
p£pitoy.£ apud Plutarch. iu Ciceroue. Nos utiamque cum agnovissemus , posterior 
in coutextum recepta. 



XXV 

Ka\ T^; TrXavrj? xa Poox^'[i.aTa.] Fortasse la a"/rJ[jiaTa. 

AD lUDAfSMI IIAERESES. 
'Io'joaV'j[j.b; Xo'.-"ov [j.spicjOc(;.] De ludaicis factioBibus deinceps agii, quas 
ante Cbristi adveutum septenas recenset. Quod T^Xaiu/.w? et piugui Miuerva 
dictuni est. Nam tres constat apud ludaeos fuisse sectas ; caeteras , quae a Phi- 
lastrio, Isidoro et hoc uostro numerantur, partim ludaeorum non esse proprias, 
partim ne haereses quidem videri, partim deuique a tribus illis matricibus non 
esse distinctas, quae sunt Fharisaeorum, Sadducaeorum, Essenorum. De 
quibus quoniam summa cum eruditione ac diligentia Serrarius noster tribus 
libris disseruit, et quae de iis observari a me posseut occupavit omnia, cupidum 
earum rerum lectorem ad illius lucubratiouem dimitteudum potius arbitror quam 
otiosa repetitioue detinendum. Couferat etiam si lubet cum Serrarii Trihaeresio 
ac Minervali, quae Drusius et alii quidam de eodem argumento scripserunt. Nos 
enim hic ea tantum adnotabimus quae ad illustrandum Epiphanium necessaria 
videbuntur. 

DE SADDUCAEIS HAERESIS XIV. 

npwTO'. ^^aooouzaiot a7:o'a;:ac7[j.a ovts?.] Quantum ex his, qiiae Epiphauius in 
his sectis prodidit, colligi potest, duo fuere Dosithei. Alter, idemque tempore 
posterior, Samaritanus, cuius meminit Origenes, alter longe antiquior; a quo 
propagatos esse Saducaeos non Epiphanius solum, sed etiam Hieronymus testa- 
tur, Dialogo contra Lucifer. Taceo, inquit, de ludaismi haereticis, qui ante ad- 
ventum Christi leyevi traditam dissiparunt: quod Dositheus, Samaritanorum 
princeps, prophetas repudiavit , quod Sadducaei ex illius radice nascentes etiam 
resurrectionem carnis negaverunt. Ex Dosithei ergo radice uati sunt Sadducaei; 
quod est idem atque a7i6a7:acx[j.a fuisse "wv AoctiOswv. Ut mii"ari Scaliger desiuat 
ab Epiphanio id esse scriptum. Itaque Dositheus a ludaeis ad Samaritanos de- 
ficieus peculiarem illic sectam condidit. Quam postea Sadokus interpolavit, cum 
et ipse ad Samaritauos a ludaeis transiisset. 

'E7:ovo[j.a^o'jjt os ouTot sauTosJ;.] Saducaei passim, apud Graecos maxime, 
geminato o scribuutur , quasi esset pllit. Apud lsx. autiquissimus ille sacerdos, 
Saoouz. De quo copiose Serrarius ac Drusius. Sadoci porro extitere duo: quo- 
rum unus duntaxat ab Epiphauio memoratus, qui Davidis et Salomouis aetate 
vixit, alter Antigni discipulus, cuius socius et condiscipulus fuit Baithos, ut au- 
tor est Elias iu Tbisbi. Ab hoc posteriore Saducaei cum origine uomen acce- p. 28. 
perunt. Eteuini ambo illi a praeceptore descisceutes legem ore tenus traditam 
abuegaruut, ueque alteri, quani quod legis scripto esset expressum, adhibeudam 
fidem putarunt: ex quo QiKlp Karraim, quasi Textuales dicti. Haec Elias. Addit 
Abrahani Zachuth Sadoc et Baiethos ad Samaritauos et Garizitauum templum 
receptum habuisse. Sed fieri potest, ut Sadueaei ipsi a priore illo ac vetustis- 
simo pontifice oriundos sese profiteri malleut quam a posteriore transfuo-a, vel 
etiam ut adiustitiae vocabulum et nomiuis iuterpretatiouem alluderent, idque cre- 
bris usurparent sermonibus, quod unum ideo, praetermissa altera ac veriore Sa- 
ducaeorum origine, commemoravit Epiphanius. 

nv£U|j.a 0£ ayiov ou/. Tcrac?'..] Actuuui cap. xxiir, 8. Sadducaei enim dicunt non 
esse resurrectionem, neque aiigelum, neque spiritum: oute ayysXov, oute 7:v£u[j.a. 
Spiritum sauctum hoc loco non uuus Epiphauius intellexit, sed et Philastrius. 
Quare temere et imprudeuter iu Eleucho Scaliger: Asinitas, inquit, viera est et 



XXVI 

impistas hnec fateri. Proinde exevranda illa sententia Serrarii, qui non minus 
impie (juam ridivule eam tuetur. Nam quod ait T.'itu\xoL illic sine articulo positum 
unirerse sumi, cum ut si^iritum sanctum signilicaret , to t.^zXi^lo. scribendum 
fuerit, quod diu ante Scaligcrum Salmero noster observaverat, nihil ad rem per- 
tinet. Etenini sacpe -v£j;Aa sine articulo pro spiritu sancto in scripturis usur- 
patur; ut loann. iii, 5: Nisi ijuis renatus /uerit ex a(jua et spiritu: sf lioato; /.aS. 
zvcJaaTo; ; et aliis in locis , quoruni nonnulla profort in Minervali Herrariu.x. 
Quaro uou iniprobanda haec E|)iplianii intorpretatio videtur, tametsi de solo spi- 
ritu sancto praecise loculuni putarot evangclistam. (^uod necesse non e.st. llanc 
enim Saducaeorum mentem fuisse suspicor, utspiritum oiunem, hoc est 7:v£u(Aa- 
-[•/.rjv ouaiav, funditus tollerent, ideoque corporeum esse deum assererent, ut Lyra- 
nus existimat. Ex quo consequitur etiam spiritum sauctum iilos abnegasse. 
IJnde merito ab Epiphanio aliisque dictum est Sadducaeos spiritum sanctum 
ignorasse, ut eam ex toto genere Ttov -vcuaiiwv speciem deligerent, qua negata 
maius illi sibi iinpietatis crimen arcesserent. 

Ta 7:avTa o; Vaa iIa;xap£'Tat; ^jXaiToucTL.] Etiamne sacros omnes libros praeter 
Pentatouchum repudiaruut? Aflirmant veteres oinnes praesertim Origeues , Ter- 
tullianus, Ilieronymus, Beda, Elias quoque Thisbites, aliique, quos Serrarius 
testes citat. Negat autem Scaliger et contrarium asseverare losephum existimat. 
Sed tantum abest ut contra losephus sentiat, ut is commuuem illam lib. xiii. 
Orig. cap. xviii senteutiam videatur adstruere. Docet enini Pharisaeos multa 
populo tradidisse, a.T.iz, ou/. avaYsypa-iat ev lot; M(i)liaj'iij; v(ipLOtc- y.a^ ota iouto 
lauia 10 i^aooouy.aiwv y^vo; £-/.(3aXXet, Asyojv iv.zvia osTv fjystaOat vi^[i.t[j.a la YcYpa[i.- 
[i/va, la o£ i/. 7:apao(ja£(o; kov 7:aT£p(ov [x.r^ irjpcfv. Sadducaei igitur autore lose- 
pho sola haec asciscenda observaudaque dicebant quae essent scripta £v lot; 
M(oUa£w; vfj[j.ot;. Quod et lib. xviii, cap. ii his verbis expressit: cuXazT]; o£ ou- 
5aij.o); itv(ov [j.iTa7:otria;; auiot; , tj iwv v(^[j.tov. Sane aut haec losephi verba Sad- 
ducaeos indicant nullos alios quam Mosis libros admisisse, aut saltemnon illud 
quod a Scaligero tam pertinaciter puguatur, efticiunt, ut sacros omues scriptu- 
rae libros amplexi siut, la; aypi-fou; o£ui£poja£t; reiecerint. Agit enim illo loco 
praecipue losephus 7:£p\ ^^pa/.nztov vo[j.;[j.ojv, de ritibus ac consuetudiuibus sive 
p. 2X legibus , quibus agendum aliquid praescribitur , quae in solo fere Mosis Penta- 
teucho coutiuentur. Uude cuni Sadducaei excipereut, ea duntaxat quae scripla 
erant observari debere, solos Moysis libros, quibus la v(i[j.t[j.a comprehenduutur, 
intelligebaut, non historicos aut propheticos libros, quibus novae nullae,aut 
perpaucae, cerimoniae praecipiuntur. Caetera apud Serrarium vide. 

AD HAERESIN XV., QUAE EST SCRIBARUM. 
Scribarum ordo ncque ludaismi haeresis fuit, noque 7:p'o; <I>aptaa;ou; avii- 
otaaicXX6[j.£vo;. Nam et Scribae plerique Pharisaei, non tamen omnes; quemad- 
modum inter theologos uonnuUi monachi et arctioris vitae professores. Theo- 
phylactus in Lucam cap. xi. iSane alii erant Legisperiti, et alii Pharisaei. Nam 
Pharisaei t^idebantur nt monachi, et fjui ah aliis se segregehaut. Legisperiti vero 
Scrihae erant et doctores, qui solvebant quaestiones legis. Tostatus in cap. xxiii. 
Mat. Quaest. xii. Sciendum quod licet ponantur hic Scrihae et Pharisaei tanquam 
distincti , non distinguntur inter se sicut Pharisaeus et Sadducaeus , sive sicut op- 
positOy quia nullus Pharisaeus est Sadducaeus, neque e contrario, quia erant se- 
ctae disparatae et quasi oppositue: sed distinguutur sicut grammaticus et diale- 
cticus; quia licet aliudsit grammaticum essee, aliud dialecticum, tamen idempoiest 



XXVII 

esse grammaticus et dialecticus. Sic enim aliud est esse Scriham quam Phari- 
saeum; quiu Scriliam esse est esse sapientem in lege, Pharisueum esse erat hahere 
modum certum virendi et sectain. Kt tanien uccidit etindeni esse Pharisaeum et 
Scribam, id est doctum in lege. Maldonatus vir doctissimus ad cap. ii. Mat. Scri- 
bas froprie notarios puhlicos fuisse docet, quorum duplex erat officium , alterum 
publica instrumenta conficiendi , alterum sacras Scripturas interpretandi et a 
corruptela vindicandi. Uiide iidem vouny.o\ et vojJLOoioaazaXot, et Ypa[j.ijLaTct; appel- 
lautur. Epiphauius vero in sequenti haeresi vojj.iy.oij; a Scribis discernere videtur. 
Ait euini Pharisaeos eadeni cum Scribis sensisse. rpa[j.[jLaT£ijcjt oe, 9ri[j."i, xot; 
ip[j.riV£uo[j.£'vo'.; vo[j.ootoaaxaXo'.5 • auv^aav yap auTo':; x.ot ot \o[j.i/o!. Ilanc non modo 
Epiphauii opiuionem esse , verum etiam Lucae testimouio comprobari Drusius 
arbitratur lib. ii. de tribus Sectis cap. xiii. Nam cum Christus com. 45. dixisset, 
Oua\ u[j.tv rpa[ji[j.a-c£'i; y.a\ (I>apiaa1ot u-oxptTa^, oxt Eais Jj; toc [JLVYjjj.eta xa a6r,Xa, 
etc. Vue vobis Sci-iOae et Pharisaei hypocritae , quia estis nt monunienta , quae 
noH apparent, statim quidam xwv vo[xt/.tov respondens aitilli: Haec dicens etiam 
contumeliam nobis/ucis. Tum lesus y.cli u[x"tv xol; ]\o[j.f/.o1; oud.'.^ Et vohis Legis- 
peritis vae: quasi diceret Legisperitus : Non solum Scribas et Pharisaeos, sed 
etiam uos vo[j.t/.ou; , id est Legisperitos , notas: Ergo diversi aliquantum vo^xt/.oV 
a Scribis. Scaliger vero in Elencho cap. xi. in eodem Epiphanii loco Serrario ar- 
roganter iusultans vo[j.t/.ou; ait proprie /ormulas iuris et actiones civiles docuisse, 
ac /orensia rnagis tractasse. Et postea eundem Serrarium insequitur, quod scri- 
bas legis cum scribis populi etactuariis publicis confuderit. Duo enim scribarum 
geuera constituit, ypa[j.[j.aT£l; xou vo[j.ou , xa^ Ypa[j.[j.ax£'t; xou Xaou , et hos posterio- 
res actores vel actuarios publicos fuisse putat. Nos atteute consideratis omnibus 
nou dubitamus quin vo[j.txo\ iidem sint cum scribis et vo^j.ootoaazaAoi; apud evan- 
gelistas. Nam de Epiphanii loco postea viderimus; adeoque foedissime Scaliger 
hallucinetur cum vo[xt/.ou; actuarios publicos esse docet; quo nihil ineptius exci- p. 30. 
dere potuit. Nam ut Lucae illo ipso loco, de quo paulo post, utar, cum cap. xi, 
46. ad vo[j.ixou; oratione conversa ita eos Christus exagitat: -/.a^t u^j-fv xo1; vo^t/.o1; 
ouat, quiu oneratis homines oneribus, quue jjortare non possunt , et ipsi uno digito 
vestro non tungitis sarcinus: num taudem actuarios pubUcos et civilium actio- 
num formularios inteUexit , ac nou potius legis iuterpretes ac doctores ? Cum 
praesertim Matth. xxiii. idem Scribis et Pharisaeis , quod apud Lucam xol; vo- 
[j.t/.ot;, obiectum sit, uempe quod uUigarent onera graviu et importabiliu etc, 
digito autem suo nollent ea movere. Quare vo[jLt/.o\ ad Scribas , vel Pharisaeos, vel 
iitrosque pertinent. Sane qui Matth. cap. xxii, 35. vo[j.ty.b;, a nostro interprete 
Legis doctor dicitur, idem Marci xii, 28. et; xwv rpa[i.[j.ax£'wv nomiuatur. Atque 
adeo Tertull. lib. iv. c. Marc. cap. xxvii. vo[j.ty.ou;, quorum in illo xi. cap. Lucas 
memiuit, Legis doctores iuterpretatur. Alibi vero passim vulgatus interpres vo- 
|jny,bv vertit legisperitum. Unde persaepe vo[j.iy.o"t cum Pharisaeis copulantur , ut 
Luc. XIV, 3: Et respondens lesus dixit ad Legisperitos et Pharisaeos: Graece 
Toli; vo[j.ty.ou; et cap. vii, 30. Ot Se tpaptaotot xat oi j\o[j.txot. Qui cap. v, 17. <I>a- 
ptaatot xa\ vo[j.oot6aaxaXot vocantur. Quare vo[j.txoi a vo[j.o6t6aaxaXot; non discre- 
pant, iidemque Legis interpretes sunt, ut et Bezae placuit; et falsissimum est 
xou; vo[j.txou; proprie circa actioues civiles ac formulas occupari. Par est Scali- 
geri delii-ium, cum scribas populi sic a scribis legis secernit, ut illi actuarii vel 
actores publici fuerint. Quippe Matth. ii, 4 Ilerodes, cum Magorum adventura 
et Christi uativitatem inaudisset, ut quo in loco Christus nasceretur inquii-eret, 
principes sacerdotum et scrihus jmjjuli convocat, et eorum responsum expetit. 



xxvm 

Qiiiiiain igitur alii csse possunt qunm Lopis intcrprctos ct doctores? Certe nou 
iili pragmatici, aut formularii, sive actiiarii rucruut: quos uemo de re tauta ac 
tam recondita consuleret, ad quam scilicet intelligendam disceptaudamque non 
mediocris sacrarum literarum usus ac scientia requiratur. Quod ad Lucae testi- 
nionium illud attiuet cap. xr., singulare est in eo quiddam de quo nulius, quan- 
tum scire possum, iuterpres admonuit. Etenim Graece ita legitur: Ojat u;j.^v, 
rpa|x[jiaT=t:, za''! <I»ap!aa"to'. ii;:oy.p!Ta\, comm. 44., quod et Latina liihliorum llegio- 
rum iuterpretatio rctinet. At in Latinis aliis codicii^us et apud Ambrosium et 
lUeronymumitalegitur : Vai' viibin, <jiii estis ut iiivmnntnta, qtiae luiu appareiit, etc. 
Neque vocabula ista reperiuntur, Scribae et Pliarimei hiji>ocritae. Et ai^parct in 
quibusdam olim Graccorum codicibus illa defuisse. Quae si expungantur, peribit 
argumentum illud, quo fretus Drusius vojAtxoui; a Scribis distinxerat. Et quamvis 
ita ut in Graecis extat, Scrilnie et Piiarisaei, legamus, nou inde tameu discrimen 
illud evincitur. Ita enini intcrpretari licct: cum hactenus in solos Pharisaeos in- 
vectus esset, postremo comm. 44, ad Pharisaeos ctiam .Scribas adiecLsse. Quod 
cum indigne tulisset quidam qui Scrilia tantumniodo, non 1'harisaeus esset, de 
ea rc conquestum, quod uon modo Pliarisaeos, verum et ordlnem suum inces- 
seret. llaec esse potest simplicissima huius loci aptissiraaque scntentia. Nani 
omnino vo[j.i/.oui; pro Scribis, et vicissim, evaugelistae omnes usurpant. Scriba- 
rum porro munus et officium praeclare descripsit Epiph. cum ait: SeuTEpiDTa? Ttva? 
Tou vo;j.o'j fuisse, fo; Ypa;j.;j.aT!-/rJv Ttva iT.\i--/^[}.-i^v uc;r|You;ji.£vou;. Quos quidem ex 
Levitica tribu cxtitisse perperam aduotat Beza, nam e qualibet esse poterant, ut 
et Pharisaei. 

IIuy[j.^ [jiev Ta; •/ aoa; v!-To[j.Evot.]IFuY[j.^nonaIiteraccepitEpiphanius ac vulga- 
tus Interpres pro eo quod est creiro, frequenter: pro quo Beza novitatis iutem- 
pestivo studio ^jMf;'/»; redditit, sane imperite. Sed de ludaico quodam abluendi 
genere, quo ad summos usque digitos manns lavabant, vide Serrarium uostrum 
lib. 11. cap. III. 

ha\ ouXazTrlpta -ao' auTolc.] Deuteron. vr. com. 8. cum mandatorum suonim 
iugem et assiduam meditatiouem pracciperet deus: Etliijahis, inquit, ea (jnasi 
siijnnin iii manu tua, eruntijue et mnvebuntur intcr ocu/os tuos: Ileliraice TT^iT 
^■^D^" 'j"'2 niDilSIDb- Chaldaeus ^■'pSirip. De Totaphoth tam ab llebraeis 
quam a uostris varie disputatur. lxx pro ea voce aaaXsuTa reddunt: y.txi eaTwaav 
aaaXeuTa -pb o^OaX^jioJv aou: Et sint immohilia. At Scaliger inepte credidit aaa- 
XsuTa idem esse atque amuteta. Quain i^ocem, inquit, yrammatici nondum iu sua 
lerica retuleruiit. Itaijue idein est aaaXsuTov, ■/.a't 'juXaxTrjptov. Sed unde hoc taii- 
deni habet? Nam acraXEUTa non substantive, neque ad rem certam significandam, 
sed adjective, et aoptaTto; usurparunt. Erunt, inquit, iinmota ante oculos tuos. 
Quare friget liaec novae vocis observatio. Locus est Matth. xxrii, 5. in quo ad 
Totaphoth et frontalia Christus respectum habuisse videtur. Nam Pharisaeos 
peistTmgens, Dilatant, inquit, phylacteria sva, et maijnificant fimhrias. Quem 
ad locum Hieronym. Pharisaeorum superstitiouem notat, qui quod simpliciter a 
deo mandatum erat, ut in lege meditanda ol)servaiidaque assidue versareutur, 
utique illa ante oculos perpetuo quasi monimentum quoddam extaret, ita iuter- 
protati sunt, quasi doscriptam in membranis legem etfrontibusalligatam gestari 
]iraeciperet. Quocirca haec opiuio llieronymi fuit nullum ludaeos mandatum 
habuisse de phylacteriis ac frontalibus membranis, sed crasse illos et imperite 
divinum monitum accepisse. Quam ob caussam acerrime a Scaligero repreheu- 
sus est, qui ex ipsis legis verbis puguat in Elencho cap. vrrr. ea ipsa phylacteria 



XXIX 

praescripta fuisse. Non iuficior idera et plerisque PP. videri, et iraprimis lustino 
in Dialogo cum Tryphone, de gestandis aliigandisque froutalibus mandatum 
ludaeis editum. Sed ex legis lioc verbis aperte colligi posse, quod putat Scaliger, 
hoc vero pernego. Et multo mihi probabilior Hieronymi sententia videtur, cum 
antiquissimaludaeorum consuetudo non maius hac in parte praeiudicium afterat, 
quam sexcenti alii ritus ac oc-jTcpw^^t; nugacissimae, quos iam tum Christi do- 
mini tempore ex legis verbis non minus stolide quam pertinaciter eliciebant. 
De fimbriis aliter seutiendum. Eteuim Num. xv , 38. conceptis verbis iubentur 
fimbrias per paUiorum angulos Itahere, iisdemque vittas hi/acinthinas adiungere. 
Fimbrias Hebraice Moses Jn^it^UI, lxx xpaa-soa. Vittas autem ille ^''riS) '^ti 
xXwaixa vocant. De quibus uon solum Hebraei, sed et nostrates critici copiose 
disseruut. 

TouTs<j-'. T:\oi-ia. orjjxa-ra -opaupa;.] Mira vocabuli huius twv o-j\x/,-.Y^'x<yt 
interpretatio , clavos esse piurpureos latos qui colobiis et epomidibus insueren- 
tur, ad eundem modum quoRomani senatores sui ordinis insigne gestabant. Hoc 
vero, inquam, admirandum potius quam aut sine alio idoneo autore nimis am- 
plectendum, aut acrius reprehendendum quod in Elencho Scaliger instituit. 
Atqui utrum dalmaticas istas et colobionas clavatos Pharisaei olim gesserint, 
eaque phylacteria plerique nominaverint, necne, aliunde constare non potest, et 
ex reconditis ludaeorum libris ac ritibus multa Epiphanius potuit addiscere quae 
hoc saeculo et hodiernis ludaeis ignota sunt. Esto igitur, clavos etiam istius- 
modi <puXa-/.Tr;p[a nuncupaveriut, vulgo tamen 'JuXazirjpia illa, quorum Matthaeus 
meminit, cum Hierouymo pittaciola et membranacea frontalia eruditi homines 
interpretantur. 

'Pobxou; yap -;va; Ini Ta TaaTapa.] Ridicule Scaliger ut Epiphanium erroris 
arguat, Si mala punica, inquit, non igitur xpaa-soa. Quasi non etiam potcjxo! 
To"; xpaarsoo;; alligari potuerint; ut et spinas adhibuisse, quo cruorem eUcerent, 
testatur Hieronymus. Nec obstat quod pofaxoui; sumrnus sacerdos ev apy '.cpaT-.x^ 
oToX^ gestaverit. Namdiversosabillis cum nmnero, tum materia aliisque id genus 
Pharisaei, cum in casto essent, usurpare poterant. Sic paludamentum cum Ro- 
manorum Impp. proprium fuerit, etiam militibus attribuitm-. Atque ut a ludaeis 
non recedam, quis nescit iuter summi sacerdotis vestes ephod, sive Tr,v szw[j.ioa, 
ac superhumerale fuisse? Et tamen non modo sacerdotes ac Levitae caeteri, sed 
etiam laici Ephod induebant, uti David lib. ii. Reg. cap. vi, 14. Sed hoc videli- 
cet lineum erat, alterum illud pontificum proprium quatuor ex coloribus consta- 
bat, hyacintho, bysso, cocco, purpura; sed et auro contextum erat. Vide Hieron. 
Epist. ad Fabiolam. Ntmis igitur insulse adversus Epiphanium nostrum argu- 
mentatur Scaiiger. 

AcUTcoa 03 ci; tov oioiixaXov auTwv.] Eadem OcUTcpwastov genera percenset 
haeresi xxxiii, n. ix. Quo ex loco 'Pa[i|i"t 'Axijjav pro Bapax;|3av legendum hic 
admonemur. Hic est ille nisi fallor R. Akiba de quo iu ludaeorum Kalendario v, 
die Tisri haec adscripta suut: //. Akiba filius loseph coniicitur in vincida, nbi 
moritur. 

AD HAERESIN XVII. PHARISAEORUM. 

Suvrjaav yap auTo"; xa\ ol Xoaixoi.] DeScaUgerihaUucinatione supravidimus, 
qui vo|j.ixoui; actuarios esse &C formularios credidit. Proximus huic error estquod 
praesentem Epiphanii locum sic interpretatus est, ut to auTot; ad Pharisaeos 
referret, quibuscum versabantur ol voa-.xo'!. Epiphunius, inquit, aperte tou? 



XXX 

'^oiii-/.ohi distiiiiftiil iro Toiv vojxooioaaxiXov, zi^ii y.<xi '(^a.[HLHxitiiV. Eosdem emin 
/rtCjY YP^P-H^*'^^*? etvofxootSauxaXou;; aquihus distinijvil tou; vo[j.ixoui;, quos accen- 
set Pharisaeis. Ideo recte ait, auvjjaav yap auTo"(; za\ oJ vo[j.ixo(. Eodem , inquit 
loco censebanftir Pharisaei et vo[j:[xo\ , (jui quamris uinim corpus y.a\ TaY[j.a c/ficie- 
hant, tamen erat discrimen quoddam inter Pharisaeos xa^i tou; vojjlixou;; quod 
severius institutum csset Pharisaearum quum tojv voijitxfov. Iliuc Serrariuiu im- 
p. 33. peritiae arguit , quod ita vertit: Cum ipsis cuim iidcm erant et Nomici, scu Leijis- 
periti. Scd Epiplianii seii.suin pe.ssiiue interpretatus est Scaliger. Etenim to 
auTot; non alios quam scribas, sive vo[j.oo'.oaT/.aXou;, .signilicat, oi; auvf,Tav xa\ 
ol vojjitxoi. Quia saepius evangelistae Scribas et No[jLtxou; quasi distinctos nomi- 
nant, tanietsi ex eodeni essent ordine , idque vel xaT' £-£?rJYr,aLv , vel quia Scri- 
l)arum complures erant gradus et oflicia, cum et civilibus forte contractibus ac 
s*ipulationil)us pracessent iidcni, et legeni interpretarentur : Idcirco auv^aav, iii- 
quit, Tot; yr.,y.ii[xoL-i\j'j'.^ o'. vojj.lxoI, hoc est coiiiuncti crant , unum -k-^^xa. et corpus 
efticiebant. A quo non admoduni abhorret Serrarius. Nam [XcTaXrj7:Ttxoj; Epipha- 
nius indicat eosdem cum Scribis esse tou; vo[j.txou;, licet auvslvat Ttvt proprie 
non sit idem esse cum aliquo. Postremo perperam aOTol; ad Pharisaeos referri 
docent quae proxime subiiciuntur. 'AXXa xa\ -apa ToiiTou;, tam i\o[j.txou; scilicet 
quam rpa[X[xaTc'a;. 

'ArjO^ T£ puatv aw;AaTo; a7:cpYa^o[j.c'vr,v.] Scribendum pronunciat Scaliger arjOT] 
Exxpiatv c:7:c'p[j.aTo? a-cpYa!^o[j.£vti)v. Audax nimis emendatio, minimeque necessa- 
ria. Nam a-cpYa^o[X£vr,v passive, ut alibi sacpe, hoc loco sumpsit. Est enim 
Graecae proprietatis parimi alioqui diligens Epiphanius, ut et Photius ob.servat. 
Quod si commutationis nonnihil opus videatur, ego ita coucipiam: ar,o^ puatv 
aa)[j.aTo; a7:£pYa^o[x£'v(ov. Intelligit auteni 1*lp, sive E5ov£tptoY[J.clv. Super hac 
£xxp'!a£t extat Athanasii epistola ad Ammuni monachuni: qui quautumvis praeter 
voluntatem accideret , utrum culpa careret addubitaverat. 

'EvrJaT£uov o£ o'!?.] Secundam et quintam feriam Theophylactus aeque atquo 
Epiphauius aduotat , et Ilebraeorum Ubri fidem faciunt. Ut ea de re vir doctus 
frustra dubitaverit. 

'A7:£0£xaTouv o£ Tf,v o£xaT(oatv.] Proprium hocfuitLevitarum, qui decimarum, 
quas populus praestabat sacerdotibus eximebaut, Numerorum xviii. Atqui nou 
omnes Pharisaei erant Levitae, quod tamen Epiphauium seusisse ex hoc loco 
su.spicari aliquis posset. Quae enim alioqui decumarum .sunt decumae, cumprae- 
ter Leviticum ordiuem decumas nuUus accepcrit? Primum omnium ab Israelitis 
primitiae despicis, uviset oleis aficrebantur, tum de frugibus elaboratisTheruma, 
et decimae. Theruma in lege delinita non erat. 8ed a magistris praescriptus 
modus est, ut ne miuus sexagesima pendcretur. Quare qui liberales eraut, qua- 
dragesimam, parci sexagesimam, medii inter utrosque ad hos aut illos accede- 
bant. De qua re extat losephi Scaligeri opusculum interPosthuma. De iis itaque 
Therumis fortean accipiendus Epiphanius, cum TptaxovTaoa; et 7:£VTr,xovTaoa; per- 
solutas a Pharisaeis esse scribit. Quod si verum est, egregia illorum liberaUtas 
extitit, utpote qui praefuiitum a magistris terminuniTcov T£aaapaxoaT(Tjv superave- 
rint. Tria porro decumarum apud lIel)raeos geiiera praeter Therumas et primi- 
tias fuere. Prima illa fuit quam Leviticac tribui quotannis pensitabant. Nuin. 
XVIII., 20. et deinceps. Altera, quam singulis aniiis penes se quisque retinebat, 
ut ibi, ubi sanctuarium erat, illa vesceretur, adhibitis ad convivium Levitis Deut. 
XIV. Tertia demum, quam tertio quoque anno in Levitas et pupillos viduasque 
distribuebaut ; eod. Deut. cap. 



XXXI 



Kat yuvatxtxrov '[j.atu.)v.] Magnopere mirandum, si modo verum est, mulie- 
bribus palliolis usos esse Pharisaeos. Quod sequitur, sv r.XcLTiioLii , Tat; y.jOTiTitat, 
latas eosdeni crepidas habuisse siguificat, nec aiiter Cornarius. Quidam tamen 
ita corrigendum putaut, sv ^rXatstai?, ev Tat; xprjrtj!, xa\ yX^oTxa'.;, etc. Ac plateas 
intelligunt, in quibus osteutabaut se Pharisaei. Ego nihil innovaudum censeo. 

<I>ap£? Y*P ■''•o''^* "'iv 'EPpafoa.]. Reg. codex «pspE;, quasi sit «peptc, etlegendum 
sit atpwptujjLSvo?. Quanquam a'^opta[i.b; res est ipsa quam vocabulum significat; 
nou ut To cpap:; vel 'fcpj; praecise sit verbale substantivum evjpYEtav sonaus. Est 
enim potius separatus quam separatio. 

Otov r]Xto; 'H[i.a xa^t a£jj.s?.] De his Hebraeorum appellationibus agit erudi- 
tissimus Serrarius noster I. i. de Tribus Sectis c. n., etiu Minervali lib. iv. c. iii. 
Ea sic Hebraice concipienda sunt: J"t7art vel 12D73113: n*T^ vel nDH^r». Duorum 
sequentium nomina, quod eorum origo sit incerta, non satis e^sppat^EaOat queunt: 
Xw)(^ip 'Ox[j.wX, et Xnr/sp '0/[i.65. Quorum prius 'Ox[j.a)X forte a P)3p, quod 
est succidere, alterum a ^^IPI quod est concupiscere , quia Mercurius 
lucrionibus et negotiatoribus quaestus avidissimis praesidet. Nam quod 
Scaliger Ocmol ad Camulum, qui iu veteri inscriptione extat, pertinere de- 
fendit, non probat. Sequitur p"2 S^lSS, Veneris stella aspoua, vel Xourj^. 
Prior vox a "'1T, ut Serrario visum e.st, deducta quasi "T*lT ; posterioreni a 
^)3^ malim, quam a tiiTtp. Nam et Assyrii 'A'^pootTr,v MuXt-Ta, Arabes 'AXtTTa 
nuncuparunt. Autor Herodotus Clio; Nri'^^"^'^» ^ y^''^'"^''?"^- Denique Si^lIS 
DS^UD sabbati stella recte Saturnus dicitur. 

'AXXa xa^t Ta [xaTatio; vo[j.t(^6[j.£va.] Vellem clarius haec ipsa aTot/_£la declaras- 
set. Nam valde est obscurum quomodo XII haec Siguorum vocabula £t; aptG[j.rjv 
aToi/^£tajv vo[j.t^6[X£va dicautur. An hoc voluit, haec a gentilibus velut elementa, 
et aTot/£ta)Sr], vel auv£/ovTa lou avOpw::tvou ^tou esse constituta? Au id potius 
quod interpretatione nostra expressimus? Nam Signa Zodiaci dividuntur vel 
xaTa ota[j.£Tpov, vel xaxa xptYwvov, vel xaTa T£tpaYwvov; de quibus Geminus p. 21. 
Ex iis partitionibus, secunda quae est xata tpiYwvov, quadrifariam signiferum or- 
bem dividit: primum segmeutum boreale dicitur, secundum australe, tertium 
zephyricum, quartum subsolanum. Quae quidem ad nativitates, au[j.xaO£ta; twv 
Y£v£a£wv, a genethliacis accommodantur, et ait Geminus : quod in certis sideribus 
mutua quaedam consensio et conspiratio inesse credatur. Eadem illa segmenta 
suis quaeque elementis assignarunt. Quae omnia iu hoc diagrammate intueri licet. 



B6p£tov T[irJ[j.a. 


Nottov. 


Z£tpuptx6v. 'A(priXtwTtx6v. 


Ignis Terra 
Aries Y Taurus 
Leo Q, Virgo 
Sagittarius ,? Capricornus 


;5 


Aer 
Gemini rn 
Libra \Di 
Aquarius ccr 


Aqua 
Cancer 6p 
Scorpius tip 
Pisces X 



Ad hunc itaque sensum duodecim signa pro elementorum numero partita 
scribit Epiphanius. lam haec verba a ^wota xaXouat, Cornarius ita vertit: quae 
unimalia vocant. Ex quo manasse puto ut viri quidam eruditi scripserint Epi- 
phaniimi referre Pharisaeos astra coeli aniinata constituisse , hac ipsa haeresi 
XVI, quod in Ecclesiast. Annal. ad a. clx. legitur. Sed id secus se habet. Nam 
ue litera hoc quidem ulla significavit Epiphanius. Sed hoc uuum docuit, Phari- 
saeos coelestibus signis ac sideribus certa indidisse nomiua, quae fere a gentilibus 
usurpabantur, maxime duodenis illis siguis quae vulgo ^wota vocantur. Quare 
nos ambiguitatis cavendae gratia zodia quam animalia vertere maluimus. Naui 



p. 35. 



XXXII 

ex hoc fonte non satis cautae intcrprctatiouis falsa de Epiph. testiraonio seutentia 
profluxit. Quanquani uon illud igunramus, a nonnullis llebraeorum doctoribus 
coelestes orbes anima iutellijicutiaciue praeditos oxistimari. Quam Ral)bi Mosis 
opiuionem David Kinichi in P.salm. XIX his vorl)i.s oxpliLat: plU ni173 -^I"i1 

p1"I3» n212D imjii : Juiblji Moscn, iuijuit, ruccm il/um, euarraut, sic exjwnit, ut 
ad coelestes orbes rpferat, quoniam haec illius ac jjhilosophorum opimo est, coe- 
lestes orbes vicere et intclliycre ac dvum colere, summisfjve laudibus afficerQ. Ilinc 
caelicolas ludaeos ab Imperatoribus Cod. de ludaeis et Caelicolis appellari censet 
Baronius loco citato, quod a.stra coclumque colerent. At Scaliger uomiuis ra- 
tiouem af^crt aliam. Do qua ad ultiuiam haerosiu opportuuius disseremus. Cae- 
terum huc referri potest, quod apud Orig. lib. i. Celsus ludaeis obiiciebat: Xi-^wi 

TaI3Taos[i.oco-jz£?; atpopri^tv.j Pharisaei etsifatum aguoscerent, non humana 
tamou omuia ex eo pendere .statuebant; neque liberam hominis voluntatcm atque 
arliitrarii potestatem e medio tollebant, uti pluribus explicat losephus lib. xvii. 
Orig. cap. ii., et iib. ii 'AXcoa. cap. xii. Quare nihil crat cur Epiphauius sequentem 
adversus assertores fati disputationem contra Pharisaeos potissimum dirigeret, 
quateuus ca ros ad humana.s actiones earumque libera cousilia pertinet, quao 
Pharisaeos nequaquam sustulisse Pharisaeus asserit losephus. 

AD HAERESIN XVII., QUAE EST DEMEROBAPTISTARUM. 

Commuue ludaeis omnibus, et imprimis Pharisaeis fuisse Marcus evangelista 
testatur cap. vii,.3 et 4., ut et mauus frequenter abluerent, et a foro redeuntes 
baptizarentur. Quare non videtur peculiaris haec secta ludaeorum extitisse; nisi 
itadicamus, uounullos, qui se sanctitate praestare caoteris velleut, non modo 
quoties a foro redirent, verum etiam tametsi pedem domo uou extulissent, de die 
saepius lavare consuevisse. Cuiusmodi Banus ille fuit, cui se losephus in disci- 
plinam tradidit, ut in vita sua scriptum reliquit. Hunc euim refert '{'uxp^ji uSatt 
TTjv fjfJLEpav zot Tr]v vuzta TToXXazi; Xo'j(5[jlcVov 7:00; ayvEiav. Sic Esseni apud euudem 
losephum lib. 11. cap. vir. corpus aute cibum abluebant frigida. Quid igitur He- 
merobaptistae iili, quosEpiphanius refert, meruerint, ut di.^tiuctam ab aliis sectam 
efficerent, nou satis discoruimus. 
p. 36. Ou jir]v £;iao'ja3vr) Tot; i^aooouzaio;:. ] Qui prinia specie verborum istorum 

sensus occurrit, is est, quem nou modo nos ipsi sed otiani Cornarius expressit. 
Hemerobaptistas non solum iu neganda mortuorum resurrectioue , verum iu re- 
liqua omui dogmatumfalsitate concordare cnm Sadducaeis: ou[i.r]v £?taou(i.£V7) fx6- 
vov, inquit, Tof; Zaooouzato'.; h if^ twv Vczptuv avauTaact, aXXa t^ a;:ioT''a za"i Tot? 
aXXot;. Sed haec sententia ab iis, quae paulo aute leguntur, tuni iu Breviario 
sectanuu hujus libri, et in nuiversarum Anacephalaeosi roperiuntur ab Epi- 
phauio, vehcuienter dissidet. Nam uldque constanter asseritur nemerobaptistas 
a ludaeis reliquis nulla in parte discrepare; sive, ut hoc loco scripsit, a Scribis 
et Pharisaeis. Quod si commuuem cuni Sadducaeis negationem resurrectionis 
habuerint, aliaque dogmata, quibus isti a Pharisaeis et scribis tantopere abhor- 
rebant, ut ad Samaritanos accederent, quemadmodum in illorum declarauda hae- 
resi testatus est, profecto multum cum a reliquis ludaeorum factiouibus, tuni a 
Pharisaeis ac Scribis Heiuerobapti^^tac separati sunt. Quao me ratio commovet, 



XXXUI 

ut aliter Epiphanii verba interpretanda judicem , adeoque contrario sensu, ac 
prior ille est quani inLatina versione posui. Oj |j.7jv E^fjouixsvrj, inquit, xot; ilacloou- 
xatot;: Non tamen ciim Sadducueis congruens, hoc uno capite, quod mortuorum 
resurrectionem non , ut illis visum est, abneget, quanquam reliqua in perfidia, 
et adversus Chiistum praecipue contumacia Sadducaeorum ac caeterarum lu- 
daismi haereseon gemina sit. 

AD EAERESIM XVIII. , QUAE EST NAZARAEORUM. 

Nazareni quinam veteri in lege fuerint nemini est ignotum. Sed ii fere ad 
tempus, non perpetuo sibi delectum ciborum indicere consueveraut. Tametsi 
perpetui quidam erant Nazaraei; cuiusmodi Sampson extitit. Deinde nou usque 
eo impietatis processeraut, ut Peutateuchum Mosis ac Legem repudiarent; quod 
Nazarenos istos factitasse scribit Epiphauius. Qui non modo inter ludaeorum 
sectas Nazarenos recenset, sed etiam Christianis adscribit. Vide haeresin xxix. 
Quamvis hoc interest, quod ludaicos istos Naaapaiou?, Christianos Nai^wpafou? 
appellet. Sane Christiauos ludaei b^^litlD nominant, ut Elias iu Thisbi docet, a 
Nazaretho Galilaeae oppido ; Christus ipse Nazarenus appellatus est et Nazaraeus, 
tam ^^''tS, quam '''nitli, ut Hieronymus indicat in cap. iii. Matth. Nazaraei ve- 
teres Q^^TifD proprie vocati, quasi sancti et separati. Sed cum Epiphanius duo 
illa genera discernat , suspicor priores et ludaicos Q^^^^IS Nazaraeos, posterio- 
res, quiin Christum crediderant, £]^^^13 Nazaraeos, uomiuari. Vide Hieron. 
in cap. XI Esaiae. Philastrius Nazaraeorum haeresin inter ludaicas sectas nume- 
rat, sed legem et prophetas amplecti scribit, neque quicquam iis aliud attribuit 
quam quod Nazaraei veteres observare solebant. Quo nomine inter haereses 
cooptari uon debuerunt. At Naaapotot, quos hic describit Epiphanius, legem 
Mosis abuegabant; quod est idem ac ludaismum o.-ko t% a/.pordXsw; evertere. 
Unde ne ad posteriores quidem Nazarenos, qui Christo uomen dederunt, quique 
privatam in Christianismo sectam instituerunt , possunt referri. Siquidem Naza- 
raei illi, quibuscum usum et cousuetudinem habuit Hieronymus, quibusque xxix. 
haeresim assignat Epiphanius , vetus omne testamentum admisere , ut ambo iUi 
Patres affirmant; quod ludaica ista secta funditus reiecisse videtur, quandoqui- 
dem Pentateuchum Mosis ludaismi medullam funditus proscripsit. Sed eiusmodi 
ludaici nomtnis haeresin haud scio an alius praeter Epiphanium commemoraverit. 

Ka"i o7:ou f; opu; MajjLpp^.] Celeberrimus apud posteros locus ille fuit ad usque 
Constantini Magni tempora, quibus tam a ludaeis et Christianis quam a genti- 
libus frequentes religionis ergo conventus ac mercatus illic habiti, quos Cou- 
stautinus edicto sustulit, Sozomenus I. ii. c. 3. 

AD HAERESIM XLK., QUAE EST OSSENORUM. 
Quos Ossenos hic appeUat Epiphanius, 'Oiaaio'.? haeresi xxx. et Liir. nomi- 
nat, ut Scaliger observat; quemadmodum 'Eaaalot et 'Oaarjvol pro iisdem acci- 
piuntur. Ex qiio nimirum colligit xb 7 nonnisi zaTa Trapaywy^v in Graeco esse, 
neque radicale videri, uti nec in Essenorum vocabulo. Addit 'Oaayjvou; eosdem 
esse cum 'Eaarjvot?: utrosque euim esse '^5^0)1, quia saepenumero holem pro 
scheua, et vicissim scheua pro holem usurpatur. Hauc couiecturam duobus potis- 
simum argumentis adstruit, alterum, quod multa in eorum instituto veterum 
Essenorum vestigia comparent, utputa f) xwv ayys^.wv Oprjax.cta, cibus ex sale 
etpane, potus ex aqua, tum quod Osseni solem adoraruut, uude et Sampsaei 
dicti. Nam Sampsaei, quorum est haeresis liii. , iidem cum Ossenis viden- 

Corp. Haereseol. III. C 



XXXIV 

tur. At Essenorum proprium hoc fuit, oriente solo preces fundere. Alterum 
est, quod Elxai impostor illo, qui ad Osseiios transiit, Essenus fuerit. Nihil 
cnim aliud est 'llX^ai quam o '1]': jaTo: , ''5>iCrt ^N , ut id sectae non hominis 
proprium extitorit. Sed ea Scalijferi coiiioctura eatenus a nobis probatur, ut 
nihil supra coniecturam ac probabilem opinioncm habeat. Et quidoni cum tria 
apud ludaoos ante Christum sectaruni capita fuerint, Pharisaeorum, Saddu- 
caeorum etEssenorum, caeterae omnes, quao ab Epiphanio vel aliis niemoran- 
tur , haereses ad illarum quampiam merito revocantur a qua initio profluxerunt, 
Quanquam paulatim novis ad institutum ritibus ac dogmatibus adiiciendis, aut 
contra veteribus reiiciendis, multum a priore forma doflexerint. Quamobrem 
ab Essenis Ossenos istos manasse credibile est; tametsi plurima illis contraria 
dogmata Osseni postmodum adstruxerint, quod ex Epiph. constare potest. 

"iipaTiVTa; os ouxoi.] Unde et Sampsaei profecti. Qui meri sunt Osseni, nisi 
quod ad commuuem super.stitionem utcumque Christiani nominis professionem 
adiunxerant. Ilorum igitur domicilium in Peraea fuit, ut haeresi liii. scriptum 
est; zspav xt); 'AXux%, fjxot Nr/.pa; zaXoyjxEvr,; OaXajaTj?, ev x^ Mwapittot "/.wpa 
Tizpi Tr)v )^£i[xa(3pouv 'Apvwv xa\ £7:r/.£iva , £v ttj 'IioupEa y.a\ NapaTTioi. Ex quibus 
fortassis emendanda vox zr,; 'Apr/iXiTtoo?, quae hoc loco legitur, quae nusquam 
reperitur, proque oa substituendum 'Aptorjpixtoo; ab Aroer, quae et Ar vocatur, 
Moabitarum urbe frequentissima, quae Graecis est 'Aps^roXt;, ad torrentem Ar- 
nom, ut ad c. xii. losue Masius observat. Possumus et 'ApvwvtTtoo; a torrentis 
nomine suspicari scriptum. 

TouTo o£ To Y£'vo? Tojv 'OaaTivwv.] Quasi a verbo 1123^7 profectum sit, quod in 
Aramaea lingua /or<ew esse vel rohorare significat, alii ab Hebraeo ^iy deducunt. 
Scaliger non dubitat quin 'Oaarjvb:, ut 'Eaorjvb; zaTa rapaYWYrjv conceptum sit mo 
p. 3S. Tou ^SOn , ut idem sit 'Oaaalo; et 'Oaar,v6g. Nam eiusmodi patronymicae in- 
flexiones in ^{'loc, Arabum et Asianorum propriae sunt, ut idem ex Stephauo in 
'Afiaarjvb; docet, cum Europaei aliter forment. 

iluvr/yOrj o£ TouTot? |j.£T£'r£iTa.] De Elxai meminit, ut dictum est, in Sam- 
psaeorum haeresi. Quod sectae nomen esse , non hominis , propriiun ariolatur 
Scaliger. Etenim Arabicus articulus ^^J cum appellatione sectae , hoc est ^KDH, 
'Eaaoto; nomen illud peperit ^>5Dn-^i4 'EX^alo?, o 'Eaaalo?. Qua etiam ratione 
eiusdem frater 'Ic^ato; pro 'E^ato; ab Epiphanio nuncupatur, sicut 'haaalo; pro 
'Eaaato;. Sed haec mera Scaligeri divinatio est. 

"AXa; y.a\ uowp, za\ y^v, xa^ aoTov.] Eriget Scaligeri coniectura, qui in 
ElenchoTrihaeresii cap. xxvii. superstitiosum Ossenorum iusiurandum per salem, 
panem et atjuam ad Essenorum victum refert, qui pane, sale et aqua constabat. 
Porro et haec et quae deinceps sequuntur documento esse possunt Ossenorum 
sectam ab Essenis valde diversam fuisse. 

N. ir. Aia to 'ItjX xaXEtaOat.] Hebraice ita concipienda sunt 1D13 ^'^H > ^el 
^tD3 virtus abscondita. 

N. III. irt/.oat T£aaapwv [xkv a/otvtwv.] Hac ratione schoenus miUaribus cou- 
stat IV stadiis, ut in miliaria singula xvi imputentur lxiv. Herodotus Euterpe: 
"Oaot [J.£V Y*? Y^wTT^^tvat £tatv avOpw-(ov, opYUtrjat [j.£ix£TprJ/.aat Tf;V yojoTjV oaot Se 
fjaaov Y^wTTetvai, aTaototaf o" ol -oXXfjV E/ouat, zaoaaaYYyi"" o" o£ a<pOovov Xtav, 
a^otvotaf otJvaTat 0£ 6 [ji£V 7:apaaaYY'i; TptrjxovTa aTciota- 6 o£ a/_otvo; £xaaTo; 
[ji^Tpov Eov AiYtjnTtov E^TjxovTa aTaota. 

"Apap 'Av\o [xwtp-] Non est facile ex Hebraicis hisco verbis eam sententiam 
elicere , quam subiecit Epiphanius. Nos ita teutavimus : TllSXTfll ^Di? Hli?^ 



XXXV 

Hoc est: T^aocXOsTw Ta-eivwat; i/. Jiatsptov [j.ou, t^; oo?xi6tr,to? , tf,; xatar.atrjjaar,; 
autou, xa\ 7:(jvo'j; ■/.ata-atrjaavto; autoj;, if,^ ooXtiitrjto; £•/. TtatEpwv [j.ou, trj; 
TaTCctvwffsii); t% -apcXGouar,;, sv dcTzoatoX^ tEAEiwasw;- Ubi uoiinulla iiecessario 
commutavimus , quod aliter extricari seuteutia nou poterat. Sed imprimis tb 
vw/^iXs, quod /.ata/.ptatv uullo modo signiflcat. Nisi quid aptius ac melius Ile- 
braicae linguae peritioresrepereriut, quoduon desperamus. AtScaliger loco citato 
nullam in ista verborum couceptioue precandi formulam iuesse putat, sed tres 
Yvw[i.a; ac magistrorum seutentias. Prima est S^p^SD N2"l/0 ''Dj? ^!Sj?!Il, hoc 
est taTtetvocppoauvri; TtapsXOouarj? uTtatiayEtat ooXt6tri; : Qui humilitatem ubdicavit, 
saepe fit frandulentus. Secunda }<p^55 Q^^UDi^^ ^Dl? ^'''llSJt*! '/.ata-atouvts; 
Jtsvtav xataTzatouat ooXtotr]ta: Qui conculcanf paiq^ertatem, conculcant fraudem. 
Tertia denique dpilD "^1" "^VJ ^iy^: UTrst^sXOouarj; tajtstvotrjto? wy^sto aa7:aa[j.o; 
Qui ex divite pauper factus est, non salvatur ut ante. Quociixa ab Hebraeo illo, 
quem Epiphanius consuluerat, fucum esse factum existimat. De qua re amplius 
videudum. Apparet autem in priore sententia, quam Epiphanius exponit, aute 
DpilD deesse vocabulum, quod ttjv ajtoatoXrjv siguificet; pro quo mrT^pllD 
substituimus. 

AD HAERESIM XX. HERODIANORUM. 

Herodianos, quorum in evangelio mentio est, alii ab Herode Magno, alii ab 
eius filio Herode Antipa nomiuatos existimant. Priorem sententiam tuetur Epi- 
phanius, qui et Herodianorum sectam ac dogma copiose persequitur. Cum autem 
de Herode deque Herodianis accuratissime eruditissimeque Serrarius noster 
peculiari in opere disputaverit, neque quicquam quod eo pertineret intactum in- 
dictumque reliquerit, supervacuum existimamus verbum amplius uUuni super 
ea re facere, cum ad manum sit liber ille in quo de Herodis genere, conditioue, 
deque Herodianis ac caeteris , quae hoc loco attigit Epiphanius , diligenter expli- 
cavit, ac Scaligeri avaroosf/.ta de Herode somnia validissime refutavit. 

'ETistSrj ^tsp 6 'HpwSrj; uW?.] De Herodis parente avoque a losepho dissenti- 
unt Africanus , Eusebius, Epiphanius, aLiique Patres omnes. Etenim ille Auti- 
patrum Idumaeum Herodis patrem praedivitem ac potentem fuisse scribit, avum 
autem Antipam Idumaeae ab Alexandro rege praepositum. At Patres avum 
Herodis et pareutem obscurissimos ac pauperrimos extitisse memoraut , ut cuni 
Antipater, a quo Herodes genitus est, captus ab Idumaeis esset, redimi a patre 
suo propter inopiam miuime potuerit. De hac quaestione consule quae Serrarius 
citato loco tradidit. 

Tatspov 6k sotXtwOrj Arjjirjtptw.] Demetrius iste cognomento Eu/.atpo; a 
ludaeis Alexandro regi suo infensis ad auxilium vocatus cum eo pugnavit et 
praelio superavit. Sed cum Alexander in montes sese recepisset ad eumque plu- 
rimi coufluxissent, territus Demetrius relicta ludaea contra Philippum fratrem 
beUum aggressus est. In quo a Parthis captus morbo apud eosdem extiuctus est. 
Quamobrem nihU cum eo Herodis parens Antipater commune habuit, nedum ut 
ab illo ludaeae praefecturam obtinuerit. At Herodis avus Antipas, quo pareuta 
natus est Antipater, Alexandro regi percarus ab eoque Idumaeae praepositus 
est, autore losepho Ub. xiv. cap. ii. Suspicamur itaque multipliciter halluciuatum 
Epiphanium; primum quod Demetrium pro Alexandro posuerit; tum quod He- 
rodis parentem pro avo , ludaeam pro Idumaea imprudens usurpaverit. Quam- 
vis quod ad praefecturam attiuet, alibi saepe Autipatrum Herodis pareutem 



XXXVI 

liulacao procuratorcra al) Augusto factuiu asseverat. De quo ad haeresim li. 
ilicturi sumus. 

n£piT£[j.v£Tai T£ zat aui(i;.] Negat hoc Scaliger iu Eusebiaiiis Auimadversioni- 
bus (juod Idumacus esset Antipater. At Iduniaei omnes anto plures annos inter 
Iu(iaco.s adscripti. Sed haec erudite a Scrrario nostro refelluntur. 

I'ag. 47. 'Iv/&r,|jiia Xptsroij.] Quae liic ab Epipiianio de Salvatori.s ortu, cuua- 
i)ulis ac postremo passione dicuntnr, nec nou et de Augusti atque Ilerodis aunis, 
opportunius ad haeresim i-r. explicantur. IJiii de anno dominici uatalis ac pas- 
sionis, ac reli^juis, ijuae eodem spcctaut, agendum erit pluribus. 

AD HAERESIM XXI., QUAE EST SIMONIANORDM. 

N. I. il(|j.(ovo; o£ Yivaxat.] Vide lustinum Apolog. ii., Irenaeum lib. i. cap. xx., 
Philastr. , Augustinum, Theodoretum, Clement. Alexandr. ii. Strom., Eusebium 
lib. 11. Ilist. cap. x(., Niceph., Kutr. et alios. Sed mirum est, quod in calco vii. 
Strom. Clcmens asserit Simoiicm Marcione posteriorcm fuisse. Ubi Catholicam 
Ecclesiam haeresibus universis aetato superiorem esso doceus, Kaxejj ok 7:sp\ 
p. 40. Toii 'Aoptavou tou paatXsw; "/^povou? o? t«; a?p^aci; £7:tvo7{aavT£? y£Y(5va(Tt, y.at. |J.//pt 
•(i TTji; 'AvTtovivou tou :Tp£a[jUT£'pou 5i£'T£ivav riXixLa;. Tum Basilideu et Valeutiuum 
enumerat. Moxque subiicit: Map/.!iov yap "/.aTa auTrjV auTrjV Tot; fiXixtav Y£vci[x£voi; 
(o; nocjpuTrj; v£(oT£'pot; auv£y£'v£TO. McO' ovStpttov £-' oXtyov xrjpijaaovTOs tou n/Tpou 
uzr;/.ouj£v. Ergo Sinion Marciono posterior est? Mauifestus itaque error est. Ut 
et illnd quod scribit , haereticos omnes sub Adriani extitisse tempora. Constat 
enim Simonem vivente adhuc Petro sub Nerone mortuum esse. Sed quid est 
quod idem Clem. Strom. ii. de Simonianis loquens iis verlus significat? Ot 8k 
a[j.^\ Tov ii'!|j.(ova tw £TTtoTt, ov acjjouctv, £^o[jotou(jOat Tp6-ov [jOuXovTat. Au stautes 
orabant? aut quippiam aliud ad eum modum agebant? 

'Atco FtTOtSv.] Steph. FtTTa , TioXt; IlaXataTivTj;. IloXupto; £x/.ato£x.aTO) to £'Ovi- 
xbv FtTTafo?. Ita et lustinus Apol. 2. Theodor. rtTOuv. 

Aoyt7a[j.£voi; ocoa£tv.] Expungenda vox otoa£tv, atque ita deinceps scriben- 
duui: Xoyt(;atj£vo? TzoXXfjV ofj avxl liXtyou. Nisi reteuta voce o(.oj£tv sensus ille quem 
expressimus magis arrideat. 

N. I. 'AT:b T^; ^v T^ [j.ay£ta.] Uinc Simouiaui omnes magi. Ireuaeus : Et 
quaecunque sunt aliaparerga, apudeosstudiose exercentur. Corrigeudum /lenerycc 
ut Act. XIX, 19: Qui erant curiosa sectati. 

'EX£'vr)v Touvo[ia.] Seleueu vocaut alii, ut Ireu. 1. i. cap. xx., Cyrillus, Aug. 
et alii. Vide Tertul. I. de Au. c. 34. 

"II xa\ ripouvtxoc.] Dicam de ea voce ad Nicolaitarum haeresim. 

BapPrjpio fjToi HapjBrjXo).] Syriaca vox esse videtur Barbelo 54P"!3 11, filius 
Balialis , id est lovis. Ut enim Verbum aeterni Patris Filius , sic impurus iste 
"Evvotav suam , hoc est Ilelenam , videri voluit velut fetum quendam esso suum, 
ut lustinus uarrat, Tf,v u;;' auTto "Evvotav TiptoTrjv y£vo[j£'vr)v. 

Et; auXaytoytav.] Ita ex Reg. Cod. emeudavimus pro eo Cjuod erat <J^\r/_a- 
ycoytav. 

N. iir. TouTO yap laTi Tb y£ypa[jiij.^vov.] Tert. Hanc igitur esse ovem perditam 
ad quam descenderit jiater sumynus, Simon scilicet, etc. 

N. rv. 'Ov(i[j.aTa oc Ttva 6 auTtJ;.] Tert. do Praescr. c. 33: Simonianae autem 
mugiae discijilina angelis serviens utique et ipsa inter idololatrias deputabatur, 
et a Petro apostolo in ipso Simone damnabatur. Haec est angelorum XaTp£(a, 
quamMagis usitatam esse docet Clem. Alex.III. Strom. 'A[j.^X£t ota (ppovxioo? hii 



XXXVII 

y.at Tol; \xy.-^o'.i oho-j ze b\io'J v.ol'. £jj.'!/u/(ov, y.ou ac5pootaitj)v a;:£y£aOai Xaipcuouatv 
aYyeT.ot; /.a^t oaiiioiiv. Iliuc Conc. Laod. Cau. xxxv. "Ott ou oel Xptanavou; iy/.oi- 
TaXctTTEtv TTjV £/.-/.Ar,atav rou O^ou , xa^ a7:t£vat , y.OLi ayysXou; ovofxarstv , /.a\ auva^et? 
xotslv etc. Quae angelorum ovo[jLa(j'!a ad luagorum praestigias superstisiososque 
cultus referri debet. Ut et illud Pauli ad Coloss. c. 2 : \irfieic, u[i.a; /.a-a[ipa[5£U£'Tto 
GeXwv £v Ta3:£tvo(ppo(juvr] /.a^t Opr,cr/.£ta twv (xyy^T.ojv. Ex quo illud apparet, quam 
inepte ab haereticis ad stolidissimi erroris patrociuium uterque ille locus atfera- 
tur. Mirum est vero quod in Ecclesiasticis Annalibus legitur , de illa angelorum 
6pr,(jy.£ta nullam ab Epiphauio mentionem esse factam. Quid enim clarius quani 
quod Epiphanius hoc loco narrat Simonem angelorum nescio quas appellationes 
esse commentuui, nec aliter obtiueri posse salutem asseverasse, quam si quis 
summo Pareuti per easdem illas Potestates ac Dominatioues sacrificium offerret ? 
An non haec est Opr,a/.£ta twv ci.-^^iDm'j ? 

Atenim angelos, quos mundi conditores fecit, detestatus est Simon suisque r- u- 
vetuit 7:po;£/£iv TouTot;, ut ait Theodor. et Irenaeus. Qui igitur convenit, ut 
6priax£tav illis adhibuerit? Sed uimii-um utrumque verum est. Angelos muudi 
conditores contemuendos esse docuit eatenus , ut supra illos attollendos se esse 
crederent, et ad summum illum Patrem emersuros, ac nihilomiuus tamen, quam- 
diu in hac vita degerent, execrandis illis mysteriis ac ritibusplacandos, ne evo- 
lantes e corporibus animas pro suo iure retinerent. Quod Gnostici postmodum 
arripuerunt. Quorum iilud erat, Ta aap/.tza to"?? aapy-txol; a-aooT£'ov. 

""H Ttvt Tw Xdyto To £-iO£Tov.] Quid tandem sibi vult Epiphanius ? Negat enim 
Simonem ullam sibi appellationem indidisse. At quis is trium sibi persouarum 
nomina vindicabat, et oiivaixtv inter cetera Osou sesenominabat, hoc est, ut ego 
iuterpretor, dei filium. Yide Ireu. 

'Ev [jLEar] TTJ Tojv 'Pw[j.attjjv -oX£t.] Hanc historiam veteres omnes Patres post 
lustinum referuut, Eusebius, Cyrillus, et alii. Sed de statua Simoni cum hac 
inscriptione posita, SIMONI DEO SANCTO, vir quidam eruditus addubitat, qui 
lustinum Graecum homineni errore deceptum putat, cum vulgarem illam ac pas- 
sim extantem EztYpa^rjv legisset SEMONI DEO SANCTO , Simonem pro Semone 
accepisse. Quae mihi couiectuia sane probabilis est visa. 

AD HAERESIM XXH., QUAE EST MENANDRI. 

De Menandro Tertul. de Praescr. c. xlvi. Post kunc Menander discipulus 
illius, similiter magus, eadem dicens quae Simon ipse, quicquid se Simo?i dixerat, 
hoc se Menander esse dicehat, negans habere quenquam jyosse sahitem nisi in no- 
mine suo baptizatus /uisset. Vide Euseb. lib. III. Hist. cap. 20., lustinum Apol. 2., 
August., Philast. etc. 

N. I. "0; a-o ^iaijLapctTwv 6p[xw;j.£vo;.] lustinus: i~o y.o'j[j.r|? Ka-;:ap£Tata;. 
Theodoretus : a7:b Xappat xo'j[j.r,c outoj xaXou[j.£'vrj;. 

'EauTov o£ e'X£Y£ ouva[j.tv.] Atqui Iren. lib. i. cap. xxi. scribit Menandrum 
dixisse primam virtutem incoguitam omnibus esse, se vero ad homiuum salutem 
ab angelis esse missum. Quare non [j.£YaXrjV illam se esse ouvaij.tv asseruisse 
videtur, ut ipsius magister eterroris architectus, sed miuorem quandam. Quod 
et diserte Theodor. asserit. 'EauTov Ss, inquit, ou Trjv rpojTr,v wv(^[j.aa£ ou'va[j.tv. 
"AYVojaTov Y*? ior^GZ TauTrjV (iXX' e::' EXEtvr,; (x::£aT!iXOat pp£v0u6[J.£voc. Quod si ita 
est, qui verum esse potest quod subiicit Epiphanius, maiorem se Menandrum 
antecessore suo ac praeceptore iactasse? Nisi forte mendacii hac iu parte Simo- 
nem arguens eumque iu ordiuem redigeus, sibi ipsi iuferioris illius ouva;j.£w; 



xxxvni 

nonien ac dignitatem arrogavit. Quem ad sensum revocanda sunt Tortulliani 
verba, ut quia ouvajitv se esse dicebat, etsi nou eandcm, quam Simon, prae so 
ferret , idem de se professus fuisse dicatur. 

Kf; xb Jautfov [j.uaTYlptov.] Privatum quoddam baptismi genus Menander 
habuit; quo qui iuitiati essent immortalcs forc hac in vita persuascrat. lustinus 
Apol. u., Irenaeus, Eusebius. 
p. 42. N. ir. ^ToasElaa autTj, y.a\ a::b Trj; ■/.£p-/.ou.] Sic apud Spartianum iii Anto- 

niuoPio: Visiti) est vi Arahia iubatus uikjuis muior solitis, tjui se a cauda mcdium 
comedit. 

AD HAERESIN XXIII. SATURNILIANORUM. 

Autorem haeresis istius Satuminum Irenaeus appellat, ut et Philastrius 
atque Augustinus; lustinus vero Dialogo cum Tryphone, et Theodoretus, Sutur- 
vilum. 

N. I. Ilapa/.u^laTrj? tptov?^?.] Iren. lacida imagitie apparerite: quasi esset 
ipioTEiv^; £r/.(jvo?. 

'IV.b Of,;tv avaTTtijvaf] Utitur hac loquendi ratione aliquoties Epiphanius. 
Sed corrupto uonnuuquam Oi^tv pro O^^tv habent exemplaria. Est autem Otj^i; 
Hesych. ponri, otiyij.»], ta/^o;. 

no:r;T{o[A£v avOpwTTov.] Minus igitur accurate Theodoretus usurpatam ab illis 
in hac sententia vocem fjjiSTepav scribit. 

Tb 61 zaTtoOEV -/.a^t auT^i.] Forto y.d\ auTbv oe tov i^iot^pa oiay.Et, etc. 

N. II. <Paa/.£: Yap outo;.] Neque hic mihi locus integer videtur. Suppleri for- 
tasse potest ex Theodoreto. Outo? tw Mevavopt.) -apaTzXr/atto; eva e^prjisv eTvat 
T:aTc'pa y:avTa:Taatv ayvwaTov toutov Oc tou; ayyEXou? otjitoupy^Tat, xa"t Ta? aXXa? 
6uva[Aet?. Quod autem apud Epiphan. subiicitur otTrb t% auTou 6uva[i.£a)(;, iudicat 
deesse nomeu aliquod, puta tou avo> TiaTpb;, ad quod pronomeu auTou pertineat. 

N. iii. TouToui; [17] Oqi-t? eaTiv.] Deest [i^XovTa;. 

N. IV. Il£p\ ok Ttov zaTa Tati; Oeou.] For. t^; Oeou. 

Tot; 7i£p"t Tov NaOavarjX.] De altero illo Cleophae socio alii aUter existimant. 
Plerique Lucani esse suspicati suut. Ambrosius Ammaouem hunc vocat. Videtur 
eniin (ait ad Lucae c. xxiv) se istis xii demonstrasse ; sicuf se Ammaoni et Cleo- 
phae seorsum iam iiespere demonstraverat. Sed deesse apud Anibrosium aliquid 
suspicor. Nam videtur Ammaoni loci vocabulum esse, levi depravatione , pro 
Enimaunti. Porro alterius discipuli nomen substituendum. 

N. v. 'li; aa;;!; Tiap' l/tovTj;.] In Collectaneis Proverb. ilTp(op.aT. P, Schotti: 
't2; aa;:\; rap i/tovrj; tov tbv 6av£t^£Tat. 

TertuU. lib. iii. c. Marciou. cap. viii. Desinat nunc haereticus a ludaeo; 
Aspis, quod aiunt, a viperu mutuari venenum. 

AD HAERESIM XXIV., QUAE EST BASILIDLiNORUM. 

Basilides ad Antonini Pii tempora vixit, ut ait Clem. Alex. vii. Strom., qui 
quidem Glauciam Petri interpretem magistrum suum iactabat. De hoc sparsim 
idem Alexandriuus, Irenaeus vero fu.sius lib. i. cap. xxiii., Eusebius lib. iv. Hist. 
cap. VI., Theodor., ac caeteri. 

N. i. MuOo-otta; u-£p[iaXXo;j.£vo;.] Forte Ttva; et u7:o[3aXXo[j.. 

N. II. KaTa 6tatp£atv -/.Xrjpio.] Non dubito quiu ad locum illum re.spexerint 
horum somniorum artiiices, qui est Deut. xxxii, 8. ex lxx luterpretum editione: 
£aTr,a£v opta eOvuJv /.aTa aptOfAov (XYYAtov Osou. 



XXXIX 

To (iTZ^ auTwv £;:s'actaav.] Forte ur.'' auro). 

N. VI. Ast TTofvuv apy.£la0ai.] Scribe apvstaOat. P- *3. 

N. vir. Tou 'APpaaa?.] Vide Baron. ad A. cxx. 

"laa -ot; [jLa07J[xaat oiatpwv.] Hanc lectionem e Vaticano substituimus vulga- 
tae illi quae perspicue corrupta videtur, et est huiusmodi: 'taa? toI; ;LoOr,Tr/.ot5 
otaipsaeat. Cornarius ::otrj-:f/.ot; legit. Seusus porro is esse potest. Basilidem 
CCCLXV illos coelos ex mathematicis ratlouibus , quae totidem dies aunuo orbi 
praefiniunt, coustituisse. Quare ex iisdem illis mathematicorum decretis paulo 
post hominem refutat. Quippe cum praeter ccclx dies vi insuper horae tri- 

buantur. 

EuoiaxsTat yap o IviauTo;.] Horae apud Epiphanium aequiuoctiales duas cou- 

tinent. Vide haeres. li. « 

Et yap Tio avOpw^zw hzi'] At R. Elias Thisbi in J^^liil '05'' &"»^S^t rt'/2'l 

^25^, ccxLviH membra in homiue sunt. At Epiphanius ait esse ccclxiv. Nisi 

forte pro zl legendum sit ou. Ut sensus sit, nou esse 365 membra. Tum enim et 

T^e pro t53' substitueudum erit. 

N.viii. "0'k o£ Trjv rwr;v.] Hic locus e Deut.xxviir, 66. de Christo a uouuuUis 

PP. accipi solet, ut ab Aug. lib. xvi. coutra Faust. c. xxiii., Tertulliauo 1. coutra 

lud. c. xr. 

AD HAERESIM XXV., QUAE EST NICOLAITARUM. 

De sectae vel autore vel £7:wvu!j.to veteres a se iuvicem disseutiuut. Magi- 
strum erroris fuisse praeter Epiphanium censeut Ireuaeus lib. r. cap.xxvn., Igna- 
tius, Philastrius et alii. At Clem. lib. irr. Strom. Nicolaum cum ab aliis auimi 
ornamentis , tum a temperantia commendat, eiusque virgiues fiiias fuisse narrat; 
sed ex quadam sententia, quam is coram apostolis dixerat, ostv 7:apa-/.pr;aaaOat 
Tr) aapxl, flagitiosi dogmatis occasionem esse uatam. Sic enim ille lib. rr. Strom: 
'TotouTot 0£ xa\ ot tpaaxovTS? iauTOu; NtxoXaw £-£aOat i7:opri[x6v£U(j.a Tt TavSpos 'fs- 
povT£? £x ::apaTpo;:ri; to oetv 7:apa-/p^aOat r?) aapxt. 'AXX' o [xkv Ysvvalo? xoAouEtv 
Sstv £or;Xou Tot; te f,oova;, Ta? T£ E^^tOu^xta^ , xat t^ aaxrjaEi TauTr) xaTa^xapatvetv^Ta; 
T^5 aapxb? 6p[xa; t£ xa\ £7:tO£'a£i?- ot os £1? 7)oov7)V Tpaytov otxrjv IxyuO^vTS? otov £cpu- 
Ppi^ovTs; ToJ atojxaTt xaOrjOU7:aOouatv. 

N. ir. Oi [J.EV Tou 'laAoajiacoO]. A "i^-^ et 541^4 deductum videtur, quasi ma- 
tricem patrum ac j^rojjugatricem vim dixeris. 

N. rv. npouvtxov yap £av £'t7:wat.] npouvtxb; Hesychio baiulum ac mercenarium 
sio-nificat: Ot [xtaOou xo(j.t!^ovT£; Ta wvta a7:b t5)? ayopa;, oliaTtvE; 7:at8ap{wva? xa- 
Xouat, opo[j.£-ts, Ta/ct;, o?£l?, £uxtvr)Tot, Yopyo^, [xtaOwTot. Idem fere apud Suidam. 
Vulgo a 7:pb et hzi/.M deducunt, aut a 7:pb et v^r/.o;. Nam et ufiptaTrjV iuterpretautur, 
itaque Phavoriuus. Qui et addit T^optXo; to atootov. Quod depravatum videtur. 
Sed nemo notionis eius quam Epiphauius ei voci tribuit meutionem facit, ut 
idem sit quod 7iopv£u'£aOat vel cpOEtpEtv. Ac suspicari licet in ea significatione dici, 
quasi 7:opvtx£U£tv et 7:opvtxov. Vir quidam doctus apud Diogenem in Xenocrate 
vocem illamausus est rescribere, pro eo quod vulgo legitur 7:opvtxous. Verba 
Diogenis haec suut: xa\ £t7:oT£ [xsXXot £t; aaTu aT^tsvat, cpaal tou? OopoufiwOEt; 7:avTa; 
xal 7:opvtxou; u-oaTsXX^tv auTou tt) 7:ap6ooj. Verum sine veterum autoritate codi- p. 44. 
cum nefas est aliquid immutare. Apud Hesychium vero, ut recte observat idem, 
iu vocabulo SxtTaXot, a7:b twv a^pootatojv, xat t^; 7:pouvtxta; vuxTEptvf,;. Ubi 7:pou- 
vtxla pro re venerea usurpata videtur. 

KstuXauxau/ yap £v ttj 'Haata.] Locus ille Isaiae xxviii, com. 10. et 13. legi- 



XL 

Uir: .scdlTebraiVa a i.xx soniorilnis disorppant. "tp Ip^ 1p liC^ 'l^ ^^^5 "^it 
^Ql^ T*"! DlD "l''"T Ipp) liracccptiiin ad praccciituin , spcs ad spcni , cfr. Vch 
Mdinlu remainla, crjiecta, reexjiecta; quod de sacriieiia mimcsi ac dicacitate lu- 
daeorum interpretatur Ilicronymus. At lxx. OXvii? izi OX'!'i'.v, iXrAc, er:' eXtiioi, eti 
[jLixpbv, £Ti [Jiixpiv. Videutur 'lit pro lUt legisse. Nec ideo accusandus e.st Epipha- 
nius, ut a nescio quo factum est, quasi llebraice uescierit. Hebraica ut erant ox- 
scripsit ille, tum ad singula vocabula Graecam interpretationem adiunxit, cuius- 
niodi in ecclcsia passim exaudiri solcbat; et £p[j.r,v£U£Tai , dixit, hoc est ita a lxx. 
redditur. Quod autem idem illo censet, Nicolaitas impuris.simi dei sui nonien 
hayXau/.aj/ e Psalm.xxix.sumpsisse, ubi ita scriptum est TTDT^ ^"Ipj^vox robu.sta, 
ac pcrperam Epiphanium ex Isaia transtulisse, mihi non probat. Nam illis ipsis 
Isaiae verbis abusos haereticos testis est Ilieron., cuius haec verba sunt: Hisque 
verbis abuti solet immundissima haeresis apud simplices quosque atque deceptos, 
ut tenrorem /aciat novitate sermonum; quod scilicet qui haec verba cognoverit, et 
in coitu eoruin viemincrif , absque tilla dubitatione transeat ad regna coelorum. 
Nicetas lib. i. Thcsauri Nicolaitas scribit Pruuicum mulierem et Caulaucam ve- 
neratos esso. 

AD IIAERESIM XXVI. , QUAE EST GNOSTICORUM. 

Guosticorum appellatio, quam impurissimi haereticorum usurparunt, cxi- 
niium quendam atque exquisitum animi statum ac sanctitatis significat, ut ex 
Alexandrino Clemente aliisque colligere licct. Nam apud illum i. Paedag. cap. vi. 
oppoiuintur ot rv(oaTty.o\ to"?; ^-'u/izoli;, et nv£U|jLaTtxo"i vocautur. Oux apa oi |j.£v 
J\(oaTr/.o\, ol 0£ y"uyixo\ £v auTtj) tw Xoyt;), aXX' ot ravT;; aT^oO/p.EVO'. Ta? aapxtxa; 
£7:tOu|j.ta; 'taot xa\ nvEUjxaTtxo^t 7:apa toj xuptto. Sed in aliis ilTp(o[j.aT£'ojv libris, et 
imprimis vii. de Guosticis et YvwaTtx^ ouva[j.£t pluribus disputat; cuius Tpta esse 
dicit a7:oT£X£'a[j.aTa : nimirum to ytvo^jaxEtv Ta -payfjLaTa, 8cUT£pov to ir.r.zXtty oTt 
av 6 X6yo; u7iavop£U7), y.cHi Tp'!Tov to 7:apaoto(5vai ouvaaOat OtOTz^zr.SJi TaTrapaT?) aXr,- 
0£ta £7ttx£xpu[j.[jL£'va. Quare Gnostici sunt homines perfecta ac singulari quadam 
virtute ac divinarum rerum scientia praediti, nec ea quidem vulgari, sed ab- 
strusa ac recondita. Uude qui a Nicolao, Basilide caeterisque propagati arcanas 
quasdam nugas et execrauda uescio quae ligmeuta, velut mysteria, traderent, 
rv(oaTtxou; se ab exquisita illa rerum altissimarum uotitia dici voluerunt. Augu- 
stinus: Gno^itici propter excellentiuin scicntiue sic se ajipellatus esse vel ajjjjclluri 
debuisse gloriantur. Apud Socratem lib. iv. cap. xviii., alias x^', corrigeudus iu- 
terpres , qui quod Evagrius de insigui quodam monacho scripserat ad Mariam 
lacum habitante : 7ipoi;otx£l Se auTTJ \t.o'^a.jb(; xifi 7:ap£[j.poX7Jc twv fviaaTtxwv 6 Soxt- 
[xwTaTOi;, ita vertit : Jn ea monachus ex secta Gnosticorum vir spectatissimus hu- 
bitavit. Fallitur. Neque euim ex tam impura secta laudabilis ac probus existere 
monachus potuit, nequc de virtutibus tam exquisite disputare. Quare rvojaTixb; 
eodem scnsu , quo Clemens usus est , et Evagrius ipse , qui librum eo nomine iu- 
scripserat, accipieudus est, nempe 6 xaTa^KoOa; Trj; yvtoaE^oc, eximia diviuarum 
rerum scieutia praeditus. Redeo ad haeresin Gnosticorum, quae non una sim- 
plexque fuit, sed universi fere , quos fabulones Augustinus vocat, quique, ut idem 
ait, /abulas vanas , easque longas et perplexas contexuerunt , Gnosticorum appel- 
latione censeutur. Epiphauius infra haer. xxxi., sub initium, decem Gnosticorum 
gencra facit, a totideni illorum propagata ducibus, quos partim eodem illo loco, 
partim haeresi XXVII. n. I pcrcenset. Suutautemhi: Simou Menauder, Saturui- 
lus, Basilides, Nicolaus, Carpocrates, A'aleutiuus, Colorbasus, Ptolomaeus, et 



XLI 

Secundus. Clemens Alex. lib. ni. Stroni. addit et Prodicum. Verum certa quae- 
dani ac peculiaris secta fuit quae sibi Gnosticoruni nomeu prae caeteris vindi- 
carit, de qnibus hoc in capite agit Epiphanius, et alii qui de haeresibus scripserunt, 
imprimisque Tertullianus, qui Scorpiacum contra Gnosticos edidit; quam quidem 
haeresin Hieronymus contra Vigilantium scribens Caianam vocat. 

N. II. 'EjTctOTj yao voupa.J J4TlD Aramaea lingua ignem significat. Quod 
autem ludaeis post captivitatem familiaris ac popularis lingua Syriaca foret, ideo 
nota non (3aO£ia lingua, quae et d^^llTa)!) dicitur, sed communi ac vulgari idem 
esse quod ignem asserit: flaO£"iav autem linguam alludens ad Ezechielis locum 
dixit, qui est cap. iil, 15: A^on enim aJ populujn jjrofundi sennonis, et iynotae 
linguae tu mitfcris. Hebraica liugua IDJJ iguem significat, Aramaea ^{nUSJt. Qua 
voce ignem a Noemo vocatum Berosus prodidit. Atque inde fortassis Graeci 
'Eatia? origineni deduxerunt. 

OOTOtTsc Tou «PtXtaTtwvo?.] Hieron. Apol. 2. C. Ruf : Et quasi mimum Philistio- 
nis, vel Lentuli ac Marulli stropham eleganti sermone confictum etc. 

Kappa yap ip[ArjVcU£Tat.] Tam Hebraice quam Syriace tabernaculum el forni- 
cem significat, nec non et prostibulum ac lupanar. Numer. quoque xxv., com. 8, 
Lxx. [j.r;Tpav reddiderunt. Unde et Tcopvcia; stuprique notio : <t>ovoxxovtav vero, sive 
parricidium, nusquam legere memini. Suspicor Epiphanium Klp tanquam a 
3p5 derivatum accepisse , quod est perforare. 

'Aywv[[x6v Tt 7cotr][j.a.] Cornarius illiciens poema. 'Ayfoyt[/.ov est quod adve- 
hitur aut importatur. Nos adscititium ex commuui potestate iuterpretari malui- 
mus. Quauquam n. xvii. pag. 100, aytiyt^xov [jtuGov in priori illa Cornar. notioue 
usurpatur. 

N. III. Hapa o£ Ttat cpua£i Boppoptavo!.] Theoderetus Barbeliotas, sive Borbo- 
rianos, certos haereticos separatim memorat, quos et Naasinos et Stratioticos et 
Phebionitas appellat, quae sunt Gnosticorum vocabula. Quod ad vocem attinet 
xoSSa, notant ^il^p^/Q esse scutellam, vel craterem testaceum. 

N. VII. TouT£j-t Tw /ptjvw.] Locum ex Vaticano codice suae integritati re- 
stituimus. Quod ad Evangelici illius loci sensum attinet, eodem modo quo Chry- 
sost. et Theophylactus exponuut, quo Epiphanius. p. 46. 

N. IX. Kal aTZcp TjaEl; £cjO'oi;l£v.] Idem Manichaei iactitare solebant, ut ex Aug. 
libris adversus Faustum apparet. 

N. XI. Oiiz rIv£y/.£ >>6yov pXaayrj[j.ta?.] Aliter haec in Canonica ludae leguutur : 
V. 9. '0 8£ Mf/^ar]X o ap/ayysXoi;, ot£ tw oiapiXoi oiay.ptv6[x£VO? ot£>.£y£TO 7t£p"t tou 
Mtt)ua£'o)? atitxaTo?, oux ET6X[jirja£ xptatv iTCEV^y/.^tv [JXaa^rjixta?: Non ausus est iu- 
dicium inferre, et accusare blasphemiae. At Epiphanius aliam fortasse lectionem 
secutus, non tulit, inquit, blasj)hemiam. 

'[J; -/.al 6 jj.a-/.apto; HauXo?.] Clemens Alex. lib. iii. Strom. eundem apostoli 
locum citans ad eiusmodi genus haereticorum pertiuere putat : Ka^ [j.ri Tt jipb? 
TOUTOu; 6 a-6aToXo; £V t^ 7:p'o? 'P(ij(j.atou; iTZirszoXfi ax:oT£tv6[JL£Vo; ypa^it, xa^ (jt) 
xaOto; [jXaa'frj|jou[J.£Oa, xa\ xaOto; cpaat Ttv£; f|[j.a; X£'y£tv, OTt 7:otrja(otj.£v Ta xaxa, 
'tva IXOt] Ta ayaOa. 

N. XIII. Ka\ ot [j.£v £vu7ivta^6[jL£vot.] Vox haec £vu7ivta?6[ji£Vot in Vulgata in- 
terpretatione deest, quam ad turpe libidinis proiluvium refert Oecum. aliique 
nounulli. Alii ad errorum uugarumque somnia. Cleinens Alex. iii. Strom. adver- 
sus Carpocratem disputans: '^7:1 touthjv ot[xat y.ai twv o[j.otfov a'tp£'a£tov 7i:po»ri- 
Ttxioi; 'louoav £V Trj ETCiaToXj] ^tprjXEvat. 'O^xoiox; [j.£VTOt xa\ ouTOt £VU7ivta^6[j.£vof ou 
yap 'uTiap Trj aXrjO^ta E7:tpaXXouatv. Sequitur Isaiae locus c. Lvi. com. 10., ubi quod 



XLn 

in nebraeo cst d^^lSlllS &'Tll, visa contiicntcs, iacentes, lxx. vertunt evurvta- 
!^o|jLsvo'. zoiTriv, som/iidnte.s cu/iile. Quac tamen iuCauouica ludao uou rei^eriuntur, 
contra quam asserere videtur Epiphanius. 

N. XV. Mrj [xou arTou.] Clirysost. in loann. eum seusum affert : Quod Maria 
cumChristo eadom qua antea familiaritato sese gereret, nec de eo maius quiddam 
et augustius post resurrectionem seutiret, ab ilio iisco verbis aduionitam fuisse. 

N. XVI. Ilap^t^-fEpouat yap ot roirjTa\.] Pulidissimae fabulae autor llesiodus 
in Theog. Ubi primam lovis uxorem Metiu ab eo dcvoratam cecinit, indidemquo 
propagatam Palladem. Apollodorus vero lib. i. Biblioth. Metiu ait Oceani iiiiani 
lovi auxiliatam esse , eandemque Saturno potionem quandam propinasse , qua is 
exhausta filios, quos devorarat, omues evomuit. Atheuagoras in Legat. pro Ghri- 
stianis Orphei versus citat, quibus de Phanete mentio est, quem indicat deinde 
a love similiter absorptum. ?( zaTa-oOrjvat u-"o tou Ato; , otkd; o Zz'jc, a-/tupr,TOi; 
yEvoiTo. Quod Gesnerus interpres ad Metiu transtulit. Verum de Phanote loqui 
videtur Athenagoras, non de Meti. 

N. XIX. OuTfoyap, cpaai, Trjv arctptiotvov.] Fabulam narrat et Pliu. I. x. 
cap. Lxii. Cui fidem derogant Philostratus , Maximus Tyrius, aliique complures. 

AD HAERESIM XXVU., QUAE EST CARPOCRATIS. 

N. II. "0t£ ^v £v t^ Zcptcpopa.] Comitatum rcddidimus, ut pro <Ju|jL;:£pt!popa usur- 
petur, cum quis facilem se alteri et obsequeutem praebet. Sane Theod. Stayw- 
Yrjc vocabulo usus est. Nisi quis ad r.Epffopav illani deorum et circumactiouem 
Platonicam respexisse Carpocratem existimet, de qua in Phaedro. 

N. iu. 'E7:f/£ipoucjt o£.] Euseb. lib. iv. c. vii. scribit Carpocratem palam ac 
p. 47. sine tergiversatione maleficas artes prae se tulisse. Ot v.ai tou xIt[jiiovoi; ouy^ »'>; 
EXEfvo; xpupSTjv, aXX' rJSr) xa\ £t; ipaVipbv Tat; [AaY^tai; TrapaotSdvat i\^.QWy to? m \xz- 
YaXot; Stj [Aovovouyt c£[ivuv(5[x£vot toI; xaTa :t£pt£pY'av r.foz auTtov £7rtTeXou|i£'vot5 
(ptXTpot;, ov£tpo-o[j.7:ot; T£ xa"l Tiapeopot? Ttot oat[ji.oat, xal aXXat; 6[JiotoTp67:ot; aYw- 
Ya"t;. Eadem habet Ireuaeus. 

\--h\ o£ £x tou XaTava.] Perditissimi haereticorum Gnostici; Gnosticorum 
Carpocratiani fueruut, ut qui turpissima quaeque flagitia committeutes adeo non 
erubescerent, ut etiam gloriauda ac prae se habenda putarent. Ideo de Carpo- 
cratianis nominatim et Irenaeus et Clem. iii. Strom. et Eusebius et Epiphanius 
aliique scribunt , summam ad Christiani nominis infamiam ac dedecus eos a dia- 
bolo esse productos, ut gentiles cum Christianos homines tam impuros ac ne- 
farios viderent, aChristiauaprofessione peuitus abhorrerent. Idem etTert. inApol. 
et lustiuus scripserunt. 

N. V. l\a\ TouT(j £aTi, cpaat.] Vide Tert. 1. de Anima c. xxxv. Sed et Irenaeum 
loco citato. Ex quo nonnulla Theoderetus traustulit; iu quibus leve quoddani iu- 
est mendum, quod obiter a nobis corrigendum est. Scribit igitur Irenaeus: xa\ 
£? [jL£V TCpaaaETai 7:ap'auTo1; Tot aO£a, xa\ £'xO£i3[J.a, xa\ a7:£tpr,|j.£'va, ey<J^ oux av 7:taT£u- 
aat[j.t. Irenaei vetus interpres haec posteriora ita uti apud Theodor. extant le- 
gisse videtur. Nani vertit eyo nequuquam credo. Scribendum vero oux av 7:taTco- 
aat;j.t, ajfirmnre non ausim. 

N. VI. 'Kv 'Pwij.r] Yap Y^Y'^'""'^'-]- Romauorum pontificum, qui a Petro proximi 
fuerunt, perobscura .series est, variequo scriptorum opinione iactata. De qua 
cum tam iusignis Epiphanii locus iste sit, pauca ad eum ipsum iilustrandum ex- 
plicanda videutur. Ac praecipua quidem de Lini ac Cieti poutificatu controversia 
nascitur. Quos plerique non Petri successores nec ordinarios pontifices, sed cho- 



xLin 

repiscopos extitisse putant, ab eoque vice sua, quo praesertiin tempore abesset, 
Urbi praefectos. Alii legitiiuos et ordinarios faciuut. Utriusque sententiae men- 
tionem facit Epiphauius, et utra verior sit, iucertum relinquit. Priorem ex Pseu- 
dodamaso amplectitur Onufrius in Chronico : qui a Petro adhuc superstite chore- 
piscopos duos constitutos ait, Linum atque Cletum, anno pontificatus sui xiv. 
Paulo vero ante quam moreretur eundem Petrum successorem ordinasse Cle- 
mentem anno Christi lxviii. Linus porro eodem anno quo Petrus, paucis men- 
sibus interiectis, nempe ix. Kal. Oct. passus est. Clemens primus post Petrum 
Romanus pontifex anuos seditix, menses iv, dies xxvi. QuicumVe.spasiauovu., 
et Tito V. Coss., anno Christi lxxvii., mortuus esset, successorem habuit Cletum, 
qui Clementis hactenus non collega, sed administer fuerat. Atqueis poutificatum 
sex annis tenuit mensibus v, diebus tribus, cum episcopus ac pontificum minister 
annis antea xx , mensibus v, diebus xii extitisset. Ut in totum annis xxvi , men- 
sibus X , diebus xv episcopatum gesserit. Moritur autem anno Christi lxxxiv. 
Domitiano ix. A.Virginio Coss. Hunc Anacletus excepit. Haec Onufrius. A qui- 
bus veteres plerique praestautissimi scriptores ac recentiores dissentiunt, qua- 
tenus Linum et Cletum, sive Anacletum, post Petrum legitimos et ordinarios Pon- 
tilices numerant, ut L-enaeus lib. iii. cap. iii., Eusebius in Chron. et Historia., 
Tertull. , Epiphanius et alii innumeri. Quibus libenter accedimus. Sed illorum 
plerique Cletum eundem cum Anacleto faciunt. Quae omnia recte in Annalibus 
ac diligenter exposita sunt. Sed vitiosa est ibidem annorum ratio , et biennii 
ava7povta[j.b; ubique commissus, de quo ad haer. li. disputamus. Quocirca ca- 
stigatam poutificum Rom. seriem et ad veros annos redactam hoc loco subiiciam, 
eorum duntaxat, quos Epiphanius recenset. 

Primus igitur Romae poutificatum tenuit Petrus , qui auno Neronis xiii. 
passus est, Capitone et Rufo Coss. , qui est lulianus cxii. , aerae Dionysianae 
Lxvn. , non lxix. , ut est in Annalibus, aut, ut Onufrio placet, lxviii. Hic enim 
uno duntaxat anno , illi biennio verum tempus antevertunt. Cuius causam ad 
haeresin li. aperiemus. 

Eodem anno Linum successit. Cui annos imputaut xi, menses ii, dies xxiii. 
Idemque mortuus est anno Diouysiano lxxviii., Sept. xxiii., non, ut illi censent, 

LXXX. 

Tertius Linum Cletus excepit, seditque aunos xii, menses vii, dies ii. Obiit 
anno Dionysiano xci. Aprilis xxvi. Traiano et Glabrione Coss. 

Quartus est Clemens , cui anni tribuuntur ix, menses vi, dies vi. Moritur 
anno Dionys. centesimo ix. Kal. Dec. 

Quintus Romae praefuit Auacletus, annis ix, mensibus iii, diebus x. Obiit 
anno cx. 

Sextus Euaristus, qui et ipse anuos sedit ix, meuses iii. Mortuus est anno 
cxix. , Octobr. XXVI. 

VII. est Alexander, qui x annos ecclesiae praefuit, aut etiam aliquot eo ain- 
plius menses. Vixit ad annum usque cxxx. Quo eodem auno 

vui. Romanorum pontificum creatus est Xistus. Is annis decem expletis 
mortuus est anno Christi circiter cxl. 

IX. Telesphorus annos sedit xi, menses ix, dies iii. Martyrium fecit anno clii. 

X. Hyginus, annis iv. Qui obiit anno clvi. 

XI. Pius. Cui anuos imputant Anuales ix, menses vi. Obiit auno clxv. 

XII. Anicetus, annis viii minus mensibus n, ac diebus vii. Moritur auno 

CLXXIII. 



XLIV 

Hactenus Romanorum poutificum series ex Annalil)us depronipta, sed ad 
veros annos redacta. Quorum quidem singillatim tempora perscrutari plus mole- 
stiao quam utilitatis habet. 

In Epiphanii Catalogo post Telesphorum perperani Evarestus repetitur. 

'0 [J.EV yapllaijXo^/.at ir:\ XY/li^Tavtav.] Qiiod lacturum se Romanis deuuncia- 
verat, Rom. xv, 28. 

'Kniaxo^rsuaavTa; npo; o$/a5Jo hr,.] Sinu;uli nimirum. Nam ex Eusebii Chro- 
nico haec mutuatus est Epiphanius. Uhi Lino xi, Cleto xii anni tribuuntur. 
p. 49. T/jV £T:'i -cto oiijojy.aTo) hz:,) Passi sunt apostoli L. Fonteio Capitone et lulio 

Rufo Coss., quibus anno Nerouis xiii. linito coepit xiv. ex aute diem ui. Eid. 
Octobr. Hic est annus lulianus cxii., aerae Dionysianae lxvii. Quamobrein 
non anno xii. Neronis, ut scripsit Epiphanius, sed xiii. labente mortui sunt 
ipostoli. Quem dum Euscbius et Hieronymus xiv. appellant, frustra in Anna- 
libus reprehenduntur. Etenim plerique Christiauorum scriptorum solent anno- 
rum initia a verno paschalique mense, quod ecdesiastici anni caput est, arces- 
sero, id quod a viris eruditis observatum est. Cum igitur annus Neronis xiv. 
coeperit Octobris xi. anni luliani cxii., Eusebius ac reliqui eius initium a niense 
verno xaTa -^oXr/ji^ nsurparunt. Quare uihil ab illis commissum, uti nec ab 
losepho, qui, quod ludaeorum historici consueverant, imperatorum ac principum 
annos a Msau saepius inchoasse creditur , tametsi aliquot ab illo mensibus in- 
iissent. Quo illa Talmudistarum regula pertinet, qui in tractatu nDIUn 'UDit'^, 
cap. 1, fol. III. docent Israelitaruni quidem regum annos ab antecedente Nisan or- 
diri, exterorum vero principum a Tisri. Quod et R. Issachar ben Mordechai iu 
Computo tradidit. Quamobrem si quis exempli causa ultimo die mensis Adar 
regnum capessat, sequenti Nisan secundus imperii illius annus nnmerabitur. 
r.STlD tjlDS ■-•« 21\i:n inj4 ^V y^^yZi^ ■»3, Dies ums in fine anni pro 
unno repittattii: Quod si quis prinio die Nisan coeperit, non ante verteutem au- 
num primus eius annus ceusebitur. 

'Kv -/povo'.; xoivuv, i')<; ecprjUEv.). Ex Ircnaeo tam haec quam sequentia mu- 
tuatus est. Vide cap. xxiv., lib.i. 

N. Yii. Ou Yap Suvaxat, « sxstvo;.) Deesse uonnihil huius loci iutegritati 
suspicor. Aut haec , aut his similia scripsit Epiphanius : Ou y^p Suvaxat -otstv a 
EXctvoi; iKiKO^ti etvai auxu). Ou Suvaxat Se xb jrav sTvai xaxbv, ou8k i>r.o xaxwv -^t- 
yovsvat. Duo erant Carpocratianoruin dogmata: alterum, mundum creatasque 
res omnes non a bouo iUo supremoque deo, sed ab inferioribus angelis fuisse 
conditas: alterum, in inalorum genere censeri mundum quaeque mundo couti- 
neutur universa. Utrumque dogma Epiphanius impuguat. Primum quidem, 
quod ex eo consequens est imbecilliorem angelis esse deum. Alterum vero, 
quod cum pars aliqua totius universitatis salutem obtiueat, uou possit a bono- 
rum genere penitus excludi. 

AD HAERESIM XXVIU. , QUAE EST CERINTHIANORUM. 

N. II. Ouxo; oi Eaxtv, i-^ot.r.r^-:oi) Idipsum Philastrius scribit. 

N. Yi. ha\ xouxou Evixa f] -apaooat;.) Tertull. lib. de Resurr. et V. cont. 
Marc. ad eum modum apostoli locum illum explicat, de quo interpretes consule. 

N. VII. 'E-3\ ojx av [j.Exa axaupov.) Idem argumentum urget adversus Hel- 
vidium Uieronymus: furor caecus, et in proprium ezitiiim mens vesana! Dicis 
ad crucem domini matrem eius fuisse praesentem. Dieis loaniti discipulo oh ri- 
duitatem et solitudinem coinmendatam , quasi iuxta se non haberet quutuor filios, 



XLV 

et innumeras filias, quaritm consortio fruerctur, Vid. August. lib. i. de Nupt. et 
Coucup. cap. XI. 

'Xioic, ouji Toy 'Ituarjip.) Vide haer. lxxviii. 

AD HAERESIM XXIX., QUAE EST NAZARAEORUM. 

DeNazaraeis, vel Nazareuis, vide quae ad ludaicas haereses tomo priore p. 50. 
diximus. Nam istos a prioribus diversos fuisse non admodum persuadet Epi- 
phanius. Erant enim Nazaraei, qui eum dei filium confiterentur esse Christum, 
omnia tamen veteris legis observabant, ait Augustinus. Qui et Matthaei Hebrai- 
cum evangelium habere sese iactitabant, uti postea dicetur. De iis Ilieronymus 
epist. ad August: Usque hodie per totas orientis synagogas inter ludaeos haere- 
sis est quae dicitur Minaeoruin, et a Pharisaeis nunc usque damnatur, quos vulgo 
Nazaraeos nuncitpant, qui credunt in Christum filium dei etc. Sed dum volunt 
et ludaei esse et Christiani, nec ludaei sunt nec Christiani. Ergo Nazaraei 
Christiano se nomine venditabant. Fuisse vero qui in mero ludaismo praeci- 
puam quandam eodem nomuio sectam constituerent, ab uno Epiphauio didici- 
mus. De iisdem agit Augustinus lib. i. cont. Cresconium cap. xxxi, Et nunc 
sunt quidam haeretici, qui se Nazarenos vocant, a nonnullis autem Sijjnmachiani 
appellantur, et cireumcisionem habent ludaeorum et baptismum Christianorum. 

N. III. 'Ey.stCTS yap y.aTa otaSo-/r]v.] Tritam ac vulgarem de oraculi lacobaei 
iuterpretatioue sententiam sequitur Epiphanius. Quae est eiusmodi: Nunquam 
e tribu luda principes defuturos, donec Christus adveniret, hoc est sub ipsum 
Messiae adventum desituros principes, qui hactenus e tribu luda extiterant. 
Quod in Alexandro contigisse putat, qui postremus e regia illa ludae familia fuit. 
Cui Ilerodes successit, homo neque ludae tribulis nec omnino ludaeus, sed Idu- 
maeus et alienigena; ante quem qui de tribu luda legitimi priucipes fuerant, ii- 
dem et ad Leviticam pertinebant, veluti Macchabaei, ac deinceps alii. Ilaec 
quidem Epiphanius veteres secutus. Sed iu hac opinione multa sunt a viris do- 
ctis olim animadversa, partim falsa, partim dubia et incerta. Falsum est ad 
Christum usque dominum imperasse uatos e tribu ludae principes ; cum tot an- 
nis antea, imo saeculis, stirps illa regia defecerit. Quod vero in Macchabaeis 
continuatam huius seriem aftirmant eosdemque materno saltem genere ex illa 
ludae tribu oriuudos fuisse, neque verum est, neque ad rem pertinet. Id quod 
erudite Perrerius uoster ad illum Genes. locum demonstrat. Multo igitur verior 
et lacobi verbis aptior est ista sententia, ut, cum dixit: Non auferetur sceptrum 
de luda neqite dux defemore eius, donec veniat qui mittendus est, hoc unum ve- 
lit : Non auferetur , vel ut Hebraice legitur : Non recedet sceptrum , sive impe- 
rium ac potestas, de Iitda, hoc est a tribu luda regioneque illa quam in promissa 
terra occuparit , cuique nomen dederit. Ut per ludam tam populus ipsa ab luda 
oriundus aut nomiuatus, quam regio illi attributa significetur. Nam tametsi 
ante Christum trauslato in captivitatem oppressoque ludae populo imperii series 
illa interrupta videatur, non tamen penitus recessit aut extiuctum est ante ludai- 
cum excidium, secundum quod tempus templo, urbe, imperio ac :roXtTEia exuti 
alienis legibus ac dominationi subiacent. Praeviderat Spiritus sauctus divortium p. 51. 
illud regni ac populi, cum sub Roboamo alii Israelitae, alii ludae populus ac 
regnum nominari coeperunt. Noverat ab Assyriis profligandum alterum illud; 
adeo ut imperium ab eo prorsus auferretur ac recederet nec uuquam in integrum 
restitueretur. Quare ad huius discrimen, de altera iUa regni populique portione, 
quae ab luda magna ex parte nata et ab eo coguominata est et iu eius ditione 



XLVI 

asroque collocata , prominciavit, iion anto recessuram ab ca potestatcrn atquo 
imperiuiu ac reipubl. formam quam Christus adveuisset. llaec ipsa utriusque 
regni comparatio nou mediocritor ad illustraudum oraculum illud pertinere vide- 
tur. Ex quo consequens est in Alexandro niinime fatalem illam imperii digni- 
tatem ac potestatem desiisse, sed post Christi nativitatem et Herodis obitum ex- 
tingui coepisse, in ipso^autem m-bis excidio funditus deletam. Caetera apud 
Perrerium nostrum legito. 

At;;;cj£ yap rj Ta^t;.) Quae hic ab Epiphanio narrantur, neque secum co- 
haerent, nec cum historiao tide conscntiuut. Legitimorum principum, qui de 
tribu ludae prodieraut, seriem intercidisse putat, quo tempore, imo i^^xz, hoc 
est posteaquam Christus Bethleemi uatus est, idque sub Alexandro contigisse, 
qui postremus ex illustri ac regia illa familia fuit, Herodis et Augusti tempori- 
bus. Quae omnia perturbata sunt et aauy/.XtDaia. Placet itaque liquidam illo- 
rum temporum rationem ex losepho aliisquo eolligere. 

Simon lonathae ac ludae Macchabaei frater Ptolemaei generi insidiis mo- 
ritur anno Graecorum 177. I Macch. cap. xvi, 14., qui et sabbaticus erat, quau- 
quam losephus anno priore id accidisse significet, dum post Simonis obitum an- 
num sabbaticum, et quidem haud mediocri intervallo, coepisse scribit lib. xiii. 
cap. XV. Ergo anno periodi lulianae 4579., mense xi., hoc est Sebath, exeunte 
sciiicet hieme, necatus est. Eodem anno successit loannes Hyrcanus eius filius. 
Qui quidem cum annos xxxi imperasset, moritur relictis v liberis. Succedit Ari- 
stobulus natu niaximus, qui primus regium sibi diadema sumpsit et anno uno 
regnavit. Quo mortuo Salonie coniux, quam Graeci iUexaudram vocant, Ari- 
stobuli fratres, quos ille in vinculis habuerat, solvit, et lannaeum Alexandrum, 
qui et aetate et moderatione praestabat caeteris, regem constituit. Regnavit 
hic annos xxvii, moriturque aetatis anno xl., relictis cum uxore Alexandra li- 
beris duobus Hyrcano et Aristobulo. At Alexandra annos ix regnum adniiui- 
stravit. Post cuius obitum anibo fratres ita inter se conveneruut, ut Hyrcanus 
pontiticatuni teneret, Aristobulus reguum. Hyrcanus summum sacerdotium iuiit 
Coss. Hortensio et Metello , qui est annus Urbis dcxxcv. In quem anni iUi ex 
losepho singillatim euumerati incidunt, si uuum duntaxat ex iis inchoatum acci- 
pias. Est hic annus per. lulianae 4G45. , ante vulgarem Christi natalem 68., 
Augusti annus primus, si a lulii Caesaris nece inchoetur, accidit anno U. dccx, 
periodi lulianae 4G70. Herodis vero primus, quo scilicet regnum a Romanis 
consecutus est, incurrit in Consulatum Domitii Calvini et Asinii Pollionis , qui 
est ab U. C. 714., period. lulian. 4674., sive ut alii, Agrippa et Caninio Coss., 
quo anno pacifice reguare coepit, estque U. C. 717., period. lulian. 4077., ante 
vulgarem Christi natalem 37. Quamobrem Alexandri illius obitus tot annis 
Christi ortum , imo et Augusti atque Herodis imperium antecessit, contra quam 
Epiphanius scripsit. Nam immauis avaypovtjfAo; resarciri utcunque poterit, si 
luxata haec et alieno loco posita dixeris, i^6xc auTo? etc. Ut ita omuino legeu- 
dmu sit: Ai£'-£(j£ yap tj Ta?i; i^6ze ajTo; yEvvaTat ev BrjOXESfA ttj? 'louoata; ini toTs 
/cf^vot; 'llpwoou Tou jJaatXsw; xa\ AuyouaTou tou 'P(Ojj.atwv auTozpaTopo;" xa\ IdTr) 
£~\ 'AXs^avopou Tou a.-o yEVOu; t£paTtzou za\ jJaatXtzou a2>' ou 'AXE^avopou otETOaEV 
ouTo; 6 zX^po;, ot-b ypovwv auTOu te za\ waaXtva;, t% za\ 'AAEfavopa;; zaXou[A^V7js. 
o; za\ otaor|[xa, etc. Hac quidem ratione labem illam priorem evitabimus, neque 
Alexandri exitum cum Christi ortu copulabimus. Verum huic coniecturae no- 
strae non adraodum confidimus. Quippc in haeresi li. eadem pene historiae 
auYpct; ab Epiphanio repetita. Quae utpostremo castigauda videatur, illudta- 



XLVU 

men 'unum supererils contra veritatera historiae dictum, in Alexandro sacerdota- 
]em illam regiamque desiisse stirpem. Nam ex losepho coustat post Alexandrum 
Hyrcauum et Aristobulum ex eadem progenie aliquaudiu pontificatum atque im- 
perium obtinuisse. Postremo losephus in calce lib. xiv. scribit Antigouo Alexan- 
dri fratre Aristobuli filio securi ab Antonio percusso Assamonaeorum stirpem de- 
siisse, quod contigit Agrippa et Canidio Coss. A.U.717. , longo post Alexaudrum 
illum priorem et Alexandram tempore. 

'Ev BrjOXsetj. XTj? 'louSaia?.) Ita in quibusdam Matthaei exemplaribus pro 
'lotJSa, ut animadvertit Hieronymus; quod etsi vitiosum iu Comm. ad cap. ii. 
Matthaei putet esse, tamen non aliter ipsemetin Eusebii Chronico scripsit; neque 
vero improbanda est ista lectio , ut ad Eusebium Pontacus observat. 

AuTou T£ xa\ SaaXiva;.) losephus lib. xiii. Alexandri uxorem, Hyrcani et 
Aristobulimatrem, Alexandram appeUat, quam et mortuo coniuge ix annis prae- 
fuisse scribit. Quo eodem Alexandrae nomine Aristobuli Hyrcani maioris F. 
uxorem vocat. TsXsuxrloavro? ol 'AfiaxopouXou, inquit, SaXw^ATj f] yuvrj auxrji;, Xs- 
Y0[j.£V7) 0£ UTTO 'EXXrJvwv 'AXe^avoGa , Xuaaaa xoui aoEXcpou? auxou , etc. Nusquam 
Saalinae nomen apud losephum legere memiui. Quanquam non aliter illam 
Christiani scriptores quam Salinam nominant. Eusebius in Chronic, Hieronym. 
in cap. IX Dan., aliique, de quibus ScaUger Animadvers. ad Euseb. Num. 
MDCCCCxti. Unus Marianus Scotus anno mundi 4120. Alexandram Salomam 
recte nuncupat. Eadem porro, nisi fallor, Alexandra, sive Salome, utriusque 
fratris uxor, Aristobuli et Alexandri, fuit; qui post Aristobuli mortem lannaeum 
Alexandrum vinculis ideo solutum ad regnum evexit, quod cum eo nuptias co- 
pulasset. 

N. IV. ~riv yap 'lazwpos oSxo;.) Frustra sibi persuasit Epiphanius lacobum 
minorem losephi B. Mariae coniugis filium fuisse, ideoque domini fratrem nomi- 
nari. De qua re dictum est alio in loco. 

"Ext §£ zai UpaxEuaavxa aux6v.) Ulud vero non modo falsum, sed et contra 
hypothesin est. Si losephi filius est lacobus , losephus autem de stirpe David 
non Levitica ac sacerdotali fuit; qui tandem sacerdos esse lacobus potuit? Dices 
maternum illi genus ab sacerdotali tribu propagatum. Sed ut illud demus , quis 
nescit quod iampridem ab eruditis hominibus proditum est maternum genus nullo 
numero fuisse, nedum ut propter illud ius ullum ad sacerdotium habere quisquam 
potuerit ? Sed de tota hac lacobi historia dicetur ad haer. lxxviii. , ubi de lacobo 
uberiorem narrationem instituit. 

Ac' T^v atxtav 'kaaotot r/.aXouvxo.] Christianos olim lessaeos appellatos fuisse 
censet Epiphanius a lesse Davidis progenitore, aut ab lesu, quod Hebraice Oepa- 
Tvcuxrjv sonat, aut atoxrjpa. In quo a nonnuUis vehementius agitari solet, sed hae- 
reticis ferme, quorum, sive non immerito reprehendant, intolerabilis superbia, 
sive perperam accusent, vanissima ac ridicula impudentia est. Ex hoc igitur grege 
quidam, Profecto, inquit, cum illum Epiphanii locum lego , satis mirari neque.o 
hominis inscientiam, etin linguae interpretatione et in veritate historiae. Adco 
multis adversus utrumque modis peccat in illo uno de Nazaraeis capite. Sed de 
historia mox videro. De nominis xou 'Irjaou interpretatione hoc vulgo criminari 
solent, quod 'Ir^aou nomen Graecae originis esse crediderit, 0.1:0 xou iaaaa6ai, sive 
?TiaaaOai lonice concepto, quod est OspaTisuEtv, cum ab Hebraica voce petenda no- 
minis illius notio sit, quae Salvatorem significat. Verum haec auvojvujj.o); , et 
quidem haud;absurde, usurpavit Epiphanius. Eteuim 'J"^"^ , a quo iJlllDin"^» 
vel 2?'1\15'^ j idem est ac aw^etv, quod iu corporis animique morbis idem est ac Gepa- 



XLvni 

TiEuetv et JaaaaOai. Quaniobrem uon secundumazpiPoXoYiav^etxuptoXE^tavIIebraica 
Tox 0£pa;:£U£tv souat, sed [X£TaXr,j:Tixto; , utetlesum, qui proprie sa/rutor est, 
medicum ac curatorem non incommode interprctari liceat. Ipse enim salvumfa- 
ciet popidum a peccatis eorum , ait angelus Luc. 2. Quod quemadmodum praesti- 
terit declarat Petrus Act. X: Qui pertransiit beiic/nciendo et liberaiido umiies op- 
pressos diabolo. Adde iam Graecuni ex propinquo vocabulum , quod ab Hebraeo 
et prouunciatione et vero potestato non admodum adhorrebat; unde nominis ista 
notatio prodiit. Eadeni porro leguntur apud Cyrillum Catech. vi. 'Irjiou? , in- 
quit, TOtvuv eaTt xaTa jikv 'EPpatou; ilwTrJp , xaTot ok ttjv 'EXXioa yXwaaav to 'ItjjxE- 
vo?' ln£tSri ?aTp(5? ^aTt J(U)(aiv xa\ awpiaTtov , xa\ 0£pa7C£UT^? nveujxaTwv. Quae omuia 
comiter accipienda sunt, non ut ab taaaaOai deductum tou 'Irjaou vocabulum 
dixerint Patres, sed ut notione ac significatione Graecum uomeu cum Hebraeo 
rouvenire demoustrent. 

N. V. Eupot? o' av, (o 9tXoX<;Y£.] Ilinc illae lacrymae. Scripsit Philo lu- 
daeus de Essaeis, vel Esseuis, libros aliquot, quorum unus inscribitur nEp^t tou 
-avTa arouoatov £tvat iXcuOcpov. Alius Ihol f;(ou OswpTjTtxou, ?; txsTwv ap£Tajv. In 
iis duo Esseuorum genera constituit. Unum twv 7:paxTtxwv, qui in oppidis so- 
cialem vitam instituunt, nuptiarum expertes: alterum twv 0£fopr,Ttxaiv , qui con- 
templatioui totos sese tradiderant, ac procul ab urbano strepitu iu agris ac prae- 
sertim ad Mareotidem , in a£[j.v£tot; et [j.ovaaTr|ptot; degerent. Postremos istos 
Eusebius Christianos fuisse credidit 1. llist. ii. c. 40., eademque Hieronymi cae- 
lerorumque Patrum opinio fuit, quam Epiphanius secutus est. Sed hoc uuum 
addit ex couiectura, lessaeos illos ab lesse Davidis patre nomiuatos. Quod po- 
stremum minus verisimile puto. Neijue euim, opinor, usquam legitur lessaeo- 
rum nomen Christiauis attributum, et Essaeos iUos, uou lessaeos aPhilone ap- 
pellatos esse constat. Saue si lessaei unquam Christiani vocati sunt, multum 
id ad receptam illam ac veterem opiuionem asseverandam faciet, quae Es.saeo- 
rum nomiue Christiauos a Philone compreheusos statuit. Ac profecto lieri istud 
potuit, ut cum ante Christianae religiouis ortum Esseui his moribus eoque 
vitae iustituto, quod iu priore libro Philo praedicat, iu Aegypto florerent, atque 
inter ludaeos et essent et haberentur sanctissimi, posteaquam auctore Marco 
Christianorum genus extitit, quorum vitae ratio primis illis temporibus cuui 
Essenorum disciplina maguopere cougruebat, ab Alexaudrinis geutilibus Esseni 
sint vocati. Quos enim etludaeos, tunc quidem, omues viderent, et Esseuorum 
communem illam vitae rationem atque ab omni luxu et ambitioue remotam 
complectentes cernerent, cum et alioqui ex Essenorum ludaica factioue pleri- 
que se ad Christiauos aggregassent , quodnain iis aliud nomen quam Essaeorum 
affingereut? Nam et diu postea Christiani omnes a Graecis ac llomanis ludaei 
nominati et pro ludaeis habiti sunt; ut nou absurdum sit Philouiauos illos Es- 
saeos OEwprjTtxou; Christianos fuisse. Quae autem adversus ea magno cum strepitu 
ac stomacho disputautur, cum aut levia sint aut facile dissolvi possiut, uihil erit 
quod nos vetustissimae illius opiniouis ac tantorum Patrum autoritatis et con- 
sensionis poeniteat. Vide quae de his eruditissime Serrarius uoster I. iii. Tri- 
haeresii adversus Scaligerum ac lunium disserit. 

TouTo yap To"; to -aXatov.] Si de primogeuitis omuibus intelligat, falsum erit. 
Neque euim primogeuiti omues Nazaraei fueruut, sed aoptaTto?, et de quibusdam 
accipe, ut de Sampsoue, et siqui alii eiusdemmodi fueriut. 

N. VI. "AXXot o£ Naaapatou;.] De his egimus ad haeresin Nazaraeorum, quae 
est iu lib. i ordine xix. 



XLIX 

N. VII. Ka\ yca^aa Ta -apa 'louoaiotc.] Quae aytoyfaoa diciiutur. Atque hic 
triplicem sacrorum librorum partitionem complectitur, quae est n'^"ir hoc est 
ler, D^N^S3 })rophetae, et 0^21113) ay.oypa-ja, siveypa-^cta. De quo videHieron. 
Prologo Galeato, Eliam in Thisbi, verbo iPS. 

N. IX. 'AXXi aviaTatxsvot satoOsv.] Non dubito quiu soribendum sit iwOcV. 
Quod autem ludaicas Dlas imprecationes in Nazaraeos haereticos conferri scribit 
Epiphanius, Hieronymus ad Christianos transfert. Ita enim ille ad Esa. lii: Et 
sub nomine , ut saepe dixi, Nazarenomm ter in die iii Christianos congerunt 
maledicta. 

"Eyoudt OE xa-a MaTOatov.] Quod etllieronymus Graece reddidit et citat ipse 
saepius. Neque vero purum putum Matthaei evangeliam fuit, ut existimasse vi- 
detur Epiphanius; sed ab illis depravatum, quod et evangelium y.aTa 'E[3pa'ou; 
appellat Eusebius lib. iii. Histor. cap.xix, Hieron. iu cap. xii. Matth. cap. 13: In 
evangelio , quo zituntur Nazareni Ebionitae , quod nuper in Graecum de Hebraeo 
sermone transtulimus et quod vocatur a plerisque Matthaei authenticum , homo 
iste, qui aridam habet manum, caementarius scribitur. Idem in Script. Eccles. de 
Matthaeo agens huius Hebraicum ipsum iu Caesariensi bibliotheca asservatum 
aetate sua narrat, cuius sibi a Nazaraeis exscribendi facultas fuerit. Sed Naza- 
raeorum evangelium nequaquam Matthaei germanuni fuit. Postremo num He- 
braica veteri puraque lingua, an Syriaca, sive Hierosolymitana vulgarique Mat- 
thaeus evangehum scripserit, nonnisi ex coniecturis pronunciari potest. Nihil 
euim certi exploratique ab autoribus discas. 

AD HAERESIM XXX., QUAE EST EBIONITARUM. 

N. II. rEyovE o^ 7j apyrj xouTou.] At Chron. Alexand. p. 597. refert anno Tra- 
iani vhi. , Candido et Quadrato Coss. , Ebionitarum emersisse sectam. 

N. III. Ka\ To [j.£v -pwTov.] Duplex Ebionitarum factio fuit. Nam alii meruni 
ac simplicem hominem asserebant esse lesum atque a losepho Mariaque geni- 
tum. Alii e sancto spiritu a virgine susceptum ita fatebantur, uti deum ac ver- 
bum esse aut extitisse antea negarent. Eusebius I. in. c. xxi. Origenes contia 
Celsum tom. 2: 'Eptwv T£ yap o -tw/o; -apa 'louoato'.; xaXstTat, v.ai 'E^ttovalot 
y^pj)(j.aT(^ou<itv 01 aTib 'louSaiwv tov 'iTjaouv Jj; XptTTov 7:apao£?aij.cVot. Quorum ge- 
nera illa duo tom. 3. commemorat: OuTot o^ statv oJ 3tTTo\ 'EjJtwvatot, fjTot Ir. r.ap- 
Osvou ojjioXoyouvTc; oaotw; tiulIlv tov 'Ir,aouv, tj ou/ outw ysycV^aOat, aXX' t'iC, tou? 
Xot::ou; avOpwjiouc. Verum Ebionaeorum nomen latius extendisse videri potest 
Origenes, ut Ebionaeos illos appellet qui cum alioqui de Christi diviuitate recte 
sentirent, cum Christiana religione ludaicas cerimonias amplectendas crederent. 
Quod quidem tomo 2. sub iuitium significare videtur. Theodoretus de Ebionaeis: 
Tbv Sk xijpiov 'iTjaouv XptaTov e? 'Iwarjcp xa\ t% Mapia; eyrjae yEysuvfjaOai , avOpwjiov 
(jlIv ovta, apETyj 8k xa\ xaOapoTrjTt Ttov aXXtov Stacp^povTa xaTa 3e tov MtoaaVxbv r.o- 
XiTEuovTa v6[JL0v. Lego -oXtTsuovTat, neque ad Christum referri puto. 

N. IV. Eia\ Se ouTot ij.ETa tov -aTptap/rjV.] Tam patriarcharum quam aposto- 
lorum dignitates ac vocabula apud ludaeos nonnisi post urbis excidium usurpata 
videntur. De patriarchis in Theod. Cod. lib. xvi. tit. vm, frequens est mentio. 
Et quidem apostoli patriarchae velut assessores ex communi et usitata vocis no- 
tione dicti sunt, quod ad exigendas a synagogis pecunias ab iUo mitterentur, 
ut ex Cod. Theod. patet I. xiv. de ludaeis ; qui locus quod ad Epiphanium illu- 
strandum imprimis confert, hic adscribendus est: Supersiitionis , inquit, indignae 
est, ut archisynagogi, sive presbyteri , ludaeorum, vel quos ipsi apostolos vocant, 

Corp. Haereseol. in. D 



qiii ad exigendum mintm atque argentum n pntriarcha certo tempore diriguntur, 
a singulis synagogis exactam summam aique susveptam nd eundem reportent. 
Quu de re omne quidquid considerata temporis ratione confidimus esse collectum, 
fideliter ad nostrum dingatur aerarium. De caetero uutem nihil praedicto decer- 
nimus esse mittendum. De iisdem patriarchis quod Epiphauius indicat, non de- 
lectu, sed generis successioue dignitatem adeptos ac plerumque luxu ac delitiis 
corruptos, Uieronymi autoritate conlirmari potest, qui in Conim. in cap. iii. Esa. 
ad haec verba: /sV ejfeminati dominabuntur eis, ita scribit: Consideremus patri- 
arclias ludueorum, et iurenes sire pueros cffcminatosque ac delitiis afjtuentes, 
et impletam jyrophetiam esse cernemus. 

TouTov etvat y^vo; sy.£ivo'j tou jipwtou.] Qui Christianus fuit, ut e.K Actis in- 
ventionis S. Stephani constat. Nec recte ludaicae religionis tenacissimus ac 
Christiani nominis osor acerrimus a quibusdam fuisse proditur, quod ab eo Sau- 
lus utrunque, hoc est ludaicam legem et Christianorum odium, didicerit; quae 
coniectura levis est. Quid enim necesse est, a praeceptore postremum hoc hau- 
sisse Saulum, ac non potius suapte sponte et aliorum hortatu exemploque sus- 
cepisse. 

N. V. 'F.riTxoTTo; BotyYsXa?-] Corn. Fregellue perperam reddidit. 

riCa ok £p[j.r,v£ucTat.] Quae vulgo Per.sica vox dicitur, eadem et ab Hebraeis 
usurpata Ezech. xxvii, 24. 'y'\T'i, sunt m"lS:"l!<. 

To /aTa MaTGalov 'EPpaVxbv tpuTi^v,] Nisi vitii aliquid ei loco subsit, (puTov 
appellari puto Christi domini geuealogiam , quae arboris iustar conformari vul- 
go solet. 

N. VII. riapaytvovTat yoov dc, Faoapa.) Meminit Gadarenarnm thermarum 
Eunapius in lamblicho: MsTa 0£ /p^vov -tva o^^^av auTol; i-\ -h. Taoapa OspjjLa Zi 
£(7Tt XouTpa TTj? i^upta;, Ttov ys (i.cTa ttjv 'Pwjj.aVxrjV £v Batai; OcUTcpa, ^xeivot^ oe oux 
eaTtv ?T£pa -apa[jaXX£a6af ropcuovTat 3k xaTa Tr,v oSpav s"t? Ta Paoapa tou etou; etc. 
Ubi et foutes duos in eo loco fuisse meminit, quorum alteri "Epw?, alteri 'AvTEpto; 
nomeu fuit, ex quibus puerulos duos cuiusmodi videlicet Amores finguntur lam- 
blichus magus excivit. Ut intelligas quantopere ille locus amatoriis illecebris 
ac libidinibus opportunus fuerit. 

"EvOa yap Ta rapa tou Osou.) Eodem daemonis artificio factum est quod nar- 
rat Uieron. ep. xiii: Ab Hadriani temporibus usque ad impei-ium Constantini, 
per annos circiter CLXXX, i?i loco resurrectionis simulacrum lovis, in crucis rupe 
statua exmarmore Veneris a gentibus posita eolebatur,existimantibuspersecutioms 
autoribus, quod tollerent nobis fidem resurrectionis et rrucis, si loca sancta per 
idula polluissent. Nam et Gadarenus ager Christi domini praesentia ac miraculis 
celebratus est Luc. viii., quae sunt illa Ta rapa tou Oaou Oaujj.aTa. Quanquam et 
ad medicam aquarum vim morborumque remedia possit referri. 

'Avopoyuva yap v/.v.ni.) Mira vocis usurpatio, qua promiscuas utriusque se- 
xus balneas fuisse significat. Est eniiu avopoyuvov XousaOat idem ac promiscue. 
Sic in Const. Apost. I. i. c. ix: 'Avopoyuvov -^wt] TciaTrj (xrj XousaOto. Quod impu- 
rissimi perditissimique genus exempli Romae etiam aliquando fuit. Adrianus 
autem, autore Spartiano, lavacra pro sexibus separavit: quod idem ab Alexandro 
postea revocatum. Lampridius: Balnea mista Romae exhiberi jirohibuit; quod 
quidem iam ante prohibitum Heliogabalus fieri permiserat. Quanto prudentius 
moderatiusque Romani illi veteres? A quibus hoc manavit institutum, utfilii cum 
parentibus puOeres vel generi non lavarentur , 7ie pafernae reverentiae autoritas 
minueretur, ait Ambros. 1. OfT. c. xviir., et Cic. i. de Off. At vero non Christiani 



LI 

modo quilihet, sed etiam, quod mirandum ac detestaiidum magis est, clericiipsi 
cum mulieriluis plerumque lavare consueverant. Quae flagitiosa liceutia cum 
in Ctiristianis omnibus, tum in posterioribus istis Canonum severitate coerceri 
opus habuit. Tn Laod. Can. xxx. "(h'. ou cizl hooiziy.olx; r, y.Xrjpty.oj; i^ aa/.rj-ai; ?• 57. 
£v [JaXavsiw ii.ETa yjvaizaiv a-oXou'ca9at , [t-r^os. -ivia XpiaTtavbv r^ XaVz^v. Idem et 
in Trullano vetitum est Can. lxxvii. Quod sequitur y.a.-a. auyxupiav , imposuit 
Cornario , qui Sycyriam locum esse credidit. Nam (juzuptav antea legebatur , non 
tamen Suxup{av maiusculo S , ut quidam asserit. 

AtVwv £v Tfo aspt.) Corn. deamhulans in aere. Sed h afjp baluei pars est, ut 
ex Galeno ad Glauc. pridem observatum ab eruditis iiominibus ; etsi non satis liquet 
quae pars illa sit. Nos interim solium reddidimus. 

"H o\ £auTf|V EaspaYt-jaTo.) Ilic illustrissimum Aunalium conditorem inse- 
ctaturCasaubonus, quodsalutarisillius signi virtute Cliristianam mulierem e tauto 
castitatis periculo Uberatam ab Epiphanio diciputet. Quod Epiphanium voluisse 
negat. Sed nec ullam in signo crucis ad efficienda miracula propriam inesse 
virtutem, neque vero aliter quam ut piam ceremouiam adhibitam iu ecclesia ve- 
teri, quae orationi adiuncta animos fidelium ad Christi crucem eveheret. Tum 
ita subiicit: Q.uis negare audehit aliud hoc esse quam guod scrihit Baronius, 
dicere Epiphanium signi crucis virtute illam mulierculam fuisse periculo ereptam? 
Haec ille. Sed quam iniqua sit, ut in plerisque aliis, Casauboni illa castigatio, 
quamque oscitanter hanc Epiphanii historiam legerit, ex eo satis apparet quod 
Num. VIII. scripsitEpiphanius : toc, ouv xaTta/^uaav oi yotjTc?. 8ta yap t% a^oaytSo? 
Toti Xptarou xal TutaTEw? E[Eor,6r|97i fj yuvrj. Mox touto TptTov TwMwarJnw xaTJjyrJaEwi; 
Epyov lytvETO, oTt oux 'ta-/_ua£v , EvOa ovoijia XptaTou xa^t acppayl; aTaupou, 9ao[j.axE'!a; 
8ijva[jLt?. Quid aliud Epiphanius narrat quam crucis praecipue signum et invoca- 
tionem nomiuis Christi mulieri praesidium attulisse ? Infinita sunt antiquorum 
PP. testimonia, quibus illud quod Casaubouus negat efficitur: veterem ecclesiam 
vim quandam salutari crucis siguo tribuisse. Caetera ut omittam, unus omni- 
um instar erit Nazianzeni locus ex Orat. iii. cont. lulianum. Ubi perfidum illum 
transfugam narrat summo suo in metu ac discrimine ad crucis confugisse si- 
gnum eoque daemones fugasse : i-\ tov aTaupbv xaTaoEuyEt xa\ to -aXatbv cap- 
[xazov, xa"t TouTw ar|ii.EtouTai xaTa Twv oiiptov, xa\ [jorjObv TTotEfTai tov otwx-^LiEvov 
xal Ta E^? aptxwoEaTEpa, 'ta/uasv fj acpoayic- fjTTwvTat ot oattxovE;, XuovTat oi ^ojSot. 
Nec absimile eo quod de sancta lustina proditum est, quae cum a iuvene quodam 
ad libidinemCypriani magi artibus pelliceretur, immissum sibi daemonem eodem 
crucis signo repulit; quod ex Eudociae Augustae Orat. de S. Cypriano refert 
Photius N. CCCCLXXXiv: tou? T£ PtaioTaTou? xa\ yaXETiwTaTou? twv Sat[j.6vo)V 
rJ^^hoii iTz\ Trjv TcapOEvov , xa^t 7]a-/u[j.[X£'vou; xaV VEVtxrj[j.E'vou; tou a-aupou tw tuttio e^ 
«uTwv lx£tvwv ava[jia6wv. Igitur tou aTaupou tw tu'-w perinde ut altera illa, lustina, 
daemonem fugavit. Neque crucis duntaxat expressa figura, sed etiam B. Mariae 
virgiuis invocatione, ut NazianzenusOrat.xviii. scriptum reliquit: Ka\ Tf,v T.ao^i- 
vov Mapiav txETEuouaa (jor,05)aat -apOE'vw xtvotvEuouar, : Et virginem Mariam ro- 
gans, ut periclitanti virgini opem ferret. Quae tanti Patris autoritas hodiernae 
sectae imperitiam impietatemque condemnat. 

N. IX. TTkoXTjcpOEl? Se teXeutSv.) Antca legebatur uT^oXst^OEi?. Vertit enim 
Corn. relictusque velut moriturus. Nos ex Regio codice u7ToXr]-^0Et? restituimus. 
Quod et narrationis series postulat. Neque enim moribundum ludaeorum co- 
gnati deseruerant, quos mysticum illud insusurasse dicit. Hic Epiphanium otiosus p. 58. 
quidam nugator uimiae credulitatis accusat, quod falsa ludaei unius autalterius 

D* 



Lll 

iKinationo inductus cxistimaverit, morituris omnibus mystcrium illud in aurem 
imniurmurari. Scribit enim i'o T:ap' auTojv aa [jiuoTr,p'.(i)ow; ■^i'/'j[j.c^ov. Verura 
ut haec mera fabula sit, nuUam omnino sanctissimus Pater culpam hac in re sus- 
tiuct; qui quod a fide dignis hominibus acceperat, simpliciter, uti narratum sibi 
crat, nullo suo interposito iudicio retulit. Quid est autem cur de Christo pleros- 
i|ue id sibi ludaeorum persuasisse nou putemus? Neque enim mentitum fuisse 
iosephum comitem vel Calvinianus iste nisi inipudenter lin.xerit. 

N. XI. O'ji(o; i-r.iXiiy 7:po[JaXA'J(jL£vo;.] Variis niodis explicari verba ista pos- 
sunt: sive eo sensu quem reddidimus, sive quem Cornarius expressit: Sic enim 
se/acere praetendehat. 

Ka\ '.\^avtrwv T(t)V ;:ap' auTot;.] ludaei '\\T\ vocant synagogae ministrum vel 
aedituum. Vide Eliam in Thisbi. 

lvoijiT,Ta Y*? ajTov v.'xzi'j-.y^r5i.'\ Comitum dignitas nudus sine magistratu ac 
functione plerumque titulus fuit; ut ex Theodosiano Codice constat. Ilanc Con- 
stantinus plerisque, ut refert Eusebius, conccssit. Eadem per houorarios codi- 
cillos a principe conferebatur. Qua de re ad Themistii Orat. iv. pluribus dispu- 
tavinuis. l:'bi eiusmodi codicilli SsXto'. ^^uprJXaTO'. appellantur aThemistio. In quo 
ridicula est anonymi coniectoris, qui de Suburbicariis nuper scripsit, oscitantia 
cum pari impudentia coniuucta. ScripseratThemistius Oratione illa iv. pag. edit. 
nostrae 117., se, cum posset omnibus illis ex imperatoris liberalitate commodis 
ac voluptatibus delitiisque perfrui, OTtoaa Tat; osXTOt; azoXouOct Tal; a^uprjXaTOi; 
hoc est, qu(te fahu/ua illas cousequu/itur iiialleu cluctilcs, communibus illis fructibus 
fuisse coutentum quos cives caeteri publicis tesseris atque imperatoris largitione 
cousequerentur. IIoc in loco orJXTou; CTcpjpr,XaTou; coniector nihil aliud quam tes- 
seras esse coutendit. Verum quid esse potest absurdius quam ex tesseris illis fru- 
mentariis credere p.axpbv illum xaTaXoyov t% Tpucpri; xa\ ttj; Eu^iaOeta? redundare 
posse? Praesertim cum, uti dixi, tesserarum illa commoda, quae cum caeteris 
commuuia caperet illis opponat, quae Taf; SsXtoi; axoXouOa Tat; acpuprjXatot?. 
Age vero, cum Orat. vi. pag. 16G. negat i^:^ exetvr) t^ oeXt^jj, qua roXiap/Jav, hoc 
est Urbis praefecturam obtiuuerat, gloriari sese, sed de alia potius, r,v oux ir.oi- 
r^rsm eXEcpavToupYo^ ouoe /puao/^joi, hoc est imperatoris lilio, quem parens fidei 
suae commiserat, estne ut frumentariam tesseram coniector hic somuiet? Ut ad 
losephum redeam, confer cum hoc loco quae Eusebius ii. et iii. de Vita Constan- 
tini refert, quanto hic constituendarum ubique ecclesiarum studio flagraverit, ut- 
que easdem publicis sumptibus exaedificari voluerit. 

N. XII. Kaxou[itov ok touto.] Forte Kouxoufxtov. Ilabes hic aquae beuedictioue 
coiisecratae usum insignem atque fructum. Cui, cum haec scriberem, affiue 
quiddam ac geminum occurrit apud Photium n. xovi, ex (jeorgio Alexandrino iu 
Actis S.Chrysostomi. Ubi infer caetera Eucliae cuiusdam filium refert a B.Chry- 
sostomo aquae, cui signum crucis impresserat, aspersione desperatissimo ab 
morbo liberatum. 

N. XIV. Ou T) Ytuat; ^v tou [lavva.] Qui tam absurda iuterpretatione fucum 
huic loco faciebant haeretici, ad ea respiciebant quae Exod. xvi. et Num. xr. de 
manna leguntur; cuius gustus fuisse dicitur ('>; ^y*'-?'? ^'' £Xat(o. Sed nec minus ri- 
dicule nostri temporis haeretici quidam vocem axpioa; depravare conati sunt. 

N. XV. XptovTai o£ xa"t aXXat; TtT'!.] De libro qui riEptoSot rTsTpou inscriptus 
erat meminit Athan. iu Syn. et inter apocrypha cum aliis recenset. Veluti sunt 
Ilcotooot IIsTpou, ITeptooot 'Id^avvou, ITsp^ioooi 0w[jLa, EuaYY^Xtov xaTa 0u)[jia, At- 
oa/fj 'ATZojT^XdJv, KXrjijLSvTta etc. 



Lin 

N. xvirr. 'A-o xi NapaTsa;.] Corrupta vox est Na[3aTs'a?. Neque enim iis ia 
locis Nabatea ulla, uisi fallor. Nabathaea quidem, sive Nabataea, Arabiae felicis 
regio est, aut ei certe proxima, hoc est Petraeae pars. Quare nou dul)ito quiu 
Batanea hoc Icco legendum sit. Quae est Syriae regio Palmyrenae vicina et 
Paneadi; Ptolem., Steph. BaTav^a'.- Tjvotxia Xuc-iac, fj xa\ BaTavsa Ivt/.w?. Adde et 
in Og regno fuisse. Iliuc pro eo quod Hebraei Graecique Og regem Basan ap- 
pellant, Chaldaeus l^iDTa habet, quod ad Bataueae vocabulum accedit, ut ad xir. 
los. Masius observat. In eodem Basanitico tractu fuit et Edrai "'"'^IJ^, Graece 
'ASpaf. Quam Adram Ptolem. putat idem Masius. Quae in Coelesyria a Ptolom. 
numeratur. 

N. xvni. To'j? o£ Trpo-fTjTa? li-fo-ji'. uuvsjcoj;.] lutelligentiae prophetas, uon 
veritatis appellatos ideo crediderim, quod tametsi rerum altissimarum intelli- 
gentia essent sapientiaque praediti, uou tamen meudacio omui caruerint. 

N. XIX. ^HXOsv 'Iwavvrj? £v boo).'] Haec verba, sv ooto ot/.atoTiJvrjC, vel ab 
Epiphanio inserta , vel librariorum vitio intrusa sunt. 

N. XX. HapOsvo? 31 ou zaXcfTat.] Vide omnino quae erudite ad illum Esaiae 
locum disserit Hieron. de voce T^u^l^, in qua calumniari ludaei solent. Sed et 
Basilius ad vii. Esa. eodem argumento adversus ludaeos utitur quo Epiphanius 
Ebionitas redarguit. Quod, nisi parituram virginem propheta significasset, frustra 
tanquam signum illud ipsum regi denunciasset. 

'Qc, y.oii auTo? 'H-jata;.] Hunc Esaiae locum, quem de Christi domini geue- 
ratione ac sacrosanctae Virginis partu intelligit Epiphanius , Patres omnes ad 
spiritalem ecclesiae partum referunt, qftae sine ullo dolore peue momento infini- 
tos Chri.sto filios peperit paritque quotidie. Ita D.Hieron., Theodoretus, Cyrillus, 
Euseb. lib. i. Eccles. Hist. cap. iv. , aliique complures. 

'Qc, y.a\ 'Icpc;j.ia; 7:cp"t auTou.] Neque hic locus ad Christum proprie pertiuet: 
tametsi plerique PP. ad eum sensum traxerint, quos rcprehendit Ilieronymus. 
Cuius quidem interpretationis causam attulit lxxii. lectio: qui ab Hebraeo et 
Vulgata discrepant. Nam Hebraica vox llD^^Di^ inscrutabile, sive desperabile si- 
gnificat. At illi 12313K, hoc est homo legerunt. 

N. XXI. Ka\ TO) [jouXopLSVw Ta; ■/^etpa;.] Leg. T(o [0.7) pouXo[xs'vf'). 

N. XXIV. HaXtv OE auTo;.] Hanc loannis historiam , quam a Polycarpo ac- 
ceperat, refert Iren. lib. iii. cap. rii., et Euseb. lib. iii. Hist. caj). xx. Sed Ceriii- 
thum , non Ebionem , haereticum illum fuisse consentiunt omnes. Quare [vn^[io- 
vtxbv est Qtfi.l[j.a Epiphauii nostri. 

'0 ok 'OXcotpto?.] Ergo olearius appellatus est vestimentorum custos, tiJ.aTto- 
cpuXa?. An idem et oleum praebebat et vestimeuta servabat? Au aT^oXtptov le- p. 60. 
gendum? Nam et aTroouTrJpiov Latine s/)o/<«/-(((»i. InVeteriLex: Spoliaria exte- 
riores balneorum vellulae. 

N. XXV. Bapvapav oe [j.cTay.Xr,0^vTa.] Barnabas prophetae vel prophetiae filiimi 
sonare videtur. Sed a Syriaca voce J4^2 deducitur quae est consolari. Itaque 
Syrus Paraphr. NK'^111 5^*13 reddidit. 

IlavTt Oc't(i) orjXfjv sTTt.] Cittim, vel Cetim, nomiue Cyprios propemodum 
omnes intelligunt. Sed et Macedones eadem voce comprehendi putant. Saue qui- 
dem Citium oppidum Macedoniae fuit , apud Liv. 1. 42. Quin et Cilicia. Quod ve- 
rius nonnulli suspicantur. Postremo Romam atque Italiam eodem illo vocabulo 
complectuntur. Mihi probabile videtur Cetim, aut Citiaeos proprie Cilicas esse, 
et ab iis propagatos Cyprios. Nam Cetis et Citia Ciliciae regiones duae sunt apud 
Ptol. Quod autem per Cyprum aut Ciliciam Graeci Romanique in Syriam ac Pa- 



LIV 

laostinani tnulercnt, idpo cle terra Cetim er/ressiiin dici in I. Macc. Aloxaiidrum, 
quod Cilicia, utii et l)arium vicit, iii Syriam excrcitum duxissot. Ad haec cum 
Citiaei illi proprie dicti ac vicini occidentaiium essent omnium Syris notissimi, 
fieri potest ut hoc ipsum Cittiaeorum nomen plerisque aliis Graeciae populis ac- 
commodaverint. Quemadmodum Indorum a])peliatio a maioribus uostris ad re- 
motos omnes ab orbe nostro populos est translata. 

T{ ETayuvaiE a75|J.3fjov.] Exod. ii. comm. 1)S: Ti oxt E-ayuvaT£ tou KapaYSvsiOai 
T7Ju;&ov; Apud Kpiphanium voculae istae e::' auTov comniodum nulluni sensum 
reddunl nisi e; auTbv e-^aiav sulistituas. 

N. XXVI. KaOaTiip /aXivb; etc.] Leviter depravatus hic locus cst. Fortasse 
leg. est (opiaOr,. 

N. XXVII. "OjTEp E<pr) f) SEJi^wpa.] Mirifica est loci istius interpretatio , quam 
Epiphanius affert, quae ex lxxii. lectioue petitur. NamHebraei et Latiui codices 
Spoiixiifi saiiguinum tu luihi es, ob circumcisionem, habeut. lxx. vero longe alia 
reddiderunt. 

"Ot! OcXrjaouatv tl EysvovTo.] Neque hic cum llebraeo lxx. consentiunt. Vul- 
gata nostra: Kt restimentum mi.stum santjuinc erit iii combustionem , et cibus iynis. 
Pro quo Graeci "/.a\ OcXrJTouatv sivat Tiupiy.auiTot. 

N. xxviir. "EnstTa 'tva osi^t) , w? oux ^v 6(jLoou0tov.] Apollinaris carnem Christi 
ab aeterno fuisse, uec ox virgine natam asseruit Gregor. Nazianz. Orat. xlvi: 
AtajjcpaiouTat yap [Ji^ STitxTrjTOV eTvat ttjv aapxa xaT' o?y.ovo[i.'av utto tou [xovoysvou? 
utou Tipo^XrjCrOctaav ztzi ij.STaTTaysiwast t^; cputjid); r)[j.(]ijv, aXX' e^ otp/^ £V to) uuo 
Trjv aap/.toOT) r/.stVTjv yuTtv sivat etc. 

AapE aot T<j[j.ov /ipTou.] Vox yapTou abest a vulgata Lxx. interpretum edi- 
tione; sed in aliis olim, ut apparet, lecta. Basilius autem t6[j.ov zatvou [XEyaXou. 

N. XXXI. Tb a/.aTcpya-JTov yap yoX|j.rj.] Miruni unde hanc Ilebraicae vocis uo- 
tiouem acceperit. 0513* magistris est ^73:1,3 Kpl miniSt b^ 12 '^■'^^TO ?]1^, 
ut ait Kimchius. Item vas uoudum perfectuui. Unde et per trauslatiouem QlSn 
!r>'/0!Dn "j^SlS p"in- Homo sapientiae inanis uc futinis. Radix ipsa glomerare 
et in massam redigere siguificat. Quo sensu 0^13« pro massa incondita, uude 
latiua vox t/lomus. Sed pro y/jyopM atque alicae similaeve grano nunquam legi. 

Tw os 'Ilaata r.fo iT^Ta/.oatfov.] Quam chronologiam adhibuerit Epiphauius, 

p. 61. cquidem uescio. Eusebius vero ab auuo Achaz ix. , iii quem vaticiuium illud 

couiicit Noster, ad natalem Christi annos colligit ioccxlviii. Nam uonus Achaz 

adscribitur auno cidccl. xviii. Natalis Christi cia cio xv. lutervallum anni 

lOCCXLVIII. 

"Iva oEi^r) Tr)v Maptav.] Ilebraei quidam , utputa Abeu Ezra et David Kim. in 
huuclocum, prophetissam illani Esaiae uxoreui iuterpretantur, quae quod pro- 
phetam viruni habuerit, prophctissa uuncupetur. Ilieron. partini per prophetissam 
Spiritum sauctum, partim B. Virgiuem intelligit, quod et Basilius aliique se- 
quuutur. 

Tto yatp £vaTU) £T£t.] Multa hoc loco adversus et rationera temporam et Scri- 
pturam commissa suut, sive librariorum vitio, sive autore ipso aliud agente. 
Isaiae vaticinium illud anno ix. Achaz editum fuisse putat. Euudeui porro aunos 
regnasse xiv, ac tum Ezechiam, cum Isaias vaticinatus est, anuos xi habuisse. 
Quod si verum est, bimulum fuisse oportet Ezechiam, cum pater ipsius reguum 
coepit. Atc[ui ut is xiv duntaxat anuos reguaverit, uon plus xvi auuis habuit 
Ezechias, quem tameu xx auuos natum, cum regnare coepit, fuisse paulo post 
scribit. Revera autem xxv habuit: iv. Reg. xviii, et 11. Par. xxix. Quare po- 



LV 

stremuiu illud manifeste cum Scriptura pugnat. Ut et illud quod asserit Achaz 
annos reguasse xiv, cui xvi Scriptura tribuit iv. Reg. cap. xvi, 2. Neque vero 
miuus caetera falsa sunt. Hoc enim oraculum, quod Isaiae vii. legitur: Ecce 
virgo concipici etc., sub iUud tempus prouunciatum est quo Rasin rex Syriae et 
Phacee lilius Romeliae rex Israel adversus Achaz exercitum duxerunt. lam vero 
Achaz auno Phacee xvii. regnare coepit, iv. Reg. xvi, 2. Igitur mortuus est 
Phacee anno Achaz iv., qui loatham xx. cap. xv. dicitur, hoc est ab exordio regni 
loathan; qui annis xvi regnavit, eod. cap. comm. 33. Paulo vero post vaticinium 
illud Teglathphaiasar Assyriorum rex , cuius opem Achaz imploraverat, vastata 
Syria Rasin iuterfecit, cap. xvi. Diu itaque ante ix. Achaz illud ab Isaia prae- 
dictum est, atque, uti credibile est, sub iUius exordium aut saltem uno alterove 
post anno. 

~Hv OE aaPJBaTov oc'jT3p6-pojtov.] Vetus illa quaestio est, quid sit c;ap|3aTov 
OEUTcpoTTpnjTov : de qua sanctorum PP. variae sunt ac discrepantes sententiae, sed 
imprimis Isidori Pelusiotae epist. cx. lib. iii., Chrysostomi homil. xxxix. in Matth. 
et Epiphanii cmu hoc loco , tum haeresi li., num. xxxi. Quorum quidem opinio- 
nes utcumque cum rei veritate consentaneae sunt, ab recentioribus quibusdam 
parum fideliter expressae sunt. Nam ut ab Isidoro exordiar, in Annalibus Ec- 
clesiast. anno Christi xxxii. , uum. ii. , Isidori haec refertur approbaturque seu- 
teutia: ]^a3[jaT0V osuTsponpwTOV illum fuisse diem quae post primam Azymorum 
mox sequitur; sicque dictum sabhatum secundo-primum , seu sahbatum ex sahhato; 
adhuc insuper, quod eadem dies incidisset in sahbatum hehdomadarium, duorum 
festorum coniunctione dictum esse sabhatum sahbatorum. Subiicit deinde , eaudem 
esse et Epiphanii seutentiam, imo et Suidae, dum aitfuisse eam diem secundam 
Paschatis, quam tamen nominat primam Azymorum. Sed in iis verbis duo sunt ex 
Isidoro contra Isidori mentem et oratiouem allata. Alterum, sabbatum secundo- 
primum diem illaiii appellari quae post primam Azymoruiu mox sequitur. Isidorus 
euim perspicue primam ipsam Azymorum diem sabbatum ait esse osuTcpo-pwTov ; 
quod sabbatum ideo vocatur, quia ludaei festa omuia sabbati uoniiue complecti 
solent. AsuTspoTTpwTov vero propterea dicitur, quod secuuda sit a Paschate et 
Azyniorum prima. Isidoriverbasunt: A£UTSp6;:pwTov £\'p7jTai, e;t£i8ti 8£UT£po [xsv r,v 
Tou Hajya, TTpwTov Sk twv 'A^u[xwv saJtEpa; yap Ouovt£? to Haaj^^a ttj I^% ttjv twv 
'A^u,u.ojv E-avrjyupt^ov EoptTjV, \i xa"t 5£UTEp6zp«ji)TOV EzaXouv ota Tb, J)? ECirjV, SsuTEpav 
[J.EV £Tvat Tou Haa/a, ;TpwTr,v Oc Ttov 'A^ufAwv. Manifeste primam ipsam Azyiuorum 
diem o£UT£p6;cpajTov uomiuat, eamvidelicet sub cuius priorem vesperam imiuola- 
tum est Pascha, uon ab illa secuudam ac proximam. Isidori verba suo more 
Suidas exscripsit. Alterum quod ab Isidori seuteutia abhorrere dixi illud est, 
quod iu eandem diem sabbatam legitimum et hebdomadarium iucidisset, ob id 
sabbatum sabbatorum appellatum fuisse. Sed eiusmodi uihil ab Isidoro dicitur. 
Hoc unum , ut rationem redderet cur sabbatum prima illa dies Azymorum uuu- 
cupetur, subiuuxit, sabbatum a ludaeis festum omuem diem vocari, iudeque 
loquendi genus illud mauasse, CTa[j,3aTa aalJfiaTwv, quouiam accidebat interdum, 
ut alicuius festi principium aut fiuis in hebdomadarium sabbatum iucideret; 
quemadmodum apud Christiauos uatalis Christi, hoc est Epiphania, iu domiui- 
cum incurrit: Outw xa^ rrap' auTol; fj y.al rj ;:avrJyupt;Toj aaPJjaTnj auv£;:t;:T£, aa[j[iaTa 
CTa[i[iaTajv ExaAEitTo. Corrigeudum £t y.a"! r) ;:av. Quare uon eo anno, quem Lucas 
commemorat, concursum iUum iucidisse scribit Isidorus, sed alias potuisse, cum 
sabbata sabbatorum vocareutur. Isidorilocus necessario adscribendus est: Et Zz 
CTa[JpaTa) £tpr,Tat, [atj Oautxaa/);. Za,3,jaTov Y«p ;:aaav iopTrjv xaXouat, y.a^t 8t« tout' 



LVI 

£7f.r,Tai aafiPata aap[5aT(.)V, ir.zMr^ eoO' ot: tJ tj «077) tt^; 7:avr|Y'Jp3(.)i; , :^ to teXo; auv- 
ir.i~-:z T(o TTJ; sPooixioo; aap^iaTo). Ncc niiuu.s halluciuatu.s est Scal., qui 1. 111 Isag. 
Can. Isidoruni relVit saljl^atum o£UT£po-f,(oTov opiuari tertiam esso Azymorum 
dicm. Nam diserte primam Azymorum deliuit Isidorus, secuudam vero offereudo 
novarum frugum manipulo constituit, quam tertiam a Paschate vocat, uti pri- 
mam Azymorum, quam et fisuTEpozpojTov nominat, secundam. Si quidem Pascha- 
tis primam dieni totum ipsam Parasceuen appcUat, cuius advesperam agnus im- 
molahatur. Proxima est Chrysostomi sententia. llic homil. xxxix. iu Matth., T'! 
oseaT!, inquit, OcUTcO^v-pdjTov; oTav SirX^ t) apY''a f, za^ tou aa[3|3aTou tou y.uoiou 
■/.'X'. iTspa; cOpT^; 0[aoc/0[j.s'vr|;. Xip^JaTov yap ixaaTrjv apytav zaXouat. Maldonatus ad 
^Matth. XII. Chrysostonium existiinasso scribit sabbatum secundo-primum esse, 
quod proxime sequeretur festum aliquod, quod in feriam vi. incidisset. Verum 
e contrario sabbatum iilud esse censet Chrysostomus quod festum aliud ante- 
cedit, id quod Graeca illa demonstrant, xa\ eTspa? iopT% otao£yo(j.£vr,;. Quan- 
p. 63. quam Thcoph. ad Luc. cap. vi. Chrysostomi sententiam eodem quo Maldonatus 
modo intcUexissc videtur, si, uti solet, Chrysostomum secutus est. Tertius est 
Epiphanius noster; quem eodeai loco Maldonatus asserit sabbatum 0EUT£p6yrpt.)T0V 
statuLsse viu. diem Azyniorum. Sed hoc quidem loco longe aliud docet Epi- 
phanius. Etenim sabbatum illud, quod ab Azyinorum prima die proximum est, 
o£UT£p<;7Tpo)Tov sabbatuiu dici putat. At haeresi li. Num. xxxi. aliter statuit, 
tametsi perobscure loquitur. Ibi enim cum duplex sabbati genus esse dixisset, 
alterum hcbdomadarium et antiquum, quod jtpojTov vocat, alterum legitimum 
sive festivum, quod o£UT£pov putat, cuiusmodi Azymorum dies fuit, paulo post 
addit o£UT£pov illud in septem revolutum appellari tjgwtov. Ubi nescias utrum 
Azymoruni vii. diem sabbatum oEUTEp^^TtpojTov esse definiat, an festum ipsum 
Pentecostes, quod et Maldonatus caeteris omnibus praefcrt; de quo suo loco di- 
cemus. lam vero nuUus proprie Azymorum dies viii. fuit, cum celebris ipsa intra 
septenos dies steterit, ut ex Levit. xxiii., et Exod. xii. constat. Nisi forte, uti 
Paschatis octo dies interdum numerari soleut, eo quod Parasceue ipsa, cuius 
.sub vesperam agnus immolatur, primus Paschatis dies habetur, quod ex Isidoro 
supra monuinius, sic etiani Azymorum prima dies eadem illa Parasceue censea- 
tur. Qua ratiune loseph. lib. 11. Orig. cap. v. Azymorum festum diebus viii. ce- 
lebrari dixit. lllud Maldonati satis mirari uon possum, quod de eadem quaestione 
ex sua opiniouo illo iu loco disserit. Refellit onim Epiphanii aliorumque senten- 
tiam, (^ui sahbatum secundo-primum Jiem alixiuem Azi/morum interpretantur. Nec 
enim die xv. aut xx. Martii spicae maiurae esse potuerunt. Quod enim quidam 
adnotaverunt, in Palaestina eo tempore propter vehementem calorem segeles so- 
litas maturescere, fictum esse arbitror. Nam festum primitivorum celebratur 
quinquayesimo diepost Pascha, celebratnr autem simul atque primafalx in messem 
mittebatur. Non eryo puterant infesto A:ymorum, id est quinquayinta ante diebus, 
segetes essc maturue. Haec ille. Negat itaquo ipsis Azymorum diebus maturas 
fuisse segetes, cum quinquagesimo primum postea die falcem immiseriut. Quae 
quidom non falso tantum dicta, sed et Scripturae manifeste contraria sunt. Quis 
nescit secunda Azymorum die novarum frugum maiiipulum oblatum fuisse? 
quemadmodura Levit. xxiii, 2. praecipitur, riSmn r"in'/3'/2, hoc est sequentl 
post sabbatum (sive festum, id est Azymorum primam) die, tt) E7:aupiov tt); Tipw- 
TT,;, ut rectc i,xx. reddiderunt. Ab hoc vero die, hoc est a 11. Azymorum, vii. he- 
bdomadas numerabant; quibus evolutis quinquagesimo demum die non spicas 
aut mauipulos, sed primitivos panes ofTerebaut, euuique ni^>, boc est clau- 



LVII 

sulam, appellabant, sive postremam celebritatis diem. lu quo losephus errat qui 
lib. m. 'Ap/.. cap. x. ita scribit: -fi ncVTr,/.&7Trj , t,v 'Eljpatoi 'AijapOx /.aXouat, aTj- 
[Aaivct OETouTo r£VTrj/.oaxr|V. Assartha, hoc est Sn*l!22?, ::£VTr,/.oaTr]v interpretatur, 
haud recte. De segetum maturitate, quod obiicitur, refellit Isidorus hisverbis: 
'Ev Exsivoi yap tw xaipw [j.(ivto /.aprj[japoi3atv ol aaTayusi;, xa^ xsxXivTai u;:b tou xap- P- 6t. 
7C0U xa\ T^; ::pb(; a[ArjTOV wpa;, oiov£\ Trjv 5p£-avr,v e^' lauToli; xaXouvT£;. Quan- 
quam non desuut qui de hordei messe duutaxat illud accipiant. Utcunque sit, 
zfi o£UTs'pa Twv 'Aru;j.ojv TJOI", hoc est manipulus, oblatus est. In quo corrigen- 
dus est Isidorus , qui t?) TpiTr; twv 'A!^u'|a(ov, hoc est tertia , manipulum oblatum 
fuisse narrat. Scripsit enim, aut scribere certe debuit, tt) TptTr] tou Ilaaya, hoc 
est tertio a Paschate die, quod xiv. die celebrabatur. Hae sunt praecipuae vete- 
rum PP. de sabbato 3£UT£po7TpwTw sententiae. Ex quibus verisimillima est Epi- 
phanii prior illa, quam hoc loco tradit: sabbatum illud quod post primani Azy- 
morum incidit OcUTcpfJrpwTov, dici. Yera autem procul dubio illa est, quae in vi. 
de Eniend. Temp. et in Isag. Can. explicatur: OcUT£p6;TpiijTov CTa[5(JaTov primuiu 
esse sabbatum, quod a::b t^; o£UT£'pa; twv 'x\^u';j.f'jv. Nam secunda die Azymorum 
novarum frugum manipuluin ofterebant. A quo die deinceps vii hebdomadas 
computare iussi sunt, quarum sabbata a7:b Tr)? osuTspa; ToJv 'A^utxwv, id est ab 
Omer cognominata sunt. Veluti primum sabbatum, quod proxime Tr,v osuTspav 
Twv 'A^u|j.wv sequitur, vocatur &£UT£p(j-ptoTov: secundum 0£UT£poo£UTcpov: tertium 
8£UT£p(5Tpaov, atque ita deinceps. Quod uberius explicatum habes in Isag. Canon. 
pag. 281. Hac enim interpretatione melior aflferri nulla potest. 

Tb 0£ 3ta -ac, uTzorur.-o^ooLi tt^; xaTa a^XrjvrjV.] ludaeorum festa sabbata et ab 
iis et ab ethuicis appellata neniini dubium est. De iis luculentus est apud Clem. 
Alex. locus Strom. vi, ex Petri concione quadam: Mr,o£ xaTa tou; 'louoaiou? 
a£[j£a6£. Ka\ yap exitvot [j.(jvo'. o?(i[j.£vo[ Tbv O^bv ytvwaxEtv oux EJTiaTavTat, XaTp£uovT£5 
ayffkoic, xa\ apy ayY^^Xot; , [Arjv''t xa\ acXrJvr)- xa\ eav [xr) aEXrfvr) cpav^ , aap[3aT0V oux 
ayouai xb X£y(5[i£vov TipwTov, ouT£ V£0[;.r)Vtav ayouatv, ouT£ a^u[Aa, ouT£ iopTrjv, out£ 
[j.£YaXr)v T)[j.£'pav. Quaerit Casaubonus Exercit. xiv. n. iv. quid sit sabbatum pri- 
mum idque obscurum videri sibi fatetur. In quo Scaligeri interpretatiouem ta- 
cite refellit, qui lib. ui. Isag. Canou. pag. 223. sublatis his vocibus, fo X£y(3[jicvov 
TTpwTov, sabbatum hoc loco pro v£0[xr,v'!a, evt) xa\ v£'a, adeoque festis omnibus 
usurpari scripserat. Quod est absurdum. Nani sabbatum illud to X£y6[j.£vov 7:p(jj- 
Tov aliud esse debet ab ordinariis sabbatis ac neomeniis. Equidem sabbatum 
illud primum esse suspicor, neomeniam Tisri, quae maiori quam caeterae omnes 
neomeniae cultu ac religione celebrabatur. Erant quidem neomeniae mensium 
omnes solennes ac festae, sed eatenus, ut in iis praecipua quaedam sacra ac 
ceremonias obirent, non ut ab opere feriati esseut. Sola Tisri neomenia, quod 
et festum tubarum clangorisque vocatum est, ^("l^nnn, ab servili opere uoini- 
natim excipitur Levit. xxiii, 24.: Mense septimo, prima die mensis, erit vobis 
sahhatum, memoriale clangentihus tuhis, et vucahitur sauctum. Omne opus servile 
non facietis in eo , et offeretis holocaustuin dumino. Quare eadem fuit illius diei 
ratio quae primae ac secundae Azymorum, Pentecostes, Scenopegiae, quibus 
quidem nullum opus servile fleri licebat, tametsi quae ad victum necessaria fo- 
rent praeparare fas fuit. Quod de Azymorum festo diserte caulum est Exod. xii, p. 65. 
16: Dies prima erit sancta atque soleunis, et dies septima eudcm /estivitute re- 
nerahilis. Niliil operis fucieiis in eis, exceptis iis quae ad vcscendum pertine/it. 
Sabbatis vero ne ea quidem parare fas erat quae ad victum pertinerent, ut ex 
cap. XXI. Exodi comm. 29, et xxxv, 3. colligitur. Vide Tract. 3112 Qli rn^^ilD, 



Lvni 

iu I. Par. Tad. Rambam. Mirum est ifritur quod Tcrtull. lib. con. ludaeos cap. iv. 
praeceptum do ob.servaudo sabbato, (]Uod Exod. xx. et Deuter. v. sciscitur, ita 
concipit: Mementu diem salihaturum mnctijicari etim. Onine optis scrvile non/a- 
vietis in eo, praetercjtiam quod ad animam pertinet. Sed primum illud de primae 
diei Azymorum observatione cum altero de sabbato imprudens permiscuit. 

"Kti ok TT)v (jiiav v7)cjTc{av.] leiunia in llcbraeorum calendario notantur xxvi. 
Sed ueque festa ueque ab opere vacua ac .sabbata fucruut, practer x. Tisri, quo 
die festum D^"11Dp, sive expiationis, cum jejunio celebratuni est, Levit. xvi,31. 
Atque liaec cst [j.cyaAr, vr,aT2ia, quani inter sabbata relVrt Epijjlianius. Tuni enim 
opcris nihil facicbant , com. 2'.). Dc minore ieiunio nonduni ccrtam rationeni ex- 
pediro potui. In kalendario llcbracorum, quod Sigonius ac Torniellus edideruut, 
die Adar xiv. ieiunium Esther cum Mardochaei festo, quod erat Phurim, hoc est 
Sortium minus, iucidit. Quod proinde ieiunium minus existimari possit. Verum 
summovendum hoc ieiunium in xm. Adar, ut a Munstero et Geuebrardo factum 
est, quod et scripturae autoritate constat. ^Jam Esther cap. ix, 22, xiv. et xv. 
mensis Adar inter ludaeorum festa sanciuntur, uti sint dies illi epularum ac lae- 
titiae. Non ij^itur xiv. die ieiunabant. Quare de minore illo ieiuuio, quod uua et 
festum sive sabbatum sit, amplius quaerendum videtur. 

"Htoi £v 3cUT£pa CTa[i[iiT(ov.] Tres duntaxat hebdomadis ferias commemoravit, 
II., III. et IV. Sed una etiam caeteras ajvsy.oo/ tzw; complexus est. Nequo enim 
est uUa ratio cur a caeteris eae solennitates arceantur. Nam certorum dierum 
super.stitio illa quam ludaei observant, ct iu lad Ramban exposuit, nihil ad hunc 
locum facit. De qua alias disseremus. 

N. XXX. 'Otzote /.at oc EtowXoXaTpai.] Ilieron. ad cap. llieron. x: Multarum, 
inquit, ex quudam parte (jentium, et maxime quue Judaeae Paluestinaeque con- 
Jines sunt, usque hodie pojnili circumciduntur, et praecipue Aeyyptii et Idumaei, 
Ammonitae et Moubitae, et omnis regio Sarrucenorum. De Aegyptiis id testatur 
Herodotus. Meminit et Origen. i. contra Cels. 

TpuyovaG os «prifAt zal Spa/.atva;.] Plin. lib. ix. cap. xlviii: Aeque pestiferum 
animal uraneus, spinae in dorso aculeo noxius. Sed nullum usquam execrabilius 
quam radius sujier caudam eminens tryyonis, quam nostri Pastinacam uppellant, 
quincunciati ■magnitudine. Aeliauus 1. ii. de Auim. cap. l. venenatos pisces com- 
niemorat, gobium, draconem, hiruudinem, quoruni tamen virus minime lethale 
sit. At pastinacae praesentissimum esse docet. De muraeuis Pliu. lib. xxxii, 
cap. IV : Muruenue morsus ipsarum cupitis cinere sununtur. 

P. 66. AD HAERESIM XXXI., QUAE EST VALENTINIANORUM. 

De Valeutinianorum uugis praeter Irenaeum aliosque veteres ex receutiorilms 
diligentissime disputavit Pamelius ad Tcrtull. 

N. II. "iv-pajav yap ajTov Ttvc?.] Phreboniton nomum aut j)raefecturam neque 
apud Ptolomaeum neque apud diligeutem earum rerum Ortelium reperio, sed, 
qui vocabulo proximus , Pharbaetiten , haud procul mari. 

'Afjfitou, Aupaav.] Barbara haec suut Aeonum nomiua, haud scio an ex 
Aegyptiorum liugua profecta, an temere atque ad terrorem conficta. Duplex 
horum series est. lu priorr^ paria ac au^uyta; copulasse videtur, iu posteriore 
sine ulla copuia siugillatiin percensuisse. Cumque nonnuUa sit utrobique cer- 
torum nominum diflerentia, posteriorem ideo veriorem- arbitror quod xxx dun- 
taxat vocabula, quot videlicet Aeoues suut, coutineat, altera xxxin. 



LIX 

B'j6o; Ztyrj.] Legendum omnino Bu9b; /.ai -177;, ut in caeteris paribu.s. Ac 
cum tota illa .series apud Irenaeum et Tertulliauum legatur, quid apud singulos 
diversum sit suo loco docebitur. 

N. ui. 0'jTto yxp ipaat xai 01 Tzzfi tov 'Haiooov.] Cum vocabula ipsa, tum ordo 
illorum ac series plurimum ab Hesiodeo illo catalogo discrepant. Sed in nugis 
[jLf/.poXoys"iv putidum est. 

N. IV. Ta 6s 7:apa ©povi[j.o;;.] Obscura et intricata Valentiui haec est oratio. 
Priora quidem illa iuscriptionis formulam praeferunt. Caeterum hoc ipsum frag- 
meutum neque a Valentino scriptum, neque purum ac putum illius dogma com- 
plectitur, sed ab eius discipulis interpolatum, ut ex Tertuil. colligitur. 

Ouxe yap apy^ AuTo-aTt.)p.] Legendum arbitror: ote yap s? ap/TJ?. 

Metoc touto o£ Tj ^iY^iO Quautum in tenebricosis implicatisque fabulis dispici 
potest , hoc ipsum significare videtur : Sigen e By tho Patrem genuisse Veritatis, 
tum vero cum eodem illo quem genuerat copulatam Veritatem edidisse. Quod 
aliter apud Iren. et Tertull. legitur. Nam ex Bytho et Sige ambos illos Aeonas, 
Patrem sive Nun , et Veritatem susceptos asserunt. 

'II a^OapToc a?wv;a.] Leg. aiwv pro aiwvta. Nam et feuiinas AeouesValentinus 
nominabat, Tertull. contra ^alent. cap. ix: Aorissima notu Aeon: viderit soloe- 
cismus, Sophia eiiim nomen est. 

Mr)TptxfjV ::pocVcY/.a[j.c'vr, ripouv.y.iav.] Forte npouvr/.iav pro libidinis illecebris 
sumpsit, ut [xrjTptzTj ano t% [jrJTpa? deductum sit. Origenes in Celsum tom. vi: 
ripouvf/.fjv os Ttva aootav ot a-b OuaXsvTtvou ovo[Aa^ouat xaTa ttjv 7:£7iAavr|[j.£'vr,v eau- 
Twv aootav fj; au[j.(joXov stvat jiiotJAovTat ■/.a't otoSc/.a eTsatv at[xo(>poouaav. Sed unam 
quandam ac singularem llpouvf/.ov a Valentiniauis appellatam uon puto, cum 
npouvty.ou; Aeones omues nuncupaverit, hoc quidem in libro. 

N. VI. "Ht!? tjvwGe Tot; owtjt.] Quid si Atwat pro ao}<j\ legendum sit? Sed 
quae sequuntur perplexa suut admodum et obscura. 

N. IX. 'Ex Tojv Tou aYtou]. Plurimum vel hoc uno nomiue de omui posteritate 
lueritus est Epiphanius, quod eius studio factum est, ut Irenaei fragmenta quae- p- 67, 
dam ex tauto illius operuui naufragio superessent. Nos ea cum Latina veteri 
iuterpretatione , quod olim Billius fecerat, diligeuter coutulimus, et nostras Bil- 
liique coniecturas ad marginem adscripsimus, neque quicquam nisi ex veterum 
manu exaratorum fide in contextu ipso mutavimus. 

N. X. Ou/. £-trr,Tr;act; os -ap' tj^jlwv.] Quod perperam antea AsXcpot; pro luX- 
T0I? legebatur, ex Reg. Cod. autoritate sustulimus. 

N. XI. Ka\ y.aOciOat (o; £v tj.rjTpa.] Expung. y.a't. 

Etvat yap auTwv EzaaTov.] Utrum Aeonuni quemlibet hermaphroditum esse 
voluerit Valentinus , an paria ipsa potius intelligat ex mari feminaque constantia, 
dubitari haud immerito sane potest. Par quidem ipsum a[ip£v60r,Xu hoc loco uo- 
minari docent ea quae subiiciuntur. Cum enim dixisset sTvat y*? auTwv £y.aaTov 
app£v60rjXuv ouTio;, quomodo id fiat ostendit in sequeutibus; quod et Pater cum 
Ennoea, et mare caeteris cum suis comparibus coniuncti siut. Itaque a(3p£v60r,Xuv 
iccirco nominat quia coniuges sunt. Atqui Valentiniani ipsi appsvoOr^^uv BuObv 
Aeonum principem et origiuem in libro suo vocant N.V. Et cum Tetradem po- 
steriorem, Decadem ac Dodecadem uumerant, a;ip£v607jXuv utramque appellant, 
nou quod siuguli Aeoues hermaphroditi esseut, sed quod paria £v Trj 6[j.aot marium 
femiuarumque continereutur. Quocirca nihil ad hunc Ireuaei locum, ut opinor, 
pertinet quod e Tertuil. affertur, libro c.Valeut. cap. xxxiv: AHi contra magis 
et masculum etfeminam dicunt, ne apud solos Lunenses hermaphroditum existimet 



LX 

AiiiiaHum comtuetttator I'\ncstctla. ITacc enim noii cx Valcndiii, scd ciiis disci- 
pulorum senteutia a TertuUiauo commeniorautur. 

Tbv |ji^v A(jyov xa: tfjV Zojr)v.] Coufer haec cum Yalentinianorum narratione 
N. V. Animadvertes, aliter haec ab Irenaeo, Tertull. caeterisquo quam a Valen- 
tinianis exposita. Piget enini nugas istas ineptissimaque deliria scrupulosius 
persequi. 

BcXTiTb; za\ Ios'!a.] Theletum, non Tcletum, scribondum es.se Graeca ipsa 
cum vcteri Irenaei intcrprcte pcrsuadent. Kec audiendus Pamelius, qui Teletus 
mavuit, quasi perfcctum dicas, quod nulla grammaticac ratio patitur. Telestus 
enim non Teletus diceudum fuerat. 

N. XII. 0'i'av cpuatv cT/£ Orp.Eiav TE/.stv.] Asseusus sum R. P. Frontoni Ducaeo, 
qui in Notis ad hunc Irenaei locum hanc quam expressimus sententiam probat. 
Sed uec poeniteuda vulgata altcra lectio. 

N. XIII. Tb -pwTov ■/.i-olXt^t.-ov •jnip/Eiv.] Ita iu edit. Basil. et in Regio. Sed 
ay.aT«Xr,:iTov ex Ireuaei interprete et Tertull. legendum. 

N. XIV. 'E^aywvo; aujxTrr;?;;.] Vetus Iren. interpres y.a\ Mwiwt legisse videtur. 
Forte E^o) Toiv .\?wvwv (ju[j.;:rj^i;. Nam de Aeonibus paulo ante dictum est. 

AiTjvot^E Trjv pjTpav Trj? £v0y|j.rja3(o;.] Enthymesis , nisi fallor, inter Aeonas 
miuime recensetur, sed fetus quispiam est Aeonis, hoc est Sophiae. Quare post 
'KvOujjLrJajw; sublata distinctione et particula •/.ot ante e^oft^jOsiTrji;, ita locus ille 
interpretaudus est: Co(jitatiiini.i affcvti Aeonis, quae a rieromate proscripta fu- 
erat, mutricem operuit. Non enim Sophia ipsa extra Pleroma penitus amandata, 
sed eius fvOujjirjat; et -aOo;. 

N. XV. "Apa; tov aTaup^v.] Leg. azoXouOci [j.ot. Seijuere me, ut est apud Iren. 
Sed nos Graeca ipsa immutare uoluimus. 

N. XVI. "O0£v To 'law ovo[i.a.] Quem Liberuiu patrem et Solem cthnici scri- 
ptores appellarunt. Macrob. lib. i. cap. xvi. 

N. XIX. Tbv ArjjitoupYbv os £t; Tbv uTCSpoupavtov.] Corr. £-oupavtov. 

N. XXX. 'KTTctorj Trj axr,vr] TauTT).] 'ATToXuTptoatv liic rcilemptionein csse credit 
Rillius, de qua Irenaeus cap. xviii. Nos autem aliud esse hoc quidem loco su- 
spicabamur, nempe exordium fabulae. Non enim de a;ioXuTpo')a£t illa haereticorum 
aliorum verba facit Irenaeus. 

N. XXXII. OuT()); £?r)po96pr,a£v.] Corrupta vox, in qua diviuationem experiri 
non vacat. 

N. XXXIV. "Ot: aXuatv Ttva ot axop:;tot.] Aelianus lib.vi. Ilist. Au. cap. xxiii. 

AD IIAERESIM QUAE EST SECUNDIAN., ORDINE XXXIL 

N. i. 'Atco twv oCtw JTpo£tp7)(i.^vcov.] Corr. ::por)pr)[jL£vtr)V. 

N. II. <^aax£t Zl [j.£Ta Tb uaT£'pr,[j.a.] Leg. omnino "^aaxet 0£ to uaT£pr)[j.a [JidTa 
To'j; Tptax. Aitova;. Hauc enim Secundi fuisse sententiam docuit n. i. 

N. III. OuTo; yotp o 'E^Tff ivr);.] Ex Ciement. Alex. iii. Strom. haec descripta 
sunt, tametsi ab autore ipso diver.sa quaedam tradiderit. Clementis verba neces- 
sario hic adtexenda suut: 'K-t-^ivr,; outo;, ou xa't Ta auYypi;j.[j.aTa xo;ji:r£Tat, utbs 
V' Kao-oxpaTOu; xa\ [J.r,Tpb; 'AXi^avopta; Touvo[j.a, Ta [j.£V ~c,oi 7:aTpb; 'AX^^avopcu;, 
i7:b 0£ [JLr,Tpb; K£cpaXXr,v£ij;. "J-^^^rja^ o£ Ta TrivTa ett) inTaxatOc/.a, xa"t O^b; £v 2i[Ar) t^; 
iu9aXXTjVta; T£Tt[xrjTaf EvOa auTfo i£pbv puTwv XtOtov, P(o[j.o\, T£(j.s'vrj , [xoua£tov toxo- 
S6[JLrjTat' T£ xa\ xaOi£'p(oTat, xa^ auv:6vT£c £t; to tipbv oi K£'faXXrjv£; xaTa vou[j.r,vt'av 
Y£V£'OXtov a;:o0^ioatv Ououatv 'E::t9iv£t, a::£'vSoua: T£, £U(o-/ouvTat, xa\ u[j.vot X^YOVTaf 



LXI 

STtaiOcuOT] [jisv raoa tm tzol-oi ttJv te Ey/.uy.Xtov -atoiav, ■/.%<. xa rTXaT<ovoi; etc. Ilaec 
ille. At Epiphauius a patre Cephalleuium fuisse, uon Alexandriuuni docet. 

'Ev SaijLw yap ('>; Os^i;.] Quae et Same dicitur. 

DultjvhiunKjue Sameque et iSeritos urduu suxis. 

N. IV. 'laiowpov o£ ipiiy.oujtv.] De Isidoro memiuit ideui Clemeus Alexaud. 
lib. vr. Strom. 

N. V. 'AvaYzai(05 Z\ TauTa?.] Apud Clem. Alex. haec cum praecedeutibus co- 
pulata ita leguntur: ■.pujiy.bv Sk to T(jJv a-^pooiattov, ou/. avayy.alov oi. Tum subiicit: 
TauTa? 7rap£Gs[j.r;v Ta; cpwvai; £i; IXi-^yw twv ji.T) jJtouvTtov opG(o? BaaiXsiotav^Tiv etc. 
Neque tameu niutare quicquam in Epiphanio nostro volui. Fieri quippe potest ut 
aliquid de suo sciens ac voleus inseruerit. 

<I>aa\ 5k xa\ ouToi.] Tertull. 1. c. Valeut. cap. xxxvii: Accipe alia ingenia 
cicuria Enniana, insignoris apud eos magistri; qui ex pontificali sua auctoritate 
in hunc modum censuit etc. 

N. VI. KX7^ij.r); T£, ov cpaai Ttv£? 'AX£?avop£'a.] Qui Clemeutem patria Atheni- 
ensem esse diceret praeter Epiphanium ex veteribus vidi neminem. Quanquam 
ne is quidem affirmat, sed contrarias duntaxat opinioues affert. Mirum igitur 
est, quo fretus autore vir eruditus Clementem Atheuis oriundum, sed quod Ale- p. 69. 
xandriae perdiu docuerit, Alexandriuum fuisse tam asseveranter scripserit. Qui 
ob eam causam addit a maioribus (ut autor est Epiphanius) tum Alexandrinum, 
tum etiam Atheniensem esse nominatum. Atqui nusquam id, quod ille putat, 
Epiphanius tum Alexandrinum, tum etiam Atheniensem a maioribus nominatum 
esse Clemeutem asserit, quod Atheuis ortus Alexandriae docuisset. Sed de patria 
duutaxat varie quosdam sensisse narrat. 

N. VI. 'lou, lou y.oLi 9£u, cpsu.] Ad haec Irenaei verba respexit TertuU. : In 
scholis Carthaginiensibus fuit quidam rigidissimus rhetor Latinus, Phosphorus 
nomine. Cum virum fortem peroraret: Venio, inquit, ad vos, optimi cives, de 
praelio cum victoria mea, cttm felicitate vestra, ampliatus, gloriosus , fortunatus, 
maximxts, triumphalis: et scholastici statim familiae Phosphori <i>£u acclamant. 
Attdisti Fortunatam et Hedonen et Acinetum et Teletum: acclama familiae Pto- 
lemaei 'I»£u. Quanquam cp£u apud Iren. a/£TXtaaTixbv, apud Tertull. Gau[j.aaTt- 
xbv est. 

N. VII. 'Ex 0£ T% apy%.] Leg. l/. ol t% 'Av^votJtou S^uT^pto etc, adeo ut voces 
illae, T% *p"/7(?, parenthesi inclusae, adscititiae videantur. Cuius coutrarium ab 
operis est factum tam in contextu ipso quam in paginae limite. Si quidem Ire- 
naeus £x 3c ttji; avsvorjTou legit. 

Tw 6::o5£ty[jiaTt tou £uayy£Xtou.] Coniiciebam u7:o57Jjj.aTt substituenduin esse. 
Quod si cui recepta iam lectio magis arriserit, u:i6o£ty|j.a hoc loco pro mandato 
et praecepto accipiendum est. 

AD HAERESIM XXXIII., QUAE EST PTOLEMAEI. 

N. I. OoTo; Totvuv 6 IlToXs^xalo;.] Haec ex Irenaeo ad verbum descripta sunt, 
iib. I. cap. vr. 

N. iir. Ka't Tou acp£T£'pou rXrjO^oO^vat.] Utcunque sensus iis ex verbis erui 
possit, quod nonuisi violenter fieri potest. Longe mihi aptius videtur xa\ tou uo 
ET^pou TiXrjpwOrjvat. Nec dubito quin hoc Epiphanius scripserit. 

'0 a:roaToXo; 7:poa7:oaT£pr]aa;.] Apostoli uomine loannem inteliigere videtur, 
ut ad X£'y£t pauio ante positum referatur, hoc sensu: Praeterea mvndum ah ipso 



LXII 

/ahrivattim, omniaque per ipsnm facta et sine ipso nihil essefactum testatur apo- 
stolus, ac mendavissimorum hominum etc. 

N. IV. "Oxi yUoiJirfi Ttpb; -^y oxXr,pozap5iav.] Quouam pacto Mcses id luclaeis 
permiserit et quatenus Christianis divortium facere lieeat, pluribus catliolici 
interpretes ad Matth. xix. disputare solent, quorum commentarios consulere 
quisque potest. 

Awpov Tw Oew.] Ilic est difficillimus ille ex Matthaei ac Marci evangelio lo- 
cus, quem pro diversa inter[)unctione varie interjiretes acceperunt. Nam aut 
verbum Moskrfifii cum antecedentibus copulatur hoc modo : Awpov, o sav i^ £[j.oij 
w^aXrjO^;, apud Marcum vero, KopfJav (o stt-. owpov) o eav e^ i[Lou wcpsXyjO^;: aut 
inter sfxou et (oOcXrjO^; distinctionis nota ponitur. Posteriorem hanc lectionem 
vulgo Graeci codices habent eamque Latinus interpres sequitur. Nam ita vertit: 
Munus quodcunque est ex me, tibi proderit; perinde ac si ita scriptum esset: o ^av 
i>- '!'■'■ i^ EjAosj f, , M-^tlrfifii. Existimabant enini ac prae se ferebant ex Pharisaeorum 
disciplinafilii se, cum deo aliquid pro se ac parentibus suis oflerrent, abunde of- 
ficio suo satisfecisse, neque quicquam dependere ami)lius debere. 8ed priorem 
lectionem, quae d^cXrfifz superioribus annectit, Epiphanius, Chrysostomus, alii- 
que Graeci, ncc non et Syrus paraphrastes exprimunt: Epiphanius quidem im- 
primis, cum verbum (oosXtjO^? inserit: owpov iw OEto, S sav (otpcXrjO^; e? £[aou. Ita 
Chrysost. lib. i. in Matth. homil. declarat: iTraioEuaav xou? vsou? suoePcia? <jyr'i[i.a.zi 
•/.ata-.ppovav xwv ;:axs'p(ov. IKo? -/.01 tiv[ xpo-d); EtTt? yovEtov, £i;t£, tw ^xatSI, Ao; [loi 
To ;:poflaTov touto £/_£[;, rj tov [i6a"/ov, 1) aXXo Tt tocoutov, EXcyov, Afopov faTi touto 
T(o Oc(o, O^.ct; E? EjjLou (o'.p£Xr,0^vat , za\ ou ouva^jat XajiEtv. Verum solennis illa 
votorum formula, quam ex magistrorum commentariis ad vi. losuae cap. Masius 
profert, mihi certissima videtur. Nam cum aliquis apud alterum ex hac formula 
votum edidisset , ''i'>a J^snm rTTO PD 1-"^?' ^1"«'/'^'"« <'' '"*'•''' det-ota esto, 
quicquid illud sit, quo eyo tibi prosum , nefas arbitrabantur illum beneficii genere 
ullo prosequi, ne parentem quidem ipsum, ne quod deo scilicet devotum est, id 
humanis commodis serviat. Haec Masius. Sane quidem paraphrastes Syrus iis- 
dem verbis locum illum reddidit, quae apud Kabbinos leguntur. At Scaliger in 
virulento illo Trihaeresii Elencho ellipticam loquendi rationem ita supplet: Afopov, 
£av £? E|j.ou (oc.cXr,Orj; T.kTr^c [xi -pb; li Ttij.f,; IXeuOcOoI. Sed hoc ex opinione sua 
conlictum, non ex autore ullo depromptum, diviuationi ac coniecturae potius est 
quam certae ac liquidae veritati tribuendum. Postremo iu hoc eodem evangelii 
loco ellipsis alia manifesta est. Nimirum, quicunque hoc dixerit patri suo, nulla 
adversus illum obligatione coustringetur, vel nulla re ei commodabit; quod num. 
IX. Epiphanius insiuuat. 

N. V. To) /£:povt zat T7)V iotztav.] Fort. t^ iotzta. 

"Ev TE Tof; aXXot; zaxaptOtj.ElTat.] Ilaec minus expedita ac liquida mihi viden- 
tur; tametsi utcuuque senteutiam expressimus. 

'Q; (optT^iE^vr,; touto f,uLEpa;.] Leg. £t; touto. Caeterum videant huius tem- 
poris haeretici, quemnam sibi pervicacissimi ac vanissimi erroris magistrum ac 
patronum asciverint, dum ieiunia statis temporibus indicta ac certorum dierum 
religionem damnant. 

N. VII. At' oXty^ov Eipr,ij.E'va ouz r-jyir^ny..'] Fort. E-^Oovrjia. 

N. VIII. Ka\ i^Tr,T!/opov.] Stesichorus fabulosas deorum prosapias descri- 
pserat, ut alibi indicat Epiphanius. 

N. IX. Eiat o£ auTat TEiaapE;.] Quatnor apud Ilebraeos AEUTEpfoasfov sive 
Traditionum generapercenset. Primum est quod Mosi inscribitur, alterum Rabbi 



LXIII 

Akiba, tertiunx R. Adda sive luda, quartum Assamonaeorum. Fingunt autem 
Moyseu xl illis diebus quibus in moute coustitit praeter Legem Legis iuterpre- 
tationem accepisse eamque i,xx senioribus, hos prophetis, hos synagogae tra- 
didisse. llanc Legis corruptelam potius quani interpretationem appellant mifl 
nS 5"11UD, legem quae ore tradita sit, tantique faciunt ut ipsi dei verbo prae- 
ferendam censeant. 

N. x[. Noij.oO£Tr;CTa? yocp 6 v6[j.oc.] August. contra Adam. cap. viii. 

N. XII. '0; a-"o OaXatxr,; avcXOwv.] Kap/apia? Hesych. est OaAaTTto? xiiwv. 
Cauem vero mariuum viperas evocare sibilis, aut cuui iis consuescere, nunquam 
legi. Sane muraeuas a serpentibus ad coitum evocari sibilo sciibit Plin. lib. p. 'i- 
XXXII. cap. II : Ob id sibilo a piscatoribus, tanquam serpentibus , evocari et capi. 
Kap-/ap{av aliud esse quam canem hoc quidem loco necesse est. 

AD HAERESIM XXXIV., QUAE EST MARCOSIORUM. 

N. I. Ta yap 'Ava?;Xaou -taiyvta.] Quaenam ista ludicra sint sparsim iudicat 
Plinius, ut lib. xxxv. cap. xv: Lusit et Anaxilaus eo (de sulphure loquitur) can- 
dens in calice novo prunaque subiecta circumferens exardescentis repercussu pal- 
lorem dirum, velut defunctorum , offundente conviviis. Scripsit iste, nisi fallor, de 
arcauis quibusdam naturae ac miris operibus, ut ex eodem Plinio licet colligere, 
lib. XIX. cap. I., lib. xxviii. cap. xi., et lib. xxxiii. cap. x. Quin et saepius libro 
primo in autorum indiculo citatur. 

N. II. ITotTjpta olvw y.E-/.paij.£'va.] Veterem Irenaei iuterpretem secutus £0/,«- 
ptax£"tv gratias agere, uou consecrare, Latine reddidi. Quanquam ille ipse luter- 
pres parum commode: Pro calice enim vino mixto puyens se gratias agere. No- 
stro autem sensu post x£-/.pa[j.^va apponenda distinctio est. Neque vero Billii ratio 
minus placet, -qui ^uyaptjxElv consecrandi significationem habere hoc loco putat. 
Nam et ea notioue apud lustinum in Apol. sumitur insigni illo in loco , qui hae- 
resis hodiernae iugulum petit: EuyaptaxYjaavxo? Sl xou TtpoEaxwTo? , xa\ £7C£U(pr,[j.7{- 
aavxo; ::avxb; xou Xaou , ot xaXou[X£vot xap' r\[£b) otaxovot StSdaatv Ixaaxo) xwv Ttap- 
6vxwv [j.£xaXap£^v ir^o xou £u/_aptaxrj6£vxo5 apxou xa\ oTvou xa"t USaxo;, xal xo"t? 7ta- 
pouatv a:tocp£'pouaf xa\ f) xpocT] auxr) xaXE^xat ?tap' fj[j.tv £uyaptatta. Et paulo post: 
Ou yap (')? xoivbv aptov, ouok xotvbv 7:6[j.a xauxa Xa[j.pavo[i£V, aXX' ov xo6;tov Sta X6- 
yov 0£ou aapxo7:otr)0£\? 'Irjaou; Xptaxb^, 6 awxrjp fjpitjjv, xa\ aapxa xa"t ai[xa u:tEp aw- 
xrjpta; fi[j.wv ^<jyj-y, ouxw xa\ xrjv 8t' £U)(^% X6you xou Ttap' auxou euyapiaxrjOEtaav xpo- 
«prjv, E^ r]i ai[Jia xa\ aapxE; xaxa [JLEtaPoXrjv xp£''^ovxat fj^J-wv, EXEtvou xou aaoxojtotrjOEVXo; 
'Irjaou xa\ aocpxa xa\ ai[j.a £0t3a/_6r,[j.Ev Etvat. Sic paulo post Euy^aptaxEfv xb jtoxrfptov, 
benedtcere poculo , quod ideni est consecrare. Nam idem est apud evangelii scri- 
ptores EuXoyEtv quod £u/aptax£tv. De quo erudite Maldon. noster ad xxvi. Matth. 

N. III. "ATtavxa xbv /_p6vov £?0[j.oXoYou|j.£'vr).] Vetus Interpres: Omne tempus in 
exhomologesi consummavit. Est autem exhomologesis hoc quidem loco uon ipsa 
tantum peccati confes.sio, quae est poenitentiae pars, sed poenitentia ipsa, qua- 
tenus et coufessiouem et luctuosas poeuitentium sordes et caetera moeroris ac 
xajxEtvwaEw? indicia complectitur, de quibus dicetur ad Novatian. haeresin. 

'Ev Tot? xaO' fi[xa; xXt[j.aat xr,? 'Pooavouatai;.] Rhodani tractum Rhodauusiam 
vocat. Ut et in Vet. Inscript. lihodanici Rhodani accolae nominantur. Quanquam 
Stephanus 'Pooavouaiav urbeni esse dicat £v IMaaaaXia. IIuc vero Ilierou. locus 
pertiuet ad lxiv. Esai. caput, quem etFronto Ducaeus noster ad hunc locum ob- 
servat, ubi Gnosticos ait per Marcum Aegyptium Galliarum primum circa Rho- 



LXIV 

(latium , deinde Hispnniarum , nohiles /eminas dvc.cpisse , iniscentes fahulis voln- 
ptatem et imperitiae suae nomen scientiae venditantes. 

'Ilauy/j oi nw; iautou!; a-Ki^^r.v/.-Sla.i.'] Plana et iiitcf^ia lectio, neque iiuicquam 
addenduin; tametsi quidam verbum /«opi^ouat desiderari putet. 

N. IV, OStw; IVIipxo; [XTjTpav.] De Colorbaso Tertull. meminit 1. de Praescript. 
c. L. Quae sequuntur Marci somnia, quod non minus pcrplexa et intricata quam 
stolida inaniaque sint, iu iis excutiendis tenipus operamque consumere super- 
vacaneum duxi. 

N. VI. Ilap' auTTJ xa"i aiwTirJv.] Lego cum Billio ex Vet. Interprete 7:apauTixa 
atoj7iT)aai. 

'KTiEiorj Tou uatsprJaavTo;.] luterpres Iren.: Ex minori auteni computatione 
qui erat apud Patrem descendit emissus illuc unde fuerat separattts etc. Ex quibus 
recte coniiciebat Billius leg. ex ok tou uaTcprJaavTo; ; cum, inquit, ratio non satis 
constaret, hoc est cum par in tribus non inesset literarum numerus, propterea 
quod Aoyo; et 'lvx.y.Xr,aia viii literis constarent, "AvOpw-o?, 'Iv/.y.Xrjaia vii, Pater 
et Veritas ix; tum demum, uti paria facerent, de uovem Patris etVeritatis literis 
una ad Hominis et Ecclesiae septem illas accessit. 

'Ez£"ivov Tov [jLcTa Ta; £^ fifxspa;.] Christum dominum, qui post vi dies iu eum 
moutem, ubi transfiguratus est, cum tribus discipulis quartus ascendit, ibique 
adiunctis Elia ac Moyse sextus est factus, Matth. xvii. 

N. VII. Tbv xpaTTjOsvTa xa\ xaTaflavTa c'v t^ l[3oo[i.aot.] Videtur ad vii. diem al- 
ludere, quo Christus iu sepulchro iacuit et apud iuferos mansit. 

'Ev Trj ?xTr| ToJv rj[j.£po)V, fj tii; eaTi -apaaxcurj.j Coenam pnram vertit Interpres 
Iren. Id quod eruditi viri pridem observarunt. 

Ei; arjjjiaov atv£acto;.] Legeram av^acio; pro atvsaeo);, sed laudationis^xo re- 
laxationis malo cum Vet. Interprete. 

N. VIII. 'H 06 wty^ ;c£VT£.] Falsum e.st, nisi i^Etyrj legas. 

'OxTtl) xol o^xa Ypa[jL[xaT(ov.] Scripserat Iren. irj. pro 'Irjaoui;. Librarii nume- 
rum esse rati locum depravarunt. Scribe igitur 'Irjaoui; , quod nomen senas babet 
literas. Sic et ea quae sequuntur ex Irenaei Interprete pro eo atque ad marginem 
adscripsimus emendanda sunt. 

Tb o£ XptaTo; oxtoj.] Proinde Xp£taTb? leg. Nam et Chrestum quidam Chri- 
stum appellarunt. 

N. IX. rj xa\ ;: xa\ (o, o £aTi osxaoxToj.] Leg. o £aTtv 'lr,aou;. Nam numerus 
ipse DCCCLXxxviii literis illis tribus expressus est r;r. d. Qui et in nominis 'Irj- 
aou; literis continetur. 

Atb xa\ Tov 'AXs/apr|Tov.] Ita ex Vet. restituimus. Caeterum quod Alphabeti 
literis ita distribuit, iiti viii sint Monades, Decades viii et Hecatontades viii, sic 
accipe : 

Monades Decades Eecatontades 

A I P 

B K S 

r A T 

A M r 

E N * 

Z S X 

H W 

e n Q 



LXV 

Quae R.P.Froiito Ducaeus olim observabat; ut et illud de lesu nomine e Pseudo- 
sibylliuis. 

'OxTw yap jiovaSai;, Toaia? oszaSa? Irt toutoi?, p. 73. 

'H3' IxaTovxaSa? oziw, aTiiTTox^ipot? avOpwTioti; 
Ouvoixa or,Xw(j£t. 

"H Tt? Tw osV.a TupLTcXaxs^a.] Perperam hic legi tov 'IrjfTouv ar:£xui]a£ Billius 
adnotat, et pro lxxxviii, quod Vetus luterpres habebat, legit xvni, quia x et 
VIII nou Lxxxviii, sed xviii procreant. Sed castigatiora Irenaei exemplaria et a 
Feuardentio restituta dccclxxxviii habent. Qui numerus ab vm giguitur bis per 
decadas ducto, ac tertio repetito; hunc in modum: viii per x multiplicatus lxxx 
producit. Duc x in lxxx, fiunt dccc: adde postremo ipsum viii, collectis omni- 
bus nascitur dccclxxxviii, qui numerus in literis IHIOVil comprehenditur. 
Quare idem est a-Ey.ur^ie, tov 'Ir)c;ouv atque a-£xurj7£ tov H H i2 , neque mutandum 
in Graeco quicquam arbitrarer, nisi Vetus Interpres aliter legisset. 

lioLi utb? XpiaTo;, TouT£7Ttv fj owoExa;.] Quod Tib; quaternis literis coustet, 
expedita ratio est. XpiaToi; autem, nisi Xp^taTb; scribas, vii omnino continet. 
Sane Christum plerique e gentilibus appellavere Chrestum. 

N. XI. Newot^ 7:pb; to aTiaoyrj;.] Vet. luterpres legisse videtur t')c, to ir.. Sed 
ne sic quidem satis explicata sententia est, quam utcunque perpolivimus. 

"A au ■/_opr,y£'t?.] lambicos istos ex Vet. fide restituimus. Sed hi duo , a au 
yoprjYsti; etc. , et St' ayyEXtxrj; etc. mendosi sunt. Fortasse ita concipi possunt. 
"A aot yoprjy^t ab; -aTrjp ZaTavtzo?, (Scaliger 2aTav a^l) 
At' ayycXixrji; ouva[X£w; 'A^a^rjX Tiot^lv. 
De Azazele meminit e Cabala Reuchliuus lib. 3. Atqui iUos ipsos lambicos esse 
versus diu ante Scaligerum Irenaei editores agnoverant: quos ille Pyriphlegetou- 
tas et Cercopas appellat, editionem vero ipsam Colonieusem convitiorum et syco- 
phantianm cloacam, ad Eusebii a. mmclvi. Sed merae sunthominis sycophantiae, 
quas in autores Colon. illius editiouis coniicit, et mendatia crassissima. Quod 
enim cerebrum habuit, cum in eadem editioue £;j.[j.£Tpo; pro £ij.[j.£'Tpw!; scriptum 
esse dixit, et £'[j.[j.£Tpov xr^puxa praeconem? Sane falso in iUos ista iactavit. Nani 
et £[j.(i£'Tpw? illic editum est, et BilUus recte ita vertit: Veritatis praeco vsrsibus 
ita in te exclamavit. Cum autem corrupti plerique versus essent, non male idem 
iUe eruditissimus BilUus pedum rationem non haheri dixit. Porro virulenta iUa 
ScaUgeri reprehensio non in Colonieuses editores , sed in Cornarium et Galasium, 
Scaligeri symmistas, cadit, quorum uterque xrjpu? £[j.[j.£Tpo; legit. 

N. XII. Tb yap aiof/Elov to rj.] lusignis, hoc est £:c'!ar][j.o; numerus, est vi, 
sive C. Sic apud Hieron. comment. ad Ps. lxxvii., quem locum Frouto Ducaeus 
ad Iren. attuUt: Scriptum est, iuquit, in Matthaeo et loanne quod domimis noster 
hora sexta crucifixus sit. Rursum scriptum est in Marco quia hora tertia cruci- 
fixus sit. Hoc videtur esse diversum, sed non est diversum. Error scriptorum fuit. 
Et in Marco hora sextafuit. Sed multi episemum Graecum (^ putaverunt esse y, 
sicut et ibi error fuit scriptorum, ut pro Asaph Esaiam scriberent. lam si literas 
omnes ordine percenseas, eae ad r^ usque xxx conficiunt, excluso videUcet r, quae 
est seuarii nota, r^porro in Uterarum serie octavum locum obtinet, si t adieceris, p. 74. 
dempto eo septimum. Sed ut ad episemum redeam: proprie £7:taritj.ov insigue est, 
sive nota senaru numeri, hoc est figm-a ipsa 5; de quo vide quae Scaliger ob- 
servat in Euseb. p. 105. At Irenaeus l7rtar,[j.ov numerum appellat ipsum ; quod 
episemon vetus Interpres reddidit. Nos insi^nem nominare possumus. Nam in- 
Corp. Haereseol. III. E 



LXVI 

jrtV/we notaiu ac figurain significat. Uiido iusiguis numcrus, qui iusigui, hoc est 
opisenio, sive uota cxprimi solet. 

TouTEJTi To uTT^pr,[i.a.] Haec ex Beda iil). de Loqucla per Gestuui iutelliges. 
Ulii Veteres docet ad xcix usque sinistrae uiauus digitis nnmerasse, centum vero 
reliquosquo deiuceps centeuarios dextra coniputasse. 

N. XIV. Ka\ inii avTETrsCeuyOrj.] Quo siucerior hic locus existat, scribo 7:pb? 
Tov Tolv oXwv. 

Ta? 0£ ^[iepa; OExa ouo lopojv.] Ilora apud Epiphauium duas aequinoctialcs 
continet, ut et alio loco evidentius iudicat. lam quod horae xxx [j.oipa; tribuit, 
sic intelligi potest. Sol diebus siugulis hoc est xii horis, vel xxiv, circulum de- 
scrihit, qui iu xn partes tricenarias divisus gradibus constat ccclx. Quamobrem 
siugulis horis aequinoctialil)us xv gradus, duabus horis, sive xir. diei parte, xxx 
gradus conficit. 

Ki; oojosy.a y.Xi[i.aTa.] Nam totidem ventorum regiones. Vide Gell. lib. ii. 
cap. xxn. 

N. xvu. 'Ev zoii, TptaxovTa xXrjTof?.] Triceuos ad convivium adhibitos Ilebr. 
ac Vulg. codices habent. Graeci lxx. 

Ka"t ota Aaji\8, ot3 ItzX TptaxovTa rji^Lspai?.] Ubi scriptum illud extct mihi nou 
occurrit. Sed in nugis ac somuiis frustra constantiam ac rationem exigas. 

N. XVIII. lva"t ot X£uxo\ XiuxavOwat.] lu Graeco est xal ExXsuxavOfoat. 

rioXXaxt; £zsOuii.rjaa.] Nusquam haec seutentia in sacris litcris reperitur. 

N. XX. Iia5£|j.a Xa[xoaa7j.] Paulo aliter haec verborum fornmla apud Irenaei 
Interpretem couceptalegitur 1. i. cap. xviii: Basyma eacabasa canaa, irraurista 
dyarbada cacotaba fohor camelanthi. Apud Nicetani vero: Camosi, bae, anoora 
mystada rhuda eustaha, phogor calathi. Quae sic interpretatur : qui es super 
omnem virtutem Patris, te invocamus, qui lumen et spiritus bonus et vita nominaris, 
quoiiiam in curpore regnasti. Hebraica porro illa esse verba Ireuaeus narrat, sive 
eiusmodi revera sint, sive pro Hebraicis a circunforaneis istis apud imperitos 
iactata. Sane quidem tametsi depravata ea siut, Hebraisuius tamen iu plerisqne 
haud obscure pellucet. Ut mirum sit Irenaei scholiasten pium et eruditum ho- 
minem tam confidenter id asseverare, ea vocabula nec a Graeca nec ab Hebraeu, 
Chuldaica , Syra, aut Arahica lingua petita esse; proindeque magica et burbara 
magis j)ortenta esse quam nomina. At euim Epiphanium et Irenaeum nuperrime 
sectarius quidam redarguit, quod haec ipsa verba perperam acceperiut, cum ita 
scribeuda siut: Basem haccados, Ab, Beu, Arruach, yz, IJt IIDI^pn C2UJ1 
n"l"iri- lloc est: lu nomine sancto Paris et Filii et Spiritus sancti. A quo qui- 
dem sensu longe illi Patres abhorreut. Verum ut carmiuis huius initio solennis 
illa formula, In nomiue Patris et Filii et Spiritus sancti, praescripta sit, caetera 
p, 7.^. tamen ad eam seutentiam, quam Ireuaeus expressit, revocari poterunt, si le- 
viter emendentur. Ac fortassis hunc aut similem ad modum conformari possuut: 

^r) j^^n N2D «nn^.i nKl:!'^ ^tii^* nd^- nin ^'^iv ^:? etc. x^m 

n35>3 NDI^l- Quac quidem Uebraice et Aramaea iuflexione eundem plane 
seusuiu redduut queiu Ireuaei Graeca praeferunt. Sunt ea vero partim e Graeco, 
partim e Veteris iuterpretis Latiuo couciuuata. Quod utcuuque tentare, multo 
prudentius ac modestius est quam temere veteres patres inscitiae atque erroris 
arguere. Quis nescit Hebraica vocabula Graece olim scripta, quae ex Origenis 
Hexaplis Octaplisque apud Chrysostomum aliosque Patres leguntur, tam ab He- 
braeis absoua esse, ut illa, nisi haec haberemus , nulla assequi divinatio potuerit. 
Caussa huius varietatis est Hebraicarum vocum diversa, nec ad aliarum liu- 



Lxvn 

guarum usum satis modulata prolatio. Quo minus admirari conveuit iu paucis 
illis Marcosianae formulae vocibus pene omne illarum originis vestigium ex- 
tinctum. 

Msaata ou^assy.] Nova iterum vocum prodigia. In quibus couflictari neque 
otium neque operae pretium est. Apud Iren. Interpretem non eodem atque hic 
modo leguntur. Ex quo supplenda apud Epiphanium vocula est in Graeca ver- 
borum interpretatione. Scribe igitur Oj oiaiow to zv^uaa XotjTou. 

Mupt^oucft os zal auxo\ tw [iaXaajin).] Ex ecclesiae catholicae ritu, quem simii 
isti retinebant. Nam post baptismum inungi solebant neophyti. 

AD HAERESIM XXXYI. , HERACLEONITARUM. 

N. n. AuTpoiijjiEvo? S^Ssv.] AuTpwat; illa babtismus erat st? Xutpwatv apiapTtwv. 

N. IV. 'Evs-ayriV s?? uXr,v.] Vitioso codice usus est Epiph. Nam uX/jV haud 
dubie corruptum pro tXuv. 

N. VI. }St)A yap ouTo; av XcyotTo.] Seps alius serpens , alius lacerta. Posterior 
chalcis, vel chalcidica, quod quibusdam lineis aeris speciem gereutibus distin- 
guatur. De hoc genere loquitur Epiphanius. Uude XaXzsa vox aut ab erudito 
quodam ad oram codicis adnotata, aut suo loco mota. Seriem quidem ipsam 
orationis interrumpit. lam quod Epiphanius asserit, morsum haud adeo exitia- 
lem esse, sed sputo conlicere, cum iis pugnare videtur quae Aristot. scribit, 
morsu suo vel interimere sepas, vel acerrimum dolorem infligere. De sputo uihil 
apud alium legi. 

AD HAERESIM XXXVIL, OPHITARUM. 

N. rv. ~Hv EpzETov av9pw::o?.] Quae de hominum origine commenti sunt 
et hi et Gnosticorum plerique ex veterum philosophorum opinionibus manarunt, 
de quibus Diodorus , Eusebius i. de Praep. 

Ka\ TjavoupYtav Ytvw^y.tov.] Corr. xaxa tzolv. 

N. viix. "ETEpov TzaXtv £/£1 (ppovtij.wTaTov.] Ambr. Serm. in Fer. ii. post Dom. i. p. 76. 
Quadr.: Serpens cum veneritad bibendu/n aquam, jjriusquam bibat, extra /ontem 
evomit venenum suum, et postea bibit. Ita et nos quando ad altare dei communi- 
caturi accedimus , deponamus venenum pessimum etc. 

AD HAERESIM XXXVIH., CAIANORUM. 

N. VII. KaOwi; ^v 7:£p\ auxou YeypaiJipi^vov.] Tametsi haec ex Matth. xxvii, 
capite sumpserit, ubi Hieremias nomiuatim laudatur, caute tamen ev to"; r.po'^-/^- 
Tai; dixit, quod hic locus apud Hieremiam non extat. Suspicatur Euseb. lib. x. 
T^; 'A7:oo£tE. haec quae evangelista commemorat apud leremiam olim lecta , sed 
a ludaeis detracta fuisse, aut pro Zachariae nomine leremiam librariorum irre- 
psisse culpa. In quod postremum magis inclinat Hieron. ad Matth. xxvii. , etsi 
in Heremiae apocrypho quodam haec a Matthaeo citata se legisse referat. Quare 
videndum an in codice suo Iv toI; Tipo^rjTat; habuerit Epiphanius, nou Hieremiae 
vocabulum. Sed nounulla aliter protulit quam apud Matthaeum aut Zachariam 
reperiuntur. Velut il oixatov saTtv u[i.1v , pro quo lxx. e? /.aX6v EJTtv Ivw-tov u[j.tov. 

Ka\ -aXiv £v aXXo) -pocir^Trj] Frustra alium hic prophetam esse dicit, cum 
sit idem ille qui proxime citatus est, Zacharias. Quod ad posteriora verba spectat. 
Nam priora illa, /.a\ sow/.av to apyuptov Trjv Tiarjv tou T£Ti[ir,ij.^vou, ex Matth. de- 
snmpta apud Zachariam non extant. Postremo pro u;ib twv u?wv lxx. u-sp, Hebr. 

arpp"7a. Vuig. a^/m. 

E* 



Lxvm 

N. vni. Toti Pou;:prJoTou xavOipou.] Aelianus 1. vi. c. xxxv. Plin. 1. xxx. c. iv: 
Buprestis auimal est rarum in Italiu, simillimum scarahapo longipedi. Fallit 
inter herbas bovem maxime, unde et nomen invenit, devoratumque tacto/elle ita 
injlammat, ut rumpat. 

AD HAERESIM XXXIX., SETIIIANORUM. 

N. VII. nXaTuvOjvTwv ok twv avOpwrrtov.] Ilaec quidem Epiphanii sententia 
est, quam et Augustinus lib. xxii. c. Faust. cap. xxxv., et Ilierou. c. llelvid. tuen- 
tur, Abraami tempore nefas fuisse sorores ex altero parente ducere. Sed recla- 
niant plerique, si Saram Abraami sororem fuisse non dubitant, quod et Abraa- 
mus ipse Gen. xi. diserte profitetur. Imo vero et Davidis tempore fortasse licuit. 
Alioqui Thamar, Aninon fratri suo non diceret, ut se coniugem a parente postu- 
laret, 2. Reg. 13. Quauquam scio haec aliter accipi. 

N. vm. "KaT; 03 ioeTv v.m Oajaaaa;.] Ilaec de daemonibus sententia a lustino 
primum manavit, eamque postea Irenaeus amplexus est lib. v. cap. xxvi. Vide 
Euseb. Uistor. lib. iv. cap. xvii. Quae tamen vulgo nou probatur. 

N. IX. Ta o£ vuv CTuvT^ixw;.] Deesse quippiam ad huius loci integritatem 
suspicor. 

p. 77. AD HAERESIM XL., ARCHONTICORUM. 

N. I. 'I'>t£'z£[va T^; XsPpwv.] Chebron Eleutheropolis vulgo esse creditur. 
N. II. EcoEvat os /aO' iV.aaTov.] For. stvat. 

N. III. 'ili Twv -/.avOaptov ^hot^ Non displicet Coruarii lectio, qui Pilu- 
larium legit. Nam BuXapov iUud non expedio. 
N. V. Tou T£ Ta,3c.] Pro lehova. 

AD HAERESIM XLL, CERDONIANORUM. 

N. I. 2-uij.p£'Pr)X£ yap toutou;.] Irenaeus I. ii. c. xii. eundem apologum Va- 
Jentinianis accommodat. 

Tou 1'va Tov y.X^pov.] Certissima est emendatio uostra 1'vaTov pro £va t(jv. No- 
nus enim pontificum Romanorum ordine fuitHyginus, si Cletum numeres. At 
Irenaeus Hyginum octavum Romae episcopum nominat lib. iii. cap. iv. Sed haec 
alibi discussa. 

N. II. TtJvos o;a Mwua^io;.] Leg. o;a07jxr,v Tr,v oia etc. 

'Qte"; [xsauxo; /a\ -£a^pr,6iivoi;.] Quod insecti genus sit [a^|J.u5 viderint eruditi. 
Suspicor leg. [3£'[j.P'./.o; , quod vocabulum cum pemphredoue coniungit Nicander 
Alexiph. V, 183. jj.£').;aTat 

n£|j.3pr|0(l)V, ct^^xe; T£ xa\ £x [j£'ij.[jtx£; opEtat. 
Vide Scholiasten. Qui [j^[xptxa (j^rjxo^tSk? quiddam esse dicit, [j.£'Xav xaTa ttjv /poiav, 
x^vTpw ■/pa)[j.£vov, «I)? ol a^TjxE?. Sed et Trjv T£vOpr{vrjv, sive T£v6priS6va, a nonnullis 
p£aptxa vocari. Haec Stephanus in Thes. 

AD HAERESIM XLIL, MARCIONISTARUM. 

N. I. Ojto; to Y£'vo?.] Ponticus genere fuitMarcion; quem ideo HovTtxbv Xu- 
xov vocat Eusebius 1. v. Hist. c. xiii. , hoc est Ponticum lupum. Male enim Iuter- 
pres Punticum li/cum. Scripsit autem adversus nefandum hunc haereticum v. li- 
bros Tertulliauus. Vide quae de eius tempore ad haer. xlvi. n. i. disputamus. 

'Q; oux ir.ilXriot Trjv 7:po£8ptav T£.] lTpo£opiav ad communionem clericorum 
refero, quae laicae opponitur, quae, ut ait Balsamo ad Can. lxx. Basilii, daba- 



LXIX 

tur laicis exxb; lou J3r;rj.aTo?, illa vero evxo;. Credibile est enim Marciouem cleri- 
cum fuisse. 

Nrjaxcfav ok xa\ xo aap^axov.] Leg. y.axa xb oap. Nam sabbato ieiunari confra 
orientalis ecclesiae morem iubebat Marcio. 

N. VI. Ou y.y.zx/.lcioixz^ '^'j/a;.] Quod ethnici certis ritibus faciebaut. Uinc ^ 
lu. Aeneid. Animavique sepulcro 

Condimus. 

AD SCHOLION EX EVANGELIO. 

"EXey/. a'. /.av x£ a-oy.(5J*fi;.] Aliud egit Epiphanius, cum vocem ofopov mala 
fide a Marcione sublatam credidit. Neque enim apud Lucam aut Marcum repe- p. 
ritur. Atque, ut opinor, loci alterius similitudine deceptus, qui est Matth. 5, 23. 
Si offers munus tuum ad altare etc. , owpou, sive muneris, vocem alteri quoque 
illi tribuit. 

2/oX. rj'.] Postrema verba, zlyz yap to? jtpb? 'IwavvrjV. Supra in locorum Li- 
diculo cum Scholio ix. copulautur. Scripserat, nisi fallor, Marcio o; ojj azavoa- 
XtaOrjacXai Iv a-jxw. 

2/oX. t^'. "OOev X^Yc!, ok [jL'.y.p6xaxo;.] Quod miuorem se Christus appellat 
in regno coelorum, ad aetatem refert cum Epiphanio Chrys. [j.!/.p6x£po(; y.axaxr,v 
rjXiy-iav y.a\ y.axa xrjv xtTJv jtoXXwv o6?av etc. Nec non et Beda aliique complures. 

MsXtxo? y.al KpiOrjiSo?.] Ut se habent haec duo nomina, locorum oppidorimive 
propria esse videntur. Sed desuut imprimis aliqua; tum MsXrixo; legendum, ut 
Homeri parens uterque commemoretur Meles et Critheis. Meles fluvius est, qui 
Smyrnam aluit, Homeri patriam. Strabo 1. xiv. Stephanus MsXrlxou y.6X-o'j me- 
minit, o; 2ij.upvato; £/.aXclxo, a-b MiXixou ::oxa[ji.oij. Quare Ms^XrjXo; etiam pro 
Ah^Xr^;. Herod. in Homeri vita Critheidem ait Homerum ex furtivo concubitu ad 
Meletem fluvium peperisse, ac propterea Melesigenem appellasse. Philostr. ii. 
Iconum in Melete Critheidem Meletis amore captam iutroducit, ab eoque Ho- 
merum geuitum, Ubi Critheis non foutis ullius, ut Ortelius existimat, sed 
ipsiusmet Homeri matris nomeu est. Vide Suidam. 

"AXXot 03 Kujcptov 7i:po::oota5os.] Haud scio au proprium sit oppidi nomen, an 
euin agrum significet qui est 7:pb 7;oob; moutis alicuius. 

"EXey/ . t^' , xt o£ xb EYspO^vat.] Corr. £y£p6£v. 

]2/oX. /.(;'. 7:pb xr,; zou Xptaxou £vor)[j.ta(;.] Non parva hic hallucinatio est: 
Assamouaei tilii, hoc est Macchabaei, post Antiochum Epiphanem prodierunt. 
Qui coepit anno Graecorum cxxxvii. i. Macc.i., hoc est per. lul. 4538, anuis ante 
Tulgarem Christi natalem clxxv. Nisi forte Autiochum xbv [j.£Yav intelligat, qui 
coepit per. lul. 4190. Sed Assamouaeorum traditio a Macchabaeis initium habuit. 
Quare infra Epiphanis initium coeperit necesse est. 

Z/oX. Xc'. ou Y«p r)[x£ptva\ ■^[yoyzM ] Apud Xeuoph. tameu rj[X£poa/.67:o; est. 

Z/oX. Xr)'. a7:b xwv ap/atwv xa avxtYpotya.] Corr. xwv ap/£twv, ex Archivis. 
Ignatius Epist. vi. ad Philad. : rj/.ouaa Y«p xtvoiv Xcyovxiov, oxt eav [j.rj h xoT; ap/ £tot; 
EUpw xoii £uaYY£Xiou, ou 7:tax£uoj. 

S/oX. vi;'. ;:£p\ xrj? [Saxou.] Apud Lucam leg. ejwI t% Paxou. 
"EX^Y/. ?a'. ou/. a6oa'!wxo; rj £v xoj v6[xw.] Autequam Epiphanii locum hunc 
attingam, pauca de vi ac potestate vocabuli xrj; y.aOoatoji^oj? dicenda suut. Est 
igitur y.aOfoatojjat idem ac consecrare, dicare. Ilinc /.aOoa'!ojat; decotio, et /.aOoj- 
Gto)[jL£vo; decotus, consecraneus. Quare qui se principi devovent ac religioue ali- 
qua consecrant, y.aOojatoj[j.£'vot dicebautur, ut milites. Capitoliuus in Maximiuo : 



LXX 

Commilitones sacrati; imo rero consecranci. Einsmodi fucre Gallorum veterura 
deroti , quos illi Sotdiirins appellabant , ait Caesar lil). i. Couuncut. , hoc est /.aOd)- 
ai(o[i3'vo'.; quod aptius mihi vidctur (juam ijuod Graccus iuterpres reddidit, auvw- 
[xd-OL'.. Tamet.i^i idcm fere c.st, quia iusiurandum adigi solebant. Egregium tfj; 

p. 79. xaOoatfjjiEw; exemplum refert Dio lib. liu. ad anuum urbis 725. Ubi Sextum 
quendani Pacuvium, siveApudium, trib. plebis narrat semetipsum Augusto in 
seuatu devovisse, idenujue ut alii senatores facerent autorem fuisse: ev yap to> 
auv$op'!(i) lauTfiv T£ oi tov twv 'IjjTjpfDV tpij-ov y.aOiDatioae , xa\ to'i; aXXot; auvepouXsuc 
touto ::oi^aai. Sed Augusto reclaniante trib. pl. prosiliens ad populum obvios 
quosque ac caeteros deindo cives cocgit xaOtspwaac a-^a? toj Auyouato). 'Ay' ou^cp 
xa\ viiv -potpi-ojjitvot tov xpatoiivta XsyEtv £tojOa|A£V, ott tot xaOo)aio'>[j.£Oa. Hinc xa- 
0(oaiii)[x3vo)v appeliatio ETitOcttxoi; ex formula plerisque imperalibus ofliciis ac mi- 
uistris attributa, maxime, uti dictum est, militaribus. Augustinus lib. ii. contra 
Epist. Parmeu: Neqiie ullo modo per devotum militem, quod a privatis usurpatum 
est, signum regale violahitur. Protectores item domestici in Cod. Theod. de do- 
mesticis et Protect., devotissimi nominantur. lu concilio Ephesino Parte ii. Act. r. 
Candidianus vocatur K^iixr,; ttjjv xaO(i)a;o)(j.£'vojv oo|j.cat'!xo)v, ut et in Chalced. Act. i. 
et alibi saepe. Quin etiam in eodem coucilio Chalced. Act. iii. fj ayoXr) twv xa- 
6ioato)[j.£V(uv JMaytatpiavtov. Item Veronicianus ibidem o xaO(oato)[j.£'voi; aT|Xpttapioi; 
tou Oeiou xovatat(op'!ou. At vero e contrario xaO(oatoj[j.£'vo; in concilio Sardic. can. 
XVII. idem est ac condemnatus , exautoratus, ut Zonaras et Balsamo interpretau- 
tur. Quemadmodura sacer apud Latinos mediae significationis est. Quera ad 
Sardicensem Cauonem fortasse Suidas respexit, dum xaOoatojatv ait esse otxaf- 
(oaiv, xatixpiatv, Tiapa tb xata tou oatou y^vEaOat, Tjtot tou (iiaatXE^o;. Sed in eo 
valde est hallucinatus. Nam et exempla duo profert quae non intelligit. Quorum 
alteruui ex Socrate depromptum est lib. v. c. to' : 'E-\ ©Eoooatou J3aatX£'(o; 'Poj- 
[j.a'!(ov i^u(j.[Aa/o; ajrb u-ato)v Et; tbv tupavvov IVla5t[j.ov [JaatXtxbv X-^yov ot£^fjXO£, xa"t 
o£Ot(ji); tb xriz xaOoatcoaio); tol; toiv ExxXrjatwv arjxol; 7:poi;xata'*£UY£t. Alterum ne- 
scio cuius scriptoris de Christo: tof; -^oLp Ytvo(j.£'vot; (corr. v6[j.ot;) autbv Trapsoooxa- 
[i£v y.cu £ic xaOoatojatv oii/ fjixapTO[j.£v. Verum utrobique xaOoatojat; maiestatis cri- 
meu significat. Gloss. Vetus: KaOoa'!o)ati;, devotio, dicatio, maiestas. Sic in 
Chalced. con. Act. iii. iu libello Theodori Alexandrini adversus Dioscorum: Ta 
yap £t; autr,v trjv xaOoaio^atv -ap' a'jtou xataaxcuaaOsvta, ta ::£7:paY[jL£va Ita ota'.p6- 
po)v ap/^<)Vtojv otoa^ct tf^v u(j.ct£pav oat^trjta. Idem et in libello Ischyrionis diaconi: 
btt yap >'°''' -'? auTrjV Trjv xaOoa'!a)atv a[xapTf,aat Ta [j.£YiaTa ou TiaprjTrjaaTO. Interpres, 
f^erotionem. Mejj^s omnino maiestatem. Theodoretus in comment. in Danielem 
(,ap. VI. ad haec yerba comm. 4: Quaerebant occasionem etc: TouT£'aTt TtdvTa 
£7:paY[JLaT£uovTO £?; tou; tf/; (iaatX£'!a; v(5[j.ou; ::Xr,(j.[j.£Xouvta autbv £up£"tv £cpt^(j.£Voi, 
auto\ tou tfjv vuv xaXou[i£'vrjV xaOoattoatv 7:Xs^at autto |jouX'i(j.Evot, dtXXa ot7J(j.aptov 
tou axo7:ou. Ita in Graecis noudum editis, quae sunt penes R. P. Frontonem Du- 

p. 453. caeum. Nam Latinus Interpres haec omisit. Usus est in eadem significatione et 
xaOoato')a£o); vocabulo Isidorus Pelusiota in Epist. clxxvii. nonduni edita, quani 
cum aliis plcrisque habet Andreas Schottus noster. Ubi de Christianis loquitur, 
qui , cum divinam legem profiteantur, huic tamen in perferendis iniuriis nequa ■ 
quam obtemperant: Kav tt; a'jtou; eXey/Jiv £'7:iy£tpo'!r], Xot6op£laOat ^aaxouatv, xa\ 
(Ij; £7:\ xaOoaiojact aX(jvta otxa; 7:pattouat. Glossae BasiIico)n: Tb T^cpl xa6oat(oa£o);- 
tb 7:£p\ 7:po6oa'!a;, xa\ e7:;fiouXfj; [iaatXEo);. Ambrosius comniode per devotionis 
nomen exprimit lib. de Elia et leiunio cap. xvu: Q,uid autem obtestationes potan- 
tium loquar? Quid memorem sacramenta, quae violure nefas arbitrantur? Biba- 



LXXl 

mtts, vi(]uiu)tt, jiru saiiite Impcraturum , et qui nun biberit, sit reus in devotione. 
Videtur enim non amare imperutorem, qui jrro eius salute non biberit. Ergo xa- p. 79. 
Gouio)!j(? est maiestas, rel crimen maiestatis, ex eo scilicet quod milites aliique 
sacramento se principi obstringant ac devoveaut. In quo alius Suidae error oc- 
currit, qui apud llerodianum xa0oc7tou(j.Evo; interpretatur rXrjpocpoptov; Ilerodiani 
verba sunt: '0 0; ayavaxTrlcra? irA t^ t% ap/?j; TzapaXufjst rw te Ma?i[jM'vo) xaOo- 
atou|j.£Vo?, aOpoiCja; axpaibv tjjj.cV sVi t/jv Kap-/jfjo(jva. Quo in loco xaOo!Tiou'jj.£vo; est 
devotus, ubstrictus. Praeterea xaOoauoui?, ut opinor, in legibus idem est ac san- 
ctio, hoc est poenae constitutio. lustinianus lib. 11. Instit. cap. i: Ideo autem 
muros sanctos dicimus, quia poena capitis constituta sit in eos qui aliquidin muros p. 80. 
deliquerint. Ideo et legum eas partes , quibus poenas cotistituimus adversus eos, 
qui contra lec/es /ecerint, sanctiones vocamus. Ex iis Epiphanius noster illustrari 
potest, apud quem pro oux aOoatwTou suspicamur legendum EuxaOoaiwxou. Erit 
autem cuxaOoattDTo; v6[j.oc, cuius integra sanctio manet, quaeque poena etiamnum 
sancitur. Nisiforte aptius sit oux axaOoatwTou, quod eundem sensum habet. Tani- 
etsi axaOoawoTOi; aliter usurpatur ab eodem Epiphanio in Catharorum haer. lix. 
num. iii., ubi distriugi gladium a magistratibus ait xaTa yo)^'T(ov, xa\ pXaayrJ^xwv, 
xa\ axaOoatwTwv. Nam axaOoaiwTou; appellat maiestatis reos, et imperatoris ob- 
sequio minime devotos. Ut in Actis Conciliabuli Ephesini in relatione ad Theo- 
dosium Imp. de Cyrillo Aloxandrino: :rpwTov [xkv dc, to raXrjvbv, xa\ Euaspes f)(j.wv 
7TapT]v6[j.rja£ 0£a;Tta[j.a ota ;iavTwv to axaOoatwTov auTou ostxvu';. Tanti fuit raram 
illam vocabuli huius notionem extricare, ut in eo pluribus iinmoraudum fuerit. 
Nam xaOoaiwatv illo seusu nullus, quod sciam, lexicon et vocabulariorum con- 
cinnator exposuit. 

Kal iiizt tout6 saTt Taos , xa\ Tao£.] Eadem cautione sacramenti eucharistici 
formam dissimulat, qua et huius et caeterorum vulgare plerique Patrum veriti 
sunt. Innocentius Epist. i. ad Decent. de Confirmatione disputans : Verba vero 
dicere non possum , ne mugis prodere indear quam ad consultationem respondere. 

TouTsaTi [j.£Ta to 8£t;tv^aat.] Nam 0£t;ivou y£vo[ji£'vou, hoc est peracta coena, 
ut ait loan. c. xiii. novae legis mysterium institutum est, non in ipsa coena. 
Ex quo illud apparet, frustra hoc ex capite coenae appellatione sacrameutum 
iliud dominici corporis et sanguinis censeri. Nam Matthaeus etMarcus £aOt6vTojv 
auTwv dixerunt praesenti usi pro praeterito ; nisi, ut olim Scaliger arbitratus est, 
£a6t6vTo)v aoristus sit secundus. 

'Ly. ?p'. "va Set^r] Ilaaya.] Subobscurus hic locus est. Sed, ut mihi videtui-, 
Pascha illud legitimum ;TpoTurou[Ji£vov fuisse dicit , hoc est £t; tu';:ov ac figuram 
alterius adhibitum, cui successit t'o ^Epatov auTou 7:aOou;, hoc est perenne ac per- 
petuum, quod passionis suae figuram et sacrameutum continet; sive malis, quod 
eandem ipsam passionem affirmaret, eiusque fructum, usum ac recordationem 
ratam faceret, et ad sempiternam memoriam propagaret. 

"EX^Y"/. 0'. E^itTayrjv eTEpa; 7i(aT£0)s.] Corr. ErtiTay^. 

EX EPISTOLA AD CORINTHIOS. 

"EX^Yx^. z . xat iy'. tuOevto? o£ ev aXr,6.] Deesse nonnihil ad integritatem huius 
loci videtur. 

"EX^Y/. rj'. xa't trj'. dc, 0£ to (xrj axa?.] Vitium huius loci nemo uon videt. 
Quod ego ex traiectione vocum irrepsisse suspicor. Vide igitur num ita confor- 
mari debeat: £t; Se to ]xr\ 'a.r.a.'^ yixkzrMc, ^i^ziv., ot« Tr^v auvrJOitav, touto ;;ot£lv ^wj 



LXXII 

xatpoii eii ovojia auToIi T,0£7>r)'j£, tou ir.oiz^i^lixi a.r.'o ir,? ttoXuOeou ^aviaaia?, zal toc 
xax' eto? ayxo^; ytv^jjLEva ei? Eaurbv (AEtaXXa^at. 

Ka\ toiyE T.oXkwi Ouatiov tote ;:fo;cV£-/0£tT(ov.] Toto illo spatio, quo in de- 
serto Israolitae versati sunt, saora quidem obtulisse deo putat Epiphanius; sed 
quod ea per seso mininie ipsi placerent, quodquc ut ab idoiolatria eos averteret 
p. 81. potius, quam quod iilis afliceretur, ofTerri sibi passus esset, ideo negare sibi haec 
oblata faisse per prophetara existimat. At Hieron. comm. ad Amoz scribit Israe- 
litas toto ilio quo iu deserto fueruut tempore uon deo, sed idolis immolasse. Et 
quod postea, inquit, quaedam domiito eos legimus obtulisse, non voluntate, sed 
poenarum feverunt metu et eoruni inter/ectione qui propter idola corruerunt. Do- 
niinus autem non ea quae ojferuntnr, sed voluntatem respicit offerentium. Cyrilius 
vero ad v. cap. Amos ita statuit, demum in illud duntaxat tempus celebranda 
praescripsisse sacriiicia, quo proniissani terram occuparent, sed ilios nec postu- 
Ijinte nec curante deo in deserto nihilominus obtulisse. 

"Ew; jj.aTaXXcuaT|.] For. [icTaXXa^r). 

"EXey/. ty' xa\ xa'. 'tva tbv 'E:rt[X£vi'57iv S^i^r].] Mithrae sacerdotem hunc fuisse 
scribit Epiphanins , quod apud Cretenses idolum fuerit. Quod apud alium non 
memini legere, neque verum arbitror. De proverbii illius origene KprjTE; a£t •\zu- 
OTat, vide Photium n. cxc, pag. 249. 

Pag. 374. A. 7:poc£0£To ok ev to) toiio.] De Epistola ad Laodicenses accurate 
disputat Baron a. lx. 

AD HAERESIM XLIV., QUAE EST APPELLEIANORUM. 

De Apelle meminit iuter alios Paciauus Epist. r. Cuius et corrigendus locus, 
in quo Marcionitas x\polliuariacos , Cataphrygas et Novatianos recenset. Leg. 
Apjjelleiaiios pro Apollinariucos. 

N. I. "va T^T.^nx/ 6^t^i iauiw.] Leg. iauTrfv. 

AD HAERESIM XLV., SEVERIANORUM. 
N. n. 'AXXa xa\ ot aTidaToXot.] Locus extat in c. i, 1. 1. Constit. 

AD HAERESIM XLVI. , TATIANORUM. 

N. I. Tw aT:b SajxaoctTujv £t; XptaTov 7i£jrt7T£u/.(jTt.] Scaliger adEusebii Chron. 
a. MMCLVii: Errat, inquit, Epiphanius , qui a Samaritis ad Christianos lustinum 
transiisse scribit. Certe enim Samarites non erat , sed Sumariensis: quanquam et 
Samarites domo, noTi religione , dici potest. Caussam affert, quod Samaritauorum 
religionem minime sit secutus , sed Graecorum superstitioni inhaeserit. Ideo non 
vere de eo dici potuit, aTib 2a[j.ap£tT(I)V ^t^XptaTbv ::£7rtCTT£uz£vat, sed aip' 'EXXrJvwv. 
Sed si SafjiapEtTrj; domo, non religioue, dici potuit lustiuus, cur nou a::b 2a|j.a- 
pstTwv credidi.sse dici potuerit uouvideo, hoc est e Samaritanorum populo ac 
civitate. 

'Ex:\ 'PwaTtxou rjy£ij.ovo;, xa\ 'Aoptavou.] Manifesta est hallucinatio et quidem 
duplex. Nani neque Adriano imperante mortuus estlustinus, sed M. Aurelio et 
L.Vero, ut Eusebius asserit 1. iv. Eccles. Hist. c. xv. , et tricenario maior fuerit 
oportet, ut ex temporis ratione, quo Apologias pro Christianis edidit, constare 
potest. Quanquam difficile est statuere quaudouam illae , aut quo demum ordine, 
p. 82. scriptae sint. Eusebius libro Hist. iv. duas omniuo scripsisse lustinum refert. 
Quarum priorem Antonino Pio obtulit , ut cap. viii. et x. testatur. Ubi etiam lu- 
stini verba quaedam ex ea, quae secunda uumeratur, Apologia citat, in quibus 



LXXIII 

de Antinoo, Marcione ac ludaico bello mentionem fecit, et, quod caput est, huius 
etiam initium suliiicit capite xi. At vero cap. xv. , sive iz, alteram Apologiam 
sub M. Aurelio et L. Vero scriptaui affirmat: zaxa tou^os xai o jxr/.po) zp^aOsv 
TjtAtv SriXtuOc''!; 'louTTtvo? oiuTspov ur.lp xwv xaO' r]]jLa; ooY[ji.aX(ov Pt^Xiov avaooy; Tol; 
6£37)Xo)(jL^vot? apyouai, Osiw y.aTay.oa[A£txat [/.apTupito. Sub Aurelio igitur et Vero, 
quos cap. xin, sive to', Antonino Pio successisse signiiicaverat, secundam Apo- 
logiam obtulit, et passus est lustinus. Eusebio assentitur Hierou. in Script. Ec- 
cles. et Photius. Ilodie lustini duae extant Apologiae. Harum prior ad Senatum 
inscribitur. Posterior eundem praefert titulum, quem primae Apologiae Eusebius 
attribuit, riempe \uToy.paxopt TtToj ADJ.m 'Aoptavw 'Avtojvivo) iiuaEpi'!, Zt^cf^-tM 
Kaiaapt, y.a"i 0'jr,p;aa'![xw utco <I>tXoao!pw, y.a\ Aouxtw <I>tXoCT6cpo) Kataapo; ouact uuo, 
xa"t EuasPou; £??:rotrjT(o. Neutra harum soli Antouiuo e.st inscripta. Porro quae 
posteriore loco censetur, ea prima ex duabus oblatis a lustiuo videri non imme- 
rito potest. Primum qiiia priorem, ex Eusebii, Hieronymi et Photii autoritate 
Antonino Pio, posteriorem post eius mortem Aurelio ac Vero Impp. exhibuit. 
Deinde quoniam Eusebius cap. xv. verba quaedam ex posteriore Apologia com- 
memorat, quibus mortem sibi a Crescente cynico impendere dixit, quae quidem 
in ea leguntur, quae hodie primo loco pouitur. Praeterea quae secunda vulgo 
nominatur^ ineunte Aatouini imperio scripta videtur, ac subiude post Adriani 
mortem. Quippe Antinoi veiut recens cousecrati iu illa meminit, xou vuv ycyEvrj- 
[isvou. Item ludaici belli , quod perinde vuv ysYevri^jLEvov appellat; cuius belU ac 
defectionis autor fuit Barchochebas. Ad haec inscriptio ipsa, quam paulo ante 
protulimus, idipsum suadere potest. Nam Aurelium, quemVerissimum appellat, 
nondum Caesarem vocat. Cum tameu Lucii Veri patrem, qui ab Adriano prinium 
adoptatus fuerat, eo nomiue insigniat. Atqui post Adriani morteni Aurelius Cae- 
saris nomeu obtinuit. Quocirca statim post Adriani necem paulo antequam Cae- 
sar appellaretur Aurelius, prioreiu Apologiam (quae perperam secundo loco po- 
nitur) habuisse videtur. Apparet insuper Verissimi nomen etiam post virilem 
togam penes Marcum Aurelium resedisse ; tametsi Capitolinus antequam virilem 
togam sumeret, Verissimum, ea usurpata, AnniumVerumdeinceps nominatum 
esse scripserit. Virilem autem togam sumpsit quintodecimo actatis anno, ut idem 
testatur. Quod superstite adhuc Adriano factum. Siquidem mortuus est Adrianus 
Camerino et Nigro Coss.vi. Eid. lul., anno Urbis locccxci. Marcus vero natus 
est Vero et Augure Coss., anno ioccclxxiv. Igitur aunum agebat xviii. cum 
Adriauus excessit. Quae de Apologiae utriusque tempore atque ordine diximus, 
dubia non erant, nisi quaedam ex Eusebio et aliis intervenirent , quae uegotii 
aliquantum facerent. Ac prinium Eusebius cap. xvi. , sive 'X,', Christiauae mu- 
lieris historiam quandam ex priore lustiui Apologia recenset, quae in prima ho- 
dierua contiuetur. Deinde idem ipse lustiuus Apol. ii. annos cl, ab eo anno, quo 
defensionem istam scribebat, Christum esse natum meniorat. Cum ergo cxxxvm. 
Christi auno Antouinus Pius inierit, coss. Cameriuo ac Nigro, consequeus est auuo 
Antonini xiii. hanc quae secuuda uumeratur, quaeque a uobis prior coustituitur, 
Apologiam esse scriptam. Praeterea Marcionis haeretici duobus iu locis memi- 
nit. Hunc autem sub Antonino Pio post annos ab obitu Christi cxvi fere emer- 
sisse TertuUianus confirmat lib. i. contra Marc. c. xix. Non potuit igitur primo 
Antonini Imperat. anno defensio illa ab lustino esse scripta. Sed ut ex iis tricis 
utcunque se veritas explicet, mihi admodum probabile videtur, ui.«i plures duabus 
pro Christiauis Apologias lustiuus ediderit, omuino primam esse quae vulgo se- 
cunda numeratur ; adeoque sub initium Antonini Imperat. scriptam fuisse ; quod 



LXXIV 

ex iis argumoulls coniicimus quae sunt antea proposita. Atqui cl anni a Christi 
ortu ad iilud tcmpus elapsi numerantur. Jta quidi-m lustiuus: sed cum paulo 
fortasso plus c.\l aiinis iluxissont, rotundo, ut assolet, numero aute annos cl 
dixit. De Eusobio oxpedita res erit, si aut ipsius, aut liijjrarii, culpa tj) oeux^pa 
pro Ty) rpoTjpa irrepsisse dicamus. Nam perspicue T7|V oEUTspav illam esse signi- 
flcat quam nos primam facimus : primam autem quae nobis est secunda. Postre- 
mum atque omnium difficillimum est quod de Marcioue nobis obiicitur. Quem, 
ut consontauea loquamur, aflirmandum cst uou Autonino domum imperante, sed 
sub Adriano coepisse. Atquo haud scio an duo iilius distingueuda sint tempora, 
ut in plerisque haerosibus accidit, ita ut sub Adriano prinuim eruperit, postea 
vero sub Antouino longe lateque propagatis errorilms celebre sibi nomen pe- 
pererit. AcTertullianus profecto etsi sub Antonino Marcionem errorem exhalasse 
scribat, negat tameu scire se quoto eius anno coeperit. Qtwto quidem anno, in- 
quit, Antonini muioris de Ponto suo exhalaverit aura canicularis, non curavi tn- 
vestigare. Epiphauius in Marcionitarum haeresi scribit Marcionem cum a patre 
suo pulsus pacem ac veniam eblandiri uullis precibus posset, Romam se post 
Hygiui obitum contulisse. Cumque nihilo magis quod cupiebat illic obtineret, 
tum domuni publicata haeresi sua ecclesiam oppugnasse. Hygini obitus coufer- 
tur in aunum Antonini xviii., anto quod tempus Marcionem haeresim suamdisse- 
minassc necesse est, cum lustiuus, qui Antonino, et quidem imperii eius iuitio, 
Apologiam obtulit, Marcionis meminerit. Quare duplex, uti coniiciebamus, Mar- 
cionistarum ortus esse debet. Nam primum iu Ponto Asia duntaxat nefarium 
dogma praedicavit , idque Adriano imperaute : postea sub Autoniuo maiores tra- 
hens spiritus vehementius in eosdem illos errores coepit iucumbere. Hygino vero 
demum uiortuo primitus dogma Cerdonis interpolasse Maroiouem nullo modo 
censco. Haec de lustiui ac Marcionis temporibus habui quae dicerem. Dicent 
alii fortasse meliora. Nam nostris iUis non adeo coufidimus , ut uou afFerri cer- 
tiora posse speremus. 

'Q; 7T£p\ To SwSsV.aTov Ito?.] Conseutaneus error est ei quem paulo antea re- 
futavimus, sub Adriauo passum esse lustinum. Quod cum falsum sit, perinde 
falsum est sub Antoniuo Pio, videlicet post lustini obitum, scholam erroris 
aperuisse Tatianum, quod sub Marco Aurelio facere potuit. 

N. IV. "Ev£y.£v ok a<paX|j.aT(ov £v aoT).] Notauda Epiphauii seutentia, veteres 
Patres ante Christum , qui salva lide peccaveraut , propterea apud inferos deten- 
tos esse, donec a Christo liberarentur. 

N. v. Aib y.al 6au[j.aaat EaTi tov £io6Ta.] Tritam de Golgothae sive Calvariae 
appellatione senteutiam sequitur, ut ab Adami sepulto cadavere ac cranio deducta 
sit. At Cyrillus Catech. xiii. prophetico sic a Chri.sto uominatum existimat huuc 
locum, quod, ut ait apostolus, caput viri sit Christus, Christi autem deus. 



AD LIBRUM 11. 

AD HAERESIM XLVIL, QUAE EST ENCRATITARUM. 

N. I. 'Ev Tfl <I>puY''a "^Ti ■/.£y.au[XE'vri.] Ea est apud Strabonem I. xiii. Lydorum 
Mysorumque regio ad Maeandrum. At Stephanus KaTay.cy.aujAEvrjV y wpav ait esse 
Trj; 'Ecpsaia; ex xiii. Strabonis libro. . Caeteri Phrygiam esse censent. Inveuio et 
Laodiceam cognomento kaTay.£y.au[A£vrjV in Lycaouia, sive Galatia, haud procul 
ab Isauria. 



LXXY 

N. II. Ai' £'k'(j.aTo? TTupou.] Mirum est quid sibi voluerit Epiphanius , aut quid 
in animo habuerit, cum hacc scriberet, 1'is'p.aTo; 7:upou idem esse ac /eri^entis, 
aut recuctae sorbitumis. Nam quod ;:upou frumentaceam primo loco iuterpretatur, 
est illa quidem tolerabilior, sed contra Ilebraeorum Graecorumque codicum lidem 
usurpata lectio. Etenim lxx. cum Hebraeo conseutieutes Tcuppou , hoc est ruffa, 
scripserunt, non :iupou. Quaenam vero grammatica ratio 7:upou pro TiupwOevco? 
dici patiatur, quasi genitivus sit a uomine Jiuposts Tvupoui;? Quod minime procedit. 

AD HAERESIM XLVUI., QUAE EST PHRYGUM SIVE MONTANL 

Kaia «tpuyaaxwv.] Phryges sive Phrygastae proprie dicti, quod e Phrygia 
primum prodieriut. lidem tamen nouuuuquam Cataphryges et Cataphrygae, 
quasi evangelium esset vel dogma zaia <I>puYai;. 

N. I. OuTot yo^P ysY'^^'''^' ''■^P' '^'^ £vv£a/.at63xaTov.] Consentanea sunt quae de 
huius haeresis exitu ac tempore disserit, cum iis, quae supra docuit, nimirum 
lustinum Adriani tempore mortuum esse, secundum quem paulo post Tatianus 
prodierit, a quo Encratitae originem acceperint sub Antoniuo Pio , quo eodem 
imperante , atque anno illius xix. , Montauus extiterit. Sed cum ex iis , quae 
paulo ante disputata suut, constet lustiuum nounisi sub Marco Aurelio passum 
esse, Tatianum vero aliquauto etiam postea haeresim suam condidisse, mani- 
festa hic est temporum perturbatio. Quod ad Cataphrygas spectat, Eusebius in 
Chron. anno M. Aurelio xi. scribit Cataphrygum haeresim , autore Montano et 
Priscilla ac Maximillia exordium habuisse, tum anno sequente Encratitas Tatiauo 
duce prodiisse. Quae si vera sunt, Tatiani et Encratitarum haeresi priorem 
oportet esse Cataphrygum haeresim, coutra iustitutum ab Epiphanio ordinem, 
ac sub Aurelio duutaxat Imperatore extitisse. 

"'ETt Y^p £?^''' £V.TOT£.] Vitium iu numeris est. Annus Antonini xix. congruit 
anno Christi clvi. , aunus vero Valentiniani xii. convenit Christi ccclxxv. Di- 
scrimen est annorum ccxx. Itaque pro ota/.^ata svvEVTjxoTa scribendum fuit ota- 
x6ata UY.oQ<.. 

N. iii. rtvwdxwv yap Trjv ot' arretAriv.] De hoc divinitus edito prophetae man- 
dato consule quae a sacrorum librorum interpretibus uberrime disputantur. 

N. vii. 'li; MojucjT); yyjatv.] Quod tanquam a Mose dictum Paulus ad Hebr. 
c. XII. commemorat ; neque tamen in vetere instrumento legitur. Pleraque euim, 
ut observat Hieronymus , in hac epistola quasi de vetere testamento proferuntur, 
quae in illo minime reperiuntur. 

N. IX. 'H Sk ayta 'Ex.xXrjata.] Totum hoc caput iusignem habet usum ad ca- 
tholicum dogma ab haereticorum iuvidia ac calumuia viudicaudum : qui ut mo- 
duni nullum ac moderationem retinent, cum ab Ecclesia commendari quidem 
nuptias, sed virginitatem coutinentiamque praeferri vident , exclamant Ulico et 
in conventiculis suis apud imperitos perfidiose ac stolide vociferantur damnari a 
catholicis nuptias, ac ciborum usu penitus interdici. 

N. XIV. "Iva 81 [jLrjolv xaTaX£t'!/wjjL£v.] Theodoretus Ascodrutas , vel Ascodru- 
pitas, sive Tascodrupitas appellat; qui illorum dogmata plm-ibus exequitur. Phi- 
lastrius vero Ascodrogitas a Passaloryuchitis secernit. 

Taaxb? 7:ap' auTo"; TiaaaaXo;.] Drungus vox est a recentioribus Graecis per- 
iude ac Latinis usurpata, quam a Graeca puYyo; detortani inuuit Epiphauius. 
Veget. lib. iii. cap. xvi. et xix. ylobos appellat, quemadmodum et cuueos cainit 
porcinum. 



LXXVI 

AD nAERESIM L. , QUAE EST TESSARESCAEDECATITARUM. 

Quartadccimaiiorum sive TEadapE^zatoexaiiTwv haeresis ea proprie dicitur 
quao ludaico more pascha luna xiv. celebraudum asserit, quamcum<jue demura 
in feriam incidat: quae fuit Asiaticorum opinio, qui loannis autoritate freti per- 
tinaciter rituni illum consuetudinemque tenuerunt. De quo Eusebius lib.v. llist. 
Addit Aufiustiuus lib. de Ilaercs. oosdam iilos xiv. luna Martii mcnsis pascha 
lixi.sse. UbiMartiuni non Julianuni, .sod lunarem intelligi uecesse est, cum pleri- 
que paschales menses ctiani Judaici in Aprilem iucidcrent. Nisi forte in ea qui- 
dam opinione fuerint ut Martio mense perpetuo celcl^randum putarent. Scribit 
enim PhiJastrius Quartadecimanos pascha mense Martio ceJebrandum a.sserere. 
Atque haec twv TEaaaps^zatSexaTiTojv vera est et germana notio. Sed et aJia fuit 
eodem vocabulo comprehensa depravatorum istorum factio, quae mira quadam 
abusione Quartadecimanorum nomen meruit. NonnuJJi quippe ceJebraudo pa- 
schati certum in anno luliano diera statuerunt: veJut vni. KaJ. aut xv. aut x., de 
quibus paulo post agendum erit, quos omnes EpipJianius ad Quartadecimanos 

p. 86. aggregavit. Tertia t% tou Ilaa/a otacrTGO'^^ ratio atque haeresis, ut a prioribus 
diversa, sic Quartadecimanorum appeJIatiouem iustius quara posterior haec ob- 
tinebit; quae cum universara oJim ecclesiara, tum praecipue occidentalem exer- 
cuit. Hanc qui secuti sunt, pascha iJIi quidem dominico die ceJebrabant; sed si 
XIV. luna in eum diem incideret, non ex praescripto Nicaenae Synodi in xxi. diem 
diiTerebaut, sed in termino ipso festum obibant. Quod iu GaJIia quondam, Hi- 
spania, ac praesertim Britannia plorosque tenuisse testantur Bedae, Sigeberti 
ac caeterorum scripta. Vide imprimis Bedam 1. ii. Eccl. Ilist. c. iii., et l.v. c. xvi. 
Tum quae ad Nicephorum ante paucos anuos adnotavimus. Postreraus de celebri- 
tate paschatis error Latinorura fuit, qui cura in caeteris Nicaenum cauonem et 
cathoJicara reguJani observareut, ludaico tamen ritu citimum terminum antever- 
tentes primi mensis neomeniam v. Martii constituebant, ac duos annos com- 
muues habebant, quos reliqui embolismicos; nimirum cydo viii. ac xix. Ad- 
versus quos eorumque signiferum Victorinum disputat Beda non uno in loco. 
Atque etsi Juna xiv. uoiinunquam isti pascha dominico die celebrarent, nunquam 
p. 453. tameu ante aequinoctium: quod ludaei factitabant, ut alibi dicetur. Sed haec 
quae de Latiuis obiter iniecta sunt: nirairum eos nonnunquam pascha deciraa 
quarta luna peregisse, cautione ac distinctione opus habent. Duplex enira La- 
tinorura vel eorum secta fuit qui cum dominico diu pascha conficerent, a catho- 
licis nihiJominus discrepabant. Nam aJii xiv. Juna, si iu dominicum incideret, 
celebritati vacabant. Alii nonnisi decima sexla Juna; quos proprie Latinos Beda 
et Victorius appelJant. Quorum doctrina breviter hoc Joco declaranda videtur. 
Latinoruni igitur ritus in quibusdam cum Alexandrinis conveniebat, in aliis vero 
differebat. Congruebat, quatenus non alio die quam domiuico pascha ceJebra- 
baut, tum quod nunquam Juna xiv., quantuuivis dominicus in eam dies incurreret. 
Differebat vero primum, quoniam iJJorum paschaJes neomeniae ac decimae 
quartae Nicaenas antevertebant, in cyclis duobus, nerape xix. et viii. , qui Ale- 
xandrinis emboJimaei fuerunt, Latiuis commuues. Respondebant enim cyclis 
Latinorum xvi. et v. Latinorum Nisan cyclo Nicaeno xix. quinto Martii mensis 
initium habuit. CycJo autem octavo Nicaeno, Latinoruiu quinto, Nisau Martii 
VI. cougruebat, qui dies cxtra paschalcm Alexandrinorum terminuui cousistunt. 
Propterea in anuis illis Latini uno mense pascha Nicaenum anticipabant. Igitur 

p. 434. ueomeuiae paschaJes Latinorum a v. Martii ad ii. Aprilis novem et vigiuti diebus 



Lxxvn 

extendebantur. Decimae quartae paschales a xviii. Martii die coeptae ad xv. 
Aprilis perductae svuit, diebus totidem, hoc est xxix. Dominicae denique pa- 
schales a xxi. Martii ad xxiv. Aprilis, diebus xxxv. decurrerunt. Atque hoc im- 
primis Latini cavebant, ne ante lunam xvi. , pascha, ante xiv. passionem domi- 
nicam indicerent. Quare si xiv. luna in sabbatum caderet, non postridie luna xv., 
sed octavo post die luna xxii. celebrabant. Quae omuia ex Victorii Prologo con- 
stant, cuius fragmeuta apud Bedam exstant lib. de Temp. Rat. cap. xlix. In- 
tegrum autem cum eiusdem Fastis habet manuscriptus codex qui est penes R. P. 
Sirmoudum. Sed est alia praeterea cautio , cuius admonet Victorius ( Victorius 
enim, non Victorinus, in vetustissimo illo codice nominatur, quemadmodmu et 
apud Bedam). Nimirum quoties cyclo xix. Nicaeuo luna decima quarta iu Martii 
xvm. incidit, feriavi. , quod accidit in anno non bisextili, quando luna xxvii. 
sabbato in Kalend. lan. incurrit, ut Victorius observat. Tum enim pascha non, 
ut postulabat methodus, Martii vicesimo , luua xvi. celebratum, sed iu sequen- 
tem mensem dilatujn; cuius neomenia in Aprilis iii. competit; pascha vero in 
xxr\'. , luua xxir. , quae Alexandrinorum erat xxr. Nam aureus numerus Ni- 
caenus xix. quarto Apr. aftixus fuit ; Latinorum vero xvi. ei respondens Apriiis 
tertio. Haec sola diffundendi paschatis et in secundum mensem traiiciendi caussa 
commemoratur a Victorio, quaudo decima quarta contiugit Martiixvrir., feriavi. 
Cum autem Nicaeno cyclo viii., Latinorum v., decima quarta in diem Martii xix. 
caderet, feria vi., dominica vero Martii xxi., ipso civilis aequinoctii die pascha 
suum Latini peregisse videntur. Nara legitimi mensis nullam tum avTi[j.cTa[BoX7]v 
factam indicat Victorius. Alioqui si in Aprilem reiicerent, cum cyclus Latinorum 
V. Aprilis quarto sit adscriptus, decima quarta concurreret cum decimo septimo 
die, feria vii. Ideo transferendum foret pascha in lunam xxii. , hoc est Apr. xxv. 
Quod quidem devitasse Latinos Victorii verba demonstrant. Nam remotissimum 
illorum pascha constituit Aprilis xxiv., cyclo Nicaeno xix. , quando litera dominic. 
est B. De octavo vero cyclo Nicaeno penitus tacuit. Unde coUigas Latinos non- 
nunquam aequinoctio ipso pascha peregisse. Cum haec ita sese habuerint, ut ex 
Victorii Prologo manifestum e.st, Paulus tamen Forosemproniensis lib. v. partis i. 
Latinos affirmat paschales dominicas diebus triginta circumscripsisse , uempe 
a xxir. Martii ad xx. Aprilis , qui limites in Concilio Caesarieusi detiniti leguntur 
apud Bedam in Appendice ad libellum de Aequiuoctio , quae in Sirmondiano co- 
dice Philippum, uti diximus, autorem praeferebat. Quare nonnunquam Latinos 
idem Paulus existimat, ne praescriptos illos terminos exciderent, pascha luna xiv. 
celebrasse. Quod cum ad eosdem illos Latinos referat, quorum e grege Victorius 
extitit (hos enim ipsos refert paschalem dominicam a luna xvi. ad xxii. extendisse) 
perspicua est hallucinatio. Falsum est enim paschalem Victorii mensem diebus 
XXX. comprehensum fuisse. Imprimis quod, ut paulo aute demonstratum est, 
citimum illorum pascha in ipsum aequinoctii diem inciderit, cyclo viii. Nicaeno, 
quoties luna xiv. Martii xix., feria vi. contigerat. Rursus cyclo Latinorum viii., p. 455. 
Nicaeno xi., neomenia paschalis Alexandrinorum pariter ac Latinorum convenit 
Aprilis II. Fiugamus ergo literam dominic. eodem anno fuisse A, decima quarta 
paschalis incidet in Apr. xv., feria vu. Quocirca Nicaenum pascha celebratum 
est Apr. XVI., luna decima quinta: Latini vero ex Victorii regula in lunam xxii., 
hoc est xxm. Aprilis distuleruut. Igitur a xxi. Martii ad xxm. Aprilis legitimum 
atque ordiuariuiu Latinis pascha xxxiv. diebus extenditur. Praeter ordinem vero, 
praeterque legem in xxv. Aprilis summovetur, cum cyclo xix. decima quarta pa- 
schalis in Martii xviir. incurrit, feria vi., ut antea declaratum est. Ita tricesimus 



LXXVIII 

quintus dios paschalibus Latinnrum terminis arrogatur. Nec minus rodarguitur, 
quod ideiiT 1'aulus asseverat, Latinorum factionem istam luna xiv. pascha per- 
egi.sse; veluti anno Christi ccclxxxvii., quo insignis de paschate controversia 
intcr catholicos agitata: quam Ambrosius in luculenta illa epistola disceptat, 
quara super ea re scripsit ad cpiscopos Aemiliac. In illo igitur anno Latinos 
l'aulus Forosempron. existimat pascha Apr. xviii. celebrassse in ipso termino, 
qiio suum pascha intra praestitutos a Caesariensi Concilio limites continerent. 
In quo, ut opinor, abcrrat, ac tam ex ipsomet Ambrosio quam ex Victoriana re- 
gula castigandus est. Ambrosius enim scribit ludaeos anuo illo pascha duodecimo 
luense, xni. Kalend. April., hoc est Martii xx., celebrasse. Quippe tam ludaeis 
quam Latinis communis annus ille fuit, cyclo Nicaeno viii., illorum vero v. Cy- 
clus erat solis iv., litera C. Neomenia Latiuorum iniit Martii vi., decuna quarta 
proinde Martii xix., feria vi. Igitur pascha ex Victorii praescripto incidit in 
Martii xxi. , luna xvi. Uno dio Latinorum neomenia ludaicam antevertit; si qui- 
dem paschatis ludaici nomine decimam quartam lunam Ambrosius intellexit, non 
primam arymorum. Nam pascha celebratum esse narrat Martii xx., cum Latino- 
rum decima quarta decimo nono convenerit. Idem et de reliquis exemplis, quae 
Paulus commemorat, debet esse iudicinm. Nunquam enim Latini illi, quorum 
secta Victorius fuit, pascha suum in terminum couiecerunt. Proinde segre- 
gandi ab aliis erunt. Uti duo Latiuorum genera, vel eorumdem duo ac diversa 
fuerint instituta, variis usurpata temporibus. Nam alii pascha ex Caesariensiura 
formula a die Martii xxii. ad April. xxi. celebrabaut, diebus xxxi. , qui est pri- 
mus novorum meusis, sive Kptojv. lidera saepenumero in ipso termino, quoties 
cum dominica concurrebat, pascha suum agitabant. Cuius rei nonnulla cum 
apud scriptores alios, tum vero Gregorium Turonensem et Sigebertum exempla 
leguntur. Aliud Latinorum genus extitit, quod non Christiani solum paschatis 
et avaaTaaiiAou , verum etiam ludaici et aTaupdjaqxou rationem haberet. Nunqoam 
enim ante xiv. lunam passionem dominicam celebrare consueverant, eligentes 
potius (aitVictorius) in luna tlxii. diemfesti paschalis extendere, qiiam dominicam 
passionem luna xiv. ullatcnus inchoari. Unde illi Tsdaapc^/.aioszataat nova qua- 
dam ratione appellari possunt; non quod Christianum paschalunaxiv. peragerent 
unquam, sed quod in eadem aTaupwaifxov, quod et ludaicum fuit, obeundum pu- 
tarent. Haec de Latinorum cyclo rituque paschali, quod et Quartadecimanorum 
p. 45C. appendix quaedam esset, et non satis explorata illorum mysteria fuisse viris 
etiam eruditis animadverterim. Qua de re uberior alias instituenda disputatio. 
Eiusdem porro Victorii regulae ac methodi iusigne occurrit exemplum apud Gre- 
gor. Turon. lib. x. llist. cap. xxin. , ubi anno xv. Childeberti paschalem contro- 
versiam exortam esse refert ob hoc quod Victor (Victorium Aquitanum intelligit) 
cum luna xv. pascha iieri (ab Alexandrinis videlicet) scripsisset, ne Christiani 
eadem, qua ludaei luua pascha peragerent, addidit, Latini autem luna xxii.: Ob 
hoc, inquit, multi in Galliis xy. luna pascha celebrarunt. Nos autem '^xii. De 
hoc Gregorii loco vide omnino quae ad Nicephori Breviarium adnotavimns. Est 
enim illustris. Ubi nos annum ostendimus non esse Christi ulxxxviii., ut Sca- 
liger putabat. Hoc enim anno Latini ex Victorii regula pascha celebrarunt Martii 
XXI., luna xvi non xxii. , cum luna xiv. in feriam v. inciderit Martii viii. Quare 
alius annus quaerendus est: qui quidem videtur esse Christi dxc. , cyclo Ni- 
caeno ii., soUs xi. litera domin. A. Neomenia paschalis Latinorum et Alexan- 
drinorum Martii xii. , decima quarta, Martiixxv. , feria vii. Ob id Alexandrini 
Martii xxvi. , luua xv. pascha Nicaenum obierunt: Latini, ne xiii. luna passionis 



LXXIX 

dominicae solenne celebrarent, iu lunam xxii. , Iioc est Aprilis secundum diem 
diffuderunt. Consentit et character ille, quem Gregorius adiungit: nempe terrae 
motum accidisse xviii. Kalend. mensis quiuti, hoc est lunii xrv., feria iv. Hoc 
omnino anno Christi dxc. convenit. Quocirca Childeberti primus iniit anno 
Christi dlxxv. , natali Christi die. Quod et R.P. Sirmondus certis rationibus com- 
pertum sibi esse confirmat. Quanquam solis eclipsim eodem illo anno ac mense 
quinto mediante contigisse narrat Gregorius. Quae lunio jxia&uvtt anno isto com- 
petere non potuit, cyclo Nicaeno ii., qui lunii viir. est adscriptus. Sed haec suo 
loco accuratius viderimus. Fuerunt et alii Quartadecimanorum errores. Nam 
inter alia cum Novatianis lapsos repudiarunt, ut refert Theodoretus : quod de so- 
Us Asiaticis asserit Socrates 1. v. c. xxi., ubi de ritu celebrandi paschatis, deque 
Asiaticorum ac Romanorum dissidio pluribus disserit. 

N. I. "Oti ^r-.y.axipaTo? o; ou TiotTjiEt.] Haud scio an locus iste sic expressus 
uspiam legatur. 

"ETspot o£ E? auTiov.] Quantum ex iis verbis colligitur, non solum fixo ac 
constanti die, hoc est viii. Kal. Mart. pascha peragebant, verum etiam eo ipso 
die ieiunabant, contra veterem ecclesiae ritum, quae in ipso festo ieiunium dis- 
solvebat, ut ex epistola Dionysii Alexandrini constat. Sed obscura sunt quae 
deinceps Epiphanius disserit, neque Tessarescaedecatitarum opinionem satis as- 
sequi possumus. Cum enim scribit: Ka\ sv sy.eivT] t^ ^[J-cpa PouXovTat a-^v.^ to Ha- 
<jya, OTTOta o' av £[i.7UE'c7rj f) Tiaaap£i;y.atOcxaTTj Tfj; acXTjvr,c, hoc affirmare videtur, 
haereticos illos certo ac fixo die , nimirum viii. Kal. Apr. solenne paschatis ad- 
strinxisse , securos lunae xiv. Cui tamen quae sequuutur nonnihil repugnant. 
Subiicit enim Cappadoces eandem diem viir. Kal. Apr. celebrare ; quod a priorum 
instituto nihil discrepat, et tamen posterius hoc tanquam diversum ac dispar at- 
tulit. Quamobrem videndum ecquid priores iUi, qui ex Actis Pilati certum se 
diem exlorasse dicerent, xiv. lunam observaverint, adeo quidem ut haec deviii. 
Kal. interposita mentio nihil in xiv. lunae ratione mutatum significet, sed super- 
vacaneam azptpoXoYtav contineat. Fieri etiam potest, ut xiv. lunam eam ad pa- 
schatis celebritatem delegerint, quae vin. Kal. Apr. vicinior esset: at Cappadoces 
illam ipsam in luliano anno defixam diem viii. Kal. Apr. Sed de Tessarescae- 
decatitarum ex Actis Pilati opinione illa disserens Scaliger ii. de Emendat. Temp. 
Perperam, inquit, scrihit Epiphanius TsffaapE^xaiosxaTai; gloriari solitos se com- 
pertum kubere ez Actis Pilati, Christum passum fuisse viii. Kal. April. Quibus 
ista postremo subiicit: Eiusmodi plura extant apud illum eruditum Patrem etalios 
veteres, praesertim Eusebium; quae saiie cum delectu sunt legenda. Quid est ista 
Epiphauii reprehensione vel iniquius vel ineptius? Itane quotquot haereticorum 
falsa dogmata, opinionesque commemdrantur, eorum omnium veritas ab illo 
praestanda fuerit, qui nihil nisi retulerit? Sed cuiusmodi illa sit de passione do- 
mini in vni. Kal. conveniente Tessarescaedecatitarum ratio postea disputabitur. 
Quae vero adversus illam affert Scaliger levia sunt, imo nulla. Neomenia, in- 
quit, Nisan incidit in xii. Martii, quoties 25. Ma^tii est li. Nisan. Atqui aevo 
illo hoc nonpotuit contingere , nisi cyclo 13. Idque in anno Hagareno, in annis 19. 
38. 57. periodi. Atqui tunc ludaeorum neomeniae uno die tardiores erant propter 
proemptosin. Non igitur potuit accidere. In quo illud sumit, ludaeos Calippicam 
anni formam, hoc est Syromacedonum sive Alexandream, tunc temporis usur- 
passe, quae cum ccc fere annis Hagarenam periodum antecedat, TTpoTjyTiaiv Hip- 
parcheam habet unius diei. Unde tardior est neomenia ludaica quam Hagarena. 
Nam huius periodus sub initium lulianae formae contexta est, cum novilunium 



LXXX 

in Martii 12. iucideret, quod in Calippica ludaicaque periodo in 13. conveniebat. 
Qua ratione cyclo 13. Martii 25. luna fuit 13., IIagareui.s vero 14. Veruni ludaeos 
Calippica anui descriptione usos esse, quo Scaligeriana omnis illa doctrina niti- 
tur, si quis negaverit, progredi ultra non poterit. Ar nos ad sequentem haeresim 
cyclum alium ludaicum explicabimus, ia quo biduo nonnuiiquam et eo amplius 
anticipatae sint neomeuiae ; ut nihil hac quidem ratione Scaligeri argumenta pro- 
moveant. Sed ea res suo loco tractabitur. Neque vero minor Calviniani alterius 
est vanitas, qui Epiph. credulitatis insimulat ex eo quod variis in locis Piiati Acta 
laudet, neque tamen iu falsi suspiciouem adducat. Quod ne refutationem quidem 
meretur. 

Kai Ev auTol; ol TTaTK;.] Ilaec verba twv jjlsv XjyovTcjv etc. aliena ab hoc loco 
videri possunt. Nam priorum iilorum sententiam continent , qui xiv. luna cele- 
brandum pascha sciverant. Quanquam saepe otiosa eiusmodi repetitio apud hunc 
scriptorem animadvertitur. Sed quid ea tandem sihi volunt? Statuisse illos pa- 
scha XIV. luna, quae iu viii. Kal. Apr. incurrat? Est illud quidem nimis absur- 
dum, quasi ad eum diem luuae xiv. dies possit adhaerescere. Quid si r.^o twv 
o/.Tw Kal. legas non twv r.po o/.tw? Nam ac Tupb oztw Kal. idem sunt atque ai 
oxTw Kal. Quae loquendi formula aLatinis manavit, quibus ante diemviii. Kal. 
idem est atque viii. Kal. At si nfo twv o/.tw legas, hunc habet seusum, lunam 
illos 14. constituisse, qua aute viii. Kal. iucideret. Kisiforte xiv. lunam twv rpb 
o/.Tio xa),. vocet eam, quae huic termino propinquior est, quod verum puto. Si 
quidem et haec loquendi formula, quam pro recepta excusaque substitui posse 
diximus -pb toSv o/.tw pro eodem interdum solet usurpari atque altera twv r.fo 

OXTtO. 

N. II. 'Eav -pb? eaTcspav.] Yide Animad. nostras ad haer. lxx. n. xi. 

N. III. IlavTa-/ oOsv Sk fj ayia.] Quae ad huuc locum adnotanda eraut , ea ad 
haer. lxx., quae est Audian. differemus, ubi plura ad hoc institutum Epijjhan. 
disputat. 

Tb £[X9uj7j|j.a Tou [ietovo;.] Vox ista [Jstov nusquam a me lecta. Atque haud 
scio an |3ousiovo; Latiuo vocabulo scripserit Epiph. 

AD IIAERESIM LI., QUAE EST ALOGORUM. 
N. III. "Iva oci^Tj To zlooc, T% aYia?.] Eaudem arcae siniilitudinem declarat 
Aug. I. XII. c. Faust. c. xiv. 
p. s8. N. I. 'H Tou XiOou rayaTou.] Eadem fere serpeutum aXs^rjTrJpta cecinit Ni- 

cander. De Gagate porro. 

"Aa)vOT£ o' (ii^aXcTjv y.aiiov EYYayyioa tcetotjv, 
'Hv ouoE xpaTEpolo TTupb? rreptxaivuTat op;j.7i. 
Ubi Schol. Trjv Y^YY^"^'^ Xi6ov ev raYYas? Y*? "^^ Auxia? EuptaxsTai. Tot; Bl VayyoLi 
udXtv oSaav xr^c, Auxta? xa\ FaYYi^a «paaiv. PHn. 1. xxxvi, c. 19. Gagates lapis no- 
men habet loci et amnis Gangis Lyciae. Diosc. 1. v. c. xcix. 

N. II. "Iva o£t?ri To £too; T^? aYta;.] Yide August. 1. xii, 0. Faust. c. xiv. 
N. m. Kat £1 ij.£v £0£/ovTo To EuaYY^^^^iciv.] Nam de Apocalypsi nonnihil a qui- 
busdam dubitatum, de quo accurate iu Ann. Baron. A. c. 97. 

N. IV. Oi 0£ aXXot EuaYY^XtaTat.] Yide Aug. 1. ii. de Cons. Evang. c. xvi. 
N. v. "Eo£t Y*? "bv a;:b -oXXtov.] Malim tw £j:taTp£|avTi et avaaTavTi. Yi- 
cissim vero tov £X66vTa etc. Ut dandi casus apostolo, accusandi Christo tribuatur: 
quod nos interpretando sequimur. 

'.\7:' auTou Tou EpYOu xr,pu5at.] Aut xrjpiJ^T) leg. aut tou xr,pu5at. 



LXXXI 

Ka\ KXe^Siov, aTouv KXsdpouXov.] Ignatius ad Trallianos : <I>£iJy£T£ xot Ta tou 
TkOvripou SYyova, ©eoootov xa^ Kae^PouXov Ta ysvvaJvTa /ao7:bv OavaTr/^doov. Ubi non 
Nicolaitarum propagines istos fuisse docet, ut est in Annal., sed tou -ovtjoou eY" 
Yova, hoc est daenionis foetus. Imposuit Annalium scriptori Latinus Interpres, 
qui ita reddit: Fugite perversi illius nepotes. 

Ar|ijiav xa\ 'EpaoY£vr]v.] Theodoretus ad ii. Tim. c. 4. eundem illum Demara 
esse putat qui Ep. ad Philem. et Coloss. 4. laudatur, quique saeculum diligens 
relicto Paulo discessit. Sed mutato consilio ad Paulum revertisse quidam existi- 
mant. Chrysost. vero post honorilicam illam de eo mentionem a Paulo seiuuctum 
esse putat: ut illa ad Philem. aute ii. ad Timoth. scripta sit. Fieri potest, uti 
duo eiusdem nomiuis Demae fuerint. Apud Ignat. Ep. ad Magnesios nominatur 
Damas Magnesiorum episcopus. 

Eu6u? h\ \xzxh. Tov MaT9aKov.] Ex prava Cornarii interpretatioue aut falsa aut 
dubia ex his verbis historia colligitur, iussum a Petro Marcum historiam scri- 
psisse. Sic enim Cornarius: Post Matthaeum secutus est Marcus, iussus a S.Petro 
Romae evangeiium edere. Neutrum horum dicit Epiph. aut Petri iussu, aut Romae 
scripsisse Marcum. Sed hoc tantum, comitem illum Romae fuisse Petri et ir.i- 
■z^zr.ia^ixi To zuoi.y(fAio'i ixOsaSat. A quonam? A spiritu sancto. Inscio enim Petro 
ad scribendum aggressus est, Romanis id ab ipso postulantibus, ut autor est 
Hieron. lib. de Script. Eccles. et Euseb. I. ii. c. xiv. Quod cum audisset Petrus, 
quod factum erat approbavit. Romae porro scripsisse verisimile est: de quo in 
Ann. plura Baron. A. xlv. n. 29. 

OuToi; Sk dc, £TUY7_av£v.] Dissentit Papias apud Euseb. et Christum a Marco 
negat auditum. Hieron in Praef. ad evang. Marci euudem ait Leviticum genere 
et sacerdotem fuisse. Sed falso hic liber Hierou. tribuitur. Quod autem asserunt 
nonnuUi, Marcum non vidisse dominum, viderit necne nihil affirmo: videre qui- 
dem potuisse temporum ipsa ratio persuadet. Neque vero damnanda est Epi- 
phanii sententia, dum illum e lxxii. discipulorum uumero fuisse narrat, etsi con- 
trarium alii Patres sentiant. 

N. VII. 'Q; sTvai Tov ravTa /p6vov.] Tempus ipsum, quo loannes couceptus 
ac natus est, et incarnatus atque in lucem editus Christus, Lucas complectitur ; 
quod tempus mensium est fere xv. 

N. vin. Ka\ <l>tXoaa[3^aTio;.] De hoc uihil hactenus legi. p_ 39. 

N. IX. "Ev9£v Ttvt ou ^avctTat.] Tametsi uihil ex evaugelio de Magorum ad- 
ventus tempore liquido possit exprimi, probabilior tameu est commuuis ac re- 
cepta sententia, quam illa ex Epiphanii ac Eusebii Chronicis hausta, biennio post 
Christum in lucem editum Magos advenisse. Quod ex illis Matthaei verbis col- 
ligi putabant, quibus Herodem narrat a bimatu et infra jmeros occidisse, secun- 
dum tempus quod exquisierat a Magis. Sed hunc nodum iampridem dissolverunt 
eruditi sacrarum literarum interpretes. 

Ka\ avaYxr|V et/ov ot otcaxop-taiisvot.] Quantum verba ipsa prae se ferunt, 
indicare videtur ludaeos quolibet terrarum dispersos in Palaestinam coactos esse. 
Sed commode haec accipienda sunt, ut de iis loquatur qui in Palaestina ipsa vel 
Syria degerent. Neque enim puto in Italia vel Graecia aut Aegypto etiam ha- 
bitarent, aUbi quam ibi, ubi erant, fuisse censos. 

'Epy^6ij.£vot 5£, w? EtTUctv.] NoIIem erudito Maldonato id in mentem venisset 
Epiphanio tribuere quod et absurdissimum est , nec ab eo vel levissime cogita- 
tum. Scribit enim mirari se quod Epiphanius existimet losephum et Mariam sin- 
gulis annis eo die ex Aegypto in Bethleem venire consuevisse, cumque post duos 

Corp. Haereseol. IIL F 



Lxxxn 

annos rediissent, Magos eos invenisse. IToc verb nunquam scripsit Epiphanius. 
Quare halluciuatus est eruditissimus ille evangelioruni interpres. Nec ideo tameu 
tautuni commeruit, ut a Casaubono tam iuciementer ac putide notaretur et vi- 
rulentissimus ac maledicentissinms scriptor appellaretur iu illo opere quod ipsum 
ex virulentis calumniis et haereticis opiniouibus contextum adversus Baronianos 
Annales effudit. 

'Q; c?; Trjv Tcavrlyup-.v xauTr,v.] Quam tandem hic Tiavr^Yu&tv intelligat nescio. 
Videtur loci illiu.s, in quo natus erat dominus, celebratam memoriam navTJyupiv 
appellare. 

N. X. Tw Y*? tptaxojTtlj TpiTto.] De his accuratius paulo post agemus. 

Ata To p.£[jLvrjaT£ii6at TrpeajiuTr];.] Quod losephus decrepita iam aetate Mariam 
duxerit vetus est opiuio. Quod autem liberos ex priore aliqua coniuge susce- 
perit, etsi id Epiphanii aliique veteres raemoriae prodiderint, reclamant tamen 
merito caeteri omnes. De qua re Baronius in Appar. 

N. xr. 'l']vT£uO£v Toivuv.] Haec igitur verba tou Oeou ad lesum pertinere cre- 
didit Epiph., non ad Adamuni. 

Tip Aouza ovt; xa^ auTto. Quod Lucas e discipulorum numero fuerit, asserit 
et Dorotheus in Synopsi, quamvis id ipsum ab eo negari Maldonatus scripserit. 
Sed contra sentiuut plerique, et id ex ipsis Lucae verbis colUgunt, cum ait ^So^e 
-/.aao\ 7:aor,xoXou0rj/.(jTi avwO^v Traacv axptPto; xaT£?% aoi ypi-^ai. Sed tantum abest, 
ut haec discipulum Christi fuisse, ac non pleraque, cum ab eo gererentur, oculis 
usurpasse negent, ut contrarium potius hinc elici possit. Verbum enim Jiapa- 
xoXouOsr/ noununquam ad eam notitiam refertur quae oculis ipsis ac propria in- 
telligeutia comparatur, non aliorum sermonibus. Ut cum Demosthenes £v tw ■zspl 
napa-p£ap£iai; de Aeschiue, cuius in legatione comes fuerat, sic loquitur: xa\ o 
p. 90. touTou 7covr,p£U[jLaTa EtSw; xa\ JtaprjxoXouOrjXw; a;caot xaTrjYopw. Sic igitur Lucas 
avtuO£V TiaprjxoXouOTjxEvai Tcaatv axptpwi; dicitur, hoc est comperta explorataque ac 
spectata etiam habuisse. Ac videri potest et nonnulla hic antithesis esse , ut cum 
superiore versu dixerit, quandoquidem multi res a Christo gestas scribere aggressi 
sunt, xaOdj; -ap£O07av fjatv ot a-' ap/rj;, statim subiiciat, £Oo?£ 7.a\i.o\ TcaprjxoXouOrj- 
x6Tt, hoc est qui uon, ut illi, i/. Tcapaooa^w; , sed ex propria id scientia compere- 
rim. Caeterum taraetsi ad euni sensura accoramodari Lucae verba nihil prohibet, 
uon iccirco taraen Christi discipuluni fuisse certo pronuuciare ausim, cum huic 
adversari sententiae longe plures PP. intelligam. Sed ista coramemoravi, ut ne 
Lucae ipsi de se testanti refragari quisquam Epiphanium arbitretur. 

Ka^t xr,puTT£t -pojTov.] Lucam in Gallia praedicasse, uullus , quod sciam, pro- 
didit. Atque haud scio an Galliam Cisalpinani intelligat , per quam in Dalmatiam 
Graeciaraque contenderit. 

kotaTr,;, oriaV/, £v t^ TaXXta.] Imo £t; FaXXtav. Nam vulgo £t; FaXaTtav. Quae 
est vetustissima et certissima lectio, quicquid affirmet Epiphanius. Quam et 
Eusebius I. m. Hist. e. iv., Chrysost., Ambrosius, Theodoretus ac Graeci et La- 
tini omnes agnoscunt. Quauquam non desunt qui per FaXaTtav apud Paulum 
Galliam iutelligant, ut Theodoretus. Crescentem vero Galliarum et Galatiae 
pariter apostolum fuisse , Ado in Martyr. v. Kal. lul. et in Chronico testatur, ut et 
Rom. Martyr. uovum. Vetus enim Galatiae duntaxat memiuit. Et certe dubitari 
potest, utrum non modo Crescens, sed vel alius quisquam, per illa tempora Gal- 
liis evangelii lucem importarit. 

N. XII. METa TTjv auTou ano Tr,; OaTtxou.] Non igitur in Patmo scripsit evan- 



LXXXIII 

geliuin, sed Ephesi. Neque vero sub Claudio, sed sub Nerva Cocoeio ab exilio 
reversus est: quanivis iteruiu postea sub Claudio revocatum asserit. 

N. XIV. Tauxa ev Br,Oapapa.] Utraque vox et Bethabara et Bethauia apud 
antiquos reperitur. Vide quae de hoc loco scripsere Masius et Serrarius in losue, 
Maldon. et Toletus in Evang. 

"Iva Sti^r) jjLsta la; -cecjaapay.ovTa.] Epiphanii sententia haec est, Christum 
post XL dierum ieiunium et tentationem iu Galilaeam esse profectum , indidem- 
que ad loanuem et lordanem revertisse ; quo tempore loannes illum iutuitus rur- 
sum de ipso testatus est, loaun. i, 36. Tum enim ambulantem vidisse lesum 
scribit loannes. At Epiphanius 29. et 30. commata cum 35. et 36. confudisse vi- 
detur, cum ex evangelio profert i^ aXkr, ^(^^'p? ''^ s^o^'^ auxbv TrEptrraiouvxa , i(fri^ 
out6i; i0T'. etc. Quae diversis iu commatibus leguntur. Porro pro eo quod vulgo 
scriptum est, t^ Ijzaijptov, Epiphauius legit x^ aHri ri[i.£pa; nisi ea potius inter- 
pretatio sit. Ut et noster Interpres : A Itera die. At prima testificatio paulo post 
baptismum facta videtur. Unde inter baptismum Christi ac primam illam testi- 
ficationem et apostolorum vocationem profectionem iu Galilaeam iutercessisse 
putat Epiphanius. De qua profectione haud scio an iuterpretum doctorumve 
quisquam meminerit. Sed neque loauuis verba vel minimam eius siguificationem 
dare mihi videntur. Vide num. xvi. , ubi accuratius ea temporum intervalla di- 
geruntur. Post baptismum xl dierum ieiuuium sequitur, tum hebdomades fere 
duae , quibus Nazareti in patria vixit. Hinc ad loannem revertitur, a quo agnitus 
ac demonstratus est, ac tunc Andreas illum cum socio secutus est, inde Petrus; p- 91- 
post PhiMppus ac Nathanael, secundum quae uuptiis interfuit. Quae omnia duo- 
rum a baptismo mensium intervallo gesta putat, hoc est usque ad vi. lanuarii, 
quo die nuptiis interfuit, cum vi. Eid. Novemb., ut arbitratur Epiphauius, a lo- 
anne baptizatus esset. CoUiguntur dies lx. Nimirum xl ieiunii, tum xiv, quibus 
in patria GaUlaea constitit. Postea bidumu quo ad loannem accessit. Item bi- 
duum aliud , cum Andreas , inde Petrus , sese ad eum applicarunt. Altera vero 
die Philippus ac Nathauael vocati. Denique tertio die post ultimum illud biduum 
nuptiae subsecutae. Ita lx dies explentur. 

N. XV. Ka\ XoiTOv arjfxaa e-/.s1.] Post nuptiarum officium Christus Capharnaum 
sese contulit, ubi prodigia multa patrata credit Epiphanius , velut cum socrum 
Petri febrientem curavit et aridam hominis mauum restituit. Sed perperamhaec 
duo miracula in idem tempus coniecta. Nam alterum , hoc est aridae manus re- 
stitutio, longe post prius illud contigit, nimirum post pascha; secuudum quod 
per sata cum discipulis transiit. Sed de iis postea ad num. xxvii. Imposuit Epi- 
phanio multiplex ac diversus ad Capharnaum aditus Christi. 

'EvTEuOsv yap xol £::£'y.eiva.] Ex iis quae disserit Epiphauius efficitur paulo 
post ultimo vocatos ac sibi adiunctos apostolos, Petrum, Andream et caeteros, 
ad praedicationem aggressum , etiam antequam loaunes in vincula couiiceretur. 
De qua re postmodum agetur, ut et de natali Chi-isti ac vero baptismi et passio- 
nis anno. 

N. XVI. Il£p\ 6cOu Toi 7iv£u'[j.aT[.] Praeter coniecturam illam quam ad oram 
adtexuimus occurrit scribi posse 7t£p'i ou tw tuv. 

Ka\ i\{kzla.zo tov II^Tpov.] Egregius hic locus , ex quo liquet Petrum Andreae 
ac caeteris apostolis non aetatis aut vocationis ordine , sed principatus ac digni- 
tatis , auteponi. 

<l>aai yap otjTwi; q\ aXXot.] Mirum est quod hoc loco asserit primum Herodem 
fugisse , postea Nazaretum , iude ad baptismum accessisse ; quae neque cum evan- 



LXXXIV 

gelio, neque cum superioribus cohaercnt. Nam Herodem fugit duntaxat post 
loanuis necem, quae longe post baptismuni accidit. Vide quae ad num. xxviii. 
observamus. 

N. XIX. '0 0£ 'lwavvT,i; xai itjv TipciOEatv.] For. /.axa Trjv rpciOeaiv. 

N. xxn. KatriYopoSat Sk ::aXtv.] Nulluni est iu his libris argumentum, in 
quo tractando plus operae ac studii navarit Epiphanius, quam in ea quaestione, 
qua dominici natalis et passionis annus inquiritur. Sed nec obscurior usquam 
iocus est, aut in quo minus interpreti tergiversari ac dis.simulare liceat. Tantum 
abest, ut iu eo declarando ne sit longior vereri debeat, aut instituta se notarum 
ct animadversionum brevitate defendere. Atque ea sane quaestio cum non minus 
hac tempestate, quam priscis illis temporibus, eruditos exerceat, eo denique ad- 
ducta res est ut qui inscitiam suam ingeuue fassus fuerit, pudeutiorem exitum 
quaerat, quaui si certi aliquid et explorati tenere se posse confidat. Ut enim a 
vetustioribus initium repetam, quis antequani Dionysii vulgaris illa ratio percre- 
p- 92. buisset, iu certam ac constitutam sententiam includi se passus est? Longum est 
et otiosum veterum Patrum opiuiones omnes persequi; idque ab aliis diligenter 
est factuni , praesertim a Dekerio nostro iw (xazapttrj et loaune Keplero mathe- 
matico iu erudita illa dissertatione de Anno Natali et in Eclogis Chronologicis, 
ut et de Illustrissimi Baronii Anualibus ac caeteris chronographis taceam. Quo- 
rum omnium post tam exquisitam et exactam operam supervacaneum videri 
poterat, a nobis ea disputari vehementius, quae anxie ab illis sunt accurateque 
discussa, nisi nos ad id etiani invitos Epiphauius ipse ac suscepti muneris fides 
impelleret. Erit autem huic conatui laborique nostro facilis lector, si hoc a me 
spectatum agnoverit, ut infinitam prope controversiam omniumque iudicio dif- 
ficillimam neque brevius quam res tanta disputari possit, ueque longius quam 
uecesse sit, summa vero cum facilitate, complecterer, et ea, quae ab ingeuiosis 
doctisque viris de ea re solerter excogitata suut, accessione aliqua nostra cumu- 
lata proferrem. Quare duplex erit hoc loco disputanda quaestio: altera de anno 
ipso quo natus est Christus , altera de eo quo passus est. 

DE ANNO NATALI CHRISTl DIATRIBA. 

Qui natalem Christi salvatoris aunum via ac ratione indagare conati sunt, 
triplicis maxime temporis rationem habuerunt, Romauorum coss., Augusti Im- 
perat. et Herodis aunorum. Totidem uotis ac velut insignibus positum a se 
annum illustravit Epiphanius , et in ordinanda potissimum serie coss. haud vul- 
garem diligentiam adhibuit. Cuius nos vestigia prementes , id quod architecti 
facere solent, ut antequam aedificent soli ipsius vel fundamenti soliditatem ex- 
plorent, ita nos consulatuum ipsorum ordineni seriemque perscrutabimur. Quae 
quidem historiae pars cum maxima in obscuritate et dissidentium inter se scri- 
ptorum varietate posita sit, nos consulatuum aliquot iudiculum subiiciendum pu- 
tavimus, paucis ad illos adiunctis, qui iu Epiphanii laterculo descripti sunt; pro- 
pterea quod uou omues iisdem quibus ille coss. uatum esse Christum existimant. 
Et ut in coss. digerendis varietas quae sit lector intelligat, triplici filo laterculum 
texuimus. Prima series coss. habet ex Capitolinis Fastis excerptos, cuiusmodi a 
Sigonio et Onufrio in Fastis exhibeutur, altera exEpiphanii, tertia ex Fastorum 
Siculorum , sive Alexandrini Chronici , autoritate. 



LXXXV 



INDICULUS COSS. ALIQUOT QUI AD CHRISTI NATALEM 
ET PASSIONIS TEMPUS ERUENDUM UTILES ESSE POSSUNT. 

Ad Num. XXn. 



p. 93. 





Primus 


annus est Urbis 


3x Varrone DCCXLVIII. 




Ex Fastis Capitolinis. 


Ex Epiphanio. 


Ex Fastis Siculis. 


1 


Laelius Balbus 


Antistius Vetus 




NeroIL etPisoIL 


2 


Augustus XII. 


Sylla 


• 


Balbus et Vetus 


3 


C. Calvisius 


L. Passienus 




Aug.XIILetSylla 


4 


L. Lentulus 


M. Messalinus 




Sabinus et Ru- 
finus 


5 


Augustus XIII. 


M. Plautus Sil- 


Aug. XIII. et Si- 


Aug. XrV^ et Sil- 






vanus 


lanus 


vanus 


6 


Cossus Cornelius 
Lentulus 


L. Calpur. Piso 


LentulusetPisoII. 


Lentulus et Piso 


7 


C. Caesar 


L. Aemilius Pau- 


L. Caesar et Pau- 


Pub.Caes. etPau- 






lus 


lus 


lus 


8 


P. Vinucius 


Alphinius Varus 


Vinucius et Varus 


Vinucius et Varius 


9 


L. Aelius Lamia 


M. Servilius Ge- 
niiuus 


LamiaetServilius 
Nommius 


Lamia etServilius 


10 


Sex.Aelius Cato 


C. SentiusSatur- 


Magn. Pompeius 


Magnus et Vale- 






ninus 


et Valerius 


rius 


11 


L.Valerius Mes- 


Cn. Coru. Cinna 


Lepidus et Aruu- 


Lepidus etPIaucus 




sala 


Magnus 


tius 




12 


M. Aemil. Lepi- 
dus 


L. Arruntius 


Caesar et Capito 


Tib. Caes. et Ca- 
pito 




SUFFECTI 








C. Atteius Ca- 


C. Vibius Postu- 








pito 


mus 






13 


A. Licinius Ner- 
va Silanus 


Q. Caecilius Me- 
tellus Creticus 


Creticus et Nerva 


Cretius et Nerva 




SUFFECTI 








P. Leutulus Sci- 


T. Quint. Crispi- 








pio 


uusValerianus 






14 


M. Furius Ca- 


Sextus Nonius 


Camillus et Quin- 


Camill. et Quinti- 




millus 


Quintilianus 


tiliauus 


lianus 




SUFFECTI 








L. Apronius Ne- 


A. Vibius Habi- 








pos 


bitus 






15 


C. Poppaeus Sa- 


Q. Sulpicius Ca- 


Camillus et Sabi- 


Camerinus et Sa 




binus. 


merinus 


nus 


binus 




SUFPECTI 








M. Papirius Mu- 


Q. Poppaeus Se- 








tilus 


cundinus 






16 


P. CorneL Dola- 


C. lulius Silanus 


Dolabella et Sil- 


Dolabella et Sila- 




bella 




vanus 


nus 



LXXXVI 



Ex Fastis Capitoliais. 



Ex Epiphanio. 



Ex Fastis Siculis. 



p. 94. 



17 

18 

19 
20 
21 
22 
23 
24 

25 
26 
27 
28 

29 
30 
31 
32 



M. Aemil. Lepi- T. Statilius Tau- 
dus rus 

SUFFECTI 

L. Cassius Lon- 

ginus 
Tib. Germ. Caes. C. Fonteius Ca- 
pito 

SUFFECTI 

C.ViselliusVarro 

C. Silius Nepos Lucius Munatius 

Plaucus 
Sext. Pompeius Sextus Apuleius 

Nepos Nepos 

Drusus Caesar C. Norb. Flaccus 

Ti.StatiliusTau- L. Scribou. Libo 
rus 

C. Coelius Rufus L. Pomponius 

Flaccus 
Tib. Aug. III. GermanicusCae- 
sar II. 

SUFPECTI 

L. Seius Tubero Rubellius Blan- 

dus 
M. lulius Silanus C. Norb. Flaccus 

M. Valerius Mes- M. Aurelius Cotta 

sala 
Tiberius IV. Drusus lulius II. 

D. Haterius C. Sulpitius 
Agrippa Galba 

S UFFECTI 

C.VibiusRufiuus M. CocceiusNer- 

va 
C. Asinius Pollio C. Antistius Ve- 

tus 
Ser. Cornel. Ce- L.ViselliusVarro 

thegus 
M. Asinius A- Cossus Cornel. 

grippa Lentulus 

C. Calvisius Cn.GetulicusSa- 

binus 

SUFFECTI 

Q.MarciusBarea T. Rustius Nu- 
mius Gallus 



Lepidus etTaurus 



Flaccus et Silva- 
nus 



Sexti duo 

Pomp. Maguus et 

Apuleius 
Brutus et Flaccus 

Taurus et Libo 

Crassus et Rufus 

Tiber. II. Drusus 
Germanicus II. 



Silanus et Balbus 

Messala et Gratus 

Tiber. III. Drusus 

GermanicusIII. 

Agrippa etBalbus 



Pollio etVetus 
Cethegus etVarus 

Agrippall.etLen- 
tulus Galba 

Getulicus et Sa- 
binus 



LepidusetTaurus 



Tib. Caes. U. et 

Scipio 

Flaccus etSilanus 

Sextus et Sextus 

Pomp. Mag. et 

Apul. 
BrutusetFlacc.il. 

Taurus et Libo 

Crassus et Rufus 



Tib. Caes. III. et 

Rufus 
Silanus et Balbus 

Messala et Gratus 

Tib. Caes. IV. et 
Drusus 



Agrippa et Galba 

PuUo et Vetus 

Cethegus etVarus 

Agrippall.etLen- 
tulus 



LXXXVII 



Ex Fastis Capitolonis. 



L. Licinius 



L. Calpurnius 



Ap. lulius Sila- P. Silius Nerva 

nus 

C. Rubellius Ge- C. Fufius et Ge- 

minus minus 

M. Vinucius C. Cassius Lon- 



Tib. V. 



ginus. 
Seiauus 



Ex Epiphanio. 



Crassus et Piso 

Silvanus et Nerva 

Gemiui duo 

Rufus et Rubeliio 

Vinicius etLongi- 
nus Cassius 



Ex Fastis Siculis. 



Getulicus et Sa- 

binus 
Crassus et Piso 

Silanus et Nerva 

Geminus et Ge- 

minus 
Rufus et Rubelli- 

nus 



N T A E. 
AD EXCERPTA CONSULATUUM COLLEGIA. 

In his coss. paribus nonnulla sunt obser^atione digna. 

In VI. Epiphanius Pisonem ii. consulem adscribit, quod neque in Capitolinis 
neque iu SicuUs additum est; sed ad Cnaei duntaxat Pisonis consulatum, qyd 
anno urbis dccxlvii. convenit. Ac videtur ex eo uatus error quod alter eiusdem 
nominis L. Calpuruius Piso Caesoninus anno U. C. dccxxxix. fuerit. Sed ille L. 
filius , noster hic vero Cnaei dicitur. 

In vn. consulatu perperam apud Epiphanium L. Caesar pro Caio positum 
est. Nam Lucius eius frater cos. designatus, antequam magistratum iniret, ex- 
tinctus est. 

In X. Fasti Siculi et Epiphauius Aelium Catum et Saturuinum praeterierunt. 
Sed et frustra apud Epiphanium Maguus Pompeius cum Valerio componitur. 
Fuit enim is Cinna Magnus , non Pompeius. 

lu XII. vitium irrepsit partim ex suifecto cos. Atteio Capitone, partim ex 
consulatu xix. Cum enim anno Urbis dcclxvii. coss. fuerunt Tiberius n. et C. 
Fonteius Capito, anno vero dcclix. suiFectus fuerit Capito, qui Fastos Graecos 
condiderunt, Capitouem pro ordinario numerantes cum Tib. Caesare copularuut. 

Inxix. cousulatuFasti SiculiTiberiumCaesarem ii. et Scipionem committunt, 
Epiphanius Flaccum et Silanum, qui esse debuit cousulatus xxvi., anuo Urbis 
DCCLxxii. Idem Epiphauius Sextorum duorum coUegium antevertens expuncto 
Silii et Planci consulatu decimum quintum a coss. Augusto xiii. et Silano coss. 
ponit consulatum illum, cum xvi. esse debuerit. Tum xvi. facit Pompeium Ma- 
gnum et Apuleium , qui cum superioribus iidem esse videntur. Nam e duobus 
Sextis alter Pompeius Nepos , alter Apuleius Nepos appeUatus est. Quod idem 
vitium iu Fastis Siculis cernitur. 

In XXII. pro Brutus apud Epiph. et Siculos Fastos scribe Drusus. 

Deinceps usque ad xxxvii. consulatum Fasti Siculi uno anno tardiores sunt 
quam Epiphanius et Capitolini. Puta Taurum et Libonem in nostra serie xxiv. 
collocant, quem ambo istixxiii. , et ita deinceps. Cuius ea caussa est quod Epi- 
phanius cum extrito uno consulum pari, nimirum anni Urbis dcclxv., Tiberii 
Caes. et Fonteii Capitonis, Sextorum duorum consulatum anticipasset, anno Ur- 
bisDCCLxvi., qui sequeuti competebat, huic ipsi dcclxvii. Pompeium et Apu- 



p. 95. 



Lxxxvm 

leiura accommodat, qui iidem sunt cum Sextis duobus. Ita cum Capitolinis in 
gratiam rediit. At Siculi quia coss. anni dcclxv. non omittunt et ex uno col- 
legio anni dcclxvh. duo faciunt, supervacaueo illo Pompeii et Apuleii interposito 
consulatu tardiores exhibent reliquos. 

In XXIV. apud Epiph. et iu Fastis pro Crassus Flaccus leg. , uisi sit sufiectus 
aliquis. 
p. 96. XXV. Tiberium cos. secundum habet pro III. 

In XXVI. pro Balbo Flaccus adscribendus est, nisi suffectus aliquis locum 
hic habuerit, quod idem de xxvii. par est credere, ubi Gratus pro Cotta no- 
minatur. 

In cousulatu xxxvi., qui est in Epiphanii indiculo xxxii. , maior est labes. 
Nam Siculi Fasti cum Epiphanio post Geminos duos Rufum et Rubellionera (Si- 
culi Ihibellinum) coUocant. At Capitolini M. Vinucium et Cassium Longinum. 
Rufum porro et Rubelliuum suffectos putat Scaliger et Keplerus in Eclogis. Ego 
idera his in coss. quod a. xvi. commissum fuisse suspicor. Nam ut illic ex uno 
coliegio Sex. Pompeii Nepotis et Sex. Apuleii Nepotis duo coss. paria facta sunt, 
Sextorum videlicet duorum et Pompeii atque Apuleii, ita Rufum et Rubellinum 
duorum esse Geminorum nomina crediderim; nisi quod pro Rufus, Fusius le- 
gendum est. Sic enim appellantuf, C. Rubellius Geminus, C. Fusius Geminus. 
Quocirca merito tam hos quam illos praetermisit Onufrius, ac ne suff^ectorum 
quidem loco habuit; quod frustra miratus est Scaliger lib. vi. de Emend. pag.52L 

Ex hac eadem collegii distractione factum, ut Vinucii ac Longini cousulatus 
apud Epiphanium sede sua luxatus xxxiii. loco a consulibus Augusto xiir. et 
Silvano poueretur, cum xxxii. esse debuerit. Etenim anno U. C. dcclxxxiii., Iu- 
liano lxxv., congruit Vinicii consulatus, idque ex Varroniana epocha. Nam Ca- 
pitolini Fasti anno dcclxxxii. collocant. In quo miritice hallucinatus est Scaliger, 
dum Onufrium arguit quod cousulatum Vinicii in dcclxxxiii. contulerit ex Varro- 
nis sententia , cum Catonianum et Capitolinum annorum numerum sequi se pro- 
fiteatur. Quo nihil falsius excidere Scaligero potuit. Onufrius enim Comment. 
in 1. i. F"ast. in fine Diatribae de auuo Urbis conditae disertissimis verbis Varro- 
nem secutum se esse testatur. Varrouis, inquit, sententiam in his Fastis me se- 
quifateor; non quod ei magis quam Fuhio Pictori, vel Verrio Flacco aitt Dionysio 
credam, sed quod eius sententian passim, ab omnihus susceptam fuisse animad- 
verterim, atque tanquam omnium rerissimam certissimamque ohservatam. Quod 
ab eo servatum esse, discrimen unius auui, quo illius Fasti a Capitolinis et Si- 
gonianis differunt, satis ostendit. Hic ille porro Vinicius est cui historicum suum 
breviarium Velleius inscripsit; cuius ad consulatum ab Urbis initio non annos 
praecise dcclxxxiii nunierat, ut scribit Scaliger, sed dcclxxxii. Quanquam 
mendum inest iu numeris, et dcclxxxii restitueudum. Et sunt alioqui numeri 
apud Volleium onines propemodum vitiosi, aut certe parum ille sibi constat, 
dum alios atque alios autores sequitur. Itaque utrum Varronianam, an Capito- 
linam, quam Catonianam vocat Scaliger, rationem tenuerit, certo pronunciari 
nequit. Scripsisse quidem vel anno ipso, quo Vinicius consul fuit, vel ineunte 
sequenti saltem absolvisse inde liquet, quod florentis adhuc Seiani operis in fino 
meminit, qui Tiberio v. cos. , hoc est Urbis dcclxxxiv. , profligatus est. Quod si 
ita est, locuni habet nuUum eruditiviri coniectura, qui dubitarevisus est an trans- 
positi consulatus essent, ut Tiberius v. et Seianus anno dcclxxxiii. , luliano 
p. 97. Lxxv., conveuiant, Vinucius auteni et Cassius dcclxxxiv., luliano lxxvi. Ge- 
minorum certe cousulatus incurrit iu aunum Tiberii xv. labentem et ab Augusto 



LXXXIX 

mense anni superioris iuchoatum. Coepit enim Kal. lanuar. anni luliani lxxiv. 
At Vinucius et Ca.ssius coss. iucidunt in luliauum lxxv., Tiberii xvi. iam in- 
choatum. 

Ac de Vinucio et Cassio postrema superest difticillimaque quaestio , iidemne 
illi sint quos Tacitus scribit I. vi. Ann. progeneros a Tiberio ascitos, a. dcclxxxvi., 
Ser. Galba et L. Sulla coss. Nam L. Cassio Drusillara, M. Vinicio luliam, Ger- 
manici filias, collocatas esse narrat. Vinicio, inquit, oppidanum genus. Calibus 
ortus, patre atque avo consularibus , caetera equestri familia erat, mitis ingenio 
et eomptae facundiae. Cassius plebei Romae generis, verum antiqui honoratique, 
ei severa patris disciplina eductus, facilitate saepius quam industria commenda- 
batur. Mox eosdem iuvenes appellat. Sane iUos ipsos esse qui coss. tribus annis 
ante fuerant, suadent ipsa primum nomina; etsi Cassii praenomen apud Dionem 
sit Caius, uon Lucius: quoniodo etiam a Pomponio lib. de Orig. luris appellatur, 
qui et iurisconsultum illum C. Cassium Longinum cum hoc nostro confundit, 
probante Cuspiniano, reclamante vero Lipsio. Ad haec Suetonius in Caio Dru- 
siUam L. Cassio Longino nupsisse prodidit. Quas ob caussas nemo hactenus du- 
bitavit quin ambo iUi Germanici generi coss. fuerint anni dcclxxxiii. Primus 
Keplerus in Eclogis addubitare coepit , et quidem iure. Nam quis putet praeter- 
missurum haec Tacitum, cum utriusque ornamenta recenseret? Atqui de Vinicio 
unum hoc retulit, patre atque avo cousularibus oriundum fuisse. De Cassio vero, 
plebeii fuisse generis. Quamobrem certum mihi est diversos istos esse a coss. anni 
DCCLxxxiii., quamvis idem nomen habuerint. Suetonio vero similitudo nominum 
imposuisse videtur, ut cousularem vocaret Cassium, quod 6ij.tjjvu|j.0(; alter paulo 
ante consulatum gessisset. Haec de coss. ab Epiphanio recensitis diligentius per- 
sequi operae pretium fuit; quod ex iUorum contextu apta suspensaque sit an- 
norum Christi series; proindeque substructione ista opus est iis qui verum Christi 
natalem investigare student: quam stabUiendam fulcieudamque merito sibi duxit 
Keplerus eius disputationis initio quam de Christi natali ante aliquot annos elu- 
cubravit. In qua prinium omnium Romanorum coss. perpetuam successionem, 
e qua nonnuUi cousulatus quiuos detrahendos putabaut firmissimis argumentis 
communitam reliquit. Sed est quiddam tamen, quod ab eo minus auimadversum 
hic obiter adscribam, ut eadem opera Taciti locum, qui hactenus vitiose legitur, 
integritati restituam. Ut igitur Keplerus affirmet inter Tiberium et Neronem nuUa 
coss. esse subtrahenda paria, Taciti inter alia testimonium affert. Qui in 
Agricolae soceri vita scribit decessisse iUum CoUega et Prisco coss. anno 
aetatis lvi., natum vero Caio iii. cos. Ex quo ita coUigit: tertium Caii 
consulatum anno Dionysianae aerae xl. tribuendum videri, non, ut quidam 
opinabatur, xlii. Verum cum Caii consulatus iii. concurrat cum a.U. C. Dccxcm., p. 98. 
CoUegae autem ac Prisci cum anno dcccxlvi., qui anuo dccxciii. sit natus, is 
anno dcccxlvi. non plus quam liv. aunos natiis esse potuit. Quare apud Taci- 
tum miror animadvertisse neminem pro lvi. legeudum esse liv. FaciUimum 
autem fuit ex uotarum inversione vitium a librariis admitti. 

QUIBUS COSS. VLT.GO CHRISTI NATALIS ASSIGNETUR. UBI ET DE 
BISEXTI CORRECTIONE ACCURATE DISSERITUR. 

Christum Augusto xiii. et Silvano coss. natum esse constanter affirmat Epi- 
phanius. Sed cum idem vi. Eid. lan. natalem diem esse definiat, iure AnnaUum 
Ecclesiasticorum scriptor ad iUorumgregem adiungendum essepotiusEpiphanium 



xc 

putat qui anno superiori, hoc est Leutulo et Messalino coss. natum Christuni 
existimant, quam eorum qui iis ipsis, quos Epiphanius nominat, coss. natalem 
consignant. Propterea quod si communem de mense uatalis ac die sententiam 
esset amplexus, omnino superiores illos coss. praetulisset. Unde Cassiodori, 
quem Barouius sequitur, non Ouufrii, decreto opinionique sufiragari putandus 
est. Quod igitur Christus Lentulo ot Messalino coss. ortus sit, anno luliano xlui., 
studiose demoustratur ia Annalibus, idque velut fuudaraenti loco ponitur, quo 
nutante, ut aiunt ipsi, annalium contextum omnem ruere collabique sit necesse. 
Proinde primus a uataliChristi, sive Diouysianae aerae ac vulgaris aunus, aKal. 
lanuariis auni luliani xliv. iisdem iu Annalibus incipit, Urbis ex Varroniana ra- 
tione DCCLii., cuius Palilia Aprili mense proxime secuta sunt; adeo ut in annum 
Urbis DCCLi. vulgaris aerae primordium incurrat, Olympiadis cxciv. annum ii. 
Est ea quidem Cassiodori sententia, aliorumque tam veterum quam recentiorum, 
et, quod ad natalem ipsum attinet, sane probabilis. Quod autem ille idem annus 
cum aera Diouysiana coniuugitur, hoc est quod primus aerae Christianae lulianus 
esse xLiv. asseritur, Olymp. cxciv. socundus, id vero nequaquam procedit. Biennio 
enim aberrat, ut quidem plerique hactenus animadverterunt; ut autem existimo, 
etiam trieunio a Dionysii mente atque aera distat, uti paulo post demonstrabitur. 
Nos interim quae in Apparatu ad Annales de hoc anno subtiliter et exquisite dis- 
putantur expendenda ceusuimus. 

Cum igitur a uonuullis improbari suam de natali Christi sententiam videret, 
ob id uuum maxime quod iu lulianum xliii., qui coss. habet Leutulum et Mar- 
celliuum, bisextilis dies miuime caderet, contra ille sic praescribit: tautum ab- 
99 esse, ut in anuura illum bisextilis dies nou iucidat, ut iu aliura nullum, nisi ab 
eodem quartum, sive ante, sive post ipsum, convenire possit. Etenim pro con- 
fesso minimeque dubio id in hac tota disputatione sumit, annum illum, quo na- 
tus est Christus , bisextilem fuisse , propterea quod qui deinceps ab eo propagati 
sunt per quateruos divisi bisextiles occurrunt. lara vero anuus a uato Domino 
ccclxiv. , quo Yaleutinianus imperium adeptus est, bisextilem habuit diem, 
quemadmodura lib. xxvi. scribit Ammiauus. Ergo ccclxv, ante illum peraeque 
bisextilis est. Atqui ille est ipse, qui Leutulum et Marcelliuum coss. praefert, 
quibus Decembri meuse natus est Christus. Rccte igitur hic iu Aunalibus con- 
stitutus videtur. 

Pergit iu eodcm argumeuto uberius explicaudo , et de luliaua bisextilis auni 
dispositione atque Augusti correctioue disserit; ut appareat auuum illum, qui est 
lulianus xlui., bisextum habuisse. Eteuira lulius Caesar auno ab U. C. Varro- 
niauo dccviii., quo ipse tertiura cura Lepido cos. fuit, auuura Romauum eraen- 
dare sic e.st aggressus, ut deiuceps iv. quoque auno solidum diem intercalaudum 
decreverit. Ac si anno illo emeudatiouis, quem Macrobius coufusiouis appellat, 
nihil praeter menses ac dies intercalasset, ab eo ipso bisextilium annorum ducen- 
dum fuisset exordium, ita ut primus iv. post anno Lepido ii. et Planco coss. 
congrueret, qua ratione per quadriennia descendendo bisextilis undecimus 
nou iu xLiii. a correctione annum, sed iu xliv., hoc est, uon iu Lentulum 
et Messalinum, sed in Augustum xiii. et Plautium coss. incurreret, quibus 
Christi natalem assiguabat Ouufrius. At id secus se habuit. Nam praeter 
solidorum dierum iutercalatiouera quadrans insuper diei, quod Soliuus docet, 
a Caesare est adiectus. Quem ut iutercalaret, quia solus addi uon poterat, ue- 
cesse fuit ut in iv. annum difTerretur; donec videlicet ex quadrante illo et tribus 
aliis totidem consequentium annorum dies exsurgeret. Itaque primum bisextum 



XCI 

non quinto a correctione anno , ut alioqui futuruiji dicebatur, sed rv. , qui ante- 
cedenti correctionis anno respondebat, seu post tertii anni circuitum, Pansa et 
Hirtio coss., observari iussit, reliqua deinceps post iv. quemque annum ab hoc 
primo. Quanquam sacerdotes, penes quos iutercalandi cura erat, eo fortasse, 
quod primum bisextum post iii. annum locatum viderent, errore ducti sequentia 
similia post tertium quemque usurparunt, annumque Romanum xxxvi. aunorum 
spatio ita depravarunt, ut pro ix. diebus duodenos interponerent. Quod Augustus 
ut corrigeret, et tres eos dies superfluos resecaret, xn. sequentes sine bisextili 
intercalatione transigi iussit, C. Censorino et Asinio Gallo coss. Haec in Anna- 
libus. Quae ut oculis ipsis subiecta plane percipiantux, laterculum aliquot con- 
sulatuum adtexuit, initio ducto ab eo anno quo luliana coepit editio. Quod cum 
ad eorum, quae deinceps proponenda sunt, intelligentiam non mediocrem utili- 
tatem possit aiferre, nos eundem illum indiculum exscribemus, ubi quae in rem 
faciunt pauca praemonuerimus. Sciendum enim est non solum bisexti a lulio Cae- 
sare ordinati rationem ac formam , sed eiusdem quoque depravationem , ac po- p. loo. 
stremo Augustanam iUam correctionem et instaurationem varie admodum expli- 
cari. Sunt enim quibus placet lulium Caesarem anno Confusionis nihil praeter 
solidos menses ac dies intercalasse , ideoque primum annum lulianum instar bi- 
sextilis fuisse, atque adeo legitimos et ordinarios bisextiles esse istos oportuisse: 
V. IX. xiit. etc. XXXVII. XLi. xlv. xlix. liii. Ita Scaliger lib. iv. de Emend. Alii, 
qui quadrantem diei praeter solidos dies intercalatum putant, legitimum bi- 
sextilem, lulianae editionis annum lertium, statuuut, ab eoque deinceps vii. xi. 
XV. etc. Tertia potest ad eas accedere forma , ut nimirum confusionis annus ipse 
bisextilis vicem praebuerit, ac subinde lulianus iv. viii. xu. etc. tum xxxvi. xl. 
XLiv. xLviii. Lii. bisextum sibi ex lulii Caesaris constructione vendicent. Ex iis 
ordinandi formis quam Caesar tenuerit, affirmare difficile est, quemadmodum 
etiam quae fuerit depravandi ratio haud ita certo constat. Potuit enim anno lu- 
liano tertio contra praescriptum Caesaris iutercalari, potuit et quarto, cum quinto 
iussisset ; unde xxxvi. vel xxxvii. vitiosus extitit. Neque vero minus est obscurum 
quamnam castigandae labis illius viam Augustus inierit. Aut enim primum ex 
XII. avc[ip6Xot; esse iussit luUauum xxxvui. , quo ad emendationem animum ad- 
iecit, si postremus bisextilis vitiosus fuerit xxxvn., ita ut duodecimus xwv av£|i.- 
pdXwv lulianae editionis fuerit xlix. , ex quo deinceps anni in ordinem redacti, 
et anno liu. legitimus bisextUis incidit: aut si xxxvi. postremus bisextOis fuit, 
duodecim bisexti prorsus expertes a xxxvi. ad xlviii. pertexendi sunt , adeo ut 
primus bisextUis ex ordine in lulianum lii. incurrerit. At Paulus Middelburgen- 
sis lib. XII. cum vitiosum bisextum auno iii. vi. ix. ac denique xxxvi. intercalatum 
esse dixisset, duodecimque communes illos in xlviii. desiisse, ita ut lii. bisextum 
exigeret, novum a sacerdotibus vitium oblatum asserit, ut xlix. bisextilem fe- 
cerit, unde reliqui deinceps ad aetatem nostram bisextiles propagati sunt. 



XCIl 



INDICULUS ALIQUOT COSS. 





o 

1 


'S 

« 

3 


.2 
D 




Annus Confusionis. 




Bisextiles ct 


Bisextiles 


Literac 




H. 

e 




Coss. 


Lit. vitiosae 


et Lit. Dom. 


eroeodati 




_x 


'5 

B 


'c 

a 




cxMiddelb. 


vitiosae e.x 


Cycli Bb 




o 


-< 


< 




Bententia. 


Scaligero. 


Augusto. 








707 


Q. Calenus 
P. Vatinius 














708 


C. lulius Caesar III. 
M. Aemilius Lepidus 












1 


709 


C. lulius Caesar IV. 
siue Collega 


c 


B 


C B 


p. 101. 


184 


2 


710 


C. lulius Caesar V. 
M. Antonius 


B 


A 


A 






, 3 


711 


C.Vibius Pansa 
A. Hirtius 


A G 


G 


G 






4 


712 


M. Aemilius Lepidus II. 
L. Munatius Plancus 


F 


F E 


F 






5 


713 


L. Antouius 

P. Servilius Isauricus 


E 


D 


E D 




185 


6 


714 


C. Domitius Calvinus 
C. Asiuius Pollio 


D C 


C 


C 






7 


715 


L. Martiuus Ceusorimus 
C. Calvisius Sabinus 


B 


B A 


B 






8 


716 


Ap. Ciaudius Pulcher 
C. Norbanus Flaccus 


A 


G 


A 






9 


717 


M. Agrippa 

L. Caninius Gallus 


G F 


F 


G F 




186 


10 


718 


L. Gellius Poplicola 
M. Cocceius Nerva 


E 


E D 


E 






11 


719 


L. Cornificius 
Sex. Pompeius 


D 


C 


D 






12 


720 


M. Autonius 11. 
L. Scribonius Libo 


C B 


B 


C 






13 


721 


C. Caesar Octavianus II. 
L. Volcaiius Tullus 


A 


A G 


B A 




187 


14 


722 


Cn. Domitius Ahenobarbus 
C. Sosius Nepos 


G 


F 


G 






15 


723 


C. Caesar Octavianus III. 
M. Valerius Messala 


F E 


E 


F 






16 


724 


C. Caesar Octavianus IV. 
M. Licinius Crassus 


D 


D C 


E 






17 


725 


Imp. Caesar Octaviauus V. 
Sex. Apuleius Nepos 


C 


B 


D C 




188 


18 


726 


Imp. Caesar Octavianus VI. 
M. Agrippa II. 


B A 


A 


B 






19 


727 1 Imp. Caesar Octavianus VII. 


G 


G F 


A 










M. Agrippa III. 









XCIII 





a 
.5 

3 


5 


Coss. 


Annus Confusionis. 


■o 


Bisextiles et 


Bisextiles 


Literae 


a 


._ 


'S 




Lit. vitiosae 


et Lit. Dom. 


emendati 


o 


c 


< 




ex Middelb. 


vitiosae ex 


Cycli ab 










sententia. 


Scaligero. 


Augusto. 




20 


728 


Imp. Caesar Augustus VIII. 
T. Statilius Taurus II. 


F 


E 


G 




21 


729 


Imp. Caesar Augustus IX. 
M. lunius Silvanus 


E D 


D 


F E 


189 


22 


730 


Imp. Caesar Augustus X. 
C. Norbaiius Flaccus 


C 


C B 


D 




23 


731 


Imp. Caesar Augustus XI. 
C. Calpurnius Piso 


B 


A 


C 




24 


732 


M. Claudius Marcellus 
L. Arruntius 


A G 


G 


B 




25 


733 


M. Lollius 

Q. Aemilius Lepidus 


F 


F E 


A G 


190 


26 


734 


M. Apuleius 
P. Silius Nerva 


E 


D 


F 




27 


735 


C. Sentius Saturninus 
Q. Lucretius Vespillo 


D C 


C 


E 




28 


736 


P. Lentulus Marcellinus 
Cn. Cornelius Lentulus 


B 


B A 


D 




29 


737 


C. Furnius 

C. lunius Silanus 


A 


G 


C B 


191 


30 


738 


L. Domitius 

P. Cornelius Scipio 


G F 


F 


A 




31 


739 


M. Livius Drusus Libo 
L. Calpurnius Piso 


E 


E D 


G 




32 


740 


Cn. Lentulus 

M. Licinius Crassus 


D 


C 


F 




33 


741 


Tib. Claudius Nero 
P. Quinctilius Varus 


C B 


B 


E D 


192 


34 


742 


M. Valerius Messala 
P. Sulpitius Quirinus 


A 


A G 


C 




35 


743 


Paulus Fabius 
Q. Aelius Tubero 


G 


F 


B 




36 


744 


lulius Antonius 
Q. Fabius Maximus 


F E 


E 


A 




37 


745 


Nero Claudius Drusus 
T. Quintius Crispiuus 


D 


D C 


G F 


193 


38 


746 


C. Martius Censorinus 
C. Asinius Gallus 


C 


B 


E 




39 


747 


Tib. Claudius Nero II. 
Cn. Calpuruius Piso II. 


B 


A 


D 




40 


748 


D. Laelius Balbus 
C. Antistius Vetus 


A 


G 


G 



102. 



p. 103. 



XCIV 





.2 


'3 

S 
"3 


Coss. 


Annus Confusionis. 


1 

s 


Bisextiles et 
Lit. vitiosae 


Bisextiles 
ct Lif. Dom. 


Literae 
einendati 


o 


a 

a 
< 


a 
< 




ex Middelb. 
sententia. 


vitiosae ex 
Scaligero. 


Cycli ab 
Aiigusto. 




41 


749 


Imp. Caesar Augustus XII. 
L. Corn. Sulla. 


G 


F 


B A 


194 


42 


750 


G. Calvisius Sabiuus 
L. Passienus Rufinus 


F 


E 


G 




43 


751 


L. LENTULUS 
M. MESSALINUS 


E 


D 


P 




44 


752 


Imp. Caesar Augustus XIII. 
M. Plautius Silvanus 


D 


C 


E 




45 


753 


Cossus Corn. Lentulus 
L. Calpurnius Piso Augur 


C 


B 


D C 


195 


46 


754 


Imp. Caesar Augustus XIV. 
L. Aemilius Paulus 


B 


A 


B 




47 


755 


P. Vinicius Nepos 
P. AUinius Varus 


A 


G 


A 




48 


756 


L. Aelius Lamia 

M. Servilius Geminus 


G 


P 


G 




49 


757 


Sex. Aelius Catus 
C. Sentius Saturuinus 


F E 


E 


F E 


196 


50 


758 


L. Valerius Messala 
C. Corn. Cinua 


D 


D 


D 




51 


759 


M. Aemilius Lepidus 
L. Arruntius Nepos 


C 


C 


C 



Nunc illud, in quo negotii totius summa vertitur, observari convenit, aunum 
quempiam in lulianorum serie duplici ratione bisextilem nominari. Nam vel pro- 
pter antecedentium annorum successiouem ex Caesaris ordinatione bisextilis est, 
vel respectu ad primum Augusteum emendatum habito, cuius dispositio in su- 
periores quoque redundat ac regreditur. (Nos enim lulianam formam ab Augusto 
recensitam ad anteriores annos , adeoque ad mundi ipsius ortum methodi gratia 
accommodare solemus.) Exempli caussa, annus lulianus xlv. , in quem Diony- 
sianus natalis incidit, si vera est luliana illa bisextilis anni descriptio, quam An- 
nales exhibent, bisextum nullum habuit, sed potius xliii. At ex Augusti cor- 
rectione, sive quam Paulus Forosemproniensis asserit, sive quae in annum liil 
bisextum legitimum coniicit, idem ille xlv. annus lulianus bisextilis erit. Ita 
enim primus annus lulianus, tainetsi ex autoris mente bisextilis non fuerit, ex 
Augusti tamen cmendatione fuisse censetur, ut Forosemproniensis adnotat. lam 
qui natalem Christi annum bisextilem velit fuisse eoque velut charactere tem- 
poris utatur, non ei satis est demonstrare bisextum ex luliana institutione in il- 
lum ipsum annum iucidisse, quod, ut e superioribus intelligi potest, dubium est 
etincertum, sed habenda maxime consequentium bisextorum ratio, cuiusmodi 
hodierno usu post Augusti correctionem observautur. Quod in annalibus minus 
animadversum eo tandem ratiocinia redegit, ut anuum lulianum li. bisextilem 



xcv 

constituerent; de quo paulo post. Interim quadrantem illum, quem cum solidis 
diebus iutercalatum Solinus prodidit, atteutius exploremus. Solini verba sunt: 
Et ut statum certum praeteritus acciperet error, dies xxi. et quadrantem simiil 
intercalavit etc. Ille ergo annus solus cccxliv. dies habuit, alii deiuceps cccLxv. 
et quadrantem. Qui Solini locus aut inscitia librariorum, aut scriptoris halluci- 
natione male habitus est. Annus Confusionis praeter ordinarios ccclv. , qui fuit 
anni Romani modus , dies habuit insititios lxvii. , ut Dio testatur. His si inter- 
calarium Merkedonium accenseas, qui commodum in eum annum inciderat, 
summa dierum additorum estxc, si Merkedonius xxiii., vel lxxxix., si xxii 
duntaxat obtinuit. Quare et Confusionis aunus dies postulat ccccxliv., vel 
ccccxLv. , ut Censorinus scribit pag. 46. Atque illi quidem dies ita dispensati 
sunt, ut cum intercalaris, sive Merkedonius, suum in Februario locum ex more 
sortitus esset, duo alii menses inter Novembrem ac Decembrem inserti sint, 
dierum ambo simul lxvii. , ita ut peraequatio ipsa in anni finem incubuerit. Hinc 
illa verissima suspicio, Solinum ccccxliv. , non cccxliv. scripsisse. Nam quod 
dies unum et viginti cum quadrante accessisse dicit, ad Merkedonium respicere 
potuit, qui XXII., aut xxiii. diebus coustabat. Quanquam de intercalato quadraute 
parum commode scripsisse videtur. Non euim appendices horae in civili anno 
intercalari dicuntur. Quas ut eo sensu demus intercalatas fuisse, quod ultra 
menses diesque soUdos excurrerent, cum in anni Confusionis exitum peraequatio 
ista conveniat, non potuit Caesar proximum bisextum in iii. lulianum, sed in 
IV. ineuntem indicere; tum scilicet, cum dies ex quadrantibus collectis solidus 
existeret: etsi quadrans ille horarius non cum duobus reliquis mensibus, sed cum 
Merkedonio r.^oXrir.-v/.Mi infissus dici potest, ut iustum ad colligendum quadran- 
tem alterum spatium anno primo luliano ineunte esse potuerit. Nihilominus de 
hoc Solini loco cogitandum amplius censeo. 

His necessario constitutis negamus annum illum quo Lentulus et Messalinus 
coss. fuerunt bisextilem fuissse. Fuerit enim ex lulii Caesaris ordinatione, quod 
valde incertum esse hactenus monstravimus : posteaquam quidem ab Augusto 
correctus est annus , si ab eorum aliquo , quos bisextiles tam ipse quam posteri- 
tas omnis habuit, retro uumeres, negamus constanter, bisextilem eum esse quo 
Christum iu lucem editum Annales ecclesiastici coniirmaut. Fuit hic lulianus p. io5. 
XLiii. , qui Olympiadis cscjv. anno primo labente coepit, ab Urbe Coudita ex 
Varroniana putatione dccli. In luliaua porro periodo, qua nihil ad extricandam 
chronologiam expeditius, non alium annum occupat quam 4711. , cyclo solis vii., 
lunae xvni. , indict. i. a lanuario, a Septembri vero ii. Quod quidem non conie- 
ctura, sed demonstratione nititur. Mortuus est Augustus Sextis duobus coss., ut 
omnium consensu exploratissimum est, anno Urbis 763. Aute consulatum Sex- 
torum, si retro numeres, paria suut omnino consulum xvi, proindeque xvi. 
annum anteriorem occupant Lentulus et Marcelliuus coss. Insignis porro annus 
ille mortis Augusti fuit lunae deliquio , quod xl. die ab eius obitu contigisse inter 
chronologos constat, idque Diouysianae aerae anno xiv., cyclo solis xxiii., lunae 
XV., Sept. XXVII. feria v. , litera dom. G, lulianae periodi 4727. Quod si annos 
inde subtraxeris xvi., reliquus erit 4711., quo coss. fuere Lentulus et Marcellinus. 
Qui si bisextilis fuisset, annus ab eo xvi. perinde bisextum habuisset. Est autem 
aerae nostrae xiv. , ac post bisextilem secuudus : igitur et annus ille , quo Mar- 
cellus et Lentulus coss. eraut, bisextilis non fuit. Idem ex Olympiadum et lu- 
lianorum annorum serie deducitur. Nam cum Lentuli et Marcellini consulatus 
lulianus sit xLiir. , Sextorum vero duorum sit lulianus lix., idemque aerae 



XCVI 

uostrae xiv., necesse est ut annus lulianus cCLxxxrri. sit aerae Dionysianae 
ccxxxviii., quo etiam Olympiadis ccliv. auno prinio desinente secundus, hoc 
est Iphiti Mxiv. Si quidem, ut et Aunales consentiunt, luliauo xmi. coepit au- 
nus II. Olymp. cxciv., sive Iphiti 774. Atqui hic ipse lulianus annus 283., Iphiti 
1014., meniorabilis est ille Censorini annus, quem Ulpio etPontiano coss. uotat, 
Urliis Conditae 991., qui cum aerae Dionysianae sit 238., bisextilis non esf , sed 
a bisexto secundus. Igitur et ducentesimus octooesimus tertius ante illum, hoc 
cst primus lulianus, bisextilis fuit , et 241., sive lulianus 43., Iphiti 774., Len- 
tulo et Marcellino coss., non bisextilis, sed ab eo secundus est. Quae omnia id 
quod modo propositum est certissime demonstrant, annum lulianum primum per 
regressum in anteriora usuque nostro bisextilem esse, ut et Paulus Forosempro- 
niensis docuit. Est autem in constituendis bisextilibus habendae non editionis 
lulianae, sed Augustaeae ac uostrae ratio; id quod aunalibus imposuisse videtur. 
In quibus cum ex lulii Caesaris institutione bisextilem eum esse monstrasset an- 
num, quo Lentulus et Marcellinus coss. fuerunt, coufectani sibi rem putavit, 
quasi eandem quam a lulio Caesare propositain affirmat bisextilium .seriem Augu- 
stus retinuisset. Ex quo et illud manavit , ut r?j GrzoOEact oouXciJwv annum luiia- 
num Li. legitimum ex Augusti correctione bisextum habuisse diceret. Nam .sive 
ab 60 ad xliii. recurras, sive a primo luliano ad eundem xliii. descendas, in bi- 
sextilem incides. Sed falsum est aununi lulianum ex Augusti reformatione bi- 
sextilem fuisse: praesertim si vitiosum bisextum duodecimum anno luliano 
xxxvi. , quod Annales faciunt, tiibuerimus, adeo ut Augustus anno xxxviii. sta- 
tuerit duodecim illos sine liisexto transigendos esse. Ut enim ab anno luliano 
XXXVII. primus ex duodenis illis avc[j.(;oXot; coeperit, duodecimus erit lulianus 
p. 106. xLviii., quo exacto peremptisque bisextis superfluis tribus annus in viam redu- 
ctus est. Hanc vero, ut ordine ac ratione deinceps insisteret, quarto post xlviii. 
anno bisextilis annus collocandus fuit, luliano scilicet lii., ut ex Paulo Middel- 
burg. superius ostendimus. At vero si li. annum bisextilem Augustus esse vo- 
luit, in idem vitium incurrit quod lulianae editionis initio commissum fuerat, 
nempe ut tertio post bisextilem anno bisextilis aliter poneretur. Denique nemo 
hactenus inventus est qui luliauum li. post Augusti emendationem bisextilem 
faceret. 

Atenim trecentesimus sexagesimus quartus post illum bisextilis est, aut do- 
cendum in recensendis coss. vitium irrepsisse. Haec enim Annalium verba sunt. 
Sed et illud nou minus falsum, annum aerae Christianae 364. post Lentulum et 
Marcellinum coss. esse trecentesimum sexagesimum quartum , cum vere sit ab 
illorum consulatu 366. Sciendum enim est duo in Annalibus paria consulum 
exempta, quibus ex ordine sublatis, Christiana aera, quae biennio hactenus anti- 
cipata fuerat, cuni vulgari demum in concordiam rediit; quod idem iu Onufriani.s 
Fastis, pari coss. uno suppresso, contigit, de qua re opportunius alibi dicetur. 

lam vero, quod aera illa communis, quam a Christi natali repetimus, euu- 
dem natalem in finem luliani xlv. coniiciat, ex disputatis hactenus ita colligitur. 
Augustus imperator excessit anno luliano lix. Est autem is aerae Dionysianae 
XIV., ut ante demoustratum est. Igitur aerae huius initium ex a. d. Kal. lan. in- 
cipit anni luliani xLvi., adeoque natalis Christi Diouysiauus cum anuo luliano 
XLV. exeunte congruit. Quiuetiam cyclorum pervulgata receptaque niethodus 
vel pueris cognita huius rei fidem ab invitis extorquet. Nam si hoc anno, quo 
haec scribimus, qui est aerae Dionysianae mdcxxi., cyclus vulgo uumeratur, 
solis VI., lunae vii., iudict. iv. , necesse est ut annus aerae primus cyclos habu- 



XCVII 

erit, solis x. , lunae ii. , indict. iv. Natalis vero Cliristi solis ix., lunae i. , indict. 
a Kal. lan. iir. Non potest autem triplex hic postremus character alteri quam 
XIV. luliapo trihui, Olymp. cxciv. anno iv. labente, Urbis Romae a Palilibus 
Varroniauis dccliii., id quod, si recte superiora pcsita sunt, necessario sequitur. 
Praetermitto sideris utriusque defectiones ac reliquos anuorum characteres ac 
notas, quibus velut firmissimis praesidiis temporum haec doctrina munitur; de 
quibus plerisque hac tempestate docte accuteque scripserunt. 

Ac de cyclis et id genus aliis mentionein hoc loco ne litera quideni atfigis- 
sem , nisi a nonnullis totum hoe negotiuni improbari cernerem, ac tanquam inano 
atque otiosum rideri. Vidi ego nuper qui huic methodo pondus ac fidein iis ra- 
tionibus detraheret. Priuium cyclorum iucertam aiebat esse dispositiouem, ne- 
que quenquam unum cum altero convenire: quod alii alio solis ac lunae cyclo 
fabricatum velint uuiversum. Sed huic facile a nobis occurritur. Nemo est enim, 
qui quidem duo ac tria numerare possit, qui in Dionysiana vulgarique forma cy- 
clos aliter computet quam quivis e vulgo. Potest quidem in annorum, qui ab 
orbe condito fiuxere, numero alter ab altero dissentire. Sed qui de annis inter 
se convenerint, in cyclis, nisi pecudes sint, conveniaut necesse est. Habet vero 
magnum ea res ad annos evolvendos usum et opportunitatem, ut a teipso uon 
dissideas , ut annorum varietat.es, quae sunt pro natiouum diversitate multiplices, p. 107. 
certam ad regulam normamque dirigas, ut ab astronomicis observafionibus in 
persequenda temporum descriptione non abhorreas. Etenim si anni luliani forma, 
quae post aliquot aunorum millia recepta fuit, propter commoditatem ab omni- 
bus hodie chronologis ad anteriora etiam tempora revocatur ad eanique referun- 
tur iure caeterae, cur uon in cyclis usurpare idem licebit? Quaeritur quo anno 
Cyrus in Perside regnare coeperit. Audies a chrouologis anno primo Olymp. lv. 
imperium cepisse. Sed cum Olympiades ab aestivo solstitio ineant, utrum de 
prioribus vi. auni illius mensibus , an de posterioribus loquantm-, hoc est de anno 
periodi lulianae 4154., an4155., nihilo magis agnosces. Quod si chronologus 
ille, quisquis est, cyclos addiderit, statim utro anno factum dixerit necessario 
docebimur. 

Atenim iu anno aliquo primum cycli defixi esse debent, quo ex anno re- 
liquorum cycli pendeant. Is auteni neque ex scriptura neque aliunde potest 
colligi. Itane vero? De cyclis inter Christianos hodie non convenit, qui quidem 
communem matricis ecclesiae, hoc e.stRomanae, usum retinent? Non omnes 
annum Christi natalem in cyclum solis ix., lunae i. conferunt? Quis est qui, si 
alios in ista methodo cyclos statuerit, nonvel ab logistica refellatur ? Habemus 
igitur in aera Dionysiana statos et fixos annorum cyclos , a quibus tam ad su- 
periora quani ad inferiora tempora progredi in infiuitum licet : ueque uecesse est 
id ex ullius te.stimouio scriptoris vel eclipsi ex aliqua coustare , cum consensu 
omnium stabiUta sit ista methodus et in usuni deducta. Postremo illud oppoui- 
tur, quod ad cyclorum ac coele.stium omnium -f atvotj.£vwv elevandam lidem per- 
tinet. Nam cum eclipsiu aliquam Tacitus puta, velDio, certo anno contigisse 
narraut , horum scriptorum testimouium fidem nou facit humana maiorem. Quare 
quod indidem elicitur, tantam habet certitudinem, quauta historici illius esse 
potest, qui id affirmat, autoritas. Ex quibus non mediocriter aberrare coutendit 
eos omnes qui ex istiusmodi rebus demonstrationes pollicentur et de diebus at- 
que horis saue fidenter pronunciant, tanquam uuper ex deorum concilio aut 
intermundiis Epicuri descenderint. Ifa euim iocari voluit, quod necesse non fuit. 
Verum quid illud est, quaeso, quod istic audio? Non habent mathematicorum 

Corp. Haereseol. III. (J 



xcvm 

observationes maiorcm humana fidem ? Acciderit haec eclipsis hoc vel illo im- 
peratoris auno, historiae fide nititur, quae tametsi humaua sit, ab ea tamen re- 
cedere vix iuterdum esse videatur homiuis. Sed cum ad lulianos praesertim an- 
nos, quos omnes sil)i chrouologi praefiguiit, deducta res fuerit, quoto anno oc- 
lipsis illa contigerit, non huiuana iani fide, hoc est sola scriptoris autoritate, 
sed certissima domon.stratione coustat, de qua uisi prius imperitia numerandi 
vel tabularum vitio lapsus sit, dubitare nenio poterit. Ecce tibi iu hoc, quod tra- 
ctamus , argumeuto quanta sit istorum characteruni utilitas potes animadvertere. 
Quod paulo post Augusti mortem luua defecerit etsi ex historicorum testificatione 
credimus, est ea tamen constans opinio, de cuius veritate ne levissime quidera 
dubitatur. lam quotus hic anuus sit aerae Christianae quaeritur. Qui cyclorum 
et ecclipseou methodum damnant, anuo Diouysiano xvi. tribuere solent. Atqui 
isestxiv., nec ulla uuquani astronomia alium huic ecclipsi, quae paucis post 
Augusti morteni diebus, Septembri mense contigit, annimi definiet. Quis uon 
igitur ex eo confici necessario putabit, Augustum acrae Christianae anno xiv. 
mortuum esse, uonxvi.? Vides maiorem humauafidem, cum humana tameu 
implicatam et connexam: quae tametsi humanae, hoc est alterius, qua sola isti 
uituntur, esset similis, non ideo tameu asperuanda foret, quod humana, sed vel eo 
uouiine commeudanda, quod ad humanam humana fides adiuucta, ut non humana 
maiorem, ita simplici, eaque, qua contenti illi sunt, certiorem credulitatem pareret. 

DE VULGARI METHODO QUA CIIRISTI NAT.\LIS ANNUS INVESTIGATUR. 
UBI ET DE AERA DIONYSIANA. 
Nimis multa fecisse verba videor, nec dum tamen rei ipsius caput attigisse. 
Nondum enim quo anno quibusve coss. natus sit exposuimus. Hoc igitur qui- 
cunque certa ratioue investigare conati sunt, licet non eadem inter se senserint, 
uno tamen eodemque Lucae testimouio freti diversas iu partes abierunt. Scri 
pserat evangelista haptizatum esse dominum anuo xv. Tiberii , cum esset quusi 
annorum triijinta: Ka\ aCiTo; r,v 6 Mrjaou; (o^s^t etwv TptaxovTx apyj^jjLSvo; wv, <'>; 
svoii.'!^£To etc. Quae verba unum istud siguificant, non multum a trice.simo auuo 
aetatis abfuisse. Sed utrum tricesimo absoluto et altero ac tricesimo ineunte , au 
post XXIX. ineunte xxx. id acciderit, diserte nou explicant. Imo vero licet ali- 
quis Christum anno xxviii., velxxxiii., baptizatum esse dicat, non tamen evan- 
gelicae autoritati meo iudicio repugnet, de quo postmodum videbitur. Sed qui 
Lucae verba angu.stioribus spatiis circumscripserunt , alii xxx tuuc annos exple- 
tos fuisse , alii xxix duntaxat opinati sunt. Utrique vero baptizatum volunt Chri- 
stum Geminis duobus coss. anno luliauo lxxiv., quod in euni incidat Tiberii au- 
uus XV. superiore auno ex A.D. xiv. Kal. Sept. inchoatus. Unde cum in baptismi 
auno conveniant, in natali ipso uuo anno dissideut. Priorem de expleto tricesimo 
anno sectam et opiniouem Auuales Ecclesiastici sequuntur, eandemque tuetur 
acerrime Scaliger vi. de Emend. Temp. Sed magno, ut solet, conatu levissime 
probat. Sic euim disserit: Chi"istus Dominus xxx annos absolverat. Nam xxx 
annoruui is esse dicitur qui tricesimum aunum absolvit: ut anniculus est is qui 
cccLxv. diem attigit, Leg. Auuic. de Verb. sign. Quod autem scripsit Lucas, >'>c,ii 
TpiaxovTa, particula ista Caph est uou a7:o&rjTt/."ov, sed aXrjOtvov, ut illud loan. I. 
quasi uniyeniti a patre. Sed estu , inquit, a;Topr,Tiy.bv : Pauci igitur dies comptendo 
XXX. anno deerant, puta xx, vel mensis: quanqvam ne mensis quidem defuturus 
videatur, si o)?e1 a;toprjTizcj; accipiamus. Sed mensis desideretur, aut duo menses 
anno tricesimo absolvendo ; et dies baptismi esto vi. lan, Ergo eodem anno paulo 



XCIX 

post haj)tismitm , pufa Februario, coeperit antium xww. lam voro Lueae verba p. 103. 
perinde accipit ac si esset scriptum: xai auTo; 6 'Irjijou; rjp/ixo wv e-wv Tot«zov-a, 
utb;, w5 lvoji.';C£To. Sed haec Scaligeriana loci illius expositio, uthiuc potissimum 
exordiar, absurda est et barbara. Quis enim ita Graece loquentem ferat: 'Irjcrou; 
^v tov ap-/o[a.£vo;, pro eo quod est: rjp/eio wv. Satiu' ridiculum ac putidum est, 
h[M ct|xi wv ap/(i[x;vo; , pro £yoj ap/ o[.i.a'.. Atqui hanc ipsam interpretatiouem aute- 
ponit alteri, quae minus habet absurditatis, tametsi ne ea quidem placet; quasi 
Lucas id voluerit, rip7.''^° *^^^ xptay.ovTa ex'7)v, ojv ihc, £vo[i.i^£To. Quare multo est ille 
sensus aptior, ut wv ad posteriora referatur, ap/_(;[A£vo; ad superiora. ~Mv o 'Irjaou; 
ap/6[i.$vo? f');s\ sxcuv X, wv »0; evo[ji';!^£to, uCoi etc. Epiphanius certe haeresi lxxviii., 
num. VII. tov ad uib; , non ad ap/d[jL£vo? pertinere docuit, com ita locum illum pro- 
tulit: oxt wv itb?, fo; £vo[a'Xeto 'Iwarly. Quinetiam haeresi xxx., num. xxix. -i^v 0£ 
'Ir](Tou? ap/6[j.£vo; Eivat. Sed controversiae quaestionisque caput in i'>iz\ particula 
positum est, quod ut plurimum a:iopr]Tr/.bv esse solet et de perfecto absolutoque 
reistatu nonnihil detrahit. IIoc vero loco uon aTioprjTtzbv, sed aXrjOivbv, ac prorsus 
affirmativum esse Scaliger et cum eo plerique sentiunt. Qui mihi vim usumque 
voculae istius non satis animadvertisse videntur. Nos triplicem illius potestatem 
apudGraecos observavimus. Primaest, cum EvSotaaTixw?, vel a7ropr,Tr/.wi;, sumi- 
tur, ut apud Lucam cap. xxir, 41.: xa^ auTO? ir^Eancna^ri octc' auTwv oiiii X'!6ou [BoX^'v: 
et cap. I, 56: eijle-ve oe Map'.a[x auv auTr^ wqti [J.^va; TpEl;. Secunda vis est auyxpt- 
Ttx.rj, sive comparativa. Ita Luc. iii: xa\ xaxap^vat to 7:v£U[jLa Tb aytov ato'j.aTtxoi 
£'iS£t (o^c-t TTEptaTEpav. Quanquaiu haec posterior uotio ad priorem potest referri. 
Quod enim alteri simile dicitur, non idem est omnino. Tertio demum atTtoXoytxbv 
est (0(;£"i, sive causativum. Nam si quis diligenter attenderit, inveniet particulam 
0)? vel tf);£"t, nisi ambobus illis modis usurpetur, caussam continere, propter quam 
id quod narratur acciderit. Sic apud Homerum 'Oouaa. ?, 253. 

'E:iX^O[jL£v BopEr) av£'[j.t.) axpaEi', zaXto, 

'PrjVotto;, fo;£t T£ xaTa poov. 
Cur facile navigaret, caussam continet vox (o;£'t, videlicet quod secundo mari 
ferretur, «o; ev uoaTt xaTto ^eovti , xal ou aTaTto xaT' laoTrjTa £'7:t(pav£'!a; , ait Eusta- 
thius. Similiter in illo loannis loco, o6?av (o; [j.ovoy£vou? : gloriam eitis^ qiiasi 
uniyeniti, l^i^aTtxbv et aiTtoXoytxbv est (o;. Cur enim tanta sit gloria, con- 
ditionis eius ac dignitati debet adscribi. Quare idem est quod vtpote. Sed ea 
significatio particulae (o; potius quam (o^E^t convenit. Imo , ut iu Thesauro Ste- 
phanus monet, (^^eI frequentius usurpatur pro circiter,fere, ac fortasse nunquam 
aliter, praesertim in prosa oratione sumitur. Unde colligas perperam loannis il- 
lum locum ad id afierri , ut tricesimus annus solidus ac completus baptismi tem- 
pore fuisse videatur. Primuni ibi est (o;, non (o^eI, et apud interpretem nostrum 
quasi ideni est ac tanquam. Deinde atTtoXoYtxtJo; et £[j.cpaTtxtoi; usurpatur. At in 
altero iUo Lucae loco Mc,ii atTtoXoytav nullam aut E^x^aatv habet, aut vero simili- 
tudinem. Non recte igitur cum superiore confertur. 

De anniculi notione quod propouit Scaliger, nihil ad rem facit. Aliud enim p. 110. 
est anniculus, aliud quasi unniciilus, de quo sermo uobis est. Reliqua Scaligeri 
collectio implicata et inanis est. Nain quis haec iutelligat? Si (o;£\ aTroorjTtxbv 
sit, dies tantum xx, aut ad summum meusem ad rotundum defuisse numerum. 
Quare ut lanuarii vi. baptizatus fuerit, Februario mense tricesimum implesse. 
Quasivero qui m<;z\ apud Lucani aTzoprjTtxwc sumi voluerunt, Christum Februario 
mense natum esse crediderint; ut Onufrius, qui duodecimo prope mense postba- 
ptismum vertente triginta demum annos evolutos existimat, Neque vero (o;e\ 

G* 



anopr,Ttxioi; sumptutu paucorum tantum dieruui, aut unius uionsis, imo anni dis- 
crimen facit. Sed qui paucis annis infra aut supra nunierum consistit, «o^a Toia- 
y.ovxa STiTjv dici potcst, ut Kpiphanius alicubi disputat. 

Quod ipsuni Kcplerus cap. xiu. alterius loci comparatione erudite declarat. 
Nam cum Muttii. xvi. scriptum sit, post institutum a domino sermoncm, [a:0' 
r)jj.£pa; i'? transllguratum esse, Lucas eandem liistoriam exponeus cap. ix. id post 
dies f'>it\ oxTfij ab illo ipso sermone factum esse uarrat. Ubi eadem (');c\ vocula 
usus est, cum ad verum numeruni biduum , hoc est tertiam partem addidisset, 
At iustat Scaliger. EtNtiUuii, iuquit, Graecismus patitur : eyw ap-/o[xa'. -cpiaxovra 
ETtov, pro ap/0[jLai tou TpiaxoaToii stou;. lesus ^v TptaxovTa £twv toto atino xxxi., 
sed ahsolitto tricesimo statiin dicehatur ao/iaOa'. oiv TptaxovTa etwv. Non enim 
intelligunt participium (.'ri tacitum, quod omissum est ne repetatur, ^v dpy(5[i.evo;, 
id est i\[//i-o. Haec ille. Vis est igitur omnis iu vocabulo isto, ap/oijLcvo? posita; 
quod ad initium aetatis tricenariae referunt omnes. Sed Onufrius xxix annos 
evolutos ac paucos dies tricesimo libatos existimat, quasi istud sit ap/^eaOai sTvat 
e');j\ ETtov X. Scaliger negat probam esse locutionem, uisi triginta iam anni com- 
pleti siut. Mihi vero, ut ingenue dicam quod seutio, alia vis esse videtur parti- 
cipii illius, quam ut inchoatum aut expletum tricenarium demonstret. Nam cum 
particula ('icc^, ut supra declaratum est, diniinuendi vel dubitandi uotionem ha- 
beat, quis est qui scripsisse Lucam putet: Incipiebat csse lesus plus miitus an- 
norum triyintu? IIoc enim esset ad inliuitam particulam infinitmn verbum ad- 
iicere, cum tam (');£\ quam ap//j[Xcvo; iufinitam minimeque determinatam signi- 
ficationem habeant. Placet igitur ver])um ap/caOat ad iuitium praedicatiouis, 
oixovopiiia? vel T^e ETTtcpavEta; referre; quia post baptismum, qui hactenus delitu- 
erat, in apertum lucemque prodire coepit. Quam loci huius interpretationem 
postea apud lansenium scriptorem eruditissimum reperi, qui eandem caeteris 
anteponit omuibus. Praesertim cum Act. i. com. 22. eodem sensu verbum illud 
usurpatum fuerit : ev (o £t;?jXO£ /a\ s^fjXOcv lo' fjij.a; 6 xupto; 'Irj70u: ap5i[Ji£vo; ocTro 
Tou [3a~Tt<j[JLaT0i; 'J(oavvou. Et cap. x, 37. ap5a[JLcV0V a;:b Trj; FaXtXata; ^ixa. to [: 



P.-i-r- 



a-- 



Tta[jLa. Quae si vera sunt, apparet ex illis Lucae verbis certum aetatis Christi 
tempus definiri non posse, Nec est quod certorum Patrum opponatur autoritas, 
qui uon aliud affirmare possunt quam quod ex Luca didicerunt, neque est ulla 
ratio cur ex illorum verbis Lucam interpretemur potius quam ex Luca quae ab 
illis asseverari videntur. Quanquam tanietsi non modo Patres, sed et Lucas ipse 
p. 111. pcrfectos consuminatosque tricenos auuos diceret, nihil tameu obstaret, quin, 
si minus cum historia cougrueret, eodem id acciperemus sensu quo cap. ii, 21, 
Lucas idem dixit: Post cotisummatos octo dies; cum octavo ipso circumcisus sit 
puer, ut lansenius observat. Frustra igitur Iguatii locus ille ex Epist. ad Trall, 
velut /jere?nptoriM5 obiicitur : xa\ Tpel; Ssxaoa; Itwv xoXiT£uaa[j.£vo; epaTZTtaOT) Giib 
'Itoavvou; adversus quem nemo vel mxttire, nedum re/ragari iure deheat. An enim 
plus est dicere: InoXtTcuaaTo Tpst; o£xaoa;, quam, erXrlaOrjaav fiji.£pat (5xT(b, aut 
quod alibi de trausfiguratione legitur, [jl£0' fjijL^pa; (');c\ oxt(o cum sex tantum a 
Matthaeo solidi numerentur. Miror tantum iu illis Ignatii verbis aliquid momenti 
ad illaiu sententiam iuesse nonnuUos arbitrari. Ac si autoritate res agitur, habe- 
mus antiquissimos, gravissimosque Patres, qui non ut Iguatius obscure, sed 
aperte, quemadmodum Lucae verba a nobis interpretanda forent, opinione .sua 
docuerunt. lustinus Martyr Dial. cum Tryphoue pag. 92. edit. Rob. Steph. xa\ 
TptaxovTa ETrj, ii^ ::Xctova, 5j xa\ sXaaaova [j.£''va;, [J-E/^pt; ou TipoeXTjXuO^v 'ItoavvTj? 
x^pu? auTou. Dubitat utrum anuos trigiuta Christus excesserit, an infra illos con- 



CI 

stiterit, ciim ad loannem accessit. Cur ita? Nonne qiiod Lucas a.r.oprixv/.oic, loqui 
visus est, cum <');£\ eiwv TpiaxovTa scripsit? At Irenaeus tantum ah rigidis illis 
praefractisque vocularum interpretibus abhorret, ut lib. ii. cap. xxxix. Christum 
baptismi tempore nondum aetatis annum tricesimum cxplevisse ceuseat. Praeter- 
mitto recentiores apostolicis illis temporibus Patres, cacterosque graves et eru- 
ditos homines, qui Lucae testimouium aotopia-ioi; aetatem Chi'isti ac rXaxuxw? 
significare uon dubitant. Nec defuerunt qui pro ap)(d[j.svoi;, Epycjjxsvo; legerint, ut 
Epiphanius et Euthymius ; adeo participium ap/^6p.Evoi; ad officii et praedicationis 
exordium, non ad ineuntem aetatem illorum sententia revocatur. 

Sed est aliud quiddam , quod veteres perinde ac recentiores omues qui de 
uatali anno Christi disputarunt tanquam certissimum vulgo sumpserunt, ninii- 
rum Christum anno xv. Tiberii baptizatum fuisse. Unde cuni Tiberiixv. coeperit 
anno luliano lxxiii., Silauo et Nerva coss. ex a. d. xiv. Kal. Sept. et baptismus 
Christi in lanuarii VI. incurrerit, couvenit anuo luliano lxxiv. Geminis duobus 
coss. , quae est omnium fere commuuis opinio. Quod illorum firmamentum si 
quis extorserit, omnis illa Christi natalis investigandi ratio labefactata concidit. 
Atqui anno ipso Tiberi xv. baptizatum esse Christum unde tandem habuerunt? 
Lucas euim cap. iii. , auno xv. Tiberii loaunem sancti spiritus afflatu ad prae- 
dicandam poenitentiam prodiisse narrat, noii vero Christum eodem illo Tiberi xv. 
auno a loanne baptizatum. Etenim fieri potest ut luiiauo lxxiv. , Tiberii xv. 
exeuiite, utputa Augusto iueunte, loauues relicta solitudine in pul)Iicum emer- 
serit, et auuo lxxv. luliano baptizalus ab eodem sit Christus, Tiberii xvi. Quod 
a nemiue, quautum sciam, hactenus observatum plurimum ad communis ac Dio- 
nysianae aerae patrocinium confert. Nemo est euim tam parum, nou dicam ma- 
thematicis artibus, sed vulgari illa peritia subduceudorum temporum instructus, 
qui uon pugnare secum illos omnes auimadvertat, qui uatalem domini ex aera 
vulgari alio anno, quam luliauo xlv., Lentulo et Pisoue coss., collocaudum scri- r- n- 
pseruut, ita ut primus eorum, quos a natali Christi putamus, lulianus sit xlvi., 
C. Caesare et Paulo coss. Quod quidem eclipseon ac coelestium motuum descri- 
ptio et cycli ipsi ex vulgari uiethodo satis evincuut , ut abuude hactenus osten- 
dimus. Quod si quis aeram vulgarem, quam Dionysiauam vocant, cum iis omui- 
bus couciliare voluerit, imo conseutire ipse secuiu, primiim luliauo anno ac 
coss. quos dixi natalem Christi tribuere debet, tum eundem Christum luliauo 
Lxxv. baptizatum asserere, anuo aetatis xxix. iam completo, et ineunte xxx. 
Alioqui cum Geminorum consulatus anno xxix. Dionysiauae aerae congruat, 
cyclo solis X., lunae xx. Christus expletis duutaxat xxviu anuis baptizatus fuerit. 
Imo vero si Dionysii iliius aerae conditoris ac Bedae decretis iusistimus, nonnisi 
xxvii annos absolverat Christus , cum ad loanuem veuit. 

QUOMODO YULGARIS AERA CHRISTI AB AUTORIS DIONYQII 
INSTITUTO DISSIDEAT. 

Sciendum euim est anuum illum , quem aerae vulgaris primuni faciuuis et 
proxime a uatali ipso Salvatoris auspicamur, a primo illius autore iucarnatiouis 
ac natalis auuum esse coustitutum, id quod ex Diouysii ipsius ac Bedae testi- 
mouio planum faciam. Nam Diouysius , ut autor est Beda lib. de Temp. Ratione 
cap. xLv. et alibi saepe, cyclum suum anuorum dxxxii ab eo iuchoavit anuo 
qui iucaruationem et nativitatem autecessit. Itaque primum anuum cycli sui vo- 
luit eum esse, qui est aerae communis dxxxii., secuudum vero eum qui est dxxxui. 



CII 

Quo fit, ut si retro progredi volueris, annus priiims cycli Dionysiani proxime 
iiicaruationis ac uativitatis anuuni praocedat. Idcm in ("ouiputo cap. xvii. repetit 
Keda , et ne qua dul)itatio possit esse, certos cliaracteres addit, quibus secuudus 
ille anuus cycli al) aliis disceruitur. Veluti quod epactas habuerit xi, coucurreu- 
tes V, luna item xiv. in viii. Kal. Apr. , domiuica vero paschalis vr.Kal.Apr., luna 
XVI. Est enim hic aunus aerae communis primus, cyclo solis x. , lunae ii., epa- 
ctae XI., concurrentes v. Novilunium medium ex Frisicis MuIIeri Tabulis Martii 
xiii. hora 7, .'j'J, 31), post med. uoctem, luna xiv., Martii xxvi.: sed ob T.yj-Z^-^r^ivi 
Nicaeuis temporibus, ad quae Diouysius cyclum suuui dirigit, uovilunium Martii 
XII., luna XIV., Martii xxv., sive viii. Kal. Apr., lit. dominic. B. Proiude Martii 
XXVII. dominica. Ilinc e.st quod, ut scribitBeda, Dionysius ad methodum decem- 
novennalis aunis domini unum adiici iubet, siynificana illo incarnato umtm cir- 
cuii decemmn-ennalis annum iam /uisse completum. Quibus ex Bedae Dionysiique 
verbis vitiosani Dionysianorum cyclorum descriptionem esse patet, quae apud 

p. 113. eundem Bedam tomo i. reperitur. Ibi enim anno primo litera E ponitur, anno 
secundo, D, C. Atqui primus annus cycli Dionysiani bisextilis est, non secun- 
dus, qui hal)et literam B, uti prior D, C. Ideo raerito Beda correxit et bisextilem 
cycli primum 'anuum esse voluit. Quanquam suspicari licet Dionysium primo 
annum uatalem in tertium Olymp. cxciv. couiicientem recte adnotasse proximum 
illum ante bisextilem fuisse, eique propterea literam E tribuisse, postea tamen 
hallucinatum natalem summovisse iu annum iv. Olymp. eiusdem, vel certe al- 
teram quempiam adscripsisse literamE, quam convenire nosset anuo iii. Oiymp. 
cxciv., cui Dionysius natalem assignaverat , nec advertisse miuus hoc ad suum 
institutum quadrare. Utcuuque vero cecidorit, nos aeraiu Diouysianam uno auti- 
cipamus anno, et quem ille incaruationis et nativitatis aunum esse voluit, proxi- 
nium a uativitatc constituimus quod imprudentihus uobis obrepsit. Cum euiiu 
maiores uostri annos ab incarnatione uumerarent, postca factuiu est, ut qui na- 
tivitate potius iuitium repetere veUent, cum ix menses detrahere deberent, tribus 
antevertere maluerint, et ab eo natali, qui iucarnatiouis epocham antecedit, non 
ab eo qui sequitur, numerandi principium duxerint. Tametsi vetustissimus hic 
error est adeoque Dionysii ipsius ac Bedae. Hinc illa velut ex tripode pronun- 
ciata sententia: Hahet enim, nisi/allor, ecclesiae /ides , dominum in carne paulo 
plus quam xxxiii annis usque ad sua tempora pussionis vixisse, quia videiicet xxx 
annorum /uerii baptizatus , sicut evangeiista Lucas testatur, et tres semis annos 
post baptisnia praedicaverit. Haec Beda cap. illo xLvir. Quae si ex ecclesiae ut 
asserit fide decreta siut, nUiil caussae est quin ipsa contra communem ecclesiae 
fidem seutiat. Etenim Christum passum esse tradit anno aerae nostrae xxxiv. 
Unde quemadmodum aunum aerae uostrae dxxxiii. , qui est secuudi Dionysiani 
cycli secuudus, respoudere ceuset anuo illi quo Christus iucaruatus est, ita ad 
Dxxxii addi iubet xxxiv, ut fiant dlxvi, qui auuus respoudeat alteri iUi quo passus 
est domiuus, qui est aerae xxxiv. Apparet igitur apud Bedam et Diouysium eo 
anuo, f^ui est aerae commuuis xxxiv., cycli Dionysiaui xxxv., Christum esse pas- 
sum. Qnare cum, ut illi statuunt, anno cycli secundo, aerae autem primo, iu- 
carnatus natusque sit dominus, cum passus est, annos absolverat duntaxat xxxu 
cum aliquot mensibus. Nisi forte aunum aetatis primum uuuieremus iUum , quo 

p. 456. in utero matris gestatus est; quod al)surdissimuui est. Et taiueu Campauus in- 
siguis computorum artifex in illud prolapsus est. Nam iu Computo cap. xsiv. 
et XXXII. Christum domiuuin uatum asseveiat auno cycli decemnoveunalis se- 
cundo, cyclivero epactarum tertio, aute ii uieuses iuchoato, dievicesima quarta 



CIII 

lunationis emboliniaeae, quae sccundo Decembris iuiit, cyclo solis x., litera 
dom. B. Nou alius hic annus est quam aerae Dionysianae primus, cycli Diony- 
siaui secuudus, quem nos prinnim a natali computare solemus; quo cyclus 
epactarum terlius, qui idem est cum Alexandrino, ab Septembri mense coepit, 
currente aureo num. ii. Rursus passum esse Christum docet anno aetatis xxxiv., 
quo pascha in iv. Eid. Apr. incidit. Est is annus aerae Dionysianae xxxv., quo 
cyclo labente lunae xvii., neomenia Nisan Nicaeni cadit in Martiixxvii., feria i., 
cyclo solis XVI., litera dom. B. Quare decima quarta paschalis incurrit in ix. Apr. 
fer.vii.. Postridie itaque dominica paschalis. Atqui ut Christus uatus sit exeunte 
anno Dionysiano seeundo, auuo xxxiv. exeunte, non amplius xxxii annos soli- 
dos expleverit, ineuute vero xxxv. tricesimum tertiuni inchoabat. Ergo primum 
aetatis annum Canipanus eum numerat quo in materno utero gestatus est. 

DE SIGEBERTI, MARIANI, ALIORUMQUE CHRONOLOGORUM p. lu. 

HALLUCINATIONE, QUOD AD AERAE ANTICIPATIONEM PERTINET. 

Quod est a nobis proxime disputatum, Dionysianam aeram, cum ab anno 
incarnationis inchoanda sit ab eo qui nativitatem sequitur, hodierno usu repeti, 
prima fronte Sigebertus animadvertisse videri potest. Nam ad annum dxxxii. 
haec adnotat: Ab hoe etiam anno Dionysius ahhas orditur cyclum suum, cyclo- 
rum V decemnocennalium. Et quia secundus annus huius operis concordare dehet 
in ratione comptiti primu anno nativitatis Christi, debetxxxv. annus ci/cli Dioni/- 
eiani concordare tn ratione computi tricesimo tertio anno nativitatis Christi, sci- 
licet ut XIV. luna April.is occurrat ix. Kal. Apr. in x./eria, j^nssio Christiyiii. 
Kal. Apr. in yi. feria, resurrectio vi. Kal. Apr. in dominica die. Sed quia non 
ita occurrit, sed luna xiv. Aprilis occurrit eo anno xii. Kal. Apr. in prima feria, 
dominica vero dies jjaschae in v. Kal. Apr. ideo improhatur, quia repuynat evan- 
gelicae veritati. Haec Sigebertus. Quae cum obscurissima sunt; tum vero cum 
ait annum cycli Dionysiani xxxv. respondere xxxiii. nativitatis , istud ipsum, 
quod a nobis observatum est, affirniare videtur. Nam si Dionysianus cyclus uuo 
anno incarnationem antecedit , necesse est ut eiusdem cycli tertius primus sit 
post uativitatem, adeoque cycli xxxv. sit a nativitate xxxiii. Ita anuos nativitatis 
post nativitatem ipsam cuipiam inchoare videbitur. Verum character ille, quem 
subiicit, aliud nos existimare cogit. Etenim Diouysianani aeram damnat, quod 
cum annus cycli xxxv. cum anno nativitatis xxxiii. convenii-e debeat, quia se- 
cundus cycli primus est nativitatis , nequaquam tamen consentiat ; propterea quod 
xxxv. cycli lunam habet xrv. in xn. Kal. Apr. , feria i. , hoc est Martii xxi. , pa- 
scha vero v. Kal. Apr. , annus autem nativitatis xxxrii. lunam xiv. habuerit ix. 
Kal. Apr., feria v. , pascha vi. Kal. Apr. Igitur xxxv. cuni xxxiii. non, ut de- 
bebat, cougruit. Ita Sigebertus. Idem ad annum mlxxvi. ista scribit: Hoc anno, 
qui est xiil. annus primi decemnovennalis cycli in repetito magno anno Dionysii, 
duobus magnis annis a passione domini revolutis, oninia, quae ad cursum solis et 
lunae spectant, anno dominicae passionis concordant. Unde apparet quod Diony- 
sius non recte annos domini cyclo suo annexuit. Q,uia enim ab anno domini Dxxxn. 
cyclum suum orditus est, nimirum intendit Christum fuisse natum anno secundo 
prioris magni anni , ac per hoc hic unnus anno dominicae passionis concordans 
debuisset esse magni cycli annus nonwn., sec? xxxiii., quiaisfuitannuspassionis 
domini , et per hanc ronsequentiam solaris et lunaris cursus concordant cvange- 
licue verifafi. Dioiiysius posuit nativifatem Christi xxi. annis turdius quam de- 



CIV 

hnit. Haec ille. Cum in supeiioro loco defmiisset , anuuni xsxv. cycli debere esse 
uativitatis xxxiii., ijuo passus cst domiuus, uuuc ut ideni passionis annus cum 
co, ijui Mii. luiuiuratur, oiuui ex parte coiiseutiat, ait ii)suui debere esse cycli 
p 1'.'.. tricesimuui tertiuui. Atijui xxxiu. cycli nativitatis, sivc potius iucarnationis, est 
xxxii. Quis halluciuationein uou videt? Ex iis apparet nihil de bieuuio, quod 
aute auuuni uatalis Diouysiaui uumerandum esse docuimus, in mentem 8ige- 
berto veuisse , et nativitatis aunum ab co cum iucarnationis anuo confuudi; quo- 
niam 4uidem secundum anuum cycli, (jui haud dul)ie iucaruatiouis apud illos 
primus est, primum aequo nativifatis esse defiuit. Scd in illis duohus Sigeberli 
locis multa suut partim scriptoris culpa, partim librarii iucuria depravata. Ac 
priore (luidem iu loco nullum iu uumcralil)us uotis nieudum esse, cum xxxv. 
cycli anuum uomiuat, character ipse satis ostendit. Ait enim hoc anno deciiuam 
(juartam luuam Aprilis (Aprilis luuam identidem appellat, nou quae Aprili meuse 
initium habcat, sed quae in Aprilem desiuat, quod scholiastes quidam miuus 
animadverteus vitiosum esse credidit) xii. Kal. Apr. , fcria i. conveuire, pascha 
vero V. Kal. Apr. , quod omuino magni cycii anuo xxxv. congruit, aerac Diony- 
sianae xxxiv., cyclo solis xv. , litera dom. C. , cyclo luuae xvi. Novilunium pa- 
schale Micaeuum (uam j^porjyrjaiv nullam saeculum illud agnovit) Martiiviii.; 
proiude luna xiv. Martii xxi. Ilunc anuum cum xxxiii. nativitatis anno conseu- 
tire debcre Sigebertus asserit, uti lunam xiv. habeat ix. Kal. April., feria v.', pa- 
scha VI. Kal. Apr. , quandoquidem annus ille nativitatis eosdem illos characteres 
obtinet. Fungum, nou hominem, oportet csse cui istud persuadeat. Annus na- 
tivilatis, sive aerae Diouysianao xxxiii., respondet cycli Diouysiani nou xxxv., 
sed xxxiv. , si quidem auuus i)rimus nativitatis est cycli secuudus. Uabet porro 
cyclum lunae xv., luuam vero xiv. iu Kal. ipsis Apr. cyclus solis est xiv., pascha 
Apr. v., litera D. Quocirca apud S^gebertum in priore loco legeudum: triijesimu 
qaarto aiiiio naticitatis Christi, pro trigesimo tertio. At in posteriore ita corrigen- 
dnm videatur: noii tertius decimus, sed tricesimus quartus, pro tricesimus tertius. 
Quod et sequeutia doceut , cum ait Dionysium nativitatis Christi posuisse xxi an- 
iii-s tardias quam dcbuerat. Adde xxi ad xiii, fient xxxiv anni magni cycli Dio- 
uy.siaui; qui quidem aunus iucarnatiouis erit xxxiii. Verum cum superioribus 
puguabit istud, ubi xxxv. cycli passiouis annum csse voluit. Igitur huuc iii mo- 
dum potius posteriore loco legenduni: dchaisset esse muyiii cijcli annus, non xiii., 
scd XXX v., et mox: Dionysius posuit nutiritatem Christi xxn annis tnrdius, quum 
dr/jiiit, uou autem xxi. 

Etenim vulgo persuasum illis omnibus erat, Christum passum esse xxv. 
Martii, feriavi., resurrexisse vero Martii xxvii., feria i. Quo velut postulato 
et axiomate freti historiam ac temporuni auuorumque seriem ad suam illam -p6- 
),r,'i'.v accomodare malueruut , quaui illud ipsum cuiusmodi esset diligeuter in- 
quirore. Itaque cum auui iu toto Diouysiano cyclo tres omuiuo charactereiu 
huuc habere possiut, nimirum xiii., qui est aerae xii., cui cyclus luuae cougruit 
xiii., solis XXI., litera domiu. CB: Item annus cclx., aerae cclix., cydo solis xvi., 
litera B, luuae xiii., ac postremo ccccl., aerae ccccxlix. , cyclo solis x., li- 
teraB, lunae xni., pro eo quod caeteri remotiores essent, primum arripueruut 
jj^ aunum, qui est cycli Dionysiani xiii., aeraexii., et a Diouysio |j.sTa/pov;cj;xo) 
peccatum esse dixeruut aunorum xxii, adeo ut tjui uumeratur iucaruatiouis xii., 
cycli XIII., debuerit iucaruatiouis esse xxxiv. , cycli xxxv. Testatur id praeter 
Sigebertum Mariauus Scotus, qui ad aunuin dxxxii. notat huuc ipsum auuum 
primuui esse magui cycli Diouysiani, cuius auuo xiii. resurrexit domiuus viii. 



cv 

Kal. Apr. , luna xvii. (sed pro viii. Kal. emendandum est vi. Kal.; alioqui cyclus 
esset lunae v., non xiu. ) lioc est aimo xii. incarnatianis , iuxta Dionysium. Cum 
autem ad annum dxxxiv. Bedae locum citat , quasi sit annus Diocletiani ccxlviii., 
scito libraiiorum errore factum, ut haec nota, quae ad annum dxxxh. adscribi 
debuit, iu dxxxiv. coniiceretur; ne quis forte Marianum discrimen illud biennii, 
quod ante annos aliquot urgeri coepit, agnovisse cum Scaligero censeat. Ilic 
enim lib. vi. p. 513. ed. 2. de Emend. Temp. Dionysianam aeram biennio quam 
par sit breviorem a Mariano dici confirmat, et haec ipsius verba commemorat: 
Anno ad veritatem Evangelii Mi,w\i. , secundum vero Dioni/sii ci/chim ml\xi\., 
Hillibrandus, qui et Gregorius etc. Quae quidem verba in editioue Francoford. 
Pistoriana, quae mihicumhaec scriberem ad manum erat, nusquam reperi. Sed 
ut alicubi legantur, quis non emendandas esse numerales notas videat? Etenini 
Dionysii cyclus vulgarem aeram uno praecedit anuo , estque cycli secundus aerae 
primus. Unde si quis aeram bienuio promoveat, incidet in decemnoveuualis cycli 
annum xix., magui cycli Diouysiaui dxxxii., hoc est alterius cycli postulatitii ac 
proleptici ultimum. Ideoque anuus verioris aerae mlxxvi. erit Diouysiani cycli 
MLXxv., uou MLXxiv. Dcbuisset Mariauus uon cyclmu Dionysii, sed aeram di- 
cere. Cyclum enim Dionysianum ueque Mariauus ueque Sigebertus improbant: 
sed incarnationis annis perverse duntaxat ilHgatum existimant; iu quo non bi- 
ennio, sed aunis solidis duobus et viginti aberratum esse statuuut. Et cum er- 
rorem istum vulgari annorum ratioui tam coustauter adscribaut, mirum est illos 
in Chronologiis suis ad eam ipsam adhaesisse quam damnaveraut, neque aliter 
qiiam ex Diouysiano praescripto tempora digessisse. Mariauus enim ad eum 
annum qui incarnatiouem et uataiem domiui i.[i.i<^Mc, autecedit, haec observat: 
Cyclus ma(/nus paschalis incipit liinc : in cuius anno secundo iuxta Dionysium in- 
dictione tertia nutus est Dorntnus. Idem etiam anno sequenti, Urbis dcclii., Len- 
tulo et Messalino coss. Olymp. cxciv. , auuo iii. indict. iv. die dominico natum 
esse Christum asseverat. Itaque Christianam aeram a cyclo Diouysiauo ir. ex- 
orsus est, cyclo solis x., litera dom. B., tam in emendata bisexti ratione quam 
in vitiosa illa, qualem ex Paulo Middelburgeusi supra proposuimus. Sed cum 
idem Marianus Christum ait secundum Diouysium uatum indict. iii., librarii 
culpa iii. pro IV. irrepsit. Nam subinde indict. iv. uatus dicitur. Tametsi ue hoc 
quidem verum est, indictione iv. natum esse, sed v., si quidem iudictiones a Se- 
ptembri, ut Beda docet, exordiri velimus. Cum enim primus annus Dionysiani 
cycli indict. iii. coeperit, cuius a Septembri quarta coepit indictio, consequeus 
est anuum eiusdem cycli ii., qui indict. iv. coepit, in fine, hoc est a Septembri, 
indictionem quiutam habuisse: et quouiam Christus, ut toties Mariauus occiuit, 
anno cycli secundo uatus est, indictioue haud dubie quiuta natum esse. p. 117. 

Ut autem nulla Scaligerianae suspitioni latebra supersit, qua biennii -po- 
/povijijLbv illum, quem Dionysianae aerae tribuit, Mariano suboluisse coniicit, 
admonendus lector est apud Mariauum , quae ad aunos adscripta sunt scholia 
saepenimiero luxata suo loco et aUeno posita videri, nec raro numerorum notas 
esse mendosas. Exempli caussa annum primum cycli Diouysiaui componit cum 
auno Urbis dccxlix., Sabiuo et Passieno coss. Tum anno sequenti Lentulo et 
Messalino coss. auuo primo Christi, uumerat Urbis dcclii. Olympiadis vero cxciv. 
auuum iii. Atqui aunus esse debuit Urbis dccl., ut est in Fastis Cassiodori et 
Cuspiniaui. Erratum igitur a librario est, qui 75:^. pro 750. exscripsit. Proiude- 
que nou tres auni desunt, ut is qui editioni praefuit aduotavit, neque, ut deessent 
aliqui, plures duobus iuserendi foreut. Non enim animadvertit aeram Christianam 



CVI 

non post nativitatem, uthodiefit, a Mariano et modiae vetustatis chronologis, 
sed al) ipso incarnationis anno repeti. Nec minus in reliquorum notis annorum 
sivo Marianus ipse, sive librarius peccat; etsi saepius rectam viam insistit. Yerbi 
caussa anno Christi !,vii. cycli quarti dccemnovennalis initium collocat indict. 
XV. Rccte. Coepit enim cycliis i. hoc auuo sive a Kal. lan. sive a paschali mense, 
indict. XV.; at in Septembri indictio xvi. Ex quo sequitur primuni annum coe- 
pisse indict. iv. Est autom hic cycli Diony.siani ii., quo exeuute natus est Chri- 
stus. Ergo indict. v. natus est secundum Dionysium. Ita anno ccciv. notat cycli 
decimiseptimi annum primum, indict. vii. Itecte item anno cccxli. notat cy- 
clum i. , indict. xiv. At anno ccclxi. cycluin i., indict. lu., ubi indict. iv. legen- 
dum. Perperam quoque anno cccxcviii. cyclum posuit i. , indict. xi., quod anno 
cccxcix. convenit. Auno vero ccccxvii. recte cydus primus, sed male indictio 
>v. adscribitur, pro i. , cum anno cccxcviii. indictio fuerit xi. Caetera huius 
auctoris, aut aliorum persequi otiosum ac supervacuum est. Illud quidem evi- 
denter apparet, Marianum ab aera Dionysiana non recessisse, eundemque pri- 
muni Christi cycli secundum habuisse, quo iucarnatus et ortus est Christus. Ve- 
rum bunc annum, ut et Dionysianam aeram, male cum annis Urbis et Olym- 
piadum componit, ut hactenus liquido constitit. Quinetiam baptizatum esse 
Christum idem asserit anno aerae xxxi. , aetatis ineunte xxx., hoc est absolutis 
XXIX ; ex quo colligas anno aerao Dionys. primo Christura ex istorum scntentia 
esse natuni. Eodeinque modo cum anno aerae xxxiv. passus ponitur, idipsum 
aetatis illius xxxiii. ineunte, absoluto vero xxxii. contigerit oportet; ut veruni 
sit quod de acrae acticipatioue paulo aute docuimus. 

Quocirca falsum est Mariauum Dionysianam aeram bieuuio antevertendam 
putasse. Quod autem ad xxii vel xxi annos attinet, quos a Dionysio praeter- 
missos tam ipse quam Sigebertus existimat, agemus de iis in sequeuti diatriba 
de passione domini. Ilanc eandem xxii annorum summam deesse Paulus Foro- 
semprouiensis ex quadam revelatione didicerat. Ridicule sane. Nam et ipse re- 
p. 118. velationem suam negligit et in eo tandem acquiescit, ut Dionysianae aerae bi- 
ennii labeni imputet, sed contra ac receutiores faciunt. Nou enim [jL£ta-/pov'.'j[j.(7'), 
sed 7zpo-/jtovia[j.M peccatum statuit, ideoque biennio quam revera sit tardiorem 
esse oportere contendit. Norunt omnes qui autorem istum legerunt, qui quidem 
hodie inventu perrarus est , quam immanem ea de re commentarium scripserit 
eruditiouo haud vulgari iila quidem refertum et ad cyclorum annorumque me- 
thoduni cum jjrimis utilem. In huius igitur operis libro xii. etxiii., postquam in 
libro X. priorem illani de xxii annis revolationeni , sane insulsam, exposuisset, 
velut mutata sententia biennio maturiiis inchoatam a Dionysio delinit aeram, 
anno luliauo xlvi. , cum a xlviii. auspicanda fuerit. Hoc vero ad hunc modum 
demonstrat: Eusebius in Chronicis anno Christi xv., Augusti lvi. , et ultimo, 
eclipsin solis accidisse notat, eodemque anuo mortuum Augustum. At vero ec- 
lipsis nulla anno Christi xv. aut alio contigit quani xvii. , in qua Romae totus 
sol obscuratus est, Februarii xv. , hora vere meridiaua, sole in xxvi. Aquarii 
gradu posito; quo eodem anno xiv. Kal. Sept. Augu.stus obiit. Quare biennio 
toto aera Dionysiana verum Christi natalem antecedit. Iluius eclipsis solis 
praeter Eusebium meminit et Dio lib. lvi. et inter ea prodigia recenset quae 
Augusti mortem nunciarunt. Eam nos cum Mulleri tabulis , quae sunt expedi- 
tissiinae, conferentes accidisse reperiebam ad raeridianum Frisicum anno Christi 
XVII., Februarii 15. hor. 9. 5' 7. ante meridiera, secundum veros lunae motus. Me- 
dium noviluuium Februarii xiv. , hor. 20., 1' 1. Atqui eclipsis ista uequaquam ad 



CVII 

annum quo Augustus obiit convenire potest, secl ad Tiberii iii., ut Lucidus alii- 
(jue demonstrant ; qui hoc praeterea conlirmaut, neque eo quo mortaus est 
Augustus anno, neque sequeuti ullam solis eclipsin accidisse. Crediderim equi- 
dem Dionem solis defectuni pro lunari per imprudentiam habuisse. Nam paulo 
post Augusti mortem luna defecit, Sept. xxvii. , cuius supra meminimus. Quam 
vero falsa sit Middelbui-gensis illa ratio patet ex eo quod supra constitutum est, 
Augustum anno vulgaris aerae xiv. , non xv., mortuum esse. At eclipsis illa so- 
lis tertio post eius obitum anno coutigit. Augusti vero mortem in triennium 
summoveri nec Herodis aunorum, uec ipsius Augusti, accurata computatio nec 
historicorum consensio permittit. Ac si verum esset, quod Paulus contendit, uon 
biennio, sed triennio, Dionysius hallucinatus foret. Quippe ideni annus qui Dio- 
nysio xiv. est, xv. ab Eusebio numeratur, quod is natalem Christi coniiciat iu 
annum tertium Olymp. cxciv., quo eodem anno ineunte aera Christi Eusebiana 
initium habet, luliauo xlv. , Dionysiana vero sequenti xlvi. Verum de Augusti 
et Herodis annis mox dicendum erit. 

EXCUTIDNTUR EA QUAE ADVERSUS DIONYSIANAM AERAM EX p. 119. 
lOSEPHO NUPER OBUCI COEPTA SUNT. 

Omnium quae superiori capite disseruimus eo summa redit, ut si quis Dio- 
nysianam aeram ac communem tueri velit, necessario haec affirmare debeat, pri- 
mum eius iuitium anno luliano xlvi. coepisse, C. Caesare et Paulo coss. , ac si 
proxime ante principium aerae uatum esse Christum existimet, id anno luliano 
xLv. tribuendum, coss. Cornelio Lentulo et Calpuruio Pisone : deiude Christum 
annos natum uovem et viginti ad baptismum accessisse, anno Tiberii xvi. , Vi- 
nicio et Longino coss. ineunte tricesimo. Hac una ratione biennii [i.£Tay^povta[j.b; 
ille devitari potest, quem Scaliger eiusque sectatores obiiciunt; qui quidem ne- 
cessario sequitur, si Leutulo ac Marcellino coss. luliano xliii. natum esse Chri- 
stum asseras , et Tiberii xv. , luliano lxxiv. , aetatis .suae tricesimo iam absoluto, 
ineunte vero tricesimo primo , baptizatum fuisse. 

Et hacteuus quidem recte communis aera procedere potuit. Sed nova quae- 
dani ante hos viginti annos eidem moveri controversia coepit. Nam qui in lo- 
sephi gravissimi scriptoris historiam diUgentius incubueruut, eamque cum Ro- 
manis historicis accuratissime contulerunt, eruditi solertesque chrouologi, facile 
depreheuderunt non biennio solum, sed et quadriennio, vel quinqueuuio, verum 
(.'hristi natalem anticipandum esse, si vera suut quae ab illis historicis produn- 
tur. Disputavit ea de re primus omuium Dekerius noster; cuius seutentiam am- 
plexus est et illustravit plurimum Keplerus insignis mathematicus libro de Anno 
Natali, et in Eclogis Chronologis. Quam illorum opiuionem dignani arbitror 
quae etiam atque etiam consideretur, indignam certe quam cum eius autore De- 
kerio vir pius et eruditus peue hostilem in modum proscriberet , tanquam novam 
et ab usu totius ecclesiae remotam. Ego vero novam esse quidem illam nec ab 
antiquis usurpatam video, quod, ut dictum est, persuasum hactenus esset omni- 
bus Christum aetatis auno tricesimo baptizatum esse, ueque particulae 'o^a ra- 
tionem admodum haberent, ecclesiae vero decreto ulli vel autoritati repugnare, 
id constanter nego. Non euim temporum aunorumque tricas istas ac miuutias, 
aut intervaUoruui atque epocharum a/.p;[E£tav curat ecclessia, sed recepta ac po- 
pulari computandorum temporum ratione coutenta est. Quis enim putet veterem 
illam aunorum ab orbe coudito summam e Graecorum foutibus haustam , quam 



CVIII 

et antiquissima coucilia saopius adhibueruut, et hodieque iu menologiis ecciesia 
retiuet, aut iliorum, aut huius autoritato fuisso constitutam ? adeo ut qui Lati- 
noruui llobraeorumque tam diversam ac dissidcntem teneat, illius decreto re- 
pu^jnet. Quis cst autem qui hoc saeculo chronologiani attinjj;at, qui non Latinam 

p. i:'o. el llel)raicam i.stam alteri, quam ad.scivit ecciesia, antcponendam existimet? I'ar 
est in aera (,'hristi vulgari institutum ecclesiae, ut eam, quod apud Christianos 
(mmes obtinuerit, ad usum translerat, utrum vero ab ipso nataii Christi accurato 
repetita sit, nihil adeo perquirat, neque ad haec loviora gravitateni autoritatcm- 
que suam, quae sacrosancta debct essc, interponi patiatur. Quam in rem \alet 
imprimis, quod Paulus Middelburgeusis lib. xui. cap. vi. scripluni reliquit. Nam 
cum biennium iilud, de quo supra diximus, Dionysii aerae deesse docui.sset, 
subinde sil)i istud obiicit, se^iui ex eo videri ecclesiaiu ia buUis ac rescriptis suis 
oberrare. Cui sic occurrit: Ecdesiam hac temporum subductionc uli quidcm, sed 
minime probaro, verum a chronologia mutuatam suum ad usum accomodare, 
quicquid autem insit erroris, id illis esse, uou ecclesiac tribucnduni. Ad haec 
non perpetuo hanc in ecclesia numeraudi ratiouem extitisse, sed ante paucos 
annos, sub Eugenio iv. , Blondi Forolivieusis hortatu, qui Poutificii Collegii a 
secretis notarius erat, admisSam. Addit et Dionysium Exiguum istius aerae con- 
ditorem errorem aguovisse suum, et verecundia coufusum, ut scribit Sigebertus, 
/ron/cm sibi putloris cautvriu cxussisne. llaec Paulus de aera Dionysiaua; in qua 
reprehendenda multo ille reprehcudendus inagis cst, ut in supcrioribus planum 
cuivis esse factum coalidimus. Ncc est oniuino quic^juam a Scaligero, Calvisio, 
caeterisque contra hanc ailatum quod momeuti aliquid habcat, praeter ea quae 
ex losepho petuntur; quae ne ipsa quidem iilorum bienuio sufiragautur, quoniam 
non duobus solum, sed iv. , vel v. solidis anuis Christi natalem antevertendum 
demonstrant. Quae res adversus uobilissiiuum historiae scriptorem viros quos- 
dam pios ac doctos niaiorcm in moduui commovit; ut quem meudacii couvictum 
putarent, niliii ei tribui autoritatis ac lidei paterentur, pvaesertim m iis quae ad 
Ilerodis auuos attineut, iu quibus ah.surda et portcntosa viendacia inesse cuni 
sumnia iucoustantia et llomanorum Anualium iuscitia Ecclesiastici Aunales aflir- 
laaat. Non ii sumus, qui summorum virorum memoriae et existimationi ob- 
trectarivelimus, praecipue catholicorum; ut si quid ab illis titubatum commissum- 
que sit, severius persequamur; aeque nos omnino canina illa facundia deloctat, 
quae multorum occupavit iugeuia. Sed illud tamen quod cuivis hoc in literaruni 
geuere couce.ssum est, negatum nobis esse nolumus, ut si quid aliter atque illi 
seuserint visum nobis fuerit, id ingenue prollteamur ac libere; ne quid veritali 
haec ipsa, quae servire illi debct, obsit hominum autoritas et commendatio. Quod 
ne praesenti in negotio contingat maguopere est vereudum. Neque vero losephi 
patrocinium hoc loco suscipimus , nec errasse illum iuliciamur, aut postremo vel 
minimum contra sacrarum lidem literarum scriptori ulli tribuimus. "Verum nec 
quae ad illius niinuendam existimationem alleruntur vera putamus omnia, et 
quod ad recentiora ludaeoruiu tempora s[)ectat, certiorem ac coustauliorem ha- 
benuis autorc isto nemiuem. Ac taatum abest, haec ut tani a.ssidua, tam acerba 
cum losepho Anaalium expostulatio de illius apud me fidevel tantillum detraxerit, 
ut hoc ipso primum aoniine su.specta esse niihi accusatio illa coeperit, quod ia 
eam tanto stomacho ac toties incurrerent. Tum ubi haec atteutius excussi, quae 
ad losephum evertendum validissima credebantur, nihil atroci illa castigatione 

p. 121. iniquius est visum. Quae tametsi olim a me animadversa, disputata postmodum 
ab aliis atque explieata comperi, licere mihi quidem arbitror quae peiiude ut illi 



CIX 

inquirendo coiisecutus fueram, uon ut ab illis accepta, scd ut a nie etiam ex- 
cogitata proponerc. 

Ergo ad elevandam losephi fidem e multis eius erroribus hi velut iusignes 
ac palmarii numerantur. Primum quod exacto Archelao Quirinus in Syriam lu- 
daeamque missus esse dicitur, auno xxxvii. post Actiacam pugnam. Verum, in- 
quit, si haec ad exactam femporum rationem referas,falsa esse procul duhio in- 
i-enies. Nam si numeres annos qui intercurrunt ab Actiaca pugna, quae contiyit 
Augusto III. et Messala coss., annos esse xl colliges. Sed haec hallucinatio est. 
Nam Actiaca pugna incidit in annum Urbis dccxxiii., lulian. xv., Archelaus vero 
proscriptus est anno Urbis dcclix., luliano li. Quippe Dio ad hunc annum autor 
est Herodem Palaestinum a fratribus accusatum traus Alpes relegatum , eiusque 
ditionem iu provinciam redactam. Anuus porro lulianus li. tricesimus septimus 
est a XV. Reete itaque losephus tricesimum septimum aduotavit. 

Secundo iisdem in locis losephus de consulatu Quirini meminit, quasi de re 
admodum recenti; ex quo fastos illum consulares ignorasse certum est. Nam 
Quirinum una cum Aemiliano collega ante annos xxii consulatum gessisse est ex- 
ploratissimum. Nihil eiusmodi losephus vel levissime siguificavit; consularem 
duntaxat illum, hoc est ij-aTt/.bv, extremo lib. xvii. nominat. Constat autem eos 
qui consulatum semel in vita gessissent cousulares deinceps appellatos, uti 
Triumphales, qui aliquando triumphassent. 

Tertio Herodis obitum hiennio ante Christum natum recenset, Itaque si lo- 
sepho dejnus aures , quae a Luca et jilatthaeo de Herode scripia sunt fide careant 
nccesse est. Nou satis dixit. Neque enim biennio, sed quadriennio ferme, nata- 
leni Christi vulgarem, Dionysianum vero etiam quinqueunio antevertit. Sed huuc 
ipsum verum esse natalem ex Matthaeo vel Luca colligi, id constanter negamus. 

Quartum inconstantiae specimen est quod anno xvi. Herodis regis Varum 
praesidem Syriae fuisse narrat lib. xv. cap. xiii. , post autem ait eundem succes- 
sisse Sentio Saturnino, anno ante Herodis obitum, cum inter utrunque viginti 
anui saltem intercesserint. Atqui non Yarus a losepho praeses illo loco dicitur, 
sed Varro. Quare ocj-.r, fj |j.rjf!vOo? ouokv £a7:a3£. Denique novem, inquit, Hero- 
dis annos praetennisit. Etenim cum xxxvii regnarit annos, horum initium ab 
eo ipso anno, quo navali praelio victus est Autonius, repetere debuit, luliano xv., 
uon a VI., quo ex Senatus-Consulto regnum adeptus est. Ideo mortem Herodis 
Aunales in annum octavum Christi couiiciuut, Lepido et Arruntio coss. Erat 
annus Urbis dcclix., luUanus li. , qui sextus aerae communis ^sse debuerat, 
nisi biennio peccatum foret. 

At quautopere illum ratio fugerit paulo post constabit, ubi quae de Herodis 
annis et historia sparsim losephus inserit, paucis perstriuxerimus. Prima Hero- 
dis apud eximiuni hunc scriptorem meutio fit lib. xiv. Orig. cap. xii. Ibi Anti- 
patrum Antipae F. Herodis parentem scribit e Cypro Arabissa principe femina 
quinque suscepisse liberos , Phasaelum , Herodem , losephum , Pheroram et Sa- 
lomen. Euudem, cum adversus Aristobulum bellum gereret, liberos suos apud p. 122. 
Arabum priucipem deposuisse. Fiuitum est bellum istud Aristobuleum anno illo 
quo Hierosolyma Pompeius cepit, coss. Cicerone et Antonio, ut autor est lo- 
sephus lib. xiv. cap. v., nec non et Dio, Urbis ex Varrone dcxci. Oportet igitur 
Herodem aute huuc annum fuisse natum , quem apud Arabem pater deposuerit. 

Postea lib. xiv. c. xv., cum Antipater luliauo Caesari strenuam iu Aegypto 
navasset operam , sTiiTp&jio? ab eo ludaeae factus est , et Hyrcano pontificatus 



cx 

decretus. Hic est Url)is anmis dccvii., quo Alexandrinuin helluni patratum est, 
ut ex losepho colligitur. 

Eodem anno, ut losephus cap. xvii. scrihit, Antipater Phasaelum Hierosoly- 
mis praeficit, Ilerodi Galilaeam comiuittit, vsfo ravTST^aTiv cIvtc ii yap au-oj i-^t- 
yovii ijLOva sTr,. Manife.stum in iiumero mendum e.st, quod eruditis viris suboluit, 
et /e' pro is' scrihendum. Certe cum ante annum Urbis ocxcr. natum constet 
Herodem, anno illo dccvii, decimum octavum salteiu attigerat. At vero quao 
toto illo XVII. capite ab Herode gesta memorantur, non puerum Herodem, sed 
iuvenem exhibent. Neque dubium est, quin vox vsou virilem etiam aetatera, 
multo magis iuventutem significet. Qua ratioue Saulus Act. vii. vsavia? vocatur; 
non quod vocabulnm istud ferocem eo loco et audacem declaret. Friget eniin 
haec interpretatio. Quippe licet Vcav-a; interdum ea notione sumatur, nunquam 
t?men sine substantivo aliquo, puta avopo? vel Xoyoy etc. Apud Lucam autem, 
ubi al)solute ponitur idipsum cst quod interpres noster expressit , adolenceiis. 
Apud Censorinum Varro qnadrifariam hominis aetatem partitur, et pueritiam ad 
annum xv. , iude ad xxx. adolescentiam defiuit. 

Post haec a Sexto Caesare Coelesyriae praeficitur Herodes, eodem anno. 
Credo quiudecim anuorum puerum Romanus Imperator aToaTrjyov faceret: esto, 
id in priore exenipio paterno possit amori indulgentiaeque tribui. Iterum, ut re- 
fert cap. xix. , a Bruto et Cassio eiusdem Coelesyriae 7TpaTr,y"o; creatus est, cum 
maudatis, ut exercitum adversus Augustum et Autonium couscriberet, facta po- 
tiundi regni .spe post impetratam victoriam. Quo tempore Malchus Arabs Anti- 
patrum veneno necavit, ideoquo iubente Cassio Malchus ab llerode est inter- 
fectus. Congruunt haec auno Urbis dccxii. , luliano quarto. Secundum Philip- 
pensem puguam Antonius in Syriam profectus Phasaelum et Herodem tetrarchas 
constituit, za\ twv 'louoaiiov auTo!; £7:'.Tps-£i 7cpcxY[j.aTa. losephus I. xiv. c. xxiii. 
Accidit hoc auno Urbis dccxiii. , luliano v. 

Post cum Parthi Antigonum Ajristobuli F. in regnum rcstituissent, Herodes 
ab iis pulsus Romam ad Antonium et Caesarem coufugit, a quibus perhumaniter 
exceptus et senatui conciliatus regnum obtinuit ex S. C. , Olympiade clxxxiv., 
Domitio Calvino ii. et Asinio Pollione coss. , anno Urbis dccxiv., luliano vi., quo 
desiit Olympiadis clxxxiv. annus iv. et Olympias clxxxv. coepit. Roma iu Pa- 
laestinam reversus Herodes cum Antigono bellum gessit, donec adiuvante Sosio 
capta urbs est, et Autigonus occisus, anuo sabbatico, Agrippa et Canidio Gallo 
coss. Olympiad. clxxxv., mense tertio, Trj lopTrj Tr]? vrjaTcia;. Ilic est annus Ur- 
bis Dccxvii., lulianus ix. , Olymp. clxxxv. annus iii. desinens et iniens iv. , pe- 
riodi lulianae 4G77., quo currebat sabbaticus, cyclo lunae 3. Dio vero libro xlix. 
Hierosolyma capta esse scribit anno autecedente, Claudio et Norbano coss. , lu- 
liano VIII. Sed sabbatici anni character losepho suflragatur. 

Deinceps aliquot Herodis anni nominatim a losepho concipiuntur. Veluti 
lib. XV., cap. VII. anuus Actiaci praelii, qui est lulianus xv., Herodis regni septi- 
mus vocatur. Item lib. xv. cap. xii. mentio fit anni xiii. Herodis, quem Keplerus 
annum fuisse probat lulianum xxi., Urbis dccxxix. At cap. xiii., decimiseptimi, 
vel decimioctavi, memiuit, t^; auTou ^aoikv.cni t^ T-apsXOiivTo; stouc, id est in- 
choato xviii. Quo quidem Zenodori tetrarchiam nactus est. Apud Dionem id 
accidit coss. Apuleio et Silio, Urbis dccxxxiv. , luliano xxvi. Keplerus iu Herodis 
annum xvii. confert, ideoque ante Nisan, uude Herodis annos losephum auspi- 
cari putat. Quod nihil est necesse. Nam 7:ap£X66vTo? tou etou; t^' scripsit lose- 
phus; nimirum anno ipso xviii. Eodem anno xviii. (ait losephus cap. xiv.) tem- 



CXI 

pluni instaurare aggressus est; quem annuiu decimum quintum libro I. 'AXcoa. 
appellat, errorc librariorum, ut Keplerus existimat; quem tu consule. Praeterea 
lib. XVI. cap. IX. Caesareae aedificationem absolutam scribit Herodis anno xxviii., 
Olymp. cxcii. Si a luliano ix., Urbis dccxvii., initium Herodis deduxeris, annus 
XXVIII. lulianus erit xxxvi. , Urbis dccxhv. ; quo coepit Iphiti dcclxvii. , sive 
Olymp. cxcii. annus tertius. Demum lib. xvii. cap. x. mortuus est Ilerodes, pa- 
atXsuaa? (ieO' o [j.kv avstXsv 'AvTLyovov , hr^ TEaaapa /.a"t Tptix&vTa- ij.c6' o ok dr.o 'Pw- 
jxaiwv aTcoSsocf/.TO, i-Ta 7.a\ 'ptay.ovTa: Camreynasset abAntigoinneceaniiosxx^^iv., 
ex quo vero rer a Romanis creatus est xxxvii., paulo ante pascha, ut ex xi. ca- 
pite liquet, cum antea luna defecisset: rztoi sto; £[ioo[xr,y.oaTbv vitae suae, c. viii. 
Itaque si anno luliano vi. regnum ex S. C. Herodes impetravit, auno luliauo xlii., 
coepit XXXVII. Sin ab anno luliano ix. inchoare mavis, eodem luliano xlii., 
regui XXXIV. iiiitium sumpsit ; quod paulo postea disceptabimus. 

lam cum Herodes anniim attigerit septimum ac tricesimum , magnam iude 
losepho Annales invidiam faciunt, quod istorum annorum exordium perperam iu 
lulianum sextum contulerit, eoque maxime, quod anno Urbis dccii. Caleno et 
Vatinio coss. qutndecim anuos natus dicatur Herodes, mortuusque anno aetatis 
prope Lxx. Nam si ad dccvii. addas liv., annus Ilerodis lxx. iniit anno Urbis 
DCCLxi. , luliano liii. , aerae Christianae viii. Aliuude ergo xxxvii illi anni de- 
ducendi sunt, nimirum ab eo auno quo Actiaca pugna profligatus est Antonius, 
Augusto III. et Messala coss., Olymp. clxxxvii. auno ii. , quo ex tempore Herodis 
anni numerari coeperunt, propterea quod cum Augustus ex S. C. rescidisset ir- 
ritaque reddidisset quae ab Antonio gesta erant, non licuit Herodi suos annos mi- 
merare ab e.o tempore quo ab Antonio regnum accepit, sed ab eo potius quo ab p. 124 
Augusto et ex S. C. iiirsiis idem illud regnum adcptus est. Haec Annales. Quae 
non minus secum quam cum historiae veritate pugnant. Non enim consentanea 
ista sunt, Herodis initium ab eo tempore deducere, quo in gratiam ab Augusto 
receptus est, cuni in Rhodum ad eum navigasset, et hunc anuum esse ipsum as- 
serere quo victus est ad Actium Antouius, Augusto iii. et Messala coss. Nou, in- 
quam, eodem anno quo Actiaca victoria contigit, Urbis dccxxiii., sed sequenti 
Dccxxiv. Herodes Augusto reconciliatus est. Nam post Actiacam cladem An- 
tonium minime destituit, sed in eius fide permansit; idque etiam apud Augustum 
gloriatus est: to (xrjS' TjTTrjSEVTa tov ev 'Axtlcjj [J-a/j,v •/.aTaXtTcstv, jxriSs au[jL[X£TajjT)vat 
Tat; IX:rtat, cpavEpw? tJot) [jL£Taj3atvoua7); t^? "^^yji^i-i ait losephus I. xv. c. x. Quare 
anno demum Urbis dccxxiv., luliano xvi., ab Augusto praeter spem regnum illi 
confirmatum et senatus decreto corroboratum est , non ita tamen ut uovum inde 
regni Herodis iuitium repetitum fuerit ; quod ei nunquam Augustus eripuit. Quod 
si anni ilLi xxxvii ab Actiacae cladis anno numeraudi forent, postremus, hoc est 
tricesinius septimus, non ab anno vulgaris aerae octavo, sed uono inchoari de- 
buit, luliano lii. Tametsi illud animo repetendum, annum illum, qui in Anna- 
libus octavus a natali Christi dicitur, aerae Christianae sextum esse , et nonum 
istum septimum; id quod ex biennii labe manavit, de qua supra disputavimus. 
Unde ex Aujialium sententia Herodis obitus iu aunum conferendus est lulianum 
m. , vel Liii., si septuagesimum expleverit. Atqui longe aute hoc tempus Hero- 
des obiit. Etenun Archelaus, qui post parentis mortem ethuarcha ab Augusto 
factus est, anno regni sui nono inchoato, ut ex losepho lib. xvii. Orig. cap. xv., 
et lib. n. 'AXwa. cap. xi. patet, Vienuam relegatus est; idque Dio evenisse scribit 
M. Lepido et L. Arruntio coss., luliano li. , qui annus morti Herodis iu Anuali- 
bus assignatur, cum ante x annos , uimirum luliano xlii, , mortuum esse Heio- 



CXII 

(lem oportuerit, si Archelaus ix ab illo annos impleverit. Idem et ex Philippi tc- 
trarchae, Herodis iilii, imperio colligi potest. llic cnim autore losepho lib. xviii. 
cap. VI. moritur aniio Tiberii xx., imperavit autem annos xxxvii. Tiberii porro 
primu.s iniit auno luliano i.ix., vicesimus autoin , luliano lxxviii. ; quo quideni, 
vel sequeuti, 1'hilippus obiit. Coepit igitur luliano \i,n., quo etiam anno eclipsis 
illa contijfit , paulo ante pasclia, quae, ut scril)it losejihus , llerodis morteni ante- 
cessit. Quae omnia, ut et alia pleraque erudite a Dekerio nostro et Keplero de- 
monstrantur, nos privatim ac diligenter excussa delibare hic nece.s.se habuimus. 

Verum quod ad annos Philippi spectat, cum eum losephus decessisse scribit 
anuo Tiberii xx., mendum esse videtur. Nam mortuus est Philippus post con- 
sulatumVitellii, qui secundum huuc Syriam admiuistravit, ut autor estlosephus. 
At Vitellii consulatus, quem cuin Fabio Persico gessit, conveiiit anno Urbis 
occLxxxvii., luliano i.xxix., quo desiit Tiberii xx. et xxi. coepit. Ideo nou ante 
p. iTk sequentem Philippus obiit. Scaliger lib. v. pag. 43o. de Emendat. legendum sine 
ulli) dubio censet cI/.oi-.m y.a\ ovj-Er.,«i , ut est apud Ruffmum. ^itellium enim con- 
suiem fuisse anno Tiberii xx., luliauo lxxx., missum vero in Palaestinam post 
consulatum, quo tempore Philippus abiit, luliano lxxxi. Deductis xxxvii annis 
tetrarchiae Philippi relinquuntur anni xliv absoluti, adeo ut xlv. Philippus ini- 
erit. Qua in ratiociuatione frustra est Scaligev. Si quidem consulatus Vitellii 
uon anno luliano lxxx., sed lxxix. congruit, Urbis ucclxxxvii. Primus autem 
luiianus coepit Urbis dccix. Quod si Tiberii anno xxii. mortuus est Philippus, 
is erit luliauus lxxx., vel lxxxi.; itaijue luliauo xliii., vel xliv. regnum adierit. 
Sed ut j^erperam apud losephum annus xx. pro xxii. irrepsit, ita in annis Phi- 
lippi vitium inesse potest, ut Philippuni scripserit xxxviii. aunis regnasse. Nam 
apud Ruftinum depravati numeri sunt, et Philippi annus xxii. pro xxvii. legitur. 
Idem Scaliger Herodis annos losephum existimat nou a luliauo illo, in queni eius 
primordiuin incidit , sed ab liar luliani sequeutis ordiri. Quod si verum esset, 
posset idem et ad Tiberii ac Philippi annos accommodari , proiiideque Tiberii pri- 
inus ex mente losephi ab liar aniii luliaui lx. iueundus esset, et vicesimus ab 
liar luliani lxxix., ac denique priiuus et vicesimus ab liar luliani lxxx. , ante 
quem obitus Philippi couiiciendus esset, anno eiusdem xxxvii. iani expleto; cuius 
primus annus ab liar luliani xlui. iuchoaudus fuerit , tametsi Herodes auno su- 
periore, hoc est xlii., decesserit; propterea quod maxima iam aflecta anni XLn. 
parte et post liar Philippus tetrarchiam adiit, ideoque ab liar sequente primus 
numerari coepit. 

Sed ca computandi ratio, quam losepho Scaliger aftingit, autoritate caret, 
multoque verisiniilius est numerandi initiuni ab eo Nisau apud losephum deduci, 
qui llerodis exordium antecessit, quaiu ab eo mense qui secutus est. Et quan- 
quam Scaligero coucedamus omuia, pessime is tamen de llerodis auuis hoc modo 
ratiocinatus est: Licet Herodes a senatu rex/actus sit cyclo 19., hoc est luliano 6., 
periodi lul. 4674., tamen losephum non ordiri annos Herodis, nisi a Nisan, vel 
liar sequentis anni, cyclo i. Cum uutem, losepho teste, annos solidos xxxvii re- 
ynayerit, ex quo declaratus rex, xxxiv vero, eosque solidus, a captis a Sosio 
Hierosoli/mis, decesserit vero ante pascha, nondum liar instante , qui/uitprin- 
ceps viensium tempore losephi, mani/esto coUigitur proximo liar annum Herodis 
xxxviii. initurum/uisse , qui revera erat xwix. a diebus aestivis. Itaque hoc modo 
Herodes decesserit an7io cycli \i\. exacto , primo ineunte. Subiicit deinde: Omnino 
igitur Herofles decessit anno luliano xlv. aiite Nisan, cyclo lunae primo ineunte, 
solis nono, periodl lulianae 4713. Quo etiam anno eclipsis lunae contigit la- 



CXIII 

nuarii Mii. in ci/clo emeiulato, lanuarii \i. in cyclo viiioso. Sed eclipsis ista la- 
nuarii x. couvenit in cyclo emendato. Verum tota haec Scaligeri collectio ini- 
plicata ac falsissima est. Etenim quamvis demus illud, quod nequaquam con- 
cedimus, annum Herodis primum ab liar anni luliani va. numerandum csse, 
eundemque regem xxxvii solidos annos explesse, quod neque losephus asserit, 
et gratis a Scaligero ponitur, sed ut ita esse credamus, nunquam tanien llerodis 
tricesimus septimus desinens et iuiens tricesimus octavus in luliauum xlv. in- 
cidet, sed in xliv., si uimLrum ad vi adieceris xxxvni. Nam tricesimus octavus 
luliano iucipiet xliv. Quare est haec insiguis aXoytixta. Nec illa certe miuor qua 
Archelaum Herodis F. anuo luliauo liii. exulasse scribit, cum ix solidos reguasset 
annos. Archelaus enim regno exutus est Lepido et Arruntio coss., ut autor est Dio, 
anno luliano li. Coepit igitur luliano xlu. Quod si anno luliauo xlv., quo He- 
rodem Scaliger excessisse putat, reguum auspicatus esset Archelaus, et ix soli- 
dos explesset annos , uou is luliano liii., sed liv. relegatus fuisset. Par est osci- 
tantia, cum addit anuum illum, quo pulsus est Archelaus, esse ab Actiaca victoria 
xxxvii. Nam losephus lib. xviii. cap. iii. Quiriuum Archelai bouoruui ceusum 
instituisse narrat, auuo xxxvii. post Antouii cladem ad Actium. Kx eo itaque 
consequens est non liii. luliano, sed li. , Archelaum exilio damnatum. Nam 
Actiaca pugua ad lulianum xv. pertinet ; ideo luliano li. coepit xxxvii. 

Atque haec perversa Herodis annorum subductio multo in Eusebio casti- 
ganda magis est, a quo profecta mauavit iu caeteros. Hic enim iu Chrouicis 
primuiu aunum Augusti pouit eum qui post lulii Caesaris uecem proxime sequi- 
tur, quique Urbis est 711., lulianus 3., Olympiadis clxxxiv. secuudus. Tum 
Autigonum postremum ex Asamouaeis regeui mortuum esse dicit auno v. Augusti, 
Olymp. CLxxxv. secuudo; ut iu quibusdam exemplaribus reperiri testatur Ponta- 
cus, idque ipsum in editione sua Scaliger amplexus est. Est hic Urbis 715., lu- 
lianus 7. At in aliis codicibus confertur id in aunum Augusti 4., iu aliis vero 10., 
quod postremum tanquam Eusebio magis conseutaneum secutus est Pontacus. 
Quippe mortuo Antigouo Herodes pacifice regnavit, et eodem auno novum regni 
auspicium habuit. Erat Urbis anuus 720., luliauus 12. ; quamvis etiam iu editioue 
Pontaci cuni Augusti xi. primus Herodis iueat, qui est Urbis 721., lulianus 13. 
Ex hoc tempore xxxvii regni anuos orditur Eusebius ; eiusdem vero mortem as- 
signat anno Augusti xlvii., Olymp. cxciv anuo quarto, ab Abraamo 2021., Christi 
quinto. Quamobrem hallucinatur Scaliger, qui auno 2019. id ab Eusebio tribui 
censet, et metachronismum esse dicit anuorum trium. Verum si hic aunus quar- 
tus est Olymp. cxcv. , Augusti xlvii. , cum Herodes paulo aute Pascha mortuus 
sit, et Augusti xlvii., anno luliaui xlix. iam labeute apud Eusebium coeperit, 
necesse est ut anuo luliaui l. ineuute perieritHerodes, cum auuus quartus cxcv. 
Olympiadis adhuc decurreret, qui et Eusebio Abraami 2021. ceusetur. Certe qui- 
dem 2020. saltem esse debet. Unde metachronismus erit ex Scaligeriana ratioue 
annoruni solidorum quinque, non autem trium. Nam luliano xlv. mortuum cre- 
dit Herodem. 

lam cum idem Scaliger lib.v. de Emeud. losephum errasse prouuuciat, quod 
annos Herodis xxxvii a Domitii et Asinii cousulatu deducit, erroris potius ipse 
convincitur. Nam losephus, ut ex superioribus liquet, secum mirifice conseutit, 
et Eusebiauum iUum metachronismum redarguit, cum perspicuura sit Herodem 
longe aute luliauum l. occidisse. lu Annalibus nou l., ut apud Eusebiura, sed 
Li. anno luliano Herodis obitus ponitur. aerae communis octavo, qui sextus uu- 
merari debuit. 

Corp. Haereseol. III. H 



CXIV 

Ex iis praeterca ooniiri potest quid sit quod Epiphanius in obscura ilia Ile- 
rodis annoruni dcclaratione post iv regni eius annos ludaeain in Romanorum 
(litionem penitus cessisse dicat, secutosquo xxix annos, adeo ut xxxiii. demum 
llerodis anno Christus natus sit. Caussa enim haec est, quod cum Eiisebio He- 
rudis initium coniicit iu annum lulianum xii., vel xiii., a quo ad xvi., qui Actia- 
cam victoriam excepit, anni sunt quatuor. 

Concludatur ex losephi et Dionis sententia mortuum Herodem videri anno 
luliano xlii. Quod si verum est, natalis Christi in annum xli. cum Dekerio, vel 
XL. cum Keplero, conferendus erit, non ut vulgo, in xlv. De quo attentius cogi- 
tandum censeo, nec illius opinionis fautores accusandos damnandosque antea 
quam eorum disceptatis ac labefactatis rationibus communis Dionysii aera cer- 
tius adstruatur ; quod a nemine ad hanc usque diem video esse factum, nec a me 
praestari posse ingeuue ac libenter proliteor. 

EXPLICATUR EPIPHANII SENTENTIA. 
Nunc Epiphanii sententia, cuius intelligendae gratia haec a nobis est iustituta 
disputatio , exponenda videtur. Hanc enim perobscure ille sane atque impe^ite 
dedarat. Quippe num. xxii. haeresis huius Christum asserit anno Augusti xlii. 
natuni esse, Herodis xxxiii. Igitur novem annis Augustus Herodem antecessit. 
Sed mirum quani liaec perplexe denionstret. Impera.sse putat Augustum annis 
XIII antequam ludaea penitus ad Ronianos transii.sset, ac post initium Augusti 
quatuor plus minus annis elapsis inter ludaeos ac Romanos amicitiam et socie- 
tatem intercessisse , tum vero procuratorem impositum, ac tributorum nonnihil 
iudictum , douec iu Romauam ditiouem ludaea penitus redacta ac vectigalis est 
facta, cum iam principes illi de tribu luda desiissent, atque Herodes peregrinus 
et alienigena regnum occupasset. Quae omnia (paulo post inquit) perfecta sunt, 
cuni ab ortu Chri.sti coepissent, anno Augusti xlii., qui et nonus erat a procura- 
tione Aiitipatri, cum ludaeos inter et Romanos pax et societas esset ac iam 
quartuin aunum regnaret Herodes. Postremo post quatuor Herodis aunos et 
quinque procurationis Antipatri demum ludaea peuitus Romanis est subiecta, 
usque ad xxxin. Herodis auiium, qui est Augusti xlii., cum xxix annis vecti- 
galis omnino fuisset. 

Ilac Epiphanii oratione nullum Sphingis aenigma perplexius esse puto. Sed 
hoc tameu voluisse videtur: Augustum primo xiii aniiis imperasse, quibus non- 
dum ludaea prorsus Roinanorum imperio oesserat, ac post quatuor priores annos 
p. I2e. Augusti Antipatrum quinquennio procuratorem fuisse, Herodem deiude, post- 
quam ab Augusto reguum obtiuuit, quatuor anuos tenuisse. Ita fiunt ab Augusti 
initio anni xiii. Reliqui sunt xxix, quibus Romani ludaeam penitus occuparunt, 
usque ad Augusti xlii., Herodis xxxiii., quo natus est dominus. Nam ad xiii ad- 
diti XXIX couticiunt xLii , itidemque si ad quatuor addas xxix fient xxxin. Hos 
autem xxix annos ab eo deducit qui Actiacam victoriam secutus est , luliano sci- 
licet XVI., a quo vicesimus nouus est luliauus xliv., quo natus ab Epiphanio 
Christus ponitur, Augusto xiii. et Silano coss. Ita quidem Epiphanius miscens 
omnia, nec historiae satis consultus. Est enim falsum imprimis Antipatrum pro- 
curatorem ab Augusto esse factum, adeoque post quatuor imperii ipsius annos, 
ut ex iis patet quae supra e losepho perstrinximus. Nam Antipater Herodis pa- 
rens ludaeam admiiiistrare coepit anno illo, quo lulius Caesar bellum Alexan- 
drinum gessit , qui est Urbis 707 ; quo eodem anno Herodes Galilaeae a patre 
praepositus est. Mortuus est autem Antipater anno Urbis 712., luliano quarto. 



cxv 

Ita quinque plus iniiuis annis tJjv Ir.iTpoKriv administrayit; quod iunuit Epipiia- 
nius. Sed ideni iiallucinatus, opinor, pro lulio Caesare Augustum scripsit, quoJ 
hunc ipsum meminisset etiam iu Aegypto et Alexandriae bellum gessisse. De- 
inde neque illud verum est, ludaeam post Actiacam demuin victoriam ad Ronia- 
nos pervenisse et u^io^opov fuisse , cum hactenus societas intercessisset ac tri- 
buta sive potius niunera penderentur. Etenim longe ante puguam Actiacani lu- 
daea Romanorum in potestatem venit et tributa persolvit. Primus, nisi fallor, 
Pompeius Cicerone et Antonio coss. Urbis 791. Hierosolymis expugnatis hanc 
ipsam urbem vectigalem reddidit. losephus lib. xiv. cap. xv. : xa\ xa [j.£v 'hpors6- 
Xufxa uTiOieXfj ipopov 'Pto[i.ai;oi? InoW^rsvi . Mox: xoutou tou 7:a0ou; Toli; 'l£po(joXu[j.oi; 
atnoi xaTEfJXriaav Tpxavb? /.al 'ApwTtjfiouXo? rpb; aX^^TJXou; axaataTavTSi;- Trjv t^ yap 
iXsuOsptav a7:e[3aXo[j.£v za^ u^rrlxoot 'Poj[j.aitov xaT£'aTr,[j.£v. Igitur ab illo teuipore 
Romanis ludaea paruit uec suos reges habuit, etsi aliquaudiu couflictati sunt. 
Hyrcano quidem pontificatus relictus est, a Gabinio praesertiui qui, ut cap. x. 
lib. XIV. scribit, quiuque synedriis in ludaea collocatis aristocratiam constituit. 
Post haec adversus Hyrcanum Alexander et Antigonus Aristobuli filii aliquot an- 
nis certarunt, iisdemque pro Hyrcauo strenue Antipater restitit, qui a lulio Cae- 
sare postea trjv ETitTpoTiTjv nactus est ac j)er idem tempus populi Rom. societatem 
et amicitiam impetravit. De quo complura Caesaris decreta apud losephum ex- 
tant lib. xiv. cap. xvii. Sed antecedenti capite losephi au librarii halluciuatioue 
accidit, ut cum senatus decretum de muris Hierosolymorum reficiendis ab Hyr- 
cano iuniore impetratum vellet adscribere , aliud subiuuxerit, quod in gratiam 
Hyrcani niaioris factum fuerat, cui alterum Atheniensium psephisma, quod eo- 
dem pertinebat, adscripsit. Quod quideni Eusebio fraudi fuit qui ad aunum ter- 
tium lulii Caesaris, Olymp. clxxxviii. tertiuni, aduotat, decretum senatus et 
Athenieusium ad ludaeos esse missum , qui per legatos amicitiam postularaut. 
Hoc vero diu ante gestum erat sub Hyrcauo seuiore, ut cuivis apparet. 

Haec itaque societas est illa et amicitia quam sub Augusti initium inter lu- 
daeos et Romanos instauratam docet Epiphanius , quae ad lulii Caesaris tempora p. 129. 
debet referri, cumHyrcanus ludaeorum pontifex et ethnarcha ab illo constitutus 
est. Ac tum quidem uonnihil tributi nomiue Hierosolymitauos ludaeosque cae- 
teros peusitasse losephus iudicat capite illo xvii., etsi perobscura sunt luliana 
illa decreta quae eo loco commemorautur. Posteaquam vero ludaeorum reguum 
ad Herodem trauslatum est, uou puto Romanos tributum ab illis exegisse, quod 
idem etKeplero videtur, cum ludaea noudum esset iu formam proviuciae redacta. 
Quare nec in illa priore Quiriui descriptione tributum ulluui uecesse est persolu- 
tum credere. Quo minus assentior Epiphauio qui tum vel maxime tributa a Ro- 
manis imperata scribit et xxix auuis, qui ab Actiaca clade ad uatalem domiui 
fluxerunt, u;:6!popov xikdiac, jrapaSoG^laav 'Pw[j.a(oti; ludaeam fuisse. Atqui post 
Pompeianam victoriam ac priorem aXwatv nunquam ludaea minus sub Roma- 
norum principum potestate vel administratione fuit quam Herodis iUo tempore, 
praesertim post Actiacam pugnam, cum apud Augustum imprimis ille gratia et 
autoritate floreret. Nulli itaque Romaui magistratus, praesides nuUi, ludaeam 
obtinuerunt, nec alii, quam extraordiuarii r)Y£[j:6v£?, hoc est praesides vel pro- 
curatores, vel uuiverse cum potestate aliqua missi, uUam Herodis in reguo fuu- 
ctionem aut iurisdictiouem exercueruut. 

At iu AnnaUbus perperam Epiphanii meus accipitur, cum id eum scripsisse 
narrant: Viginti novem annis ludaeos Romanis tributa dependisse, antequam 
Antipater Herodis parens ludaeae procurator a Romanis institueretur, nec postea 

H* 



CXVI 

uiu/uam cessaase. Quo uihil cum ab Epiphanii sensu, tuni a veritate ipsa dici 
alienius potest. Anno Urbis 691. , Cicerouo et Antonio coss., primuni a Pompeio 
tributum ludaeis impositum est, a quo tempore ad Antipatri prffcurationem, 
quae auno 707. coepit, anni sunt nou plures xvii, neduui novem et viginti. He- 
rodo quidem rerum poticnto triliutum ullum saltem ordinarium exactum fuisse 
neque verum arbitror, nec eius mentionem vel litera una Lucas attigit. Non euim 
a-oYpa^EaOa; idem valct ac censum vel tributum solvere, aut, si istud ipsum signi- 
licarct , statim de ordinaria peusitatione potius iutelligendum videretur quam ad 
extraordinariam referendum. Sed uec iilud probo, quod ibidem disputatur, pro- 
pterea primam illam a Quirino censionem institutam dici, quod Romano more 
quinto quoque anuo census haberetur. Nani nec illud perpetuo tenuit, ut quinque 
anuis vertentibus ceusus ageretur, et aliam caussam esse manifestum est, ob 
ouam prima haec sit appellata descriptio, videlicet quod altera post Archelai re- 
legationem eidem Quiriuo mandata fuerit. De qua re vide quae Dekerius noster 
et Keplerus erudite commeutati suut. Nequo enim censiouis huius Epiphanius 
meminit, ut eam nobis quaestionem explicare necesse sit. 

Atque ut hauc de Herodis aunis disputationem aliquando concludam, si, 
quod Epiphanio placet, viii. Id. lan., quo die natus est Christus, auno luliano 
xLiv. , Ilerodes aunum agebat imperii xxxin., eius iuitium in lulianum xi. con- 
venit, biennio tardius quam historia postulat, quae alterum Uerodis initium lu- 
liauo IX. accidisse confirmat, a quo cum losephus xxxiv duntaxat aunos Hero- 
p, 130. dem vixisse uarret, Epiphauius libro i. ii. septem et triginta deducit, quibus totis 
reguasse post primum decretum dicitur, cum horum principium a luliano sexto 
repeti debeat. Quocirca mortem Uerodis confert in auuum lulianum xlvii., cum 
domiuus quartum iam annum aetatis attigisset. Sed si vera sunt, quae losephus 
de Herode perscripsit, necesse est ut luliano xlii. decesserit; unde et natalis, ut 
diximus, domini quatuor vel quinque anuis antevertendus erit. Quae quidemnos 
nondum ex opinione nostra constituta, sed ex losephi mente atque historia col- 
lecta haberi a lectoribus expendique volumus. Superest ut de Augusti anuo, qui 
est alius natalis dominici character ab Epiphanio aDatus, persb-ingam. 

QUOTO AUGUSTI ANNO NATUS SIT CHRISTUS. 
Anno Imperatoris Augusti xlii. natum esse Christum ceuset Epiphauius, 
quom annum ex quo ludaei Romano imperio subiuncti sunt xxix. fuisse dicit. 
Tria potissimum Augusti constituuntur iuitia. Primum ab ipso anno quo lulius 
Caesar interfectus est, qui est Urbis 710., lulianus 2. Alterum ab anuo sequenti, 
l'rbis 711. Tertium ab Actiaca victoria, sive a 2. Sept. anuo Urbis 723., ut Dio 
testatur in exordio lib. li. Hinc diversus ad Christi uatalem auuorum Augusti 
numerus statuitur. Sed vulgo xlii. eius anno uatum esse patres affirmant, Eu- 
sebium secuti, qui idipsum Eccles. Hist. lib. i. cap. vi. , et in Chronicis, scripsit. 
Quod autem annales ecclesiastici tradunt, eos qui in aunum Augusti xlii. na- 
talem Christi conferunt ab ipso anno quo lulius Caesar interfectus est annos 
exordiri, simul quod librariorum culpa factum putant, ut cum Eusebius ipso 
anno luliauae necis , qui est Olymp. clxxxiv. primus , Augusti posuisset initium, 
id in sequentem translatum fuerit, quemadmodum et natalis Christi iu annum 
tertium Olymp. cxciv., cum secuudo ex mente Eusebii competat. Neutrum mihi 
quideni proljatur. luiprimis euim apud Eusebium in edititione Pontaci Octaviaui 
iuitium aliigatur anuo a Caesaris uecc proximo, Olympiadis secundo, natalis 
vero Christi anno tertio Olymp. cxciv. , quod et Poutacus ipse vir eruditus argu- 



CXVII 

inentis apj^rotat. Adde quod Eusebius Augustus anuo imputat tvr, meuses vi, 
hoc est iuchoatum lvii. Quare cum Augustus auuo Urbis 7G7. duobus Sextis 
coss. mortuus sit, xiv. Kal. Sept. aunus apud Eusebium quinquagesimus septi- 
mus a Mavtio debuit incipere, ideoque primus incidit in Urbis 711. Itaque annus 
Augusti xLu. coepit Urbis anno '152., luliano xliv. losephus vero I. ii. de Excidio 
cap. vm. , cum imperii annos numeratLvii, menses vi, dies ii, ab ipso anno lu- 
liauae caedis orditur, et quidem postero die ab Idibus Martiis. Epiphauius autem, 
qui anuo luUano xliv. natum salvatorem credidit, vm.Id.Ian. anuo Augusti xlii. 
initium eius statuit luliano tertio , Urbis 711. Atqui noudum xlii. lanuario meuse 
inchoatus iuerat. Ita est. Sed /.axa r.p^Xr^^iv secuudum et quadragesimum an- 
num a Kal. lan. incepit, quod plerisque scriptoribus aliis est familiare. Nam r- I3i. 
quod ab Urbis auno 711., luliano 3., Augusti annos computet, argumeuto est 
temporis, quo imperavit, illa partitio, qua primum annos tredecim imperasse 
scribit, Trpivvj Trjv 'louSaiav auvatpS^vat tsXeiw; Twjxaiot?, quod anno illi qui Actia- 
cam victoriam secutus est congruit. luliano scilicet xvi. Quamobrem a luliauo 
tertio ad decimum quiutum anni tredecim existunt; quibus additi xxix summam 
XLii conficiunt, quorum postremus xliv. luliauo incipit et quidem ex a. d. Kal. 
lan., ut dictum est. Quam ob caussam auuo Augusti xli. potius quam xlii. ua- 
talis Christi assignaudus fuit cum Irenaeo, TertuUiano, aliis compluribus. Cae- 
terum idem ille aunus post Actiacam victoriam est xxviii. Actiacos enim annos 
Aepypti numerare coeperunt a luliano xvi., Urhis 724. Itaque vicesimus octavus 
coepit luliauo xliii., idemque et sequente luliano, quo natus est ex Epiphauii 
senteutia Christus, lauuarii vi. adhuc iu cursu erat, quem ille tamen xxix. ap- 
pellat; quod, nisi fallor, contra atque Alexandrini cousueveraut a Kal. lan. auspi- 
cetur. Neque vero caussae quicquam fuit cur iu Anualibus Eccl. mirum videretur 
quod Clemens et Eusebius ab Actiaca pugna annos ad natalem domiui romputa- 
rent xxviii, aut quod Eusebius in chronicis Antouium et Cleopatram debellatos 
scripserit anno tertio Olymp. CLxxxvn., cum ea victoria anno Urbis accideret 
723. , Augusto III. et Messala coss. , Olympiadis anno tertio. Nam Actiaci anni, 
quibus Clemens atque Eusebius usi sunt, non ab ipso anno in quem pugua ac 
victoria cecidit, sed a sequenti ineunt, Olympiadis clxxxvii. tertio, post Antonii 
et Cleopatrae necem. Unde auuos Augusti plerique sunt exorsi, qui propterea 
anno Augusti xxvm. uatum dixere Christum. Quauquam in eo negotio diligeu- 
ter habenda ratio est, quid scriptores in Actiacae victoriae epocha commemorauda 
sibi voluerint. Nam cum Actiacos annos exprimunt, a luliano xvi. , qui Actiaca 
victoria posterior est, incipiunt. Sin ab Actiaca victoria tot anuos elapsos esse 
dicant, ab ipsomet pugnae navalis anno ducunt initium. Quocirca immerito 
Scaligero notatur eruditissimus Onufrius, quod cum uatum esse Christum as- 
seruisset Augusto xiii. et Silvano cosg. (est hic annus lulianus xliv. , Olymp. 
cxCiv. tertius) eundem Urbis esse statuerit 752., Actiacum 30. Scaligeri verba 
sunt lib. VI. de Emend. : Nam verissimum est consulatttm Avgusti xiii. concurrisse 
cum anno tertio Olymp. CXCiv. Sed eum annum Palilium Varronianorum fuisse 
752., et Actiacum 30., hoc vero falsum est. Uno enim anno plus dicit. Sed haec 
cum scriberet vigilans somuiabat Scaliger. Nihil enim certius est quam ex Var- 
ronis ipsiusque adeo Scaligeri ratione consulatum Augusti xiii. et Silvani ad 
annum Urbis 752. pertinere, luUauum xnv. , per. lul. 4712., cyclo solis xix., 
lunae VIII. , indict. ii. Est etiam hic annus ab Actiaca pugua tricesimus, si an- 
num ipsum pugnae primum numeres. Neque vero Actiacum annum xxx. esse 
dixit Onufrius, &^(^ post Actiacam victoriam, hoc est Actiacum xxix. 



CXVIII 

Postremo in aeraDionysiana extra duWtationem est, Christum Augusti xliii., 
Actiaco vero xxx. natum esse. Quod si xl. , vel xli. luliano ex aliorum sententia 
ortus esset, id iu xxxviii., vel xxxix. lulianum, Actiacum vero xxv., vel xxvi., 

conveniret. 
p. 132. rcvvr,0£'vTo; o£ auTou -;p\ Tov 'lavvouioiov.] Luculentissimus hic locus est, in 

quo natalem Chri.sti diem accuratis.simo circumscribit. Et quidem a. d. viii. Id. 
IaM.,hoc est lauuariivi., in quem Epiphaniorum festum incidit, natum asseverat, 
ex communi Aegyptiorum sententia , de qua subiude nonnihil disseremus. Sed 
pvimum siugulae temporum notationes obiter percurrendae atque illustrandae 
sunt. Hunc igitur diem imprimis xi. Tybi esse scribit in anno videlicet Actiaco, 
sive Aegyptio luliano, cuius Thoth fixus est xxix. Augusti, neomenia Tybi 
xxvii. Dec. 

IvaToc -upo'j;, c\'touv "EXXr,va?.] Syromacedonas intelligit, sive Antiochenos, 
qui lulianam anni formam receperunt, quanquam illorum aera triennio lulianum 
anuum antecedit; appellaturque ■/pr,[j.aTf:T[j.'o; t% 'AvTto/sia:, quod eo anno f) auTo- 
vojxia Antiochenis permissa et lulius Caesar dictator Antiochiae renunciatus est, 
Artemisii, siveMaii, xxiii. Chron. Alex. p. 438. Est hic annus Urbis706., quo 
Caesar victo Pompeio rerum potitus est , per. lul. 4666. , annis ante Dionysianam 
aeram xlviii, ante primuin lulianum tribus, ut ex Evagrio colligit Scaliger Isag. 
Can. 1. III. p. *2'.Jj. ; rectius quam in lib. iv. de Emeud. Temp. p. 226., ubi Antio- 
chensium aeram ab editione luliana inchoari censet, annis ante Christi aeram 
XLv. , ex Eusel)ii autoritate, qui annuni Antiocheusium 325. confert iu annum 
Christi 280. Sed magna haec halluciuatio est. Nam Eusebius in Chron. : Sccundo 
anno Probi, inquit, iuxta Antiochenos cccxxv. annus fuit. Atqui Probi secundus 
competit anno aerae Christianae cclxxviii. , quo anuo coepit tou yp7i;AaTW[j.ou 
Autiochensium annus cccxxv. Sic enim Antiochensis aerae primus annus Dio- 
nysianam aeram xlviii. solidis annis autecessit. Necesse est igitur cum anno 
Probi II. ct Dionysiano cclxxvii. componi Antiochensium aerae cccxxiv. labeu- 
tem, et iueuuteni cccxxv., cyclo solis vi. lunae xii. De iuitio Probi dicetur ad 
lib. de Mens. et Ponderibus. Auni, ut dictum est, forma luliana fuit; mensium 
eadeiu quae apud Romanos descriptio , quam iu sequenti laterculo proponendam 
putavimus. 

LATERCULUM MENSIUM ANTIOCIIENORUM, SIVE SrPOEAAHNQN. 

Auouvalo? lanuarius 

ITspiTioi; Februarius 

AuaTpo; Martius 

SavOt/.o; Aprilis 

'ApT£[x{aios Maius 

Aaiato; lunius 

Ilavsjjio? lulius 

Awo5 Augustus 

TopTiiato; September 
T:T£pp£p£Talo; October 

Ato; November 

\S.T.tk\ixiiJi December 

p. 133. Quae mensium concordia ex Socrate, Evagrio , Suida, veterum Conciliorum 

inscriptionibus et infinitis aliis testimoniis fidem meretur. lllud vero constat, 



CXIX 

Epiphanium meros menses lulianos iutelligere. Nam Audynaei -:f,v iV.Tr,v (per- 
peram ?x-ou scriptum est) cuni vi. lan. comparat. Rursus euim \itiosa lectio est 
izd\i.Tnri Mavouapioj, pro r/.tr,. Tametsi Coruarius quintum /a««a/a verterit, quod 
nonnullis imposuit, ijui haec Epiph. verba -p"o o/.tw Kiowv sic accepisse videutur, 
quasi esset prid. viii. Eidus, hoc est Nouis ipsis lanuarii. Sed -p'o o/.-w Eiowv et 
similes loqueudi formulae Latinis iisce respoudent a. d. viii. Id. etc, hoc est ipso 
die VIII. Id. , ut et alibi scripsimus. Quare ex priorinota diei, hoc est viii. Id. 
lan., corrigenda vox r.i^r.-zri et in v/.zr^ mutanda. Quod et Tybi Actiaci, sive Dio- 
cletiauei, dies ipsa demonstrat, cuius xi. in vi. lan. convenit. Ac videtur iu eo, 
quod quintam lauuarii diem pro sexta sumpsit, mysterii aliquid esse. Siquideiu 
et Constautinopolitani postea v.Iauuarii die baptismum Christi celebrabaut, quod 
in VI. vulgo confertur, ut ex Manuelis Novella i. de Feriis et Curopalate colligitur. 

KaTa [vjT.zlvjt^ £"tTo-jv -aXajjnviou;.] Non est, ut quidam existimat, corruptus 
hic Epiph. locus, in meusis appellatioue. Kam lau. ab illus Quintus nomiuatur, 
ut a Roman. Quiutilis, SextiUs, September etc. Sed mendum in voce -z\j.--.r^ 
subesse potius arbitror. Nisi a lan. secundo ns^A-Tov auspicati sint Salamiuii. 
Sed verisimiiius est Epiph. aut eius librarium, cum imprudens ~i^--.r, toU 'la- 
vouaf '!ou scripsisset pro l/.Trj , idem iu Salamiuiorum mense fecisse. Apparet auteui 
ex hoc loco Salamiuios annum a Septemb. lul. Kal. auspicatos esse, quod iu- 
dictiouis anuique primordium Coustautinopolitaui postea praeiixeruut. 

ivaTa Ila-iioj; 'louXou Tcaaapja/.a'.o£/.aTr,.] Igitur luli mensis iuitium a xxiv. 
Dec. Qui si luUauus fuit , credibile est ab aequiuoctio veruo circiter auuum iu- 
cepisse Paphios. Nam si lulus lanuarius est, mensis ab i!lo tertius iu eum diem 
propemodum desiuit , qui aequinoctio quondam attributus est. 

KaTa "Apapa; 'AXswja.] In vulgaris Arabum mensibus neque Aleom, ueque 
qui postea commemoratur Augalthabaith locum uUum habet. Sed neque Imiares 
menses isti sunt; si quidem in lan. vi. Aleoui xxi. incidat, quae tum dies erat 
lunae xn. , cyclo i. Nam neomeuia ex Ptolemaicis MuIIeri Tabulis coutigit Dec. 
26. 8. 32'., cyclo 19., auuo luliauo xliv. De Augalthabaith idem po.stea demon- 
strabitur. Quocirca uoudum luuarem auuum ad civilem usum Arabes traustule- 
raut. Nam cum Arabes uominat Epiphanius, maiorem illius geutis potioremque 
partem inteUigit. Ac Scal. I. ii. de Emend. Temp. , et Isag. Cau. 1. ii. ac m. ve- 
teres Arabes Calippica anni forma usos esse decernit, ut et Chaldaeos ac ludaeos, 
Arabum vero duplicem auuum facit, alterum Damasceuum, sive Hagareuum, cui 
desultorium iutercalaudi morem attribuit, cuius periodus ccxxvm auuis luliauis 
definit, iu qua meuses omues siugillatim aunum iuchoaut vicissimque teiuiinaut: 
alteram auni rationem omissa intercalatione solutam ac retextam ex anuis luua- 
ribus simplicibus coustituit, quam ab Indis olim usurpatam, postea etiam ab 
Arabibus praesertimque Mahumedanis docet. Nam qui ab Hegira numerantur 
anui nullo iutercalatiouis fraeuo coerciti per luUauam seriem impuue vagantur. 
Quod si quis requirat uude Scaligero constet vetustos Arabes desultoriam iUam 
intercalandi formam civili praesertim usu teuuisse , aut eandeui subiude retexu- 
isse, ac mere lunarem praetulisse, ne uuum quidem scriptorem aflert qui id vel 
levissime suadeat. Quare dum coufictas illas Arabum periodos operosissime de- 
scribit, hoc est somnia sua prosequitur, et suo et lectoris otio intemperauter ab- 
utitur. Quo quidem in negotio est iUud sane iucundum, quod eaudem iUani per. 
quae ex ccxxvm lulianis annis, Arabicis vero, vel solutis, ccxxxv coustat, ali- 
cubi excogitatam a se dicat , aUbi vero ab Arabibus et Hagareuis ab iuitio luUani 
anni repertam et iustitutam iuiprudens asserat. Eteuim 1. ii. de Emeud. p. 131;., 



cxx 

ubi do auno Hc^rac disserit, Coiitiimncinsimus, inquit, hic aiiiius est, iieqitc/a- 
cilc redit in ijratiain ctiin anno lul. etc. Quare iiulla inetliodus hinc coiifici putest. 
Tutior magna periudus, QUAM EXCOUITA VIMU^, unnorum 228, enneude- 
caeteridum duodecim. At 1. v. p. 485., ubi de codeni aiino loquitur, Arabcs, in- 
quit, Hagareni periodum 228 annorum INSTITUERUNT ex a. d. iii, Iduum 
Murtii unni Coiifusionis, cijclo lunae yiiii., solisw. Etpaulo post: Triplicem enim 
periodum hahuerunt, minorem xxx aniiorum solutoruifi, viaiorem2W annorum, 
maxiinam 228 annorum solarium, 235 autem Arabicorum, qua Muharram per 
totuin contexium anni soluris vuyatus redit ad eundem diem. Ideui et iu lib. ui. 
Isag. Can. repetit. Quid hoc honiinc facias, ant quam ci demuni habeas lidem, 
.sua se ipse confessiono tam aperte ac palam induit , ut cuius anni formae ac pe- 
riodi inventorem se dicit, eam ipsani vetustissimis temporibus in usu fuisse con- 
firmet? Sed ea mihi levia ac tolerabilia videntur, cum ad alia respicio, quae in 
utroque illo opere temere, iuconstautcr ac sine autore ullo passim efiutiit, quae 
nos l)revi, si dominus dederit, iu lucem apertumque proferemus, ut qui chronolo- 
gicis in rebus deum illum propemodum faciunt, nihil ipsum ad eam rem praeter 
fastum et arrogantiam attulisse discant. Postremo quam iu Autiocheni anni 
epocha hominis incoustantiam vidimus, eandem in llagarenis et Arabicis hisce 
periodis scito e.sse conimissam. Nam 1. ii. de Emeud. p. 116. et I. v. p. 485. pe- 
riodum Ilagarenam ab anno ipso Coufusionis, qui proxime lul. primum ante- 
cessit, Arabes inchoasse tradit, per. lul. 4668. In Isag. vero Canon, 1. m. c, ix. 
p. 235. periodi huius epocham eandem esse docet quam et Antiochensium aerae, 
hoc est ab anno primo monarchiae lulii Caesaris, per. lul. 4666., quae secum 
perspicue pugnant. 

Sed his nugis omissis, verisimilius est Epiphanii saltem tempore civilem 
Arabum annum solarem fuisse, et aliis quam qui vulgo circumferuntur nomini- 
bus menses appellatos esse. Simplicius , uti Scaliger observat , a vere annum 
suum Arabes inchoasse scribit. Alexandrinum vero Chi-onicon p. 597. notat Can- 
dido et Quadrato coss. Petreos et Bostreuos, qui Arabiae populi sunt, ab hoc 
ipso anno tempora sua numerare, qui est aerae Dionysianae cv.', Traiani Imp. 
octavus, 

Kara Ka-Tiaoo/.a? 'Atapia -.y.] Lunaris igitur Cappadocum mensis extitit; 
quandoquidem cum Tebeth ludaico convenit. Imo vero neuter accurate lunaris 
fuit, cum novilunium medium Dec. 26. competat. Quare si ludaei aTcb Tfj; auv- 
6oo\j neomenias civiliter deduxissent, lan. vi. nonnisi xii mens. habuissent. 
Sin quod aliis placuit, uti glossa c.vii. par. i. lad R. Maemonidae testatur, neom. 
nunquam eo die constituta, iu quem Molad incideret, neomenia Tebeth xxvii. 
Dec. , lauuarii autem vi. dunfaxat uudecima convenit. Scal. lib. vi. de Emendat. 
cum de anno natali Christi disputat, Epiphanium redarguit, quod Tebeth pro 
Sebath posuerit. Sed reprehendcndus ipse potius, qui ad commentum suum de 
Calippica periodo a ludaeis tunc temporis observata Epiphanium adstringere vo- 
luit; de qua re paulo post agetur in Di.sputatione de anno Dominicae Passionis. 
Fuit hic igitur mensis Tebeth, uon Sebath; et est omnino ad ludaicam illam pe- 
p. 13.'). riodum, quam postea ex Epiphanii mente describemus , accommodatissimus hic 
locus. Etsi duorum alterum accidisse suspicor, ut vel lo pro ty' scripserit Epi- 
phanius, vel quoniam lanuariiv. pro vi. imprudens usurpaverat, ad eam respi- 
ciens xiii. Tebcth adscripserit. Erat euim ex methodo nostra Tebeth 14. Quippe 
ogdoecontatessaraeteridis aunus iste fuit l., cyclo solis ix. , lunae i. , a Kal. lan. 
anni luliani sequeutis ueomenia Nisan Apr. ii. , fer. iv. Erat auuus sunplex or- 



CXXI 

dinarius. Igitur Tebeth , sive x. mensis iniit Dec. xxiv. Unde Ianuai"ii v. Tebeth 
dies erat xiii. , sexto vero lau. xiv. In quo vides, id quod methodus nostra re- 
promittit, biduuui fere iam anticipasse neonieniam fivilem, cum dimidia perio- 
dus effluxisset. Nam a xxvi. Dec. ad xxn . retrocessit. Quare vel hic unus locus 
ostendit nos per. illam ad Epiphauii rationes EuaTo/wTa-a digessisse. Vide infra 
in illa Diatriba de Passione Domini. 

Kaia 'AOrivaiou; Maip.ay.t7jpitovo?.] lanuarium Athenienses Maemacterionem 
vocarunt. Quod ue quis errore librarii factum putet , affirmatur ex eo quod paulo 
post Novenib. Metagitnionem appellat. Est autem hic locus ad Attici anni , cuius- 
modi per illa tempora fuit, ac mensium dispositionem iutelligeudam observatione 
dignissimus. Primum enim solarem annum fuisse docet consensus Maemacterio- 
nis cum lauuario. Sed videndum quodnam anui caput fuerit. Primus Atticorum 
mensium Ilecatombaeon fuit ; a quo , si Gazae credimus , quartus est Maema- 
cterion , Scaligero vero quintus. Utrius verior opinio sit hoc loco disquireudum. 
Duo in ordinatione mensium Gazae errata corrigit Scaliger: alterum quod Mae- 
mact. IV. loco posuerit eique Pyanepsiouem subiecerit, alterum quod An- 
thesterionem post Pyanepsionem collocaverit, instante iam hieme. Contra 
quae Scaliger Anthesterionem veriium mensem esse et |j.sTa ystjjitova sta- 
tuit, unde post ra[j.r,X;wva coustituit, Maemacterionem vero praecipitanti iam 
autumno tribuit, quintuni ordiue et a Pyanepsione proximum. Utriusque sen- 
tentiae , ut a lectore facilins percipiatur, laterculum subiecimus. 



MENSES ATTICI. 



Ex Theodoro Gaza. 



Ex Scaligero. 



'E-/.aTO[ApaK.i')v 
iVh-caysttvtrjjv 
Bor,opo[jLta)v 



rioaEiOEtuv 
ra^ATjXttJjv 
'E?.a^riPoXiwv 



Mouvuy twv 
OapyrjXtwv 
i^y.tppocpoptcov 



0£ptVOl' 



'Ok 



OJptVOl 



Mat[i.a/.-7)pta)V 

IIuavEAttuv 

'AvOeaTriptwv 



Xstij. 



LSptVO'. 



'Eaptvot 



'Ey.ato^j.patrov 
M£Tay£ttvt(ov 
Bori5po[j.t'6v 



0£ptVOl 



'OTlOjptVOt 



nuav£'ltc6v 

Matija/.Tripttjjv 

IIoaEtSEiov 



X£t[J.£ptVOt 



ra[j.r)Xtojv 
'AvO^aTrjptwv 

'F]).acpr]|3oXt(.ov 



Mouvuy^ttov 
6apyr])^tt6v 

Sxtjjpo^optt/jv 



'Eaptvo{ 



In hac Atticorum meusium recensione quaedani recte Scaligpr adversus Ga- 
zam defendit, alia perperam ac falso. Quod euim Anthesterionem verno tempori 
adscribit, non inclinativam autumno, praeclare facit. Sed de Maemacterione ac 



p. 136. 



CXXII 

rosideoiie parum cominodo sensisso mihi videtur. Primum Boedroinioni Pya- 
nepsionem, non Maemacterionem adiiingit, idque compluribus argamentis per- 
suadere nititur; quae omnia, siunius llarpocratiouis testimouium exeipias, irrita 
sunt et inania. Sic autem ratiociuatur: Pyanepsion, ut autor est Plut. Tract. do 
Iside, congruit Athyr, hoc est Novembri. Posideon autem est lanuarius, ut Plut. 
in Caesare scribit, cum seniper post bruniaiu incipiat. Atque idem Plut. iu De- 
mosth. tres istos menses continuat, Metagitnionem, Hoedroinionem , Pyauepsio- 
nem. Cum igitur et Pyanepsion sit Noveml)er ot Posideon lanuarius, nullus alius 
Decembri congruere pote.st praetcr Maemacterionem. Ad haec Diodorus 1. ni. 
coutinuat hos duos meuses Maemacteriouem et Posideonem. 

Sed eiusmodi est ratio Scaligeri , ut ad contrariam Gazae sententiam appro- 
bandam aptior excogitari nulla possit. Nara si Pyauepsion Novembri respoudet, 
llecatombaeon autem lulio, ut eidem Scaligero placet, Metagituiou Augusto, 
Boedromion Scpteiubri, quis Octobrem alius praeter Maemacterionem sibi vin- 
dicabit? Pessime itaijue quartaui illi .sedem attribuit, ac ■cdJv o;u(opivwv primum 
facit, si Novembri congruit. Saue Pyauepsionem quiutum potius quam iv. esse 
uumerandum ex eo colligitur, quod hiemi quoque tribuatur. Nam Thesmophoria 
Pyauepsione mense fiebaut, ut Plut. iu Demosth. significat. Thesmophoria porro 
in hiemem incurrere testatur Aristophanes Bsajjiotpopta^ouaat;. Apud quem Aga- 
thonis servus de Thesmophoriorum tempore sic loquitur : 

— auTo; yap E^etai "ca/a 

Ka\ Y*p iJ-eXo^Toictv apysTat, ■/stjj.wvo; o5v 
"Ovxo; y.aTaxa[i.7:'rstv xa; arpoya; ou paStov 
""Hv [J.7] ::po''T] Oupa^E 7:pb; tov f,Xtov. 

Accedunt ratioues aliae, quas a Theodoro propositas Scaliger dissimulat 
Ut inter alia, quod Arist. 1. vi. de Hist. Anim. c. xxix. Boedromioui Maemacte- 
rionem subiungit, ubi de cervorum iuitu loquitur: f) ok o/ata ytVcTat [j.ct' 'ApxTou- 
pov 7:£p\ Tov BoyjOpo[i.ttova y.a"! Matij.axTTjptwva. Qui locus Scaligero silentium iu- 
dicit, et Gazae opinionem astruit. Duo euim ex iis verbis recte concludit. Alterum, 
Maemacteriouem paulo post Arcturi ortum iucipere , alioqui frustra Maemacterio- 
nem Boedromioui subiiceiet. Arcturus autem circa autumnale aequinoctium 
oritur. Nam Theophrastus xsptovtav llorere dicit r.zrA 'Ap/.Toupov xt y.ai toTjfjLEptav. 
Galeuus insuper, laTi \t.h , inquit, topat^TaTov Trj; sXaTri? to ay-£p[i.a 7C£p\ tov im- 
toXtjv tou 'ApxToupou, o;Tt? xatpb; Iv 'Pw[J.r] o xaXoijjJLEVo; [i.£v w£7TT^[i.ppi6? saTt. 
Quare modicum a Septembri distare Maemacterionem necesse est. Alterum, 
quod Gaza colligit, est, Maemacteriouem Boedromioui proximum esse. Nam 
quoties duos menses ita copulat, ut aliquid praesertim circa tempus certum ac- 
cidere illis mensibus dicat, continuos esse menses ostendit. Ita cum de bobus 
agit: ap/ovTat t^; o/cta; at pou? 7:cp\ tov 0apyr,Atwva (j.^va xa\ ilxtppotpoptwva. 
Multo magis, cum praeterea certum tempus et cardinem adiungit, ut 7T£p"t Tpo- 
-oii et 7:£p\ Tov 'ApxToupov. Tum enim -po?c/£\; illi meuses habendi sunt. Prae- 
137 terea 1. vi. c. xii. scribit idem Aristoteles imbecilliora quaeque tam in piscium 
quam in avium genere appetente frigore prius in commodiora loca migrare, ut 
coturnices ante quam grues. Ta [jl£v yap [j.cTa[iaXX£t tou Bor,opo[j.tajvo; , Ta Ss tou 
IMat[j.axTr,ptwvo:. At vero grues mense proximo ab eo quo cotuniices avolaut 
migrare ceruimus. Est igitur Maemacteriou Boedromioui proximus. Postremo 
idem Aristoteles I. vi. c. xi. scribit iuter yaAsotj;, quos mustelas Gaza vocat, eum 
qui aaT£pta; dicitur, ap/saOai o/cUcaOat lMat[i.axTr;ptwvo; [JirjViic. Quod statim post 
aequinoctium coutiugere piscatores testautur. lam quod ad Plutarchum spectat, 



CXXIU 

qui cum Boedromione Pyanepsionem continuat, errat profecto Scaliger. Plutar- 
chus enim paucis mensibus post reditum in patriam yixisse Demosthenem scri- 
bit. Nam Metagitnione mense praelium ad Cranonem contigit; Boedromione vero 
praesidium iu Munichiam introductum, Pyanepsione demum obiit Demosthenes. 
Non dicit sequenti post Boedromionem mense mortuum esse. Potuit igitur me- 
dius intervenire Maemacterion. Idem et de Diodori loco iudicium esse debet, qui 
ita scribit: 'A-b [xryot ov xaXouaiv 'AOr,va"o'. Mat;i.a-/.Tr|piwva xwv |-Ta xwv y.aTa tov 
apxTovaaTcpwvouGsvaoaatvooa^Oa; |j.r/ptT5;; -pojTriC sjXaz^;, tw SElItjjaEtOcwvt [JL£/ot 
SeuTspa?. Xon enim continuo post Maemacterionem Posideonem sequi declarat, 
cum et verba ista, i-b Mai;j.axTcpiajvo:, de mense non absoluto possint accipi, 
cui sit proximus alter, hoc est Pyanepsio. Ita demum res eo redigitur, ut praeter 
Harpocrationem sententiae suae vindicem habeat neminem. Scribit enim in lexico 
Maemacterionem -:'(x-tov c7vat [j.^va. Sed vel TSTapTo; pro -c'[jl-toc rescribendum, 
vel si uihil hic a librario peccatum est, uon dubium est quin pluris apud nos 
Aristotelis et Plutarchi quam grammatici unius autoritas esse debeat. 

Sequitur immanis Scaligeri stupor, dum Posideonem ita cum lanuario com- 
parat, ut post brumam incipiat , quo nihil falsius. Aristoteles 1. v. c. ix. de thyn- 
nide: £7Tt oe 6 txsv -ptoToc toxo; -cp\ tov Ilojstocwva 7:pb Tpo-wv. Theophrastus 
lib. VII. cap. I. de diverso sementis tempore : /ct[j.cp[vou yap «py/j ij.£Ta Tpo^ra; 6e- 
ptva; Tou McTaYStTvtwvo; , ~ou Ss OcyTEpou -aXtv [j.£Ta r[k'.o\) tpo-a; /st^jicptva; tou Fa- 
[Ar,Xiwvo? [jLr,v(j;. Incidit igitur Posideon ante solstitiimi hibernum, Gamelionpost 
solstitium. Plutarchus autem in vita Caesaris Posideonem cum iueunte duntaxat 
lanuario confert: Xcijjlwvo; ev Tpozat; ovto;, t<JTa[j.cVou 'lavouapiou [j.rjvb; (outo; o' 
Sv v.r^ no(jciOc(I)V 'AOr,va'ot;). Nam lunaris Posideon uonnunquam lanuarii partem 
aufert. Idem et Suidas perspicue docet his verbis: Ilojctocajv [j.f,v -ap' 'AOrjvatot; 
oiJTw xaXoU[jLcvo; Ac/.c'[jL[jpioi;. Quod vero ra[j.r|Xtwv proximum a solstitio locum 
habeat, declarat Aristot. i. Meteor. c. vi.: 'E-\ os ap/ovTo; 'AOrjvriitv E'j/.Xc'ou? tou 
MoXwvos EycVSTO xo[j.rlTrj; aaTrjp tzc/O^ 'iov.~ov , [J.r,vb; ra[j.rjXiwvo; iTEpl TpoT:a; ovto; 
Tou fjXiou /ct|j.cp!va;. Haec uobis paulo accuratius demonstranda fuerunt, quod et 
Epiphauii locus ita postularet, et quod iudigne ferrem eruditos nonnullos a Sca- 
ligero in eundem errorem iuductos. E quibus uuus asserit imperite omnes ante 
illum Maemacteriouem quartum mensem uumerasse. Qui quidem tot convictus 
rationibus cedat necesse est, et quod a Scaligero didicerat, tandem aliquando de- 
discat. Caetera quae ad Atticorum mensium disputatiouem et multa et exquisita 
dici posseut, snum locum habebunt in eo opere quo temporum doctriuam a Sca- 
ligeri somniis deo aspirante vindicabimus. 

Illud unum lectorem necesse est admoneri, eosdem illos Atticos menses alias p. 133. 
lunares esse, alias non luuares, sed tricenarios, vel certe lulianos. Si lunares, 
certam nullam in luliano contextu sedem obtinent, sed ultro citroque vagautur. 
Quae varietas efficit ut non iisdem luliauis mensibus a scriptoribus imputentur. 
Epiphanius hic de tricenariis , aut utique luliauis loquitur, de quo paulo post 
agemus. Caput anui, si vera sunt quae pro Gazae sententia supra disseruimus, 
ab Octobri luliano deducitur. Nam Metagitniou iu Novembrem conveuit. Ergo 
Hecatombaeon Octobrem occupat, a quo mense Syromacedouicam periodum or- 
ditur Scaliger. Videntur post Constantiniauas indictiones novum illud luliani 
anni primordium statuisse et Hecatombaeonem in Maemacterionis locum sub- 
rogasse. Alioquiu nihil est certius quam Hecatombaeonis -ly. t;:; Tpo-a; Ocptva; 
coilocatum fuisse. Lunaris enim Hecatombaeonis ueonienia fuit illa, quae sol- 
stitio propior esset, tam ante quam post solstitium; id quod adversus ScaUge- 



CXXIV 

rianos alio loco probahitur. At iii luliaua, sivo fixa stabiliquo anni forma, Ile- 
catombaeon haesit in lulio, roliqui sequeutes lulianos menses obtinuerunt. Plu- 
tarchus cum Atticorum mensium meminit , nonuunquam fixos illos ac lulianos 
intclligit. Quod autem oorum seriem Athenienses rotexuerint et Ilecatomb. sta- 
tiiiue dimoverint, haud scio an ex alio scriptore quam ex hoc Epiphauii loco con- 
stare possit. 

llpb l^ EJowv NoE[JiPfii(ov.] Nenmenia Athyr Actiaci, vel Diocletianei, conveuit 
V. Kal. Nov. , hoc est Octobr. xxviii. Erj^o duodecimus Athyr Novembris octavo, 
sivo VI. Eid. Nov., quod et num. xvi. supra dixerat, lx. die aute Epiphauia. Per- 
peram itaque postea, n. xxviii., Tipb o/.tw Efotov iNo£|j.ppi(ov a librario scriptum. 

KaxK i;aXa[i.tviou;.] Neomenia Choiac incidit iii. Novemb., quem men.sem 
tertium appellat, sive quod plures eiusdem nominis essent, ut apud recentiores 
Arabes duo llabiu sunt, totidemque Giumediu, sive quod ordine tertius esset. 
Unde et ([uintus in lanuarium incurrit. A. iii. Nov. ad Kal. lan. compreheusis 
Kal. ipsis dies sunt solidi lx, qui menses duos tricenarios efficiunt. Nam ii. la- 
nuarii 7:£'[jl7:xo; uiensis iniit. Videntur Salaniinii aequabilem et Aegyptiacam 
mensium ascivisse. 

Ivaxa na<p{o'j;.] Apogouici neomenia coopit Octob. xxiv. lulus iniit Decemb. 
xxiv. A die xxiv, Octob. ad xxiii. Dec. dies sunt lxi, qui sunt duo Paphlorum . 
menses. Quare Apogonicus Paphiorum fuit November, lulus December. 

Ivaxa "Apafia?.] Neomeuia Augalthabaith Octobris xviii. competit, a quo die 
ad XVI. Dec. dies sunt lx, sive duo inenses Aegyptiaci, quibus usi sunt Arabes 
illis temporibus. Nam ueomenia Aleon paulo aute coepit Decembris xvii. 

Kaia ftlaxEoi^va; WnzkXawj.'] Macedonici mensis , cum de tempore natalis 
ageret, mentionem omisit. Convenit porro Apellaei neomenia cum Paphiorum 
Apogonico. Nam utraque iniit Octobris xxiv. Sed neutra lunaris extitit. Apud 
mediae vetustatis scriptores, praesertim Christianos, nonuuuquam Macedonici 
meuses cum Syromacedonicis, quos et Graecorum meuses appellaut, confundi 
p. 139. videas ; ut in insigui illo Anatolii loco , quem in sequenti Diatriba declarabimus, 
alias vero discerni, ut hoc loco fecit Epiphanius. Et certe Syromacedonicorum 
mensium alius in anno luliano situs quam Macedouicorum fuit, uon modo vete- 
runi, quos luuares fuisse suspicamur, sed etiam recentiorum ac fixorum. Ac po- 
steriorum quidem, hoc est Macedouicorum , apud autiquos series obscura est ac 
difficilis, quod de ea varie praestautissimi scriptores existimasse videantur. Sed 
omissa modo quaestioue , vel in aliud potius dilata , tempus sic omntno statuo : 
Priucipem meusium locum extitisse qui Ilecatombaeoni responderit, quod in 
Alexandri vita testatur Plutarchus. Galeuus quoque in lib. i. Epidem. aequino- 
ctium autuumale xaxa xtjV ap/TjV xob Atoj [j.r|vb; fieri scripsit, iueunte vero Peritio 
solstitium hibernum, aequinoctium vernum Artemisio , aestivum solstitium Loo. 
Quod vel de lulianis ac fixis mensibus accipi potest, vel de luuaribus, eo vide- 
^ licet sensu, ut sub quatuor Ulos anni cardines totidem illi menses ineant. favet 
huic coniecturae losephus, qui persaepe Xanthicum Nisan esse dicit, ut Origen. 
lib. I. cap. III., et lib. iii. cap. ix. et x., libro vero viii. cap. ii. liar cuni Artemisio 
componit, lib. viii. cap. iii. Hyperberetaeum cum Tisri, Dium cum Marchesuvan 
lib. I. cap. III., Chasseu cum Apellaeo lib. xii. cap. vii. Adde iis astronomica 
quaedam exempla in Chaldaica periodo apud Ptolemaeum. Quae omnia alibi di- 
ligcntius explicantur. inter Macedonicorum mensium ex iis omuibus ordo iste 
constitueudus est. 



cxxv 



Menses ludaici. 


Menses Mncedouici. 


Menses Attici. 


Menses luli.ini , 

quibus fere caeteri 

respondent. 


Nisaii 


SavOcxb; 


'EXacpTjPoXtwv 


Martius 


liar 


'ApTS[A(at&? 


Mouvuytwv 


Aprilis 


Siuvau 


Aaiaio? 


6apYr,Xt(i)V 


Maius 


Thamuz 


navs[AOC 


S-/.tppO-^Opt(x)V 


lunius 


Ab 


Awo? 


'EzaxotxPatwv 


lulius 


Elul 


ropTitato; 


MciaYStxvttov 


Augustus 


Tisri 


TTispPspcTafo; 


Boyj8po(j.tcov 


September 


Marcliesuvan 


Ato? 


Mat[JLazTy)ptwv 


October 


Chasseu 


'A-sXXato; 


Iluavsiitwv 


November 


Thebeth 


Auouvatoi; 


Iloaetoswv 


December 


Schebath 


flEptxto; 


ra[xr]).tcijv 


lanuarius 


Adar 


Auatpo; 


'AvOjaxTjptwv 


Februarius 



At iu epistola Philippi Macedonum regis, quae est apud Demosth. -spl Z-saavou, 
Lous cum Attico Boedi-om. coraponitur, ut alius per illa tempora meusium apud 
Macedonas contextus fuisse videatur. De quo alias. Nuuc illud, quod dixi, ex 
diagrammate coustat, Macedonicos menses unofere mense Syromacedonicis an- 
teriores esse. Nam Xanthicus exempli caussa Syromacedonum est Aprilis lulia- 
nus , Macedonicus vero tametsi cum lunaris est Aprili nonuunquam respondeat, 
saepius tamen in Martium incurrit, maioremque illius partem occupat. Caeterum 
apud Epiphauium hoc in loco pro 'AT^sXXatou t^', Scaliger lib. v. de Eniendat. 
pag. 482. B. corrigit ^Ar.zlloLiou -'. Qua ratione Apellaeus Macedonicus Novem- 
bris III. coeperit. Quod verumne sit nescio. 

KaToc 'xVOrjvatot; MsTayEiTvtwvo; ip56[j.ri.] Constat ex iis quae paulo ante dis- 
putata sunt, Maemacterionem ab Hecatombaeone esse quartum, quod et hic lo- 
cus evidenter demonstrat. Nam Metagitnion proximus est ab Hecatombaeone. 
Igitur Epiphanii saeculo Hecatombaeon October erat, Maemacterion lanuarius. 
Neomenia Maemacterionis cougruit Kal. ipsis lanuarii. Nam vi. Maemact. eadem 
est lanuarii vi. Atqui neomeuia Metagitnionis non convenit Kal. Nov. Quippe 
vui. Nov. vu. duntaxat est Metagitnionis ; nisi mendum sit in Epiphanii codice. 
A secunda Nov. ad ultimatam Dec. dies sunt lx , menses Athenieusium duo. Pro- 
iude non lulianis , sed aequabUibus et Aegyptiacis mensibus usi suut Athenienses, 
cum primum fixum et stabilem annum adhibuerunt. Imo vero idipsum apud il- 
los antiquissimam fuisse non primus Scaliger, ut gloriatur, sed Gaza aute illum 
docuit lib. de Mensibus, ubi de anno disputat. Etenini anuus, inquit, apud illos 
erat duplex; alter dierum ccclx, cuius in fine appendices v dies inserebautur, 
ad quos quarto quoque auno dies uuus accedebat, alter lunaris fuit. In priore 
forma tricenarii menses erant , ad moduni Aegyptiaci auni , ultimus mensis v vel 
VI diebus auctior erat. Haec Gaza. Quod utrum priscis illis temporibus usu po- 
pulari receptum fuerit, alibi disseritur. Post lulianam quidem editiouem, atque 
Epiphanu saeculo , eiusmodi anuum observatum Athenis fuisse ex hoc Epiphanii 
loco coniici potest. Ut enim Aegyptiacus annus mensibus tricenariis coustans, 
cum hactenus diei iutercalaris omissione per lulianum aunum evagaretur, re- 
cepto anuo luliauitypo triceuarios meuses nihilominus retinuit, cum ir.a-^oiiivcmc, 
V, et interdum vi, ita credibile est Athenienses in auno suo fecisse, ut tricenis 
duntaxat diebus singuli meuses decurrereut, uec ad lulianorum mensium descri- 



CXXVI 

ptionem quadrarent. Scaliger quidem rv. de Emendat. pag. 227., ubi de anno 
luliano Athen. agit, hos ipsos putat non modo lulianum annum, hoc est solarem 
etfixum, vcrum etiam lulianos menses admisisse, et Hecatombaeonem neom. 
Kal. ipsis lulii couvenire. Sed in eo prolianilo niiruni quani inscite imperiteque 
versetur. Sic enim disputat: Lucianus in vita 1'erejfrini .statim post Olympiacum 
ludum, cum adhuc frequens mercatus esset, circa mediam noctem Peregrinum 
se in rogum iuiecisse uorrat, commodum exoriente luua. Contigit Peregrini 
mors Eusebio teste Olymp. ccxxxvi., cyclo xiv. Igitur lulii xvii. luna erat xx., 
aut XXI., et ideo circa niediam noctem oriebatur. Atqui Olympiacus agon cele- 
brari solebat xv. die mensis primo. Itaque cum eo saeculo Hecatombaeon ideni 
esset qui lulius, xv. lulii celebratus est agon, et tertio die a certamine finito 
luna erat XX. En criticum hominis acumen. Demonstrandum erat, Hecatom- 
baeonem Atticum lixum fuisse m Kal. luliis. Ad id Luciani testimonium Ileca- 
p. 141. tombaeonem pertinet, profert, quod ad rem nihil onmino pertinet. Si quid eniiu 
ex eo de neomenia mensis efticitur, ad Elidensium, non ad Atheniensium annum 
ac mensem refertur. Nain in Elide, non Atheuis gesta sunt, quae a Luciano uar- 
rantur. Deinde illum ipsum Luciani locum quam negligeuter attigit! Non enini 
scribit circa mediam noctem exortam esse lunam, sed amicum illum, ad quem 
diverterat, circa mediam noctem ad id spectaculum profectum: rspt [x^aas vuxto? 
I^avaaia; a-7Jct cuOli Trj; 'Aprivjj;- £vOa fjv fj ;iupa, aTaotoi 7:avT£; outot eYxootv anb 
T% 'OXu[JL;:ta; y.aTa Tyjv i;L;:<>opojxov. Mox vero subiicit: y.oi}. ir.v.ori r; aEXj^vr) avsTEt- 
Xev, — rpostatv £X£"tvo;. Accidere itaque potuit ut duabus, vel tribus, horis a 
media nocte iam elapsis apparere luua coeperit. Sed neque tertio vel secundo 
potius, quani iv. vd v. a celebritate die istud evenisse debuit. Scribit enim Lu- 
cianus finitis iam Olympiacis ludis Peregrinum dieni de die trahentem demum 
certam in noctem condixisse: 6 ol oi.h\ avajiaXX6[i£vo; vuxTa to TEXeutatov ^ipoitpijxEi 
^;ctO£t?aa6ai ttjv xauatv. Ad haec quis Scaligerum docuit, xv. luliani mensis, hoc 
est lulii, non autem lunaris, Olympiacos illos agoues de more celebratos esse? 
Quam haec vana et avapijLoaTa sint nemo uon videt. Certe Calvisius Olympiadem 
illam ccxxxvi. Augusti xii., non lulio peractani existimat. Qui et ipse tamen 
puerili prorsus errore in illa Peregriui historia sese traduxit, dum scribit Pere- 
griuuni Christianum esse factum auno Christi lxxiii., Olymp. ccxiii. In quo 
centum propemodum aunis aberrat. Nam Peregrini mors incidit iu Olymp. 
ccxxxvi., anuum Christi clxv. Vixit autem Herodis Attici tempore sub M. Au- 
relio Antonino, ut ex Philostrato lib. ii. de \"it. Soph. in Herode colligitur, nec 
nou et ex Luciano in illius vita. 

Kata 'l;;[3patou; IMapeaouiv.] Epiphanius Christi baptismum assignat ei anno 
qui coss. habuit Silvauum et Nervam, qui est luliauus lxxiii., Novembri meuse, 
cum XXIX annos, menses x implesset. Noviluuium niedium hnc anno incidit iu 
Nov. VI., horis aliquot post initium noctis, cyclo x. Quare siNovembris dies viii. 
Marchesuvan ludaici dies est vu. , ueomenia ludaica iniit Novembr. ii, et v solidis 
diebus uovilunium antecessit. Nam ludaice uovilunium quadrabat in Novembris 
VII., feria i. Sed non puto tantum ab illis dissimulatam fuisse lunarera ^TpoTjyTjatv. 
Et erratum fortassis est. ut pro £[ioo[j.rj, TptTrj vel o£ut£pa, vel certe tetapt/), le- 
geuduni sit, quo tolerabilis neomeuiae labes intercesserit. Quin et alius error 
est in mensis appellatione. Non enim Marchesuvau, sed Chasseu esse debet, si 
modo luuaris ille mensis fuit. Quod quideiu fieri uon potest, si integer sit hic 
Epiphanii locus et ludaici mensis sexta uoviluuium commissum fuerit. Quid si 
aut ludaei tunc temporis, aut Epiphanius ipse ludaicoruiu meusium vocabula lu- 



CXXVII 

lianis mensibus tribuerit ? Ac tunc October Tisri , Noveraber Marchesuvam fuerit. 
Sed huius rei praeter coniecturam nihil habemus. 

N. XXV. Tov yotp -pwTov eviauT^v.] Priore tr,; xrjOti^eio; anno neminem ad- 
versatum esse Christo neque verum est, neque ex E])iphanii, vel eorum omnium 
qui tria duntaxat paschata nuiuerant , opinione defendi potest, ut ad num. xxviii. 
demonstrabitur, ubi quae hoc loco dicuntiir diligeutius excutienda sunt. 



DE ANNO ET DIE DOMINICAE PASSIONIS AD HAERESIN LI. p. u2. 
DIATRIBA ALTERA. 

VARIAE PRISCORUM SENTEJs^TIAE DE ANNO PASSIONIS. 

Omnis quae de aliqua re instituitur disputatio certis ex rebus minimeque 
dubiis debet proficisci; quae aut per sese ipsae verae sint, aut inter eos qui dis- 
putant pro veris ac professis habeantur. Quamobrem qui veruin passionis annum 
iudagare student, iniprimis ea quorum certa sit fides eligere debent, ac prin- 
cipiorum sive aEiwa.ax(ov loco ponere. Ac sunt nonnulla de quibus Christiano 
dubitare nefas omniuo videatur, cuiusmodi ista sunt, sub Tiberio Caesare ac pro- 
curatore Pontio Pilato passum esse; tum vero parasceve sabbati, sive feria vi., 
aut .si quid aliud est, quod sacrorum librorum auctoritas confirmat. Quibus si 
contenti eruditi homines fuisseut neque suis uos opinionibus ac coniecturis, tan- 
quam scripturae aut ecclesiae decretis, adstrinxissent, multo et veritati melius 
et posteritati consuluissent. Sed est genus hominum , qui ea quae consensu re- 
cepta vulgi et aliquot abhinc saeculis autoritatem nacta non uimis vetera ac di- 
ligenter excussa sunt, timide nimis deosculantur , ac propemodum serviliter, 
eorumque fidem et assensionem ab invitis exprimere ac pro ecclesiae dogmati- 
bus conantur obtrudere. Quorum est quidem hac in parte commendandum stu- 
dium , quod cum in ea tempora inciderimus , quibus magna est novitatis homiui- 
bus iniecta cupiditas, ne ad religionis fideique daranum publicae ille insaniae 
morbus erumperet, in eam partem peccare maluerunt quae est cautior. Verura 
uti pio horaini ac catholico magna est vetustatis habenda ratio , in iis vero quae 
ab ecclesia sancita sunt, ne levissime quidem haesitare licet, ita magnopere illud 
cavendum, ne pro veteribus et sacrosanctis habeantur iUa quae paucis abhinc 
saecuUs emerserint, neve ad falsitatis patrocinium speciosum illud ecclesiae ac 
publicae consensionis nomen transferatur. Quam quidem ecclesiasticae autori- 
tatis adscribendae licentiam cum iu aliis impune versatam, tum iu ea quam tra- 
ctamus natalis ac passionis dominicae quaestione grassatam animadvertimus. 
In qua plurima velut ex comrauni ecclesiae deprompta fide iactari solent quae 
aut falsa sunt aut falsorum simillima. 

Ne longe exempla repetamus , occurret Bedae sanctissimi homiuis et erudi- 
tissimi decretum iUud, quod in hunc locum distulimus. Hic igitur cap. xl. libri 
de Temporum Ratioue , de aetate ac passioue domiui in haec verba pronuuciat : 
Habet enim nisi fallor, ecelesiae Jides , domimim in ca7'ne jjaulo pli/s minus qua^n p. i43. 
xxxm a7inis usque ad suae tempora passio7iis vixisse, quia videlicet xxx a^inorum 
fuerit baptizatus, sictit evangelista Lucas testatur, et tres semis annos post ba 
ptisma praedicaverit. Subiicit deinde : Sa/icta siquidem Romana et apostolica 
ecclesia hanc se fidem tenere et ipsis testatur i/idiculis, quae suisin cereis a/mua- 
tim inscribere solet , ubi teinpus dominicae passionis in monoriam populis revocans 



CXXVIII 

numerum triginta semper et trihus annis minorem quam ah eius incarnatiotie Dio- 
/ii/sius ponat ^ adnotat. Denique anno ah eius incarnatione iuxta Dionysium dcci., 
indictione xi\., /ratres nostri, qui tunc /uere Jtomae , hoc modo se in natali do- 
mini in cereis S. Mariae scriptum vidisse et inde descripsisse re/erehant: A pas- 
siune domini nostri lESU Christi anni sunt dlxviii etc. Addit postea: Nam qitod 
dominus xv. hina/eria vi. crucem ascenderit et una sahhator-um , id est die domi- 
nica , resurrererit a mortuis, nuUi licct duhitare cutholico. Ilaec ille. Duo hic, 
lidei atque ecclesiae decreta proponuntur: alterum, Christum domiuum aetatis 
auno XXXIII. iam expleto, xxxiv. vero inchoato, passum csse, aerae videlicet 
Dionysianae xxxiv. , quia cum xxx. aetatis auno baptizatus fuerit, tres deinde 
anuos cum semisse vixit; uude xxxiv. anno mortem obierit oportet. Quare hinc 
etiam aliud ecclesiae dogma nascitur, Christum quatuor peregisse paschata, 
quorum in postremo niortuus est. Alterum ecclesiae decretum, de quo nulli /as 
est duhitare catholico, eiusmodi ponitur, Ch ristum yi\. lunu passum esse. Hunc 
Bedaelocum, veiut firmissimum quoddam chrouologiae munimeutum usurpare 
identidem optimi viri ac doctissimi solent, eoque potissimum telo superior illa 
Dekerii nostri sententia in Annalibus oppugnatur. Verum illo ipso loco pugnantia 
secuni ac contraria Beda profitetur. Etenim qui vixisse tot anuis quempiam as- 
serit, eum, opinor, annum primum numerat quo iu lucem editus est, non eum 
complectitur, quo in matris utero fuit. Ilunc igitur si Beda velit excipere, cum 
is sit aerae Diouysianae primus, ut supra declaravimus , tres ad triginta super- 
erunt anni, quorum in ultimo Christus passus est, aerae tricesimo quarto. Ita- 
que non amplius quam xxxii aunis, mensibus tribus Christus vixerit, contra iJIud 
ecclesiasticae fidei decretum. 

Sed manifestius implicat sese, dum ita coucludit: Quoniam dxxxii annis 
circulus paschalis circumagitur, his adde xxxiii, vel potius xxxiv, ut illum ipsum 
quo passus est dominus attinyere possis annum, fiunt dlxvi. Ipse est ergo annus 
dominicae passionis et resurrectionis a mortuis, quia sicut dxxxiii. primo, itu 
dlxvi. tricesimo quarto per universos solis et lunae concordat discursus. Omnino 
statuit auno aerae Dionysianae dlxvi. , qui est cycli dlxvii. , easdem neomenias 
ac ferias recurrisse quae erant anno aerae xxxiv. , cycli xxxv. Ex quo ita col- 
ligit: Et ideo circulis heati Dionysii apertis, si DLxvi. ah incarnatione domini 
contingens annum xiv. lunam in eo ix. Kal. Apr. /eria v. repereris, et diem pa- 
schae dominicum vi. Kal. Apr., luna xvii. , age DEO gratias, quia quod quaere- 
has, sicuti ipse jyromisit, te invenire docuit. Quis haec a Beda per ironiam dicta 
suspicetur? quod Bridefertus Ramesiensis in scholiis adnotavit. Ironice, inquit, 
dicit hoc, dum nuUu modu invenitur. Sed haec scholiastes ipse ridicule. Neque 
enim ridendi caussam uUain habuit Beda, cum ista scriberet. Quin ut ex toto 
illo capite liquet, quid sentiret ipse plaue aperteque significavit. Atqui eiusmodi 
p. 144. iiia sunt, ut per ironiam esse dicta plurimum Bedae ipsius interfuerit. Sunt enim 
absurdissima. Quippe anno Christi xxxiv. , cyclo solis xv., lunaexvi., litera 
dom. C, uovilunium Nicaenum (quod, ut saepe monui, olim etiam ad Christi 
saeculum accommodabant) contigit Martii viii. , luna deciniaquarta, xii. Kal. 
Aprilis, sive Martii xxi. , pascha v. Kal. Apr., sive Martii xxviii., ut ex Dionysii 
ac Bedae cyclis apparet. lidem characteres anno dlxvi. cougruunt. Non igitur 
aunis istis luna xiv. incidit in ix. Kal. Apr. , feria v. , pascha vero in vi. Kal. , quod 
ut eveuiat, cyclus esse debet lunae xni., solis xxi. , hoc est Christianae aerae xii. 
Quamobrem ut vera siut quae a Beda traduutur, non xxxiv. aetatis anno, sed xii. 
mortuum esse Christum oportet. Sed utcunque adscripti a Beda Martii dies ha- 



CXXIX 

beant sese, si aiino illo xxxiv. passus est Christiis, non potest luna xv. id ac- 
cidisse. Nam Nicaena xiv. , quae Cliristi tenipore xiii. erat, convenit Martii xxi., 
feria i. Unde feria secunda passus erit dominus Martii xxii. [Non minorem cy- v. 4^7. 
clorum annorumque perturbationem comperi apud Victorium Aquitauum. Cuius 
Fasti sunt penes R. P. Sirmondum cum praefatione, ex qua nonnulla citat re- 
fellitque Beda lib. de Temp. Rat. cap. xlix. In illa ergo praefatioue Victorms 
(ita enim in vetustissimo illo codice nomiuatur, atque etiam Victor, non Victori- 
nus) de anno dominicae passionis agens , Passum uutem, inquit, dominum nostrum 
lesum Christum peractis Fil/ccxxviii annis ab ortu mundi eadem Chronicoriim 
relatione monstratur (de Eusebii, Hieronymi et Prosperi Chronicis loquitur). 
Quod gestum inchoante xxviii. anno non potest duhitari. Siquidem viu. Kal. Apr. 
primo mense lunaxiv. vespere praecedente , sicut ah initio creaturae quarta facta 
est, coepisse doceatur: adiunctisque hissextis ad summam VM ccxxviii atinorum, 
sequentiix., xx. amio, y./eria docet se traditione praeventum. Primo vero azy- 
morum die dominus noster lesus Christus coenans cutn discipnlis suis postquam 
sui corporis et sanguinis sacramenta patefecit , ad montem (Jliveti, sicut evangelia 
sancta testantur, progressus , ibique detentus est a ludaeis tradente discijtulo. De- 
inceps yi.feria subsequente, id est vii. Kalend. Ajjr., crucijixus est et sejmltus. 
Tertia die , hoc est v. Kal. Apr., dominico surrexit a mortuis. HactenusVictorius. 
Qni passum asseverat Christum Martii xxvr. , feria vi. , resurrexisse vero Martii 
xxvm. Ita dominicalis litera fuerit C , qui character anno aerae Dionysianae 
XXXIV. congruit, cyclo solis xv. Sed cum dicat lunam Martii xxv. , quo die epu- 
lum paschale celebravit, fuisse lunam xiv., hoc nonnisi cyclo Nicaeno secundo 
convenit, velxiii. , si decimam quartam appellavit decimam quintam. Cyclus 
XIII. competit anno Dionysiauo xxxi. Quare in aiino cycli lunaris cum Epiphanio 
ac veteribus consentit, in solari cyclo cum Beda ac reliqnis. In expausis Fasto- 
rum annis perturbatiora onmia sunt. Illic crucifixum esse dominum ait coss. 
duobus Geminis, quibus successerunt Ruffus et Rubellius, auno post natalem 
xxxii. , quo anno pascha incidit iii. Id. Apr. luna xx. Qua ratione cyclus erit 
lunae i., lit. domin. C; quae eadem et aimo xxxiv. Diouysiano congruit. Sed 
cycli decemuovennalis foedissima depravatio est.] 

lam quod ad Bedae locum spectat, iu quo scribit anno Dionysiano dcci. ad- p. 144. 
notatum fuisse annum a passione domini dclxviii. , indictione xiv. , in Aunalibus 
librariorum culpa dcci. pro dccii. irrepsisse creditur ; quod maxime miror. Nam 
Dccii. anno uon xiv. indictio, sed xv. competit, quae ab antecedente Sept. coepit. 
Unde multo est verisimilius natalem illum , quo in cereis ista legerunt monachi, 
fuisse XXV. Decembris anni Dionysiani dcc, a quo die Christi auni numerari 
quondam solebant. Sed hoc pacto auno passiouis ab antecedente natali, hoc est 
tribus fere ante diem ipsum passionis meusibus , inchoandi sunt. Nam si e dcc 
absolutis triginta tres solidos deducas, restabunt dcxlvii absoluti. Ideo dcci. 
iniens est dclxviii. periude iniens, qui a natali septingentesimo Dionysiano in- 
dict. XIV. incipit. Quod si ipso anni occr. uatali iniret, esset non xiv. indictio, 
sed XV. Ac fieri quidem potest ut Romana ecclesia temporibus illis Christum 
aetatis anno xxxni. passum esse censuerit. Ita namque septiugentesimus exiens 
incidet in annum passionis dclxviii. ; si nimirum xxxiii. primus passionis habea- 
tur, quod fortasse verius est. Quauquam de illo Bedae loco cogitandum amplius 
est. Quod enim ipsum a natali annum auspicari volumus , id quod, nisi mendosa 
verba sunt, necessarium videtur, cum Dionysiana epocha minus quadrat, quae 
a Martio mense iuire consueverat. Atqui dcci. auims iu natali indictioneiu habet 

Corp. Haereseol. UI. I 



cxxx 

XV. Quocirca vel inJictiones Rouianae iam tuni a lanuario iuchoatae sunt et iu 
ultimum Decembris diem desitae, vel pro dcci. apud Bedam dcc. legendum, 
(juemadmodum legisse scholiastes videtur, vel denique indictio xv. pro xiv. suh- 
.stituenda. Quod si dcc. annum Beda scripsit, tum utique xxxiii. anuo ab in- 
caruatiouo pas.sus erit dominus, aetatis xxxii. iueuute. Paulus Forosenipron. 
lil). IV. Pauliuae dcci. quidem aunum hoc in Bodae loco posuit, sed a passione 
DCr.xix. , non dclxviii. Ex quo idipsum quod modo signiticaviinus colligit, Chri- 
.•itum ex illorum sententia passum esse aetatis anno xxxi. cum tribus mensibus. 
Ktenim aniii, iuquit, a passione et iiifarnatione eodem die inchoantur, hoc est ub 
VIII. Kal. Apr. Ergo necesse est secundum Bedam totum illum annum, qui erat 
p. I4'i. DCCi. ab incarnatione, esse apassione dclxix. Detrahe iam annos dclxix a dcci, 
restabunt anni xxxii ab incarnatione ad passionem. Deductis niensibus noi-em pas- 
sus est C/tristus unno xxxi. cum tribus mensibus. Haec ille. Verum repugnat in- 
dictio, nisi aliter locus emendetur. Ex iis omnibus validissime Bedae illa sanctio 
refellitur, qua ex ecclesiae lide Christum putat mortuum anno xxxiv. , vixisseque 
annos xxxiii, menses iii. Quam quidem opiuionem neminem se , (pii qiiaih-uret, 
repeiisse Paulus Middelburg. aflirmat, quin et Bedam a se ipso dissentire, qui in 
Chronico , sive lib. de Sex Aetatibus, Augusto annos lvi et sex menses assignat, 
tum Christum anno illius xlii. in hunc mundum advenisse scribit, anno Urbis 
DCCLii., Olymp. cxciv. anno tertio, passum vero Tiberii xviii. Unde consequeus 
e.st vixisse sub Augusto anuos xiv, menses ix ; sub Tiberio annos xvii, menses vr. 
Colliguntur auui xxxii, nienses iii ab incarnatione ; a nativitate anni xxxi, men- 
ses III. Quocirca veteres Middelburgensis existimat Christo in carue tribuisse 
annos xxxiii uondum absolutos, sed non ad Bcdae sensum qui hos annos extru 
uterum a natali computat, sed ita, ut ab iucarnatione ipsa numerentur. 

Nam quod ecclesiae autoritate qui cum Bedae sententiam illam adstruunt 
niti se prolitentur, velim coucilii alicuius decretum, hoc est commuuem ecclesiae 
vocem, aut antiquorum certe Patrum cou.stantem in illa tuenda consensionem 
proferant, quod nuuquam omnino periicieut. Nec enim iguorare possumus, 
quantopere a se invicem PP. omnes cum in anuo passionis , tum iu die ipso dis- 
sideaut. Irenaeus apostolorum propemodum aequalis inter quadragesimum et 
quiuquagesimum auuum aetatis suae passum esse salvatorem asserit, lib. ii. 
cap. 39., idque se et ex evangelio et loanuis evangelistae discipulis, quod a ma- 
gistro acceperant, didicisse conlirmat. Quem Irenaei locum nou recte iu AnnaU- 
bus intellectum video. Negant euim penitus hoc ab Irenaeo esse scriptum. Ni- 
mirum aliena nianu insertum videri. Cuius coniecturae caussam hanc potissiuium 
afferunt, quod eodem capite paulo ante contrarium profitetur baptizaium esse 
Christum, cum propemodum xxx esset aimorum, ac subinde tria paschata pere- 
gisse, quoruni in tertio sit passus. Ideo quod subiungitur meram imposturam 
esse putat. 

Sed hac coniectura nihil ab Irenaei mente et sententia fingi potest alienius, 
Tautuui euim abest ut haec Irenaei propria non sint, ut aliter qnam si ita seu- 
tiret ac .scriberet illius procedere di.sputatio uuUo modo potuerit. Agit in illo 
loco contra Guosticos triccnarii numeri ac pleromatis patronos , qui xxx. anno 
ineunte baptizatum Christum, eodera vero anno, mense xii. passum es.sc dice- 
bant. Quos ex loannis evangelio refellit; in quo tria distiucto paschata numeran- 
tur. Non igitur uno amio praedicatioue functus est. Neque vero tria ista paschata 
sic attulit Irenaeus, ut non plura Christum obivisse crederet, sed quod apud lo- 
anuem liquida illa et expressa leguntur, ex iis saltem ad tertium usquo anuum 



CXXXI 

praedicasse, iion tantum uno, validissime denionstrat, cum interim tamen ipse 
longe plura post baptismum praeteriisse velit. Quod adeo rationes illae quibus 
contra Gnosticos utitur manifeste probant. Christum enini ea aetate docuisse, 
qua magister appellari merito posset, lioc est perfecta et virili, statuit, quam a P- 1^*^- 
XL ad L annos extendit, quo iutervallo praedicasge ac demum passum esse do- 
minum existimat, idque sequenti capite ludaeorum ex illis verbis ostendit: 
Quinquaginta aimos nondum habes. Quamobrem licet anno xxx. ineunte bapti- 
zatum a loanne Christum ex Luca coUigat, nou tamen statim ad docendum ac- 
cessisse seutit Ireuaeus. Alioqui constare ipse sibi non potest. Tertuliianus ad- 
versus ludaeos cap. viii. Christum decimoquinto Tiberii anno passum arbitratur. 
Quanquam Ilieronymus ad cap. ix. Danielis xxxiii annos, uouxxx, ex Tertul- 
liani senteutia Christo tribuit. Eusebius in Chrouico cum natalem Christi in an- 
num Augusti xlii., ab Abraamo mmxv. , reiiciat, passionem vero iu xviii. Tiberii, 
ab Abraamo mmxlvii. , annos post natalem xxxi cum mensibus aliquot vixisse 
statuit; si quidem natalem ipsum in Decembrem conferat, siu ex Aegyptiorum, 
quos sequitur Epiphanius, decreto, lanuarii vi. diem Christi nativitati praefiniat, 
uno amplius, id est xxxii, annos cum mensibus tribus eidem post ortum impu- 
tabit. Lougum est enunierare caeteros, quixxxi, aut xxxii, aut ad summum 
xxxiii arrogant. Qui autem trigiuta quatuor assignaret , ante Bedam fuisse puto 
neminem. Qui ne ipse quidem xxxiv vixisse statuit, sed xxxii duntaxat cum 
tribus mensibus. Nam ex isto numero primus ille vitae aetatique detrahendus 
est, quo in virgiuis utero fuit, ut saepius admonuimus. Quo magis admirari 
soleo persuasisse sibi nonnuUos vetustissimorum Patrum, imo totius ecclesiae 
hanc esse fidem, Christum aetatis aniium quartum et tricesimum attigisse. Cedo 
vel unum ex omui antiquitatis memoria, qui aut ita seuserit, aut, si id verbo 
tenus iniecisse visus est, non eum annum quo in matris utero gestatus est inter 
annos iUos numerarit. Tantum igitur abest ut haec commuuis sit de xxxiv. aeta- 
tis anno opinio, ut antiquitati omni prorsus iuaudita fuerit, vixque paucis ab- 
hinc saeculis, eo ipso quidem quo vulgo traditur sensu et interpretatione, ob- 
tinere coeperit. 

EXPENDITUR CHRONOLOGORUM QUORUNDAM OPINIO 
QUI XXII ANNOS AERAE DIONYSIANAE DEESSE SUSPICATI SUNT. 

Quemadmodum anno passionis, sic in die ac mense quaedam velut certa 
communi fide constituta sunt: sed illud imprimis, Christum luna xv. iu ipso pa- 
schate, sive primo die azymorum, esse passum et quidem Martio mense. Quae 
duo cum multorum animis insedissent, quod cousentaneum erat accidit, ut de 
passiouis tempore infinita quaedam opinionum divortia nascereutur. Inter quas 
ad stuporem usque ridicula est illa quam ex Sigeberto, Mariano, ac caeteris 
antea retulimus. Quibus cum persuasissimum foret Christum Martii xxv. passum 
esse, feria vi., hoc est viii. Kal. Apr. , resurrexisse vero vi. Kal. Apr. , Martii 
xxvii. , cum in Dionysiano cyclo aeraque communi certam nullam rationem ex- 
tricare possent, eo tandem difficultate ipsa quaestionis redacti sunt, ut auno p. i47. 
aerae Christianae xii. passum dominum asseverantes , ab incarnatione tricesimo 
quarto, xxi, sive potius xxii, annis aberrasse Dionysium crederent: ut qui duo- 
decimum annum illum coustituerit quem xxxiv. numerare debuisset. Eteuim uni 
anuo duodecimo quadrant illa quae diximus ; uti feria vi. in xxv. Martii conveuiat, 
cyclo solis XXI., litera CB, lunae xiii. Vide quae ex Mariano ac Sigeberto iu 

I* 



cxxxu 

superiore diatriba produximus. Eandem illam couiecturam et opinionem de xxrr 
jmnorum laho divinitus sibi patefactam l'aulus Forosemproniensis narrat lib. x, 
partis II, Paulinae suac. Cum enim miuime dubitaret quin Christus Martii xx^v., 
feria vi. , crucem pertulisset, neque certum annum satis explicaret, post longam 
viiTiliam affiiisse sibi Pauliim apostolum narrat, et chronologorum omnium er- 
rorem indicasse, qui xxn annos praeleriissent; adeo ut qui xii. in aerae com- 
muni ceusetur, is xxxiv. habcri debuerit. Idem tanicn non xv. luna, sed xiv., 
passum esse Christuni existimat; propterea quod ploniluuium xxvi. Martii con- 
tigit feria vii.; quo die ludaei pascha celebrabant. Uude colligas ex Bedae, Si- 
geberti, Mariani aliorumquo sententia consequens esse Christum non xv. luua, 
sed xrv., in crucem sublatum fuisse. Tametsi hauc illi xv, lunam arbitrati sunt, 
quoniam Nicaenum cyclum ad Christi passiouisque tempora sine uUa r.c>or^-^r\iz(,ii^ 
quam ignorabant, suspitione transtulerunt, Paulusvero, ut erat astrouomiae 
peritus, medios lunao motus et tabulas iu cousilium adhibuit. Caeterum illam 
ipsam annorum duorum ac viginti labem inde conilatam existimat , quod trium 
pontificum anni, Cleti, Marci et Marcelli ab Euscbio praetermissi sunt, qui an- 
nos xxrr ecclesiae praefuerunt. Quae cum omuia Paulus accurate illo iu libro dis- 
seruisset ac divinitus id se accipisse couiirmasset, in sequentibus tameu libris, 
maximeque xiri. , caussam prodidit, et contempta Pauli apostoli ac diviuae signi- 
licationis autoritato ad suum illud TrooypovtajAou bieunium, quod a nobis supra 
validissime refutatum est, revertitur, ac duobus annis Dionysium verum Christi 
natalem antevertisse definit. Quocirca imprudentissime sane Casaubonus Exer- 
cit. XVI. ad a.xxxrv. num. xxxiv. Paulinum istud commentum adversus obliquam 
Baronii castigationem tuetm-, cum praeter otiosi hominis et aegroti veteris som- 
nium atque aXX^^/.oTov ^avtaaiav habeat nihil. Nam ut omittam ab ipsomet, qui 
id sibi revelatum esse dixerat, tacite damnatum illud ac reiectum, quam absurda 
ista fabula sit, hunc in modum demonstrari potest, Si xxii aunorum vitium iu 
aeram irrepsit, ita ut qui xii. dicitur is xxxiv. numerandus fuerit, non aliter ac- 
cidisse hoc potest quam ut aliquot auni de uumero ac serie ipsa detracti sint, aut 
certe natalem Christi Dionysius xxri annis infra legitimum tempus summoverit; 
ulputa cum incaruatiouis et natalis anuus ex usu Dionysii sit lulianus xlvi., de- 
buerit esse xxiv, , quibus si xxxiv addas , lulianus septimus et quinquagesimus 
existat, qui est aerae Dionysianae xii., quo passum esse Christum illi omnes 
opinati sunt. At vero utrumque illud perabsurdum ac louge falsissimum est, 
Sunt enim certissimi temporum characteres, sunt fastorum libri quibus consula- 
tus singuli diligeuter adnotantur, sunt Romanorum Imperatorum auni atque hi- 
p. 148, storiae sunima fide couscriptae, in quibus hiatus tanti ne teuuissimum quidem 
vestigium apparet. Constat anno aerae Christianae xrv. mortuum Augustum; 
quod memorabilis illa luuae eclipsis ostendit. Sequuntur et aliae duae ; quarum 
uua auuo Christi xlv., M. \inicio et Statilio Corvino coss. Kal. Aug, contigit, 
quam et Claudius Caesar edicto denunciarat, auuo imperii sui quinto, ut autor 
estDio: altera Vipsauio et Fonteio coss, pridie Kal. Maias accidit, ut testatur 
Pliuius I. n. c, lxx, Ea couvenit anno vulgari lix., Aprilis xxx., anno quinto Ne- 
ronis labeute. Quibus si eclipses alias addideris, quae partim aute, partim post 
Christi uatalem acciderunt, cum iisque Romauorum coss, seriem compares, ne 
imum quidem auuum deesse intelliges , uedum ut xxii solidi praetermitti potu- 
erint. Ac Sigeberti, Mariani reliquorumque id genus chrouologorum mentem ac 
consilium capere nequeo ; qui cum Diouysiauam aeram tanto vitio foedatam pas- 
sim occiuant, ab eadem tameu non receduut. Itaque Mariauus anno Urbis con- 



CXXXIIl 

ditae DCCLii. , Augusti xli. , Olymp. cxciv. aiino tertio natum esse salvatoreni 
scribit, indict. iv. Ubi licet iudictio perjierani adscripta sit, quae tertio cxciv. 
Olymp. auno, et Urbis dcclii., tertia esse debuit, tameu a vulgari Cliristi aerae 
uno duntaxat anno revera dissidet, ex Mariaui vero instituto cum eadeni illa 
connectitur. Falsuni est itaque sxri annos iu Diouysiauo cycl» desiderari, cum 
praeter ea quae diximus multa alia sint quae ex evangelica historia cum domini 
ortu implicata et couiuncta constat esse. Velut Augusti , Herodis , Pilati Tiberii- 
que tempora; quae omnia cohaerere nequeunt, si tam immauis hiatus admissus 
fuerit, atque in anteriora xxii annis promovenda Christi nativitas videatur. Nam 
ut in aera Christiana nihil , in cyclorum vero dispositu mutaudum aliquid isti 
censuerint, nihil ad rem pertinet. Mauent enim uoviluniorum rati ac constituti 
nihilominus dies, quoscunque taudem cyclos accomodaris. Ut anno, verbi caussa, 
Christixii. , sive cyclum lunae xiii. , solisxxi. , applices, sive alium quemlibet, 
neomenia Martii xii., plenilunium xxvi. committitur. Anno vero xxxiii. novi- 
lunium xix. vel xx. Martii , plenilunium Apr. ii. vel iii. Unde quantumlibet cy- 
clorum ordinem commutent, uunquam tamen perficient ut anno illo, quem pas- 
sioni dominicae praefigunt, luna xv. in Martii xxv. incidat, feriamvi. Accedit 
quod etsi concedamus illis omnia, hoc ipsum tamen, quod maxime cupiunt, 
nihilo magis assequentur uti kma xv. Christus sit passus. Quippe anno Chri- 
stianae aerae xii. novilunium apud ludaeos et in Hierosolymitano lueridiauo 
Martii xii. congruit, feria vii. Passus est autem Christus feria vi. Jgitiu* luna 
XIV. , et Martii xxv., non luna xv., neque pleuilunio. Qua in re Beda castigandus 
est, ut aliquoties dixi, qui lib. de Rat. Temp. cap. xlv. passum esse Christum 
refert viii. Kal. Apr. luna xv. , anuo aerae Dionysianae xxxiv. Nec miuus hal- 
lucinati suut qui eodem anno, luna xv. nono Kal. Apr. passum affirmaut, con- 
cilii Caesariensis fide ; de quo paulo post agetur. Nam omnino plenilunium anno 
Christi xxxiv. decimo Kal. contigit. 

Quapropter duo sunt, quae mediae aetatis chrouologis crucem in illa quae- 
stione fixerunt : primum quod nou dubitarent ludaeos pascha luua xv. celebrare, 
ac lunares motus et quidem accuratisstmos observasse, alterum, quod id Martio p- 149- 
mense eiusque die xxv. accidisse veUent, feria vi. Sed recentiores iidemque 
ab omuibus doctriuarum omuium, praesertim mathematicarum , praesidiis pa- 
ratiores chronologi, cum haec parum esse cousentanea viderent, prius illud qui- 
dem de lunari motu tenuerunt, posterius vero de meuse ac die uequaquam secuti 
suut. Ex quo factum est ut in anno passionis indagando plenilunii cuiu vi. feria 
conveuientis rationem habendam esse duxeriut. Paulus vero Forosempron. lil). 
VII. partis ii. annorum xn, hoc est a xxx. Christi ad xl., novilunia pleniluniaque 
proposuit, tam media quam vera. Ex quibus sex duntaxat hic adscribemus, ut 
quaestionis controversiaeque status lectorum oculis subiiciatur, ab anno aerae 
XXXI. ad XXXVI., quod iu horum annorum aliquo Christi passio collocanda sit. 



p. 150. 



CXXXIV 

LATERCULUM NOVILUNIUM 

AG PLENILUNIORUM TAM MEDIORUM QU.\M VERORUM MARTII 

MENSIS AD MERIDIANUM HIEROSOLYMITANUM AD VI ANNOS. 

Ex Paulo Middelburgensi episcopo ForosempromensL 

Hurae et horarumfniijmeuta a meridie cotnputaiitur. Feriae a med. nocte ad med, 

Anno Christi xxxi. Cyclo solis xii. Litera G. Cyclo lunae xiii. Feriae. 

Novil. med. Martii xi, 19, 51', 12" Feria ii. 

Novil. verum Martii xi, 14, 23' Feria iii. 

Pleniluniuiu Martii xxvi, 14, 13', 14" Feria ii. 

Plenil. verum Martii xxvi , 13, 5' Feria iii. 

Anno Christi xxxii. Cyclo solis xiii. Lunae xiv. Lit F E. 

Novil. mod. Martii xxix, 17, 23', 51" Feria i. 

Novil. verum Martii xxix, 12, 0' Feria i. 

Plenil. med. Apr. xiii, 11, 45', 53' Feria i. 

Plenil. verum Apr. xiv, 0,5', 1" Feria ii. 

Anno Christi xxxiii. Cyclo solis xiv. Lunae xv. Lit. D. 

NoviL med. Martii xix, 2, 12', 28" Feria v. 

Novil. verum Martii xix, 2, 31' Feria v. 

Plenil. med. Apr. xi, 20, 34 ', 30" Feria vi. 

Plenil. vcrum Apr. iii, 6, 8' Feria vi. 

Anuo Christi xxxiv. Cyclo solis xv. Lunae xvi. Lit. C. 

Novil. med. Martii viii , 11, 1 ', 5 " Feria n. 

Novil. vcruni Martii viii, 19, 21' Feria iii. 

Plenil. med. Martii xxiii , 5 , 23 ', 7 " Feria iii. 

Plenil. verum Martii xxiii, 6, 59' Feria iii. 

Anno Christi xxxv. Cydo solis xv. Lunae xvii. Lit. B. 

Novil. med. Martii xxvii, 8, 33', 44" Feria i. 

Novil. verum Martii xxvii, 19, 57' Feria ii. 

Plenil. ined. Apr. xi, 2, 55', 4(i" Feria ii. 

Pleuil. verum Apr. xi, 0, 1 1' Feria ii. 

Anno Christi xxxvi. Cyclo solis xvii. Lunae xviii. Lit. A G. 

Novil. med. Martii xv, 17, 22', 21" Feria vi. 

Novil. verum Martii xvi, 7, 9' Feria vi. 

Plenil. med. Martii xxx, 11, 44', 23" Feria vi. 

!'Ieuil. verum Martii xxx , 5, 51' Feria vi. 

Ex hac tabella manifestum est anno Christi xxxiv. pleiiilunium feriae vi. minime 
convenire quod tantopere pugnatum est, ac si id ad passionis tempus omnino 
requiritur, duos duntaxat annos esse, quibus obtineri possit, annum videlicet 
aerae sive incarnationis xxxiii. et xxxvi. Priorem loannes Lucidus, Rogerius 
Bachon et Perrerius noster amplexi sunt, posteriorem Paulus Forosempron. Qui 
quidem nou xxxvi. aetatis anuo passum esse salvatorem existimat, ut frustra 
credidit Onufrius, sed anuo xxxiv. , quandoquidcm Christi natalem biennio infra 



cxxxv 

Dionysianam epocliain summovit. Sed qui xxxm. anno passum esse voluut 
Christum Aprilis III. , hi luna xv. id accidisse censent. Paulus vero luna xiv., 
nec in ipso pasohate, sive primo die azymorum, sed pridie, videlicet Martiixxx. 
At Lucas Gauricus, eumque secutus Onufrius, auuo xxxiv. passum affinnant, 
nou quidem luna xv. , sed xviii. Martii; quouiam ludaeos arbitrantur non a novi- 
lunio, sed a corniculata eftigie neomenias auspicatos esse. Quam nos opiuionem 
postmodum excutiemus. 

Nam illud primo videudum nobis est quae fuerit temporibus illis apud lu- 
daeos anni ratio. Quod illi ue inquirendum quidem opinati simt quibus explora- 
tissimum erat ludaeos ad usum festorum ac solennium medios lunae motus ad- 
hibuisse; ita ut pascha luna xiv. ad vesperam perageretur, nec alio id tempore 
celebrari fas esset, ut in Annalibus Ecclesiasticis a. xxxiv. num. xxxiv. legimus. 
Verum cum ex hoc uno fonte innumerae illae et inextricabiles controversiae opi- 
nionesque propagatae siut, in arcem ipsam quaestionis invadeudum nobis est, 
et illud ipsum quod i^i.wij.aTo; apud uonnuUos locum obtinet sub iuquisitiouem 
vocandum. 

DE ANNI lUDAICI FORMA QUAM SUB CHRISTI TEMPORA TENUERUNT. p. isi. 

Duplex in Hebraeorum commentariis civilis anni ratio traditur, utraque lu- 
naris, de qua Moses Maimonis F. accurate disserit parte prima lad, tractat. de 
Kiddusch hakkodesch et ad eundem tractatum glossa. Prima staute adhuc teni- 
plo usitata fuit, qua neomenias i-b -r^c, ^aTSw: indicebant. Quod iu hunc moduni 
fiebat. Erat apud ludaeos "pT in'3. sive suvc^opiov, penes quod constituendarum 
neomeniarum potestas residebat, quam ri"^2p5 defenmnationem vocaut. Huius- 
modi auv£8&'.a plura in Palaestina cum essent, praecipuum erat Hierosolymis , a 
quo caetera pendereut. Itaque glossa cap. tractat. Kiddusch §. 8. i;>5 'j'J<T 

■^p-jri dni nb^s^J ^^*"»^' "n.Hz-ii: ■j^m \n2 D5 nn^ DJii^i-i^z^i: 

Neque vero nos innitimur alteri, quum definitioni sacri consessus; quoniam haec 
columna est decisionis. Atqui hic ipse consessus Hierosolymitanus est. Quando- 
quidem consistoria omnia, quae in Israelitica terra sunt, velut accessiones quaedam 
sunt , Hierosolymitanum vero fundamentum est. Quare Hierosolymis potissimuju 
responsa petebantur. Sed eversaurbe, quamdiu ludaei in Palaestina remanseruut 
ac a-jvcopiov ibidem habuerunt, penes illud ius omue fuit, quousque Gemarae 
Sapieutes desieruut, uti cap. v. §. iii. Moses scribit. Proiude qui vixerunt 

nrsp 5" ^i-"n ^"^ii^ ^rj a^mri ^•cdu ^'a^z pi r,;TD'/2 ^•2Dn ^•/2'z 

□^D/ilO "IT", ''S4 : ifi diebus Sapientum Misne et Sajnentum Gemarae, vsque 
ad Rabhi Abaie et Rabha, determinatione Israeliticae ferrae nifebantur. Postremi 
Sapientum Misne vixere circa tempora Antonini, ChristicL.: at Gemaraei ad 
annum fere d., ut Germen David fidem facit. Toto igitur illo tempore az:"» -Tr\c 'f i- 
a£w; atcjue ex Israelitici consessus praescripto neomenias ordiuabant. Quarum 
quidem constituendarum ea disciplina fuit. Veros et accuratos lunae motus , at- 
que , ut loquutur, p"l^p~2 ex astronomicis tabulis consessus ille diUgentissime 
scrutabatur explorabatque num Iima suo tempore videndam se praeberet, ui- 
mirum tricesima nocte, ut in eam «paai; incideret, sive prima accensio, quam 
n^^i"! vocant. Ac si iutuendae illius copiam fore cognoscerent, speculatores 
apponebant , qui statini ac nascentem lunam prospexerant, Concilio renuutiabant. 
Sed iu testium delectu morosa ac superstitiosa diligeutia opus erat, quani alicjuot 
capitibus Talmudici autores explicant. Ubi de visione couveuerat, tum legati 



CXXXVI 

passtm diuiittebautur qui futuram neomeniam et n"^!2p deuuntiarent. Quod si 
XXX. die testi.s iiullus ac spcculator aflui.«set, tricesiuio primo neomeniam definie- 
bant. Ita fiebat ut plenorum cavorumque meusium succe.ssio nequaquam con- 
staret, sed ut civiles nieuses ad sideris aspectum dirigerentur, ut cap. viii. glossa 
docet. Deinde qiii prucul ab eo ubi consessus, sive "Ji"! fi^Z erat, habitabant, ut 
eo legati, quos Vm^'^ nominant, tam cito aspirare uon possent, biduo festas 
p. 152, ueomenias agebaut, quod iucerti essent quisuam dies a concilio definitus esset. 
Atque hoc hodieque ludaei illi faciunt , qui extra ludaeae fines e'v oiaaTcopa degunt. 
De quo vide cap. v. tract. Kiddusch. 

lam intercalationes mensium non certa descriptione constabant. Quamvis 
enim tertio quoque anno, vel interduni secundo, luensem, quoad licebat, insere- 
rent, tamen persaepe aliter liebat, et nouuuuquani intercalares anni duo con- 
tinuabautur. .Et quideni tripliceni caussam intercalaudi cap. iv. Maimonides ex- 
pouit. Prima est Tekupha, sive cardo aequinoctii -verni, qui cum in xvi. Nisan, 
aut post eam, incideret, tum Adar intercalatus est. Altera caussa est, si uon- 
dum Abib appeteret, hoc est necduni fruges novae maturae essent, nimirum 
^■^^"n rini'}^ ']n"/0 -■'■^pn^ V^T^^IZ^j horJeu, ex quihufi Omer, sive mani- 
jjulus ojferretur, quod secuuda die azymorum fiebat. Tertia caussa est, cum ar- 
borum fiuctus nondum maturuissent. Aiiae iusuper caussae leviores accedebant 
et foituitae quae cap. iv. traduntur: ut si viis pontibusque fractis interclusus ad 
Urbem esset aditus, si furui nondum refecti, si longius deportatus esset populus 
et alia id genus. Sed primaria iutercalandi caussa Tekupha fuit, ut intra certos 
solaris auni terminos luna coerceretur, ne nimium evagaretur ac festorum ce- 
lebritates iu alias atque alias teuipestates transferret; quod in Arabico anno ac 
lunari .simplici et soluto usuvenit. Sed quae tum solaris anuo descriptio a ludaeis 
observata sit, postea disseremus. Porro hanc ipsani anni formam stante adhuc 
templo necdum dispersis penitus ludaeis usurpatam esse inter Thalmudicos 
constat. Post templi vastitatem profligatosque e Palaestina ludaeos , cum iam 
nulla ouvcopta superessent , altera temporura ordinaudorum servata ratio est, ut 
ex scripto ac luedioruui uiotuum tabulis coustautes et certae neomeniae pro- 
ponerentur, ex cycli decemuoveunalis methodo, quem ^1TrT52 vocant et '^ISj^. 
Hic est auuus ille ludaeorum uovissimus, ad medios lunae motus accommodatus, 
de quo Moses cap. vi. et sequentibus, tum accurate Paulus Forosempron. , Mun- 
sterus et Scaliger aliique disputarunt. Cuni hoc ludaico anuo coniunctae sunt 
feriarum uoviluuiorumque trauslatioues et sexceutae aliae nugae, morosae illae 
quidem ac perplcxae, sed quae uihil ad iustitutum pertinent; nisi si quid de traus- 
lationibus postmodum erit ageudum. 

Ilae sunt anni apud Thalmudicos scriptores formae descriptionesque duae, 
quarum prior Christi temporibus ex illorum opiuione congruit, posterior longe 
postea est rccepta. Quocirca nou mediocriter aberrant qui ex recentiori hac me- 
thodo mediisque luuae motibus vetera ludaeorum festa , praecipue paschatis , in- 
daoare student; quod Paulus Forosemprou. anxie nimis et scrujjulose facit, lib. 
VIII. partis ii. Neque miuus errant qui Phase ludaicum luna xiv. ex mediorum 
luotuum accuratis rationibus adstriugunt, quaudoquidem biduo uonnunquam 
post mediam coniunctiouem cpaai; accidere in politico auno potuit. De quo postea. 
Nuuc enim aliorum postllebraeos magistros expendenda senteutia est, Sca- 
ligeri cumprimis , qui lib. dc Emeud. Temp. ii. et iu Isag. Can. copiose de ludaica 
tam vetere quam recenti auui forma disputavit ex Ilebraeorum commentariis. 
p. 153. Sed, ut solet, permulta ex ingenio suo couficla ac falsa permiscet; quae aiibi, 



CXXXVII 

si dominus dederit , ex instituto refellentur. Hoc vero loco quantum ad susceptam 
de dominicae passionis anno quaestionem uecesse erit, e multis pauca libabimus. 

DE lUDAEORUM ANNO VETERE SCALIGERI SENTENTIA. 

Nihil hic de antiquissimorum Hebraeorum ac patriarcharum anno dicam, 
quod ad rem praesentem nihil attinet, sed de recentiori duntaxat aetate, quae 
Christi natalem aliquot saeculis antecessit. Quo tempore Alexandream, sive Grae- 
cam anni formam a ludaeis admissam et usu civili receptam Scaliger arbitratus 
est idque chronographis admiratoribus siiis omnibus persuasit. Imprimis enim 
lib. de Emend. ii. p. 99. ed. alt. scribit, ludaeos, cum neomenias ar.b -^? ^iaew; 
deducerent, accepto Seleucidarum iugo eorum annum et epocham ad politicos 
usus transtulisse ac Syromacedonicam periodum usurpasse. Erat haec Calippica 
mera, cyclis Metonicis iv constans, anuis lxxvi, utCensorinus auctor est, diebus 
27759. Cyclus porro decemnovennalis Calippicus idem prorsus erat cum luliano, 
dierum6939, hor. IS. Sed cum periodum suam CaUppus eo inchoasset anno 
quo Darium Alexander ad Arbela vicit, Olymp. cxir. anno secundo, sive Iphiti 
ccccxLvi., per. lul. 4383., cyclo lunae xiii. , solis xv. , ab autumno , tam Graeci 
in Macedonia quam Syromacedones in Asia eandem illam decimo uouo, quam 
a Calippo excogitata fuerat, auuo iustauraruut , duodecim annis post Alexaudri 
mortem, periodi Iul.440'2., cyclo lunae xm., solis vi., eamque a Syromacedonibus 
Chaldaei, ludaei, Hagareni, Arabes traditam acceperunt. ludaei vero aeram con- 
tractuum IT^^IUD^ ^'10 vulgo uuncupant. In Maccabaeorum libris anui Grae- 
corum appellantur, iidemque Seleucidarum dicti, quod eodem anno quo periodus 
illa iniit Seleucus Babyloue recuperata emergere atque imperium stabilire coepit. 

Lunaris anni modus est dierum 354, 8, 5'3, 6" ^Y^;, meusis 29. 12. 44'. 
25" ^Y^j. Anni principium ab autumuo et quidem Octobris vii. Nam Tekupha 
Tisri incidit in Octobris vii. : qui dies primus erat anni solaris. Nam et solarem 
praeterea annum observabant, ut in Ub. iv. de Emend. scribit, cuius bisextus 
ante primum Tisri vii. Octobris iuiindebatur. Sed postea translato in vernum 
tempus initio inter primam et secundam ApriUs insertus est. Postea luliana anni 
forma recepta, inter xxv. et xxvi. Martu intercalatus est dies. Igitur lunaris 
anni dispositio apud ludaeos Syromacedonica, sive Calippica, fuit, cuius iuitium 
ab Octobris vii. 

Verum cum cyclus Calippicus luuaris idem est cum luUauo , lunarem ludai- 
cum, quem verissimum putat Scaliger, excedat horis5., scrup. ludaicis 760., 
quoniam cycU decemnovennaUs excessus est hor. 1. 485, post cyclos vero Calip- 
picos rv., qui Hipparcheum unum faciunt, ad horas 22. 880, hoc est fere diem 
solidum excessus ille perveniat, ludaei paulatim labem auni sui depreheuderunt. p. 154. 
Etenim CaUppicam istam formam ad annum Christi 344. retiuuerunt, ut Ub. II. 
de Emend. scriptum est. Circa huuc anuum vero bidui vitium animadverterimt, 
cum iam ab initio Seleucidarum annus G56. laberetur, qui est xlviii. post Hip- 
parcheas periodos duas. Itaque cum Tisri ludaeorum Alexandreus esset in xxvi. 
Sept. feria IV. , ex epilogismo hodierno, sive luuari a/.pijisl, character erat 2. 4, 
240. Sept. xxrv. En labes bidui. Nondum enim rationem Calippicam de sede stia 
solicitaverant ludaei, sedeam adhuc incolumem servaverant. Sero igitur tandem 
errore cognito, adhibita in auxiUum astrologia, eum annum instituerunt quo 
utuntur hodie. Quamobrem ex opiuioue ScaUgeri aunus ille Syromacedouicus 
et Alexandreus CaUppicus non solum sub ipsum passionis tempus, verum etiam 
diu postea apud ludaeos obtiuuit. Sed eodem in opere de Emeudatione seuten- 



cxxxvm 

tiaiu mutat ac coutrariura docet lib. v. p. 339. ludaeos enim asserit Calippiva 
jieriudo ud tempura i/aque Diucletium jilus mi/iun ytua enne. iSed cui/i Culijipicae 
neume/iiae biduo veras /leumeiiias vwrare/itur, Si/iiedriui/i Tiheriadense convocatis 
peritis astronot/iiae /nagistris, inter quos, ut existimo, Itabbi Adda fuit, vsu Ca- 
lippicae periodi cum computo annorum Alexandri simul abrogato novam anni ra- 
tionem i/istituit, ut neomeniae non per periudos , sed per ipsum motum medium lu- 
narem putare/itur. Cu/n igitur die/n , nbi erat locus diei i/itercula/idi, hoc est vii. 
Oct., putare/it/uisse pri/nam diem, in cjua tnundus conditus, hinc co/nputu/n suu/n 
inire decreverunt. Kt (juia dies aeijui/iuctii et ideo Tekuphae autu/nnalis erat in 
XXIV. Sejit., considerurunt in (juui uiinis Tisri a ce/itro Muccdonico, id est a vii. 
Oct. ad XXIV. Sejit. in unteriura prugreasus /ecerit; quod non jiotueru/it deprehe/i- 
dere sine docirina uiini I{. AdJu. lijitnr u vk. Oct. ud xxiv. Sept. dies suntxm 
praecise; quihus comjjetuni aniii 4J04 e.r ductriiia li. Addu. Totidem eni/n an/ii 
dant T^poriyT^aswi; aiXr,v[ax^? dies xiii, huni/n i. Idem ct lib. iv. p. 2G1. rejietitur. 
Verum nihil hac Scaligeri doctrina vanius atquo inconstantius est. Primum enim 
retractat id quod dixerat, Calippicam fonnam post Constantini tempora nondum 
repudiatam fuisse, et aniio primuni 344. alteram illam eius loco substitutam. 
Deinde 11. Addam ei concilio interfuisse putat et repudiandae Calippicae periodi 
ac receutioris institucudao autorem fuisse. Ad haec eiusdem Tiberiadensis Syn- 
edrii et R. Addae decreto translatam esse anni epocham a vii. Oct. ad xxiv. Sept., 
cum tot anni constituti essent, quot ad xiii dierum 7:po7(Yr;a'.v requiruntur, ni- 
miruin 4104. Quae omnia parum cst iuania et comnientitia esse nec ullius scri- 
ptoris autoritate, aut uUo antiquitatis testimonio fulciri, nisi contraria etiam sibi 
ac nullo inodo consentanea dicantur. Nihil enim apud Scaligerum cum iu libris de 
Emeud. tum in Isag. Canonil)us tam crebro decantatum e.st quam novitium illum, 
utvocat, ludaeoruni annum, quo uti hodieque solent, a R. llillele longe post 
R. Samuelis Addae tempora excogitatum fuisse. Ac ue calumuiari sciens videar, 
cum iis quae in opere illo de Eniendatione scripsit conferam, quae iu postremo 
quem ea de re edidit libro penitus a se diversa ac pugnantia leguntur. Nam Isa- 
gog. Can. lib. iii. p. 215. Teinplu, iuquit, udhuc stu/ite, mensis 7/iere lunaris Hijj- 
jiurchi in usum a ludaeis recej)tus erut. Pust excidium temjdi , ut esset /ormula 
(juuedar/i peipetua an/ii civilis, qiio pleraque omnis ludaeoru/n oiaa;:opa uteretur, 
j,- jjrimu tyjmin jiuhlicavit R.Sanniel cogiwme/itu larchinai, circiter an/ium Christi 
ccxiii. plus minus: quando ludaeis prraecejnt , ut relicta veteri Tekupha in vii. Ocf. 
Tekujjham Sosige/iis lulianam in xxiv. Sej)t. amj)lectere/itur. Ipse etia/n primus 
Iudaeo/-um ex definitione me/isis lunaris Hijiparchea dejrrehendit discrimen enneu- 
decaeteridus luliunae etlunaris esse hor. 1. 4S5. Pustea 11. Addu Bar Ahaba, vir 
saeculo suo ludaeoru/n doctissimus , pe/isitutis Hij)j)archi ratio/iibus , ex quibus 
enneadecaeteris lunae mi/ior estuna enneadecueteride Culij)j)ica hor.l. 485, hoc 
excessu in 19 distrihuto cullegit hor. 0. 82'' /^^ de quadrante luliuno, sive Culij)j)icu, 
deducendum esse; ut /nodus aniii sit dieru/n SG5 , 5. 097^-/^^. Quare R. Adda lu- 
liaiium a/inum et Sa/nuelis Tekuplius reiecit, quod eidem luliano die perpeiuu 
haererent, ij)se vero cum (iiiinun trnjiiruiu Hippurcltvuni suis uhtrusisset, iii (juu 
post 304 a/iiws solis uc laiiue ratiunes ad umwisiin quudrani, nec est iiIUl t.^jO- 
£jA;:Twatc, aut (jLST£'iJ.;:Tojai; , Tekujihus alius instituit, quuc cum ncviluniis jiari 
j)rorsus ratiune u luliani a/ini cjjucha retrucedereiit. 

Orsus est auteni a Tekupha Nisan, uon ut Samuel, a TekuphaTisri, primum- 
que Nisan in ea nocte collocavit quae secuta est Kal. Apr. feria v., cuius character 
5. 1. 77U anuo hodiorni cumi>uti 4017., et ab eo deducto charactere vii annorum, 



CXXXIX 

videlicet 5. 15. 158., depreheudit Nisan anni hodierui computi 4010., nempe G. 
10. 620., de quo si dcducatur character vii mensiuni, remauebit Tisri eiusdem 
anni 2. 17. 469. CycU ccxi iam elapsi erant, quorum character 7. 12. 265. de 2. 
17. 469. deductus relinquit primum Tisri 2. 5. 204. 

Postremo R. Hillel princeps anno Christi 344., annis xcin ab obitu Samuelis 
utramque factionem conciliare studens, ut vetereinMosis epocham, quae est vii. 
Octobr., et novam Sosigenis, quae est xxiv.Sept., complecteretur, quotanni cou- 
gruunt diebus xiii -por,YT;asw; asXr.vtax^;, qui inter xxiv. Sept. et vii. Oct. inter- 
iecti sunt, tot annos ab initio computi sui ad illud tempus uumeravit , nempe 
4104. , ut in lib. ii. de Emend. fusius expouitur, ubi ita proditum est: Institutam 
circa annum 344. periodum annorum 6916. ductis 13 in cyclos solis ac lunae. 
Cuius periodi auuus 4105. iuit anno Christi 344., cyclo lunae ludaico i., Romano 
jii. , solisxvii., quo quidem annorum spatio zporiYri^j'.; lunaris facta est dierum 
13 hor. 1., quae de 37 diebus , qui a Kalend. Sept. fluxerunt, detracta, relinquunt 
dies 24. Eodem anuo character Tisri a meridie 23. Sept. contigit hor. 10. 204., 
sive ludaice ab initio noctis hor. 4. 204. , feria 2. Primus autem cycli anuus neo- 
meniam Tisri habuit a meridie vi. Oct. hor. 11. 204., sive ludaice 5. 204., feria 2., 
anno periodi lul. 953., adeo ut character Tisri sit 2. 5. 204., quae radix est neo- 
meniarum omnium ludaicarum, Tekupha vero hor. 9. nocturna fuit, hoc est 7. 9. 0. 

REFELLITUR SCALIGERIANA DOCTRINA DE ANNO lUDAICO. 

Haec est Scaligerianae doctrinae summa, quae meris couiecturis ac somuiis 
referta secum ipsa conciliari non potest. Atque ut primo loco illud expendamus, 
quod ex Isag. Canon. allatum est, si teniplo adhuc staute Hipparchea auni forma 
a ludaeis admissa est, supra quam Calippica periodus aunis lxxvi excessuni col- 
ligit hor. 5. 760., id est singulis euueadecaeteridibus hor. 1. 485. et post ccciv 
aunos uuum fere diem , profecto ueque Calippica et Alexandrea periodus ad au- 
num usque Christi plus minus 344. reteuta est , ueque biduum illud 7:por,yr;acw; 
interveuit, inducendaque omnia ista suut quae in libris de Emend. passim incul- 
cautur, imprimisque scrupulosa illa et anxia v paschatum ac postremi a-aupoj- 
a'[xo'j inquisitio , quae in vi. libro proponitur, otiosa et inutilis efficitur. 

lam illud de inventa a R. Hillele periodo conciliatisque factiouibus duabus 
quo taudem autore defenditur? Hebraei ab orbe condito ad Christi natalem Dio- 
nysianum aunos putant fere 3761. Ideo auno Christi 344. coepit ludaicus 4105. 
Intervalla porro temporum accurate pro illorum captu descripta suut in libro Se- 
der holam. De commentitia ista periodo ad Tzporjyrjaw (jcXr,v[a-/.riV adipiscendam, 
ne verbum quidem. Viderit ergo Scaliger unde illam exprompserit; neque enim 
fundum eius et autorem profert ullum, quasi divinare ac fingere id demum sit 
emendare atque ordinare tempora. Quanquam quae est tandem ista couciliatio? 
Tekupha Samuelis autumnalis anno Christi 344. iucidit in Sept. xxiii., hor. 15. 
a meridie, sive 9 nocturnis, politice vero Sept. xxiv. Cycli praeterieraut deceui- 
noveuuales ccxvi, quibus -porlyr^a'.; facta dierum 13, hor. 1. Igitur Tekupha 
anno primo computi cadit in Octobr. vii. , hor. 10. ab initio noctis. Sed hora uua 
negligatur. Quid hoc ad Samuelis Tekupham? Nam ad noviluuiorum quidem 
7:porjr|a'.v investigandam, quoniam ludaicam hodiernam et, ut putat Scaliger, 
Hipparcheam anui formaiu Samuel adhibuit, pertinere ista possunt, ad Tekuphas 
vero Samuelis iudagandas nihil omuino conferuut, cum is luliainim aanuin lu- 
lianasque Tekuphas amplexus sit, quae uullam habent -porfj-ri^iv. Non potest 
itaque ulli alteri Tekuphae couveuire periodus ac methodus illa, quam R. Addae, 



CXL 

sive eins anni formae, quae parem sideris utriusque rrpoTjYriTtv agnoscit, ad lulia- 
nam lixamquc Teivuphani plane est inutilis. yed neque ad R. Addae Tekuphas 
eadem illa peiiodus utilior est. 'J'ekupha prima II. Addae vernalis cadit in eam 
noctem quae secuta est Kalend. Apr. anuo prinio periodi ludaicae, lulianae vero 
954., cyclo solis 2., lunae 4. Tekupha solstitialis lulii 2., autumnalis Kal. Oct., 
brumalis 31. Decem. Porro Tekuphao autumnalis character fuit, ut Scaligero 
placet, o. i). 41, 14. ipsis Kal. Octohr., hoc est horis 9 uocturnis post xxx. Sept. 
diem, feria 3,, cyclo solis i, lit. V. ^'ernalis Tekuphae character est 4. 0. 0. iuitio 
noctis, quae secuta est post meridieni primi Aprilis diei. Ab hoc anno ad Christi 
cccxnv., sive ludaicum 4I0">. , cyciis ccxvi elapsis, r.oor[-^riiic, facta e.st dierum 
XIII, horae 1. Quare autumnalis Tekupha R. Addae incidet iu xviii. Sept. , ver- 
nalis in xix. vel xx. Martii. Quid igitur ad Tekupham R. Addae periodus ista 
confert, quae ab Octobr. vii. ad Sept. xxiv. praecessionem habet? Ut enim Te- 
kuphis R. Addae servire possit, periodi initium non ab Octobris vii., sed ab eius 
Kalendis arcessendum fuerit. Praeterea veteris anui ludaici principium gratis a 
Scaligero constitutum est Octobris vii. Neque euim argumento ullo necessario, 
p. io7. sed inani ac falsa conicctura fretus hoc asseverat. 

Nam si quis forte quaerat, cur ille ludaeorum Tekupham primam, sive in- 
itium anni, in Oct. vii. coniiciat, niti hoc totum negotium reperiet ementita illa 
Graeci anni et Olympicae periodi modulatione , quam omnibus Graecis , adeoque 
Macedonibus, tum in Asia Syromacedonibus et Seleucidis communem esse vo- 
luit. Quippe Graecos existimat annum habuisse duplicem, popularem unum, 
sive tetraetericum, quo vulgus utebatur, cuius meuses triceuarii, praeter ultimum, 
cui biduum velut appendicis instar adiungit, unde 362 diebus constal)at: lunarem 
alterum, a quo velut stameu a subtemine ita popularis aunus implicatur ac per- 
curritur. Utrumque certos in orbes ac periodos includit, primum tetraeterides et 
octaeterides, tum maiores, utpote xix ac lxxvi annorum. Sed postrema haec 
omuium in auno populari usitatissima fuit , quam cum tacite per tetraeterides 
suas observareut Graecorum autiquissimi , CaUppus eam certis finibus annorum- 
que curriculo definiit et periodum illam instituit annorum lxxvi, iu qua tetra- 
eterides sunt xix, singulae dierum 1447, quoruni ordinarii suut 1440, appeu- 
dices 7. In iis mensis duntaxat primus lunaris est, caeteri cum tricenarii sint 
omnes, a lunari modo paulatim abscedunt. Ex tetraeteridibus ac periodis anti- 
quissimam facit Olympiacam , ad cuius excemplum propagatas credit reliquas. 
Eiusdem initium lulii ix. definit ; eo quod Olympiaci agones post aestivum sol- 
stitium pleniluuio celebrabautur. Solstitium autem uou accuratum neque tro- 
picum iutelligit, sed octavam siguorum partem. Quocirca cum eo anno, quo 
primi agones ab Iphito instaurati sunt, hoc est per. lul. 3038., Tekupha, sive se- 
cundi quadrautis finis, et octava pars Cancri ;:Xatuxt7j; iu vin. lulii diem incurre- 
ret, ideo ix. lulii primus solaris auni dies ac quadrantis initium deinceps fuit, in 
quem etiam uovilunium commodum incidit. Ita primus tetraeteridis mensis lu- 
naris extitit, quod perpetuo servatum est. Unde et quartus mensis, quem apud 
Athenienses Pyanepsionem fuisse credit, coepit Octobris vii. , post novilunium. 
Atque in huuc niodum reliqui menses et anui necessario contextu, velut catena 
quadam Chrysippei fati devincti .'jequuntur, quod iu primo de Emend. uberius 
exponitur. Eadcm serie constabat Attica et Macedonica periodus. Nam huius 
'r-.cpPcps-raloc , illius 'K/.aToijL^iaiwv a solstitio iuibat. lam vero anno Iphiti 465., 
periodi lulianae 4402 , pcriodi Olympicae ac Macedouicae nono , neomenia primi 
mensis accidit lulii x. Proinde quartus meusis coepit Octobris vm. Sed cum 



CXLI 

neomeniae luuares iu ix. lulii et vii. Octobr. iucidisseut, quae est Olynipicae pe- 
riodi vetus epocha, ex Calippi praeseripto periodum retexuerunt novamque con- 
diderunt ab auno illo periodi lul. 4402., cuius epocham vii. Octbr. die defixerunt. 
Quare Macedoues Hyperberetaei tam popularis quam lunaris neomeniam vn. Oct. 
inchoaruut. Idco solaris anni Syromacedonici finis in Octobris vi. incidit; eorum- 
que annus popularis nunquam hosfines antevertebat. Haec Scaliger (de Emend. 
Temp. II., p. 91. cf. v, p. 339.), qui autiquum illud suum obtinens 1. v. hoc ipsum 
evertit. Scribit euim ultimum solaris auni Syromacedonici diem fuisse Octobris 
VII., eo quod Hyperberetaeus Macedonicus in X. lulii iucidisset. Itaque primum 
noviluuium OctobrLs viii. coogruit. Sed imperite facere ludaeos, qui anno illo p. i58. 
a Macedouibus accepto primum uovilunium atque anui sui aequabilis initium 
ipso die viii. Octobris coustituant. Vides quam perplexe iu hac doctrina versetur 
Scaliger, utque in eodem opere quae paulo ante defiuierat contrariis decretis re- 
feUat. Nam modo ueomenias aequabilis et popularis anni veterem in situm con- 
ciliatas, hoc est a x. luUi ad ix., et ab viii. ad vii. Oct. traductas asserit, modo 
iisdem in diebus retinet , ac secum disconveuit ordine toto. Quod quidem toto 
hoc in opere, et in Isag. Cauou. , solenne homini ac perpetuum est; idque prope- 
diem, si dominus dederit, suo ac proprio libro demonstrabimus , quem iam du- 
dum in manibus habemus. Atque hic, uti spero, lectori iidem faciet, quae de 
doctriua temporum a Scaligero excogitata tantoque ambitu ac pompa cum ab 
ipso commendata, tum fautorum et admiratorum eius plausu excepta sunt, ea 
falsa, inepta, aXoyiatoji; et avaTioSEixTw? effusa esse, neque quicquam praeter 
speciem et osteutatiouem habere. Argumeuto sit Attica illa periodus, quam adeo 
gloriose et iusoleuter venditat; cuius nos iueptiam et zapaXoytajjLbv deteximus iu 
notis ad Themistium. Reliqua operi ilU reservamus in quo et de ludaico anno 
pluribus disputabitur, et iUa Graeci auui forma ac periodi Olympiacae descriptio 
refeUetur. Atqui ficto illo utriusque contextu velut fundameuto omnis de vetere 
anno ludaico doctriua stabiUtur. Non, iuquam, aliunde Scaligero constat, ludaeos 
aUquot anteChristum saecuUs epocham anni sui, sive Tekupham, Oct. vii. defixam 
habuisse, quam quod ex periodi Graecae popularis ac Macedonicae ratiocinio 
quartus mensis popularis in illum diem iucideret eo anno, quo Syromacedonica 
periodus est instituta. Sed cum multa siut in tota hac ScaUgeri opinione con- 
futanda, eaque res lougiorem ac praecipuam disputationem exigat et, ut dixi, 
brevi consecutura sit , nos , quod in Ubro UIo demonstrabitur, falsam esse anui 
iUius Graeci ac Macedouici structuram perteudimus. Negamus coustare, utrum 
anno iUo per. Iul.4402. popularis et aequabiUs Syromacedonum meusis in vn. aut 
viii. Oct. incurrerit. Negamus praeterea ludaeos cardinem iUum anui solaris agno- 
visse, aut in eo coUocasse Tekupham. Negamus annum apud Graecos aut Syro- 
macedouas popularem eiusmodi fuisse, qualem ex officiua sua procudit ScaUger. 
Intro magis et iu arcem ipsam quaestionis iuvolo. Nego certum esse, num ludaei 
CaUppica iUa lunari vel Syromacedouica forma unquam usi fuerint. Quo labefacto 
ac confulso caetera quae huic iunituutur corruaut uecesse est. Etenim uudenam 
Scaligero compertum est ludaeos luuarem Calippi periodum iu civilem usum asci- 
visse? Opinor unum iUud argumentum est, quod annis Graecorum tam Macca- 
baeorum libri, quam losephus ac reliqui ludaicarum rerum scriptores usi siut. At 
quis ex eo necessario colUgat auui dispositiouem ipsam ludaeos usurpasse? Licet 
euim aeram sive epocham ipsam ac titulum, uude Graeci anuorum suorum prim- 
ordia repetebant, adhibuerint ludaei, cum Graecorum res gestas, vel suorura 
cum Graecis impUcatas perscriberent, uihilo tameu certius coIUgi potest Ulorum 



CXLII 

p. i.'>9. aiimiiii ipsuin recepisse donii ludaeos qiiam hoc tempore apiul Italos aut Gallo.s 
lunarcs Arahum annos observari, quod illorum scriptor aliijuis, cum Turcarum 
historias scriberet, per Ilegirae aunos numerare tempus instituerit. Fieri itaquo 
potest ut Maccabaeorum autor Graecis iu rebus Graecam temporum rationem 
usurpaverit, a patria domesticaque diversam , aut certe, ut popularium annorum 
numerum a Graccorum aera deduxorit, solumque uti dictum est, titulum Grae- 
corum ad suos annos accommodavcrit. Quis ut aliud dicamus cogere nos scri- 
ptoris ullius autoritafo potest? Maguam honiiuis confidentiam vel oscifantiam 
oportet fuissc, qui levis.simis argumentis inductus affirmare tanx obscuris de 
rebus sine haesitatione ulla potuerit. 

QUO DEMUM ANNO USI SINT lUDAKI. UBI ET OBSCURISSIMUS 
EX EIMPIIANIO ILLORUM CYCLUS EXPONITUR. 

Atenim lunari anno ludaeos usos esse propemodum mortales omnes existi- 
mant. Ecquam igitur forniam potius quam Calipi^icam aniplexi sunt? Si Hip- 
parcheam et quam accuratissimam putat Scaliger recentiorem ludaicam dixero, 
dicam quod iu Isag. Canon. lib. iii. p. '21.V. idcm ille disertis verbis asseverat. lu 
quo magno se ludibrio traducit, dum sua omnia decreta et oracula conveliit, et 
quae tanto cum conatu de Christi passione saepius adstruxerat, nova illa sen- 
teutia convellit. Sed neutram periodum apud ludaeos usu ac consuetudiue re- 
ceptam facile dixerim. Lunarem quidem motum utcuuque illos assequi voluisse 
suspicor. Nam id suadet losephus, qui lib. iii. Orig. cap. x. de paschate loqueus, 
To) Sc [JLr|V"i, inquit, x(o ZavOixtj'), o; Ntaaav Tcap' fjp.lv ■/.a.XzixoHj /.cli xou sxou; lax\v 
ap/r), XEaaapca/.aiOE/.axT) zaxa acXy^vrjV, £v zptw xoij r{k'.o\j xaO^axwxo;. Nec non et 
Philo, qui lib. de VitaMosis haec scribit: Tto ol jxrjvl xouxo), Ttept x£aaap£a/.aio£/.a- 
xrjv f)[i.c'pav [xsXXovxos xou acXrjVta/.oii xu/.Xou ■^l^Jzifia.i TiXrjatcpaoui; , aYExai xa otapa- 
xrjpia 8rj[jio9avrj? lopxrj. Nimirum id in auimo illis erat, ut ad lunae motus pro- 
pius accederent ; etsi propter cycli labem ac vitium interdum aberrarent. Quod 
et Chrisfianorum exemplo declarari potcst. Nam ut illi cum paschatis celebrita- 
tem ad lunae Arjoia^xou^, quantum civilis usus patitur, exigere couarentur idque 
in Nicaeuo concilio decretum esset, in tanta rerum astronomicarum luce ac pe- 
ritia, tamen elTugere non potuerunt, quin collectam aliquot saeculis labem an- 
norum ad haec nostra temora propagarent; ut a solis motu decem totos dies, a 
lunari quatuor aberrarent. Quocirca idem ludaeis evenisse non dubito ut eorum 
p. 160. neomeniae biduo ac triduo nonnuuquam a mediis lunae motibus ac veris etiam 
deflectcrent. De cyclo et annorum orbe, iu quem neomenias incluserint, etsi 
nihil admodum definio, verisimile tamcn arbitror, quod iu hac haeresi Epiphanius 
expouit, usos esse Christi tempore ludaeos periodo quadain annorum xiv, sive 
Lxxxiv potius. 

Qui quidem Epiphanii locus plurimum debet eruditissimo Keplero, qui in 
eclogis chronologicis luculentissima disputatione id praestitit , ut ex his salebris 
emergere ac lucem aliquam his in teuebris intueri possemus. Neque enim est 
uUus apud Epiphanium obscurior ac difficilior locus. Ac me, priusquam Kepleri 
commcntaria nactus essem, vehementer torserat, ct nonnihil tameu eram asse- 
cutus; quod illius ope postmodum cxpoliisse nie fateor, ac quaedam etiam paulo 
ac ille fecit aliter cxplicasse. Licct aufem ne ipse quidem sibi Keplerus satis- 
faciat, neque cgo extricari po.sse confidani omnia, quod nemo praeter Epiphanium 
cycli istius meminerit et verba ipsa mendosa sint, proponam tamen, quoad bre- 
vissime planissimeque potcro, quae aut vera esse iudico, aut certe veris propiora. 



CXLIII 

Ac primum oliscurissimus illo ludaeorum cyclus exponendus videtur, quo 
cognito quae sit Epipbanii de passione Christi senteutia facilius assequemur. 

ludaici cycli, quo Christi domini tempore usos esse putat Epiphanius , ex- 
plicandi finis ac scopus est, ut appareat ludaeos anno ipso passionis biduo vel 
etiam triduo a lunae ratiociniis aberrasse. Cyclum porro ita fere describit. lu- 
daeos asserit luuarem annum constituisse dierum 354, horarum 8, quae quidem 
horae tribus annis diem conficiunt. Ad haec in annis xiv quinque menses inter- 
calari, quoniam e solis cursu, qui est dierum 365. hor. 6, horam unam expun- 
gunt. Nam si horas adieceris , restabunt 365 dies Tcapa wpav [j.iav. Unde illi sexies 
multiplicatis quatuordecim anuis, mensem unum octuagesimo quarto intercalant 
anuo ; adeo ut in totum xxxi meuses in annos lxxxv imputentur, cum recta ratio 
XXXI menses et dies xxiv, cum horis 3 requirat. Haec Epiphanius, e quibus non- 
uullis enieudatis , quae singillatim excutientur, hanc cycli formam Keplerus eruit. 

Duplex apud ludaeos luuaris olim cyclus extitit , alter xiv. anuorum , minor, 
alter lxxxiv; uterque septenarius, cuius numeri propter sabbaticos annos ratio- 
nem videntur habuisse. Tessaradecaeteris ex iUorum instituto syzygias habet 
integras, sed infra solaris anni modum consistit. Post vi demum tessaradeca- 
eteridas ambo in concordiara auni utcunque redeunt. Dixi lunarem annum de- 
finiri diebus 354, hor. 8. Quae si quater et decies multipliceutur, dies efficiunt 
4956, horas 112, sive dies 4, hor. 16, hoc est dies fere 5. Accedunt intercalares 
menses quinque, dierum singuli 29, hor. 12. Hi dies 147 cum horis 12 conficiunt. 
#Ex qnibus summa conflatur dierum 5103, hor. 12. Postremo si 112 illas horas 
adiicias, sive dies 4, hor. 16, colliguntur dies 5108, hor. 4. E quibus 13 lulianis 
annis deductis, qui suut dies 4748, hor. 6, supererunt 359 , hor. 22, sive 360 dies, 
una hora miuus. Quod si praecise dies quinque iu aimis xiv iutercalentur, pri- 
mum quod ait Epiphanius , tertio quoque anno diem adiici, id de primis xii anuis p. i6l. 
intelligenduni erit, at decimo tertio et quarto aunis dies unus competet; ita ut 
anui XIV dies auferant 5108, hor. 12. e quibus ablatis aunis xiii restabunt 360, 
hor. 6. Verum quoniam ultimo illo anno horae duae subtrahi debeut, tessara- 
decaeteris diebus constabit 5108, hor. 10, de quibus detracti anni xiii relinquuut 
dies 360, hor. 4. lam vero anni luliani xiv dies habent 5113, hor. 12. E quibus 
detractis 5108, 10, reliqui sunt dies 5, 2. Sed ablatis duabus illis horis discrimen 
tessaradecaeteridos luuaris et solaris estdierum quinque, qui e cyclis seuis coUecti 
post 84 aunos dies reliuqunt 30, qui iuitio anui 85 intercalantur. Quare tessara- 
decaeteris luliana diebus constat 5113, hor. 10, lunaris vero 5108, 10. Quae in 
civili usu ita dispensantur. Prima tessaradecaeteris dies habet 5109, et de poste- 
riori quatuordecim horas decerpit. Secunda dies obtiuet 5108, reliquas vero 10 
horas ad compensaudas priores 14 erogat; restant horae 4, quae post 3. cyclum 
repensae 6 horas residuas faciunt. Quartus cyclus horas 16 reliquas habet. Cy- 
clus V. diem unum adiicit. Est enim dierum 5109, et horas relinquit duas. Cy- 
clus demum sextus horas 2 relinquit. CoUiguntur dies in vi cyclis 30650, hor. 12. 
Quibus si addas dies 30, qui ex 5 consurgunt, quos singulae tessaradecaeterides 
solares supra luuares colligunt, dies confieut 30680, hor. 12. At anni luliani 84 
dies postulant 30681. Differeutia 12 horarum; quae perimuntur in cyclis vi, hoc 
est binae in uuaquaque tessaradecaeteride. Quare postrema syzygia primae 
ogdoecoutatessaradecaeteridis dies requirit tantummodo 29, hor. 12. Sed in usu 
civili tricenos aufert, et de sequenti 12 horas mutuatur ; e quibus decem in primo 
cyclo restitutis compensandae sunt duae. His in secunda tessaradecaeteride per- 
iude redditis superfluae suut 8. In tertia tessaradecaeteride reliquae fiunt hor. 18. 



CXLIV 

lii ijuarta addito dic solido restant hor. 4. Post quintam tessaradecaeteridum 14 
horae supersnnt. In sexta dies unus cximitur. Coiliguntur dies 30GaO. Adiectis 
diebus30. llunt i>0()80. Quare anuis 1G8 dies unus eximitur. IIoc enim spectasse 
ludaeos Keplerus existimat, ut quod annum lulianum scirent tropico raaiorem 
esse, neqne de tropici quantitate coustaret, in aunis 1G8 diem unum detraherent; 
qui sunt cycli minores xii, maiores ii. Kam 1G8 luliani dios postulant G1362. 
At cycli duo maiores, et 1G8 anni tropici, dios ol3Gl. Ita quidem ludaei post an- 
nos 84 lunam cum sole paria facere sibi persuaserant. Sed non ita est. Nam 84 
anni lunares, hoc est cycli decemnovennales 4 cum octaeteride dies exigunt 
30G82, hor. G. 51' fere. Discrimen a lulianis annis 84 est diei 1, hor. G. 51'. 
Quare biduo propemodum neomeniae politicae anticipautur in cyclo ludaico. 

Haec summatim Keplerus ; qui in Graeco contextu nonnulla commutat, quac 
paulo post adnotabimus. Atqui duo sunt in eius ratione quae mihi non satis pro- 
bantur. Primum enim cum Epiphanius dicat ludaeos de solis cursu, hoc est 
3G5'/4 horam decedere, sive duodecimam too vj/07J|j.3pou partem, quod ita Ke- 
plerus accipit, ut docimo quarto quo((ue anno horae illae duae subtrahantur, idem 
et iu lunari auno iuiprudens facit; quod neque verum est, nec Epiphanius sigui- 
ficat. Nam cum xiv anni lunares duodecim horas supra 5108 dies coUigaut, Ke- 
plerus decem tantum horas attribuit, propterea quod e 5108 diebus horisque 12 
p. 1C2. tredecim annis lulianis detractis, cum residui sintdies 5, horae 2, has ipsas horas 
duas eximit. Quare tam in lunari tessaradecaetcride quam in luliana horas de- 
trahit duas , adeoque post 1G8 auuos utrobique dies unus perimitur ; quod in anno% 
lunari prorsus est inauditum. Alterum, quod Epiphanium scripsisse putat, i?' 
fjULjoa, T.a^/oL o')pa; ouo, pro t^e fj|j.£pat zapa wpav [j.{av, hoc est horas 4 supra dies 
360 superesse. Nam iu dierum numero recte quiuariam uotam inducendam cen- 
suit, sed ut rapa idem sit &cp?-aeter, assentiri non possum, quia defectum potius 
in eiusmodi constructione significat; estque :iapa wpav (liav, U7ia hora minus. 
Quod et subinde Keplerus aguoscit et priorem illam rationem haud satis placere 
sibi fatetur. Igitur diligenter subductis ac tentatis omnibus, quibus difficilUmum 
hunc cyclum tractare atque illustrare possemus , duplici id ratione perfecimus ; 
quarum alterutram, nisi fallimur, aequo atque erudito lectori probabimus. 

Prima autem est eiusmodi. ludaei cyclum usurpabaut duplicem, maiorem 
ac minorem ; huuc xiv, illum lxxxiv aunorum. Lunarem auuum iidem praecise 
dierum 354, horarum 8 constituebant. Ita in tessaradecaeteride dies erant 5108, 
horae 4. Anni lunares xiv simplices dies colligunt 4956, syzygias 168, alternis 
plenas et cavas, hoc est 84 plenas totidemque cavas. Acceduut embolimaeae sy- 
zygiae plenae v, sive dies 150. Fiunt in tessaradecaeteride dies 5106, syzygiae 
plenae 89 , cavae 84 : supersunt dies 2 , horae 4. Reservatis horis in finem cycli 
niaioris reliquum biduum ad duas cavas syzygias adiunctum totidem e cavarum 
numero detrahit. Ita fiunt 91 plenae, cavae 82 in tota tcssaradecaeteride , dies 
5108. Quod si quis embolimos menses v singulos dierum duntaxat 29, hor. 12 
esse malit, addat ad 4956, dies 147, hor. 12. Colliguntur dies 5103, hor. 12 quae 
e 5108, hor. 4 detracta reUnquunt dies 4, hor. 16. E quibus duodecim horae 
deductae et ad ultimam iutercalarem syzygiam, quam dierum 29, hor. 12 statui- 
mus , accedentes plenam Lllam cfliciunt. Tuui vero quatuor illi dies e cavis sy- 
zygiis totidem plenas constituunt. Unde plenae syzygiae conflantur 91 , cavae 
82, ut autea. Restant horae 4. Caeterum anni luliani xiv dies exigunt 5113, 
horas 12. Lunarem igitur tessaradecaeteridem solaris superat diebus 5, hor. 8. 
Sed tessaradecaeterides lunares vi, sive anni lxxxiv dies coUigunt 40679, solares 



CXLV 

vero totideni, dies 40681. Biduum ergo deest ogdoecontatessaraeteridi luiiari ad 
solis rationes adipiscendas. 

Verum aliud est "•/v.xw; et ad methodum cychim descrihere , aliud ad ci- 
■vilem captum accomodare. Tessaradecaeteris ludaica ex methodo et ouj-./.fo; 
dies habuit 5108, horas 4, luliana vero 5113, hor. 1-2. Maior haec est illa diebus 
5, hor. 8. At ro/vt-t/.w; soli dies numerantur, horae dilferuntur, donec solidum 
diem attigerint. Quocirca prior cyclus dies obtinet 5108, syzygias 173, quarum 
plenae sunt 91, cava6 82; quae alternis, quoad fieri potest, dispensantur, uovem 
exceptis , quibus plenae cavas excedunt. Horae 4 in cycli maioris finem reser- 
vantur. Rursus luliana tessaradecaeteris civiliter diebus constat 5113. Nam ho- 
rae 12 relinquntui-. Desunt itaque lunae ad solarem modum dies 5. Quos Epi- 
phanius in octuagesimum quartum aunum, sive cycli maioris finem reservatos p. ig3. 
docet, ut tum demum solidus mensis extra ordinem iutercalatus fuerit. Igitur 
in V prioribus cyclis, qui singuli dies habent 5108, syzygiae sunt 173, plenae 91, 
cavae 82. Postremus , sive sextus , dies colligit 5109, addito uno, qui ex horis 4 
appendicibus conflatur. Accidit deinde plenus ex diebus 5 mensis, qui singulis 
tessaradecaeteridibus relicti suut. Ita syzygiis constat hic cyclus ultimus 174, 
plenis 93, cavis 81. Colliguntur syzygiae in 84 annis, 1039; quarum pleuae suut 
548, cavae 491. Differentia plenarum et cavarum, 45. Dies porro sunt 40679. 
Ad hunc modum ordinari poteruut miuores isti cycli. Verum si alternis pleuorum 
cavorumque mensium propagatam successionem velimus, bellissime id fieri po- 
tuit, quandoquidem dies 40679 per 59 divisi dant syzygias plenas 520, cavas 519 
et 28 dies reliquos, qui ut ad iustam syzygiam perveniant, unus dies e plena 
quapiam detrahi potest; quo siut plenae 519, cavae 521. Hoc si ludaei tum in- 
stituerint, tessaradecaeteridem ad methodum duntaxat usurparunt, cum civiliter 
menses alternis 30 et 29 dies obtinerent. Atenim orbis hic annorum lxxxiv ab- 
est a solari ratiociuio biduo integro , a lunari vero plus triduo. Nam luliani 84 
anui dies conficiunt 40681, luuares vero secuudum medios motus 40682, hor. 6. 
51'. Desunt itaque ogdoecontatessaraeteridi ludaicae dies 3, hor. 7. Sane ludaeis 
iu hoc annorum circuitu cum lunarium neomeniarum a7io-/.aTaCTTaa!v fieri; tum 
solem cum luna paria facere persuasum esse oportuit. Alioqui nullam cycli huius 
institueudi caussam habuissent. Quare tam in solaris anni quam lunaris modo 
definiendo aberrasse necesse est ab utriusque rationibus, et lunarem quidem 
dierum 354, horarum 8, praecise constituisse; solarem vero 365, hor. 5 miuus 
''784 sive Yj, nempe dierum 365, hor. 5, 34Yy' vel 365. 34. 17y-'. Quod fortasse 
verum est. Nam quod ad solem spectat, cum miuus quam 6 horas appendices ad 
365 dies addendum esse scirent, si lunarem aunum praecise dierum 354, hor. 8 
facereut, eam soli quantitatem tribuere potuerunt, quae auuo septenario, id est 
84, lunae rationes adaequaret. Ex quo illud etiam apparet, cuius caussa disputa- 
tionem hanc ingressi sumus; quemadmodum ludaicus cyclus neomenias coelestes 
triduo vel quatriduo, aequinoctia biduo paulatim antevertat. Etsi uon plus bidui 
antecessione fieri credidit Epiphauius, hoc est anuis lxxxiv lunaribus totidem a 
ludaeis assignatos dies, quot in auuis lulianis insuut, nempe 40681 ; ut tum iusta 
neomeniarum aTToxaTaCTTaCTi; esse potuerit. Nam ex illius hoc verbis potest col- 
ligi quibus aequinoctium ac plenilunium die raartii xxii. contigisse docuit feria i., 
cum iu vitioso ludaeorum cyclo id acciderit die xx. Nam xiv. lunam ait incurrisse 
in feriam v. quae conveniebat Martii xix. Biduum igitur ad ludaicum annum 
tam solarem quam luuarem defuit Epiphauii seutentia; quod ut ostenderet, totam 
illam de ludaico cyclo dissertationem aggressus est, ididemque id quod modo 
Corp. Haereseol. III. Iv 



CXLVI 

dictum est confuitur, ludaeos utriusque .inni a-o/.axaa-raatv diebus 40679 perfici 
credidisse, Epipbanium vero biduum solum amboruni siderum pariandis rationi- 
bus deesse veile. 

Haec est prior huius cycli ludaici descriptio, quae Epiphanii verbis innititur, 
p. 164. dum ait ludaici anni quantitatem dierum esse 354, hor. 8. praecise. Ita enim in 
aunis xiv horae contiunt 112, sine dies 4, hor. IG. Ex quo summa dierum toto 
cyclo consurgit 5108, hor. 4. Addit deinde v esse menses embolimos. Tum ho- 
ras detrahi duas de solis cursu. Quae subobscura sunt, sed utcunque sic expli- 
cari i)ossunt. Caussam aflert, cur ex annis xiv cyclum contlaverint: quod iii- 
mirum lunam hoc in minore cyclo nonduni cum sole conciliare voluerint, sed 
dies superfluos quinque cum horis 8 reservarint. Ita enim fit, ut si ex anno lu- 
liano decimoquarto dies auferas v, hor. 8, supersint 360, minus horis duabus. 
Nam si cx diebus 5108, hor. 4. lulianos xiii eximas, sive dies 4748, hor. 6, resta- 
bunt dies 359, horae 22. Unde corrigenda Epiphanii verba et ita dirigenda sunt: 
oca To atpatoc^aOat i.~h xou f,Xiay.ou op(j[j.ou twv t^s' fj[j.£ptijv tievte f,jj.spa; y.a\ [j.'!av 
(jjpav ::poi;T[OH[A£vwv yao iwv (optov Xotnbv yivovTat t^' fj[JL£'pai ;rapa topav ij.tav. At 
in fine numeri ita leg. o't Ttvs? (u^eXov itvat zaTa Tf,v axptpstav Tpii/.ovTa [j.^vs; xa\ 
a/.oat o-/.T(o fi[j.£'pat. Vult enim ludaeos in annos 84 meuses intercalasse 31, cum 
30 duntaxat cum 28 diebus computari debeant, hoc est syzygiae 1039 et dies 28. 
Ita biduum abest ludaicus cyclus a solaribus aunis 84; quem et cyclum lunarem 
dtxptp^ putat Epiphanius. 

Sequitur interpretandi cycli ratio altera, ut et tessaradecaeteris dies habeat 

5108, hor. 12, et ogdoecontatessaraeteris dies praecise 40681, quibus vertentibus 
luna ludaica cum sole redeat in concordiam, sed a mediis luuae motibus biduo 
civiliter aberret. Quod tam in minore quam maiore cyclo Tr/vixai? aut civiliter 
fieri hoc modo potest. Tessaradecaeteris habet, ut tlictum est, dies 5108, hor. 12. 
Anni lunares simplices dies 354, hor. 8. 34 V/, syzygia vero 29. 12. 41'°y,73'. 
lam in tessaradecaeteride syzygiae sunt totidem, quot in priori methodo; nisi 
una forsitan plenis accrescere debeat, anticipatis ex sequeute cyclo xii horis, 
quao ad xii superfluas prioris additae diem faciaut, ut sit prior cyclus dierum 

5109. Tunc enim plenae syzygiae 92, cavae 81 uumerandae sunt. Secundus cy- 
clus dies habebitolOS. Tertius duodecim horis anticipatis de quarto cyclo, 5109. 
Quartus 5108. Quintus 5109. Sextus 5108, additoque tricenario mense ex epa- 
ctis solaribus siugularum tessaradecaeteridum colliguntur dies 40681, menses 
pleni 550, cavi 489 et in totmu 1039. Porro Ts/vtxo); dies 5108, hor. 12. ex 51 13, 
hor. 12, qui est lulianorum quatuordecim modus, detracti epactas relinquunt 
praecise dies v, qui iu ultimum cyclum difteruntur. 

Praeter civilem hauc singularuni tessaradecaeteridum dispositioneni, in qua 
pleni menses cavos superant 61, alia, ut iu priore methodo administrari potuit, 
eleganti cavorum plenorumque mensium atque aequabili successione. Nam dies 
30681 syzygias complent alteruis plenas, et cavas 1040 et unum praeterea diem. 
Ita pleuae sunt 521, cavae 519. Ita tota vern periodo embolimi menses pleni sunt 
31. Sed cum 1040 syzygiae lunares postulent dies 30682, horas 6. 51', deerunt 
ad ultimam complendam dies 1, hor. 7. Ideo perperam illi iustam syzygiam con- 
flabant, cum non amplius quam 28 dies, horae 6 superessent. Si enim ex 29. 52. 
44', quae est media syzygia, deducas 1. 6. 51, supererunt 28, 5. 53', hoc est axoit 
(3XT(.i) f|;j.3pat, xa\ (opat tcs"; , ut apud Epiphanium emendandum fuerit. Sic biduo 
fere civiles neomeuiae tsc; axptpftc anticipabunt. Et quoniam Keplerus coniicit lu- 
p. 165, daeos, ut annum tropicum cuin luliano conciliarent, uiumj dieni po!?t cyclos ma- 



CXLVII 

iores duos, sive aimos 1G8, exemisse, ati^ue horas in uuaquaque tessavadecaete- 
ride duas, hoc si verum est, tessaradecaeteris luliaua dies habebit 5113, hor. 10. 
A quibus quinque diebus ablatis , qui in cyclum postremum reservantur, super- 
sunt 5108, 10. De quibus detracta quantitate tredecim annorum lulianorum de- 
cimus quartus dies auferet SGO'/;. Ut apud Epiphanium legi oporteat: ),ot-bv 
Y'!v&v:ai -^' r)[x;pa'. , x.at Tpi"; Jjpat z:apa wpav [ji;kv. Dies autem in cyclo maiori 
confient 30680, 12, qui a lunari motu absunt diebus fere duobus, hoc est 1, hor. 
18. Quocirca ludaeos Epiphanius scribit medias neomenias anticipantes biduo 
ultimam triceuariam imputasse, cum dies duntaxat forent 28, hor. G. Atque haec 
posterior cycli conformatio aliter intellectis Epiphanii verbis approbari videtur. 
Nimirum cum scribit tertio quoque anno diem accrescere ex horis 8, quae sin- 
gulis annis acceduut. Nam haec ita possunt accipi ut anuo xiii. hor. 12, totidem- 
que anno xiv. additae, biennio diem colligaut; quod iu hunc annorum orbem lu- 
nares neomeniae cogautur. Ita cyclus integer dies praecise quinque superfluos 
sibi vendicat, non ut in priore methodo 4, hor. 16. Reliqua e superioribus facil- 
lima sunt. 

Negare profecto nemo potest quin utravis illa ratio cum Epiphanii verbis 
congruat. Caeterum ludaeos vel hac vel simili annorum dispositioue sub Christi, 
adeoque sub Nicaeni Concilii tempora usos esse, quac a solis motibus aberraret, 
multa sunt quae persuadent. Sed illud imprimis, quod postea demonstrabimus, 
pascha in postremo mense, id est ante aequiuoctium a ludaeis saepius peractum. 
Necesse est itaque labem aliquara ad solarem illorum auuuni accidisse, 2U"opter 
quam a priore epocha luxatus iu auteriora recesserit; cuiusmodi vitium alias 
tridui, bidui alias extitit, in aureis uumeris xix et viii Alexandrinis, quos ludaei 
simplices habuerunt.- In his enim decimaquarta lunaris et quidem paschalis lu- 
daica in xvm. ac xix. Martii couveuit, biduo, uti dixi, triduoque ante vernum 
aequinoctium. Quae quidem labes in hoc Epiphauii cyclo paulatim existit. Si- 
quidem iu priori methodo, si neomenia primi meusis ogdoecoutatessaraeteridos 
in aequiuoctium iucidat, utputa 22. Martii post 84 annos ad 20. perveuiet, at- 
que ita deinceps xaTa u.s-a[3ac;iv dc, Ta -porjoJusva , uisi castigatione et dierum 
adiectione coerceatur; quod identidem fecisse temporum apud ludaeos modera- 
tores verisimile est, ac neomenias aliquando tardius indixisse. At in posteriore 
methodo post 84 anuos neomeniae ludaicae ad eosdem lulianos dies redeunt, sed 
coelestes neomenias uno die, horis 7 anticipaut. Quare prima illa ratio ad Epi- 
phanii mentem plusculum videfur accedere, cum ab aequinoctio praesertim re- 
cessisse ludaicas ueomenias existimari velit. Sed ut ipsis propemodum seusibus 
res tota subiiciatur, cycli ludaici maioris, sive tessaradecaeteridum vi typum 
hic adtexam ea civili fornia ac dispositione, quae ex Epiphanii disputatione pro- 
babiliter institui potest; ex qua luanifestum erit, quemadmodum neomeniae bi- 
duo ab epocha solari paulatim in auteriora discedaut. Sumatur igitur, ut in priraa 
methodo dictum est, cycli maioris quantitas dierum 30679. Cuius initium du- 
catur ab anno per. lul. 4663, cyclo lunae 8., solis 15., litera C, anno ante Christi p. i66. 
natalem 51. Ita cum Christi passio ex Epiphanii sententia cadat in annum lu- 
lianum 76., aerae Christiauae communis 31., erit is annus cycli maioris 82., tes- 
saradecaeteridis vero sextae anuus 13., cyclo Nicaeno 13., solis 12., lit. G. 

His animadversis coustituatur neomenia Nisau cyclo Nicaeno 8. in anno 
primo tessaradecaet. primae Aprilis vi. Etenim anuo periodi lulianae 4663., cy- 
clo 8., noviluuium medium ex Miilleri Tabulis accidit Apr. vi. circa mediam no- 
ctem, hoc est Apr. G. 0. 58'. Reliquae ueomeniae necessario contextu sese toto 

K* 



rXLYIII 

in cyclo couseijuentur, ut ex hoc diagraminato liquel, in quo ordines sunt 8. 
1'rinius annoruni nunierum continet, secundus cyclum solis, tertius lunae cy 
cluni, utrunique Nicaenum: quartus dierum nunierum, qui singulis annis cora- 
petunt: quintus ncomeuiam Nisan in mense luliano: sextus literam dominic, 
septimus characterem neomeniae, octavus dies tessaradecaijteridis coUectos. 
Adiccimus et anni qualitatem, hoc est u-£OT,y.s'po'j; et 3;jL|J'jX'.;j.a'!o'j; annos ad- 
notavimus. 



TABULA NEOMENIARUM NISAN 

IS 

ANNIS TESSARADECAETERIDON ET OGDOECONTATESSARAETERIDOS 

lUDAICARUM 
iniens ab anno periodi lulianae 4663. 



p. 167. 







TESSARACA 


EDECAETERIS 


I. 








Anni 
periodi. 


Cycll Nicaeni 
solis 1 lunae 


Dies an- 
noruin. 


Neoraenia 
Nisan. 


Neom. 
feria. 


Qualitas 
anni. 


Dies 
collecti. 


1 

2 


XV 
XVI 


VIII 
IX 


354 
354 


VI. Ap. 
XXVI. Mar. 


C 

B 


3 

7 




354 

708 


B 3 
4 
5 


XVII 

XVIII 

XIX 


X 

XI 
XII 


u-. 385 
354 
354 


XIV. M. 
III. Ap. 
XXIII. M. 


AG 
F 
E 


4 
4 

1 


'Epip. ple- 

IIUS 


1093 
1447 
1801 


6 


XX 


XIII 


ir.. 384 


XII. M. 


D 


5 


Emb. ca- 


2185 


B 7 


XXI 


XIV 


354 


XXX. M. 


C B 


4 


TUS 


2539 


8 
9 


XXII 
XXIII 


XV 
XVI 


384 

'^T.. 355 


XIX. M. 
VII. Ap. 


A 
G 


1 

7 


Emb. P, 


2923 
3278 


10 


XXIV 


XVII 


354 


XXVIII. M. 


F 


5 




3632 


B 11 
12 
13 


XXV 

XXVI 

XXVII 


XVIII 
XIX 

I 


383 

uT.. 355 

354 


XVI. M. 
III. Ap. 
XXIV. M. 


E D 
C 
B 


2 

7 
5 


Emb. C. 


4015 
4370 
4724 


14 


XXVIII 


II 


384 


XIII. M. 


A 


2 


Emb. P. 


5108 



B 



15 
16 
17 
18 
19 
20 
21 
22 
23 
24 
25 
26 
B 27 
28 



B 



B 



I 

II 

III 

IV 

V 

VI 

VII 

VIII 

IX 

X 

XI 

xu 

XIU 
XIV 



TESSAUADECAETEIUS II. 

XXXI. Mar. 
XXI. M. 
X.M. 

xxvni. M. 

XVII. M. 
V. Ap. 
XXV. M. 
XV. M. 
I. Ap. 
XXI. M. 
XI. M. 
XXX. M. 
XVIU. M. 
VIU. M. 



III 


(i-. 355 


IV 


354 


V 


383 


VI 


u-. 355 


vu 


384 


VIII 


354 


IX 


'jK. 355 


X 


383 


XI 


354 


xu 


urt. 355 


XIII 


384 


XIV 


354 


XV 


^T.. 355 


XVI 


383 



G F 


1 


E 


6 


D 


3 


C 


1 


B A 


6 


G 


5 


F 


2 


E 


7 


D C 


5 


B 


2 


A 


7 


G 


G 


F E 


3 


D 


1 



Emb. C. 



Emb. P. 



Emb. C. 



Emb. P. 



Emb. C. 



355 

709 
1092 
1447 
1831 
2185 
2540 
2923 
3277 
3032 
4016 
4370 
4725 
5108 



Colliguiitnr dios in II cyclis 10216. 



CXLIX 



Tr.SSAR.VDECAETERIS III. 



B 


43 




44 




45 




46 


B 


47 




48 




49 




50 


B 


51 




62 




53 




64 


B 


55 




66 



57 
68 

B 59 
60 
61 
62 

B 63 
64 
65 
66 

B 67 
68 
69 
70 



Anni 
periodi. 


Cycli Xicaeni 
solis 1 liinae 


Dies an- 
norum. 


Xeoraenia 
Ni8,an. 


Neom. 
feria. 


liualitas 
anni. 


Dies 
collecti. 


29 


XV 


XVII 


354 


XXVI. M. 


C 6 




354 


30 


XVI 


XVIII 


ur.. 385 


XV. M. 


B 6 


Emb. P. 


739 


B 31 


XVII 


XIX 


354 


III. Ap. 


A G 3 




1093 


32 


XVIII 


I 


354 


XXIII. M. 


F 7 




1447 


33 


XIX 


II 


(>r.. 384 


XII. M. 


E 4 


Emb. C. 


1831 


34 


XX 


III 


354 


XXXI. M. 


D 3 




2185 


B 35 


XXI 


IV 


354 


XIX. M. 


CB 7 




2539 


36 


XXII 


V 


•j;r. 385 


VIII. M. 


A 4 


Emb. P. 


2924 


37 


xxm 


VI 


354 


XXVIII. M. 


G 4 




3278 


38 


XXIV 


VII 


383 


XVII. M. 


F 1 


Emb. C. 


3661 


B 39 


XXV 


VIII 


u-. 355 


III. Ap. 


E D 6 




4016 


40 


XXVI 


IX 


354 ! XXIV. M. 


C 4 




4370 


41 


xxvn 


X 


384 i XIII. M. 


B 1 


Emb. P. 


4754 


42 


xxvm 


XI 


u-. 355 


I. Ap. 


A 7 




5109 



Colliguntur dies in III cyclis IbZOa. 
TESSARADECAETERIS IV. 



I 

II 

III 

IV 

V 

VI 

vn 
vin 

IX 
X 

XI 

xu 

XUI 
XIV 

XV 

XVI 

XVII 

XVIII 

XIX 

XX 

XXI 

XXII 

XXIII 

XXIV 

XXV 

XX\1 

XXVII 

XXVIII 



XXI. M. 

X. M. 
XXVIII. M 

XVIII. M. 
V. Ap. 

XXV. M. 
XV. M. 
II. Ap. 
XXI. M. 

XI. M. 
XXX. M. 

XIX. M. 
VIII. M. 

XXVI. M. 

Colliguntnr 
TESSARADECAETERIS V. 



XII 


354 


XIII 


383 


XIV 


uTi. 3.55 


XV 


384 


XVI 


354 


XVII 


u-. 355 


XVIII 


383 


XIX 


354 


I 


u-K. Bob 


II 


384 


III 


354 


IV 


uTc. 355 


V 


383 


VI 


354 



G F 


6 


E 


2 


D 


7 


C 


5 


B A 


4 


G 


1 


F 


6 


E 


4 


D C 


1 


B 


6 


A 


5 


G 


2 


F E 


7 


D 


5 



354 
737 
1092 
1476 
1830 
2185 
2568 
2922 
3277 
3661 
4015 
4370 
4753 
5107 

dies in IV cyclis 2043.?. 



Emb. C. 
Emb. P. 
Emb. C. 

Emb. P. 
7 Emb. C. 



p. 163. 



VII 


u;:. 385 


VIII 


354 


IX 


354 


X 


u;:. 384 


XI 


354 


XII 


354 


xni 


■jr.. 385 


XIV 


354 


XV 


383 


XVI 


u-. 355 


XVII 


354 


XVIII 


384 


XIX 


\)T.. dob 


I 


454 



XV. M. 


C 


9 


IV. Ap. 
XXIU. M. 


B 
A G 


2 
6 


XU. M. 


F 


3 


XXXI. M. 


E 


9 


XX. M. 


D 


6 


VIII. M. 


C B 


3 


XXVIU. M. 


A 


3 


XVU. M. 


G 


7 


IV. Ap. 

xxrv. M. 


E D 


5 
3 


XIU. M. 


C 


7 


I. Ap. 
XXU. M. 


B 

A 


6 
4 



Emb. C. 



Emb. P. 



Emb. C. 



Emb. P. 



Colliguntar 



Emb. P. j 385 
739 
1093 
1477 
1831 
2185 
2570 
2924 
3307 
3662 
4016 
4400 
4755 
5109 

dies in V cyclis 25541. 



CL 



■■^* 



TESSARADECAETERIS VI. 



Anni 
periodi. 


Cycli Nicaeui 
solis 1 lunae 


Diefi an- 
norura. 


Neoraenia 
Nisan. 


Neom. 
feria. 


QnaliUs 
anni. 


Dies 
collecti. 


B 71 


I 


II 


383 


X. M. 


GF 1 


Emb. C. 


383 


72 


11 


III 


ur.. 355 


XXVIII. M. 


E G 




738 


73 


III 


IV 


384 


XVIII. M. 


D 4 


Eiub. P. 


1122 


74 


IV 


V 


354 


VI. Ap. 


C 3 




147G 


B 75 


V 


VI 


6;:. 355 


XXV. M. 


B A 7 




1831 


76 


VI 


VII 


383 


XV. M. 


G 5 


Emb. C. 


2214 


77 


VII 


VIII 


354 


II. Ap. 


F 3 




2568 


78 


VIII 


IX 


ut:. 355 


XXII. M. 


E 7 




2923 


B 79 


IX 


X 


384 


XI. M. 


D C 5 


Emb. P. 


3307 a) 


80 


X 


XI 


354 


XXX. M. 


B 4 




3G61b) 


81 


XI 


XII 


6;:. 355 


XIX. M. 


A 1 




4016 


82 


XII 


XIII 


383 


IX. M. 


G 6 


Emb. C. 


4399 c) 


B 83 


XIII 


XIV 


354 


XXVI. M. 


F E 4 




4753 


84 


XIV 


XV 


6::. 355 


XV. M. 


D 1 




5108 










c 


;lliguntur 


dies in VI cy( 


lis 30649. 



lu hoc cyclo embolimi sunt xxx. At cyclus desiuit iu iv. Martii; ita ut 
ogdoeconlat. ii. iucipat a v. Martii. Ascendit igitur neomeuia 32 diebus ab epocha 

p. 1C9. luliana primi cycli, fjuae est vi. Aprilis. Quare debet iutercalari mensis triceua- 
rius, quo neomeuia summoveliitur in iv. Apr. et biduo a prisca epocha recedet. 
Quod erat demonstraudum. Sed Epiphanius ait meusem iilum embol. triccsimum 
primum coniici in annum 85. Itaque annus primus cycli secundi inibit x. Martii. 
Ubi et ludaei cyclum figebant, quia citimns illoruni terminus triduo Nicaenum 

p. 437. autecedit. [Caeterum Victorius Aquitanus iu eadem illa praefatione cycli lxxxiv 
auuorum meminit, tanquam a nounullis ad paschale negotium accommodati. Ut 
appareat nou ludaeos solum, sed et Christianos eiusmodi anuorum orbe usos ali- 
quaudo fuisse. Et ante Victorinm Cyrillus in Praefatione quam ad cyclum suum 
edidit, quae in eodem codice extabat, repreheudit iilos qui lxxxiv aunorum pa- 
schalem cycluni institueruut, sive sejjtem Quatuordecennitatum. Ita enim Lati- 
uus Interpres convertit.] 

p. 169. DECLARATUR lUDAICUS ILLE CYCLUS EIUSQUE OPPORTUNITAS 

APERITUR. 
Fuit haec, vel esse potuit, civilis utriusque cycli dispositio; iu qua ad amus- 
sim observata vides omnia quae paulo aute disputata suut. Nam et dierum in 
unaquaque tessaradecaeteride ille numerus est, quem constituimus 5108, vel 
5109, semel vero 5107, civili id ratioue postulante. Tum r.z^izxo\ fjiJLspai tertio 
quoque anno , embolimi vero menses IvaXXa? pleni cavique , et in singulis cyclis 
V, iu tessaradecaeteribus embolimi xxx. Imo vero xxxr. Nam totidem imputari 
debent, ut sint dies in ogdoecoutatessaraet. 30G79. At Epiphanius ultimum em- 
bolimorum ad initium cycli sequentis, sive auuum 85 reiicit. Unde prior cyclus 
diebus constat 30649, secundus 30709, habebitque eiubolimos 32: alioqui nimium 



a) Annus baptisrai ex Epiphanio in VIII Novemb. 

b) Hic est aunus baptisrai secundum Latinos VI lan. 

c) Hic est annns pa8siouis ex Epiphanio. 



CLI 

ab epocha neoineuiae recedereut. Quaruiu quideui ueomeuiarum -jicis'tj.;iTioaiv et 
[jLETapacytv ei; xa 7.ooriyou[ji£va iu eodem diagrammate potes intueri. Nam post 
quamlibet tessaradecaeteridem v diebus et lioris 8 ueomeuia Nisau primam epo- 
cham autevertit. Ut si prinio auno cycli neomenia Nisan Apr. vi. coutigerit hora 
nierid. exactis xiv auuis ad Kal. Apr. regredietur, et in horam iv. post niediam 
noctem incidet iu A. D. Kal. Apr., atque ita deiuceps ueomenia ludaica ab epocha 
primi mensis et solari longius abscedet; donec volveute inaiore cyclo, cum iam 
XXXII diebus retroacta fuerit, intercalatioue pleui meusis ad pristiuam epocham 
revocata biduo duutaxat auticipabit. 

Epocha neomeniae Nisau iu cyclo Nicaeno viii. est Aprilis vi., cyclo vero 
xiir. est Martii xii., eo quod Christi saeculo cyclo xm. neomeuia in illuui diem 
iucurrebat, a quo sub Nicaeni Concilii tempus ad xi. trausiit. Sed in ludaico cy- 
clo prima tessaradecaet. neoineniam exhibet iu xii., secuuda in xi., et ita dein- 
ceps usque ad ix., et propter iucidentein bisextileui dieni ad viii. etiam recurrit. 
Anno quidem luliauo lxxvi. Nisan Martii ix. feria vi. couveniebat; quod ad Epi- 
phanii sententiam totamque illam de passiouis anuo ac die quaestionem expli- 
candam opportunissime cecidit. Quin et alterum laterculi ac ludaici illius cycli 
fructum atque usum paucis aperiam. Scito igitur probabilem ex eo caussam elici, 
cur ludaeorum Nisau ab epocha veteri, hoc est aequinoctio, itidemque Latinorum 
primus mensis aberraverit. Quod enim xiv. Nisau iu aequiuoctii diem ipsum 
olim inciderit, docent vetustissimi ludaeorum magistri, imprimis Agathobuli duo 
et Aristobulus horum discipulus, qui unus e lxx seuioribus fuit, apud Anatolium 
in fragmeuto , quod Euseb. citat lib. vii. Hist. cap. xxvii. Asserunt enim t?. ota- 
(iatTJpia 6'J£tv o£"iv |jl£t' tcjr)[i.£p:av EaptvrjV [j.£aouvTo; tou npwTOU [i.rjV(5;. Idem et Mu- 
saeus vetus ludaeorum scriptor docuit. Sed et Philo lib. de Vita Mosis : Tr,v ap- 
j(^T)v T% £apiv% tarj[j.£p'!a; TTpwtov avaypaspst [jL^va MwUo^;. Adstipulatur et losephus P- ^"'^- 
lib. III. Orig. cap. x. tw ol ij.rjvl tw Eav6t/.w, o; Naaaau Trap' rj[xlv zaX^lTai, xa^ tou 
£TOu; ItjTtv ap)(^r), T^CTaapE^y.ato^y.aTr) zaTa a^XrJvrjv £V Kptw tou fjXtou xaO^aTwTO?. 
Igitur ludaeorum xiv. Nisan in aequiuoctium incurrebat priscis illis teiuporibus 
et ex Mosis instituto. At postea praescriptos limites transgrediens aequinoctiuin 
diebus aliquot antecessit. Testantur hoc vetustissima Christianorum monimenta, 
quae ludaeorum pascha aequinoctium praevertere , et in xii. mense celebrari non- 
nunquam admonent. Canone vi. Apost. lib. i. E\' Tt; E;rta/.o-o; 5) TTp£aPiJT£po; rj ota- 
■/.o^iOi Tr;v avfav Tou t.olt/cl f)[j.£'cav r.r,o zffi laptv^; ?ar,ij.£pta; [j.£Ta 'louSatwv £;:tT£X£'ari, 
xa6atp£ta6oj. Quem ad locum nugatur Balsamon, cum negat laptvrjv tarj[j.£ptav 
certo die committi, aXX' &t£ vjyr\ ex solis lunaeque revolutiouibus, quod est 
puerile. Ad haec Constantinus in Epistola, quam ad Ecclesias post Nicaenum 
coucilium scripsit, apud Euseb. lib. m. de Vita Const. ludaeos eodem auuo du- 
plex pascha celebrare. Quod videlicet cyclo xix. et viii. Nicaenis ante aequi- 
noctium pascha illorum incideret. Quod et alii plerique tam occidentales quam 
orientales imitati citimam neonieniam Martii v. tixerunt, xiv. vero Martii xviir., 
ut postea dicetur. Equidem ludaeis non arbitror certo consilio aequinoctii diem, 
quem ex astronomicis tabulis investigare posseut, tam insigniter antevertisse, 
sed imprudentibus ex corrupti alicuius cycli methodo paulatim vitium istud obla- 
tum. Cuiusmodi methodus in superiore laterculo satis apparet. Nam exactis 84 
annis neomenia Nisan, quae ab Aprilis vi. coeperat, in Martii v. reperitur. Quam- 
obrem accidere illud potuit, ut cum post annos aliquot neomeuia Nisan ad v. 
Martii redactaforet deprehensa, cycli labe animum ad emendationem adiecerint 
et alio cycli genere constituto huius iuitium in eodem illo anno fixerint, qui cum 



CLIl 

ogdoecontatessaraeteridis sequentis primus ae prninde enibolimaeus esse deberet, 
luiiic ipsum, utpoto cyfli recentis initium, communem fecerint. Ita contigit ut 
deincops citima neomenia Martii v,, xiv. luna Martii xviii. constiterit. 

KPirilAMUS AB TNEPTA SCALIGERI REPREnENSIONE YINDICATUR. 

Postremo de hoc ludaeorum cyclo disputans Scaliger 1. ii. de Emend. p. 146. 
Epiphuiiiam uostnim , ut et omnus relcren svriptores hac in parte (haec eniiu iilius 
verba sunt) neyliyentiae culpa liberare se negat poss9: Sed non melior, inquit, 
tessaracaedecaeteris , (juum non solum ut probam et legitimam adducit idem Epi- 
phanius, sed ludaeos non aliam rationem in aiino Innari secjui inilt, quam illius 
methodum. Tum Epiphauii verbis aliatis primum illud reprehendit, quod dixerat, 
ia tres annos diem uuum ex horis 8 residuis imputari. Atfulsum erit, inquit, 
vnam tantum diem posttriennium accrescere , cum relinquantur post trienniitm dies 
duo, horae J8, quantarum 24 est iotum, autO quantarum 12. Deinde quod annis xiv 
cyclum definierat, hoc modo redarguit. Negat euim praecisam ullam rationem 
fieri posso. Nam luliani anui dies colliguntollS, horas 12: anni lunares totidcm 
simplices 4U50. Differentia dies 157, 12. De quibus intercalantur pleni menses v. 
liemanent dies 7, 12. lam 8 horae quaterdecies constituunt dies 4, 16. Quac 
summa de diebus 7, 12. detracta relinquit differentiam verae tessaradecaet. et 
falsae dies 2 , 12. Haec Scaliger. In qua quidem Epiphanii reprehensione sum- 
mam praefert obtrectandi libidinem cum pari vel inscitia vel a:tpo;c5ia coniun- 
ctam. Nam et immerito Epiphanium accusat, qui quam a ludaeis noverat obser- 
p. 171. Yari temporum rationem , eam cominentariis suis exposuit. lu quo nihil ipse 
]icccat. Neque vero cydum hunc, ut probum ac legitimum, obtrusit, quod ca- 
lumuiatur Scaliger. Imo e contrario vitiosum fuisse non obscure significat, cum 
biduo a coelestibus neomeuiis aberrasse docet, ut abunde declaratum est. 

lam illud inscitiae et quidem miuime vulgaris , quod Epiphauium ue intel- 
lexit quidem. Quae est enim ista reprehensio, non posse ex horis octo, quae 
supra 35-1 dies singulis annis accensentur, in tres annos diem confici , cum re- 
linquantur post trieuuium dies 2, hor. 18? An octo ter multiplicata 24 non ef- 
liciunt? Atqui hoc solum voluit Epiphauius, tribus annis luuaribus diem com- 
petere. Sed mira haec balluciuatio Scaligeri, quod trienuium luuare cum luliano 
comparari credidit. Nam trieteris luliana dies habet 1095, 18, lunares auui tres 
simplices 10G2, additis ter octo horis et iiitercalari pleno mense liunt 1093, qui 
do luliano triennio detracti rclinquunt dies 2, 18. Sed hoc ad Epiphanii mentem 
et iustitutum uihil pertinet. Non enim duas inter se trieterides comparat, sed de 
lunari duutaxat trienuio loquitur. Caetera quae de solis 6;:£po7rj quinque fere 
dierum obiicit, quae praecisam ratioueni et a-oxataTtaj-.v neomeniarum pro- 
hibeant, facile ex iis quae antea disseruiuius possuut refelli. Non enim cyclum 
duntaxat annorum 14 usurpasse ludaeos censet Epiphanius, aut in eo praecisam 
utriusque sideris conciliationem fieri, sed id 84 denium anuis evolutis obtineri 
e.x ludaeoruni opiuioue docuit. At iu tessaradecaeteride lunarium duutaxat sy- 
zygiarum a-o-/.ataotaatv repraesentari , reservatis diebus v, quae sunt epactae 
luuares, iu anuum 84 exeuutem, vel iueuntem 85. Quae omnia perpeudere 
eius intererat qui aut alterius errorem arguere vellet, aut existimatioui suae 
consulere. 



CLIII 



EXPLICATUR E SUPERIORIBUS EPIPIIANII DOCTRINA. 

Hactenus ludaeorum recouditus ille cyclus ex Epiphanii sententia declaratus 
est, sed nondum opera omni defuncti sumus. Plurimum enim iis in verbis quae 
cycli enarrationem autecedunt obscuritatis ac molestiae superest, quae diligen- 
tiam a nobis, patieutiam a lectore mereantur. Sed ea quoque eiusdem doctissimi 
mathematici beneficio illustrata explicataque sunt. Cuius quidem de hoc loco 
coniecturam nonuulla nostra accessione locupletatam paucis aperiam. 

Aequinootium vernuni medium lulii Caesaris aevo in 25. Martii conveniebat, 
quo die Christum resurrexisse concilium Caesariense sub Victore pontifice cele- 
bratum a. Christi 198. decreverat; cuius fragmeutum apud Bedam lib. de Aequin. 
verno sic se habet: Passus namque donunus ah xr. Kal. Apr., qua nocte a lu- 
daeis tradihis est et a vii. (sed viii. rescribendum [quomodo in antiquissimo P. p. 453. 
Sirmondi codice reperimus. In quo praeterea illud observavimus, fragmeutum 
illud, quod ad Bedae libellum de aequinoctio attextum est, cum hac inscriptione: 
De Ordi/iatione Feriarum Paschaliuin per Theophilum, alterius autoris titulo 
notatum esse, nimirum isto : Incipit epistola Philippi de pascha]) Kal. resurrexit. p. 171. 
Quomodo ergo tres dies ercluduntur? Igitur ex concilii sententia Christus passus 
est Martii 23., et 25. resurrexit. Qui dies cum Caesaris tempore aequiuoctii me- 
dii ac politici sedes fuisset, vulgo persuasum erat Christum iu aequiuoctio resur- 
rexisse. Necessario hic annus esse debet lulianus lxxvi., aerae Diouysianae 
XXXI., cyclo lunae xiii., solis xii. , litera dom. G. Constat enim Christum feriav. 
ad vesperam comprehensum , passum vi. , et dominica resurrexisse. At annus 
ille, quem dixi, ferias istas praefinitis a concilio diebus exhibet. Est igitur lu- p. 172. 
lianus lxxvi. , Tiberio v. et Seiano coss., cyclo lunae xm. Caeterum cum cyclus 
Nicaenus xiir. novilunium paschale constitueret Martii xt. , plenilunium xxv., ex 
concilii autoritate plerisque persuasum fuit Christum plenilunio ipso resurrexisse. 
Atqui neomeniae Christi tempore tardius coutingebant, puta uoviluuium cyclo 
XIII. accidebat Martii xii., plenil. xxv. Nam luliano ipso lxxvi., ut Paulus Foro- 
sempron. observat, commissum est in meridiano Hierosolymitano Martii xi., 19, 
51', 12", hoc est Martii xii., pleuUuuium Martiixxvi. , 14, 13', 14", hoc est 
Martii XXVII. Sed politice Martii xxvi., quia neomenia Martii xii. Verum -porj- 
yrjasw; lunaris uuUa tum mentio; quare non dubitabaut quin Christi tempore 
eundem illum situm habuisseut qui a Nicaeno coucilio constitutus fuerat. Hoc 
igitur Epiphanium fefellit, quod et plenilunii et aequinoctii die Christi resurre- 
ctiouem accidisse crederet. Qua r.r.,oXr\'!^ii iam imbutus animum adiecit ad aequi- 
uoctii diem, quod cum veteres omnes, qui Diocletiani aeram paulum antecesse- 
rant et AuatoHus imprimis iu xxii. Martii depreheudissent, tametsi Nicaenum 
postea XXI. diem praefixisset, nihilominus existimavit Christum Martii xxii. re- 
surrexisse, et quidem pleuilunio, quod ipsemet diserte significat cum in xi. Kal. 
Apr. pleuiluuium cum aequinoctio confert. Neque vero mirum est de aequiuoctii 
anticipatioue uihil Epiphauio tum iu meutem veuisse, cum neque aliquot postea 
saeculis Computoruui Ecclesiasticorum uou iguobiles scriptores quicquani eius- 
modi suspicari potueriut. Utimprimis Beda; cuius aestum ac sollicitudiuem cum 
aliis in locis , tum iu cap. xliii. libri de Natura Rerum intelligimus. Quin et uo- 
stra etiam aetate chronologi quidam uon auimadversa aequinoctiorum TjpoTjYrjact, 
cum aequinoctii verui die coudifum universum censeant, Martii xxi. defiuiuut. 
Simillimus igitur Epiphanii fuisse videtur error, ut cum aequiuoctio ipso ac pleni- 
luuio resurrexisse domiuum putaret, xxii. id Martii contigisse scripserit. Et 



CLIV 

ijUiiuiam Iiulaicum cyclum biduo coelestes neomenias nonuunfjuam antevertere 
videbat, idque ipso passionis anno factum, vitium illud ac popularis neomeniae 
retrocessionem cum iilo ipso die Martii xxii. coutulit. Cum igitur luna xv. in 
aequinoctiura, hoc est, ut falso credidit, Martii xxii. incurrerit, eoque die Chri- 
stus resurrexerit, passum oportet Martii xx., luna xiii. Nicaena, legali autera 
coena defunctum ac comprehensum xix. Martii ad vesperam, exeunte luna Ni- 
caena xii., ineunte xiii. Atqui coena paschalis luna xiv. ad vesperam legitime 
lit, Christus voro legitimo utique tempore celebravit. Proinde xii. Nicacna lu- 
daeis in illo vitioso cycio xiv. esse dehuit, et sequenti, hoc est xx. Martii, luna 
XV., adeoque neonienia ludaica Martii vi. convenit, Nicaena vero viii. Unde con- 
sequens est a coelestibus ac Nicaenis ludaicas neomenias biduo deerrasse. Per 
idem tempus ludaei certam ob caussam, de qua paulo post agetur, pascha in se- 
quentem a legitimo diem, hoc est in sabbatum, sive xxi. Martii, transtuleruut, 
nec eodem quo Christus die celebrarunt. Hic enim sv ^ eoe- Ousiv Ti[jL£pa, hoc est 
XIV. luna civili ac politica, celebravit, non utique coelesti atque ex medio et 
astronomico siderum ratiocinio deprompta, de qua nihil a legislatore praescri- 
ptum. At ludaei xv. luna sequente xvi. pascha peregerunt. Neque vero solus id 
p. i"3. Christus fecisse videtur, ut legitimum tempus et a deo constitutum inventis 
hominum anteferret, sed alii plerique patrii instituti teuaciores ac ritus. Unde 
Oopupo; et perturbatio in celebritate ipsa paschatis exorta. Non aliam Epiphauii, 
cum haec scriberet , mentem esse debuisse facile ipsius verba demonstrant. At 
euim multis modis hallucinatur Epiphauius. Primum enim neomenias Nicaenas 
fixas ac perpetuas esse credit. Deinde aequinoctiuui, quod ex Anatolio et vetu- 
stioribus Aegyptiis iu xxii. Martii coliocabat, eodem die Christi etiam tempore 
commissuni arbitratur. Quo ex errore factum est ut quae in xxiii. Martii, hoc 
est tertium ante aequinoctium diem, competerent, ea ad Martii xx. transtulerit. 
Proinde lunam illam vocat decimam quintam in Nicaeno cyclo , quae erat Nicaena 
XII., Christi vero saeculo xi., Martii xxii., et characteres dierum, sive ferias, con- 
turbat. Quippe Martii xx., quo passum salvatorem asserit, feria tum erat tertia, 
at XXII. feria v. Sed haec miuus tunc animadvertit Epiphanius, id unum cogitans, 
quemadmodum bidui labem illam explicaret. Sane lunae istae Nicaenac, quas 
ad annum passiouis Epiphanius accommodat, cyclo xvi. conveuiunt, non xiii., 
hoc est anno Christi xxxiv. Feriae vero cyclo Nicaeno solari xv. , hoc est anno 
Christi xxxiii. Quos cyclos atque annos invicem confusos alienum in annum in- 
trusit. Quod enim xxxi. annum aerae Dionysianae passioni dicaverit, ex coss. 
serie paulo ante declaratum est. Atque ut Epiphanii mens et haec nostra dispu- 
tatio magis perspicua sit, cyclorum feriarumque perturbationem hoc in diagrani- 
mate proponam. 



CLV 



LATERCULUM LUNARUM AC FERIARUM TAM VERARUM 
QUAM VITIOSARUM AUT FALSARUM ANNO DOMINICAE PASSIONIS, 









Luna 


Luna 


Luna 


Luna ex 




Feriae 


Kal. 


Martii 
dies. 


Nicaena 
vera. 


Nicaena 

Epi- 

phanii. 


Indaiea 
vera. 


Indaica 
reipsa 
vitiosa. 


viliosa 

Epiphanii 

mente. 


Periae 

verae. 


Epi- 
phaniae 

falsae. 


16 


XVII 


7 


10 


6 


9 


12 


7 


3 


L5 


XVIII 


8 


11 


7 


10 


13 


1 


4 


14 


XIX 


9 


12 


8 


11 


14 


2 


5 


13 


XX 


10 


13 


9 


12 


15 


3 


6 


12 


XXI 


11 


14 


10 


13 




4 


7 


11 


XXII 


12 


15 


11 


14 




5 


1 


10 


XXIII 


13 




12 


15 




6 




9 


XXIV 


U 




13 


IG 




7 




8 


XXV 


15 




14 






1 




7 


XXVI 






15 











Habes in hac tabula lunarum ac feriarum dispositum, cuiusmodi anno illo lu- 
liano Lxxvi. tam revera fuit quani et ex Nicaeni concilii instituto et ex vitioso 
ludaeorum cyclo, et postremo ex Epiphanii sensu esse potuit. 



COLLLIGITUR E SUPERIORIBUS EPIPHANII DE VERO ANNO PASSIONIS p. i74. 
AC DIE SENTENTIA. 

Superest ut ad eum usum finemque, cuius gratia disputata sunt, superiora 
onmia revocentur. Est autem is potissimum , ut verum ex Epiphanii autoritate 
passionis tempus aliquando statuatur. Si quis igitur aberrantem sanctissimi pa- 
tris opinionem in viam reducere velit et his tenebris obductam veritatem in lu- 
cem extrahere, hoc e superiore nostra de ludaico cyclo dissertatione ita con- 
sequetur. Quouiam apud veteres ludaeos xiv. Nisan in aequinoctium cadebat, 
quod Christi saeculo xxv. Martii -oX-.t-.zw; quadrabat, citima ueomeuia Nisau 
convenit Martiixii. , quem in diem sub initium ogdoecontatessaraeteridos iu- 
currit. Verum ob cycli pravitatem neomenia sensim ad ix. Martii pervenit , de- 
cima quarta vero luna ad Martii xxii., id quod anno cycli lxxxii. contigisse la- 
terculus docet. Erat autem is annus ex hypothesi lulianus lxxvi. , idemque pas- 
sionis annus. Quocirca passus erit Christus Martii xxiii., feria vr. , luua ludaica 
XXV., Nicaena xiii. , quae eadem media, seu coelestis, erat xii. Celebravit porro 
Christus typicum pascha Martii xxii. ad vesperam, exeunte xiv. ludaica, et in- 
eunte xv., sv f, eosi Guetv: Pharisaei eorumque sectatores pascha peregerunt Martii 
XIII., luna XV. exeunte, ineunte xvi. Non aliud seripturus erat Epiphauius, si 
aut aequinoctii TTporJy/iitv aguovisset, aut de solari cyclo ac feriis vel tantillum 
cogitasset. Sed ille qualiscunque tandem est error, praeclaro ac singulari eius 
doctrinae fructu compensatur, qua nos anni ludaici perturbationem unus docuit. 
Qua re longo intervallo aniniadversa, summis molestiis et inextricabilibus dif- 
ficultatum laqueis expediti sumus , atque hoc demum didicimus, verum dominicae 
passiduis annum hactenus frustra per astronomicos abacos et coelestes siderum 
motus indagatum fuisse; quod tum denique verum foret, si ludaei luuaris et so- 
laris anni ratam ac constantem rationem tenuisseut. Sed cum ab ea maiorem in 



CLVI 

incidum deflcxerint , ut paulo post copiose de-claraliifur, alia, si sapiraus, iu- 
sisteuda via est, ut autoritate magis scriptorum vetcrum ac consensu quam ac- 
curata coelestium motuum descriptione nitamur. 

At vero fuit illa maxime communis antiquiorum opinio, rhri.stum Til^erii 
anno xviii., luliano lxxvi. passum esse; quod Epiphanius amplexus est, cum 
anuum illum designavit quo Tilierius vi. et Seianus coss. fuerunt, cyclo lunae 
XIII., solis XII.; etsi Yinicium et Longinum perperam adscribat, quod par unuiu 
coss. iu duo distraxerit. Est autem is annus Oiymp. ccii. secuudus exiens, per. 
lulianao 4744. Cuiusmodi annorum nexum certissimum esse rationum omuium 
momenta persuadent. Quod autem Tiberii xvii. exeunte, luliano lxxvi. , hoc 
p. 175. est cyclo xiir. passus sit, demonstratmu est a plerisque. Nos, quoniam ita ne- 
cesse est, summa probationum capita libabimus. 

Omnium prinio vetus illa traditio est, quam in Caesariensi concilio secutos 
esse patres fragmentum ilhul indicat, quod Beda descripsit, ubi Christus ea nocte 
traditus dicitur quac sequitur xi. Kal. Api., passus vero x. Kal. Apr. atque viii. 
Kal. resurrexisse. Igitur literam dominicae fuisse G necesse est, cyclo solis xii., 
quem annus lulianus lxxvi. exhibet. Sed quod Dekerius noster hanc patrum 
opinionem sedis apostola-ae decluratlonem ac velut ecclesiae definitionem appellat, 
iiihilo id verius est quam quod eadem in synodo dictum est, aequiuoctium xxv. 
Martii committi, anno Christi cxcvin., et, quod louge absurdius est, eodem illo 
die initio conditi orbis haesisse. Notum enim est rationes ipsas, quae in conciliis 
afferuutur, neque veras esse perpetuo , neque inter fidei decreta censeri. Ilabet 
taraen autoritas illa comniunem de passionis resurrectionisque die fidem vetustis- 
simorum temporum; ad quam et illa adiungenda testimonia sunt quibus passio 
domini a. d. x. Kal. Apr. , hoc e.st xxiii. Martii, resurrectio vero in viii. Kal. con- 
iicitur; quam Graecis tribuit Paulus Forosempron. , et Lactantius secutus est lib. 
IV., cap. X. Ubi asserit anno xv. Tiberii, Geminis duobus coss., ante diem x. 
Kal. Apr. Christum cruci affixum. Sed pro x. Kal. quidam codices vii. habent. 

Paulus vero Forosempron. aute diem decimam Kaleudarum idem esse putat 
quod XI. Kal., et Pauli luriscons. verbis utitur, qui ait: Ante diem x.Kalendarum 
et post diem x. Kal. ueque utroqtie sermone xi. dies si(/nificari. Verum mendosa 
lectio Pauluiu Forosemprouiensem in errorem induxit. Nam lib. cxxxii. §. 1. de 
Verb. Siguif. luriscousultus ita pronuuciat. A.d.x. Kal. post diem x. Kal. neutro 
sermone xi. dies significantur. Certe a. d. x. Kal. idem est quod x. Kal. , quem- 
admodum ante Kal. proximas idem est quod Kal. proximis lib. 56. §. Q,ui ita 
stipu/utar. D. de Verb. Obl. Subauditur enim aliquid, ut sit integra locutio: ante 
diem uhmUitum. Ilinc est quod Gallicanae ecclesiae resurrectionis festum in xxv. 
Martii defixerint, ut autor est Beda; qui et ipse lib. de Temp. Rat. cap. lxvii. 
decimo Kal. passum existimat Christuni; etsi cap. xlvii. id viii. Kal. factum as- 
severet. Plura apud Dekerium videri possunt. Quibus testimoniis efficitur, lu- 
liano Lxxvi. passum esse dominum, Martii xxiii. Atque haec iusuper Africaui 
vetustissimi theologi sententia fuit, qui passum voluit Christum anno i. Olymp. 
ccii., ut refert Eusebius. Cui et Patres illi suffragati suut, qui xviii.Tiberii anno 
contigisse narraut. Nam Tiberii annos ludaico vel ecclesiastico more ab ante- 
cedente Nisan numeraut. Atqui anno luliano lxxvi. desinente decimo septimo 
Tiberii xviii. iniit. Quin etiam ApoIIinaris Laodicenus apud Ilieronymum com- 
meut. ad cap. ix. Dau. cum post aunum passiouis dominicae sex Tiberii annos 
enumerat, omniuo passum arbitratur exeuute xvii. Accedunt et certorum inter- 
valla temporum , quae a passioue computautur. Ut cuui lacobus miuor xxx. aunos 



CLVII 

Hierosolymis praefuisse, et Neronis auuo sepfimo sub paschalem celebritatem 
interfectus esse dicitur ab Hierouymo lib. de Script. Eccles., quod luliano cvr. 
congruit. Igitur anno lxxvi. luliano praeesse coepit. Item Paulus apostolus apud P- 176. 
eundem Hieronymum auno xxv. post passionem domini, Neronis ii., vinctus Ro- 
mam mittitur ; ubi et Neronis anno xiv., post passionem xxxvii., capite truucatus 
est, Capitone et Ruffo coss., luliano cxir. Nerouis initium contigit post mortem 
Claudii, luliauo xcix., post m. Eid. Octobr. Ergo annus xiv. coepit ab Octobri 
anni luliani cxii. Sed Hieronymus manifeste annos exorditur ab antecedenti pa- 
schate. Adeoque ex eius ratiociuio passioni domini annus adstruitur lxxvi. Ita 
Petrus, eodem Hieronymo teste, auno ii. Claudii Romam advenit, ubi xxv annos 
ecclesiae praefuit, et xxxvii. post passionem anno, Neronis xiv. , cum Paulo ne- 
catus est. Denique Hierosolymitana clades accidit anuo xl. post passionem, ut 
veteres plerique testautur, Hieronymus, Eusebius lib. iii. Hist. cap. viii., et lib.vi. 
de Demonstr. cap. xvi. , Chrysostomus ac reliqui. Eversa sunt autem Hieroso- 
lyma anuo secundo Vespasiani, luliano anno cxv. Proinde anno lxxvi. Christi 
passio congruit. Caeterea ex Dekerii et Kepleri commeutariis repetenda sunt. 

At urgemur Phlegontis imprimis et Thalli testimonio , qui anno iv. Olymp. 
cii. horribilem solis eclipsin accidisse memorant, hoc est luliano lxxviii. , quam 
illam ipsam esse quae sub domini necem contigit, autiqui patres interpretantur, 
Africanus, Hieronymus, Eusebius et alii. Hoc argumeuto instant illi praecipue 
qui plura quam tria paschata domiuum exegisse coutendunt, neque satis pu- 
dentis esse hominis existimant tautae autoritatis praeiudicio ac tot scriptorum 
consensioni refragari. Sed illud imprimis volo mihi respondeaut , eosne putent, 
a quibus Phlegoutis testimouium didiceruut, Phlegoutem ipsum legisse. Quod 
ubi confessi fuerint, tum quid caussae sit explicent, cur iidem qui solare de- 
liquium, quod a Phlegonte commemoratur, illud esse statuunt Cjuod sub Christi 
passionem contigit, passioni tamen ipsi non Cjuartum Olympiadis annum sed se- 
cundum tertiumve praefiniant. Africanus enim apud Hieronymum in caput ix. 
Dan., et iu Eusebii fragmentis pag. 63., Christum passum asseruit anno secundo 
Olymp. ccii. , Eusebius et Hierouymus anno tertio. Quid autem absurdius est 
quam Phlegoutis adversus gentiles autoritate atque eclipsi illa solis utentem, 
quam is quarto anno contigisse dixerat, non eidem anno passionem tribuere? 
Quamobrem ne tanti stuporis atque iuscitiae, inio praevarioationis, gravissimi 
illi patres arguantur, eo demum uecessario redigimur ut Phlegontis testimonium 
illud vitiose ab librariis, aut Ilieronymo ipso dicamus in Chronicis expressum. 
Sane in Graeco Eusebii Chronico pag. 118. ita scriptum est: xw os ets-. t^; ctj3' 
'OXu;j.7:ia5o; ; ut appareat extritam fuisse numeralem notam , pro qua anagnostes 
Hierouymo o, id est quartum annum legerit, cum esset couiuncto oL At Keple- 
rus in Eclogis Phlegontem suspicatur de alia solis eclipsi locutum, quae anuo 
primo Olymp. ccii. contigit, Nov. xxiv., anno luliano lxxiv., quaeque iu Asia 
vel Syria totalis fuit, hora una atque altera ante meridiem. Quod cum Africanus 
et alii ad eain Olyuipiadem qua passus est domiuus convenire cernerent, idem 
illud deliquium solis esse sibi persuaseruut quod Christo patiente praeter naturam 
evenerat. Postremo cum obductio illa lucis naturalis non fuerit, ueque ex ma- 
thematicis tabulis indagari potuerit, uon aliunde Phlegou, si eius meutionem at- p. 177. 
tigit, quam ex aliorum testificatioue illam competit; in quo facile locus errori 
fuit, ut alter pro altero aunus ab eo substitueretur. Aliud ex Dionysii Areopa- 
gitae historia solet obiici. Hic enim Epist. vii. ad Polycarpum exponens quae 
ipso passionis tempore cum Apollophane Heliopoli viderat, pleuilunium tunc 



CLVIII 

fuisse significat. Nani post eclipsin, zat t/// ir.i-rjCiOr^ii'^ £?; xo tou rjXtou otajjLETpov 
avTi/.aTaaTv/at lunani asserit, hoc cst in cum coeii iocum pervenisse qui e dia- 
metro solem respiceret. Sed ex illis Dionysii vcrbis nihil de pleniluuio coiligitur. 
Ut euim lunam tunc aiji-ytx.oupT&v fuisse demus, cum ea post sV.i-fiaOrjTtv pristi- 
uuni ad locum regrederetur, per eam coeli plagam quae soli ex adverso erat op- 
posita transiisse solum dicitur, uon in ea coustitisse. PIus euim dimidiato orbe 
percurrit. Quocirca uihil est quod Epiphanii, adeoque communi antiquorum pa- 
trum sententiae de vero passiouis anuo ne^otiuni facessat. Nunc autoris verba 
singillatim e.xpendemus, si prius, quod propemodum exciderat, Onufrii ex Gau- 
rico sententiam de Christi passione refellamus. llic enim cum anno aerae Diony- 
sianao xxxiv. illam accidlsse conlirmet, Martii xxvi. , luna xviii., quae antc- 
cedente vespera iam inchoata fuerat, ludaeos asserit neomeniam non a coitu lu- 
minarium, sed a corniculata effigie coepisse, hoc cst tertio die post novilunium, 
quod IX. die Martii circa solis occasum commissuin est. Unde civilis eoruin neo- 
menia xno tt,; ca-^Eto; iniit Martii xii. Igitur decima quinta iucurrit in xxvi. Martii. 
Ilaec Onufrius. Quae cuiu ex ludaica doctriua hausisse se profiteatur, multum 
tamen ab ea discrepant. Neque enim neomenia cum a^rb t% '^aacdj; constituere- 
tur, triduo ab vero coilu unquam abfuit, sed uno ad sumiuam die post illum ci- 
vilis neomenia denunciari solebat, ut ex R. Mose constat, de quo vide glossam 
cap. I. Kiddusch. Atqui anno illo xxxiv. cyclo lunae xvi., solis xv., uoviluuium 
verum incidit iu Martii ix. , horis v cum triente fere a media nocte, octo circiter 
horis post mediam coniunctiouem quae veram antecessit in meridiano Hieroso- 
lymitano. Quare falsum est tertio demum die, hoc est xii. Martii, neomeniam 
esse defixam. 

N. XXVI. Har/at oc sv t^ TzrSo osV.a Totwv.] NuUa Sibyllae folia neque Sphin- 
gis aenigmata cum eorum quae sequuntur obscuritate couferri possunt, quae ne 
ille quideui eruditissimus mathematicus assecutus est qui huuc cyclum solertis- 
sime declaravit. Imprimis enim ludaeos ait uTiEppaait, hoc est translatioue, pa- 
scha submovisse, Christum vero passum luna xiv. vuzT^ptvJj [i.s'cjr). Optime Ke- 
plerus lunam hic Nicaeuam intelligit. Passus est autein, ut credit Epiphanius, 
XIII. Kal. i^pr., id est Martii xx. Atqui luna tum Nicaeua, eodem Epiphanio 
autore, fuit xiii., sub vesperam autem coepit xiv., cum in cyclo ludaico vitioso 
esset XV., sequente xvi. Sed zaO' uTTEpfJaatv ab iisdem xiv. facta est, cum in eam 
pascha traiccisseut. Verum de hac posteriore accipi non potest, quia vu/.Tcf tvT,v 
illam vocat. ludaeis vero post jjL3Ta|i!a7tv xiv. desiit iu xv., ideoque fuit fi|j.rjptvri 
XV. Fieri potest ut emendationem hic locus potius quam interpretationem requi- 
rat legendumque sit : Tptijy.atOczaTrj fjii.£piv7) [j.£arj , hoc est luna xm. , quae ab ortu 
solis incipit, labente, imo ij-saa^oiJcjT) , sub meridiem videlicet diei, quo civiliter 
p. 178. XIII. liina uumeratur. Quod uisi ita est, uihil occurrit aptius quam quod Keplero 
placuit, decimam quartam Nicaenam vocari xiii., quod iu eam uoctem desinat 
a qua XIV. iuitium accepit, quemadmodum dies azymorum ab evaugelistis para- 
sceve ipsa paschatis , sive decima quarta mensis aj)pellatur y.aTa ;:p6Xr,'i/tv. Sed 
tum ij.eir, vox, si meridiem significet, parum apte cohaerebit. Non enim est vu- 
xTEptvr) [lenr) , quae nounisi post vesperam coepit. Sed neque medios ad motus 
astrouomicos inea senteutia respexit Epiphanius. Quamobrem to ^hr^ abesso 
per me quidem potest. 

HpocAapov yap, /.a\ eciayov.] Hic ille uodus est propemodum iuextricabilis, 
quem acutissimus ille mathematicus uon dissolvit. Sic enim interpretatur: Chri- 
stus cum ludaeis quibusdain pascha obiit luna ludaica vitiosa xiv. exeuute, Ni- 



CLIX 

caena xii. , hoc est xiv. Kal. Apr. pridie eius diei, quo passus est, biduo igitur 
Nicaenain lunaiu anticipavit. Iccirco :rfiOE).apov, inquit Epiphanius , xa\ s-f ayov zo 
naj-/a biduo ante legitimum tempus, quod erat xiv. Nicaena cadeus in xii. Kal. 
Quasi haec verba, -po^.ajBov etc. , non de ludaeis oninibus accipienda sint, sed de 
Christo et apostolis, ac si qui sunt alii, qui maiorum ritus observaverint. Nam 
quod ad ludaeos reliquos attinet, pascha suum iu posterum diem, hoc est xiii. 
Kaleud. quo passus est Christus, xaO' u:r£'p|3aaiv traiecerunt. Unde non biduo, ut 
alii, sed uuo tantum die Nicaeuam xiv. anticipaverunt , quia ludaica vitiosa xv., 
Nicaena xiii. celebrarunt. Quare scripsit Epiphanius , u;:£p[jcPrizd-cwv auxoiv [xiav 
T)[jL£pav, quod et repetit num. xxvii. Verum quod sequitur, feria tertia pascha 
comedisse, quod feria v. factum oportuit, in quam xiv. luua (ludaica, et vitiosa) 
couvenerat, parum sibi coustare censet Epipbauium, qui quidem feria tertia Chri- 
stum pascha peregisse velit, cum iuna iu xiv. praestiterit. Est enim contra evan- 
gelii fidem, Christum feria iii. pascha celebrasse. Propterea ita corrigendum ex- 
istimat, Christum id egisse feria v., quod oportuerit vii. Ego vero cum noudum 
suspicarer Epiphauium alio die Christum velle quam feria v. pascha suum obiisse, 
haec quae de iii. , iv. caeterisque feriis iuiicit, similitudinis caussa usurpata cre- 
dideram. Nam quia luua ludaicaxiv., Nicaena vero xii. celebraverat, ut eam 
cycli pravitatem oculis subiiceret, hunc iu modum declarare voluisse, periude 
istud esse ac si fingamus ludaicum cyclum vitii nihil habuisse , reveraque lunam 
XIV. Nicaenam in Martii xix. incidisse, ac tum cogitemus Christum biduo illam 
antevertentem xvi. Kalend. , sive Martii xvii. , pascha comedisse, feriaS., quod 
feria 5. , hoc est Martii xix. , fieri decebat. Tam ergo vitiose cyclus ille ludaicus 
decimonono Martii lunam xiv. exhibuit, tamque abnormis a vero lunae ratio- 
cinio fuit ilia v. feria Martii xix., quam tertia cum quinta comparata, si haec 
ipsa Nicaena fuisset. Deuique tota haec Epiphanii disputatio ur.o(Jixiy.ri et Xoyou 
■/aptv assumpta mihi videbatur. Sane negari non potest, quani si feria v. cele- 
brasse Christum existimaverit, probabiliter ista dicantur. 

Yerum dum haec attentius perscrutor, comperi aliam sanctissimi patris opi- 
nionem fuisse, et falsam illam quidem, sed ab eo tamen aliquoties inculcatam, 
nimirum ludaeos plerosque cum Christo pascha suum obiisse nou feria v., sive 
pridie eius diei, quo passus est, sed feria tertia. Quod ipsum disertissimis verbis p. 179. 
docet in calce Panarii huius, in Expositione Fidei uum. xxii. Ubi de ecclesiae 
ritibus agens memiuit inter caetera ieiunii quartae ac sextae feriae, cuius iusti- 
tuti caussam aperit: £7:cior; ::£p l-rjwaxouaT) XcTpaoi tjveXtJcpOt) xupto;, xal tw 
7:poaaP[ja~(o laTaupwOrj : Qiioniam ineunte quartn feria comprehensus est donii?nts 
etferiay. crucifixus. Quo posito consequeus est Christum ea nocte, quae fe- 
riam 3. sequitur, et ludaice feriae 4. tribuitur, captum esse, cum paulo ante pa- 
scha celebrasset. Audierat itaque et a maioribus acceperat Epiphanius duas illas 
ferias dominicae passioni recolendae praestitutas fuisse ac ieiuuio consecratas. 
Cum autem certo coustaret feria vi. in cruce suffixum esse, nulla passiouis eius 
restare visa est alia pars quam comprehensio et alligatio. Proinde feria iv. ap- 
petente captum atque viuctum esse dominum credidit. Neque vero alio tempore 
quam quo ludaei plerique celebrare voluit. Igitur etiam ludaei feria tertia per- 
egerunt. Vitiose, quis negat? Sed quod maxima pars eo die pascha comederet, 
biduo cum illis auticipavit. Erat enim feria v. Martii xix. celebrandum, cum in 
hunc diem xiv. ludaica vitiosa concurreret. Cur autem adeo praepropere ludaei 
isti pascha comederent , caussam attulit nullam. Sed hoc tamen significare vide- 
tur, ludaeos nounullos, videlicet Pharisaeos ac Scribas, communem hunc errorem 



CLX 

emeiidare cu|iienfes pascha suum in xx. Martii (lieni distulisse, quo passus cst 
Christus, quo nimiruni propius ad aequinoctium accederent, vel etiam coeleste 
pleuilunium. Nam hoc verha ipsa tacite demonstrant: y.a\ h^itoia. rpo ^vSexa 
KaXavotov 'A-p'.XXi(ov, oC ?(V 7:Xavr,0£VTc(; u-=p[jaT&v |j.'!av fi|j.spav E::o!r,aav. Ergo Sja 
-r)v iarjij.£p'!av, et fortasse propter lunam etiam , ne tantopeve ab utroquc recede- 
rent, diem difladerant. Poterat enim vel ij^se sideris aspectus vitii illos admonere; 
quod saltem minuendum esse decreverunt. 

Cum haec Epiphaiiius manifcste scntiat, caetera quae ab eo dicuiitur eodera 
dirigenda sunt atque hoc modo constituenda: Christus iesale pascha celehravit 
cum plerisque ludaeis xvi. Kal. Apr. , feria iii., luna ludaica vitiosa xii., cum 
feria v. luna xiv. vitiosa perfici debuerit. Biduo igitur antevertit. At Pharisaei, 
ludaeique alil luna ludaica xv., Martii xx., quo die passus est Christus, xaO' uzsp- 
Paa'.v diei unius a luna xiv. ad xv. Ex iis falsos eos e.sse constat qui Epiphanio 
Graecorum sententiam adscribunt; quod Christus pascha luna xiii. celebrarit, 
anto ludaeos, qui id postridie peregerint. Non eniin xiii. luna, sed xii. Christum 
id egisse censet, quatenus feria iii. contigisse putat. Quod si ex coramuni cer- 
tissimaque sententia feria v. celebrasse Christum arbitratus esset, non alia luna 
quam quae ex vitioso cyclo xiv. foret factuin assereret. Unde ex castigatiori Epi- 
phanii iudicio defuiiendura est Christuin feria v., luna xiv. cum nonuullis ludaeis, 
caeteros vero cum Pharisaeis feria vi. pascha comedisse. Qua ex Epiphanii opi- 
nione duo colliguntur, quae cum de passionis anno quaeritur acerrime disputari 
solent: alterum ludaeorum principes non eodem cum Christo die legitimo agni 
epulo perfunctos, alterum cum sine commutatione aliqua teniporum ac festorum 
id accidere non potuerit, trauslationcm aliquam illis temporibus extitisse. Quare 
ad hanc Epiphauii disputatiouem illustraudam totidem illae quaestiones paucis 
hoc loco disceptandae sunt. 

p- 180. UTRUM lUDAEI TRANSLATIONE FESTORUM OLIM USI EUERINT. 

In receutiori ludaeorum computo scrupulosus et anxius quidam est dierum 
delectus ad neomenias figeudas. De quo multa in Thalmudicis Commentariis, 
Tractatu de Anni Capite, et in tomo primo lad R. Mose, Tract. Kiddusch hacho- 
desch, uec non et in D"^DU3 "T^S" R. Isachar ben Mordechai aliisque libris; in 
quibus infinitae regulae ac cautiones praescriptae sunt. Duoruiu vero mensium, 
Tisri ac Nisan imprimis, neomeuiae ab illis observautur, quarum trausferendarum 
caussa duplex ibidem aftbrtur, naturalis aut civilis. Etenim cum supra ferias ex- 
curreutes minutiae ad horas 18 perveuiunt, et lunaris irj^iajxbi; meridiem diei in- 
sequentis attingit (nam ludaei diem ab iuitio noctis auspicantur, a quo 18 horae 
computatae diei civilis sequeutis meridiem assequuntur): tum in alteram feriam 
naturalis neomeniae translatio fieri dicitur. Sed cum opportunitatis alicuius gratia 
dies dilfunditur civile hoc totum est, et ab hominum voluntate et institutiono 
dependet. Ex hoc foute feriarum apud ludaeos sunt nata divortia. Nam aliae 
reiiculae sunt, aliae probae ac legitimae. Reiicula, quae JDIOD ab illis dicitur, 
est triplex (juae in Tisri -v/yv/.M hoc vocabulo continetur i^Jit Adu. Itaque Tisri 
ueomenia nunquam incipit a feria i. , iv., vel vr. In Nisan vero est I^IS Bndu, 
significatque neoraeniam Nisan nunquara in feriara cadere ii. , iv., vel vi. Re- 
liquae quatuor feriae ri")"^!2p Kebihlujth dicuntur, quod in iis figautur retinean- 
turque neoraeniae. Negiigoudarum porro feriarum cautio inde profluxisse pu- 
tatur, qund duo sabbata, sive festa, in Tisvi [)i-aecipue continua esse nollent, 



CLXI 

quod is meusis totus fere soleiinitatibus occupatur. Nam si Tisri in feriam i. iu- 
cidat, decima quiuta die erit sceuopegia, proxime post sabbatum. Si in iv., de- 
cima dies, quae festum est Kippurim, in vi. feriam incurret. Si in vi. denique 
ceciderit, scenopegia vi. feria proxime ante sabbatum coutinget. In Nisan alia 
caussa est quam duorum sabbatorum continuatio. Nam et ea devitari nihilo ma- 
gis poterit. Ut cum ueomenia Nisan incipit a feria i., quae legitima est, decima 
quarta die sabbatum est, et sequenti solenne azymorum. Caetera cum apud Ile- 
braeos , tum ex Latinis apud Paulum Forosempron. lib. viii. part. ii., Munsterum 
iu Kalend., uec non et Scalig. lib. ii. et vii. de Emend. Temp. legi poteruut, qui- 
bus merito supersedemus. 

Nuuc illud in disquisitiouem vocatur, fueritue priscis usurpata temporibus 
dierum ac feriarum illa distinctio ; adeo ut quo auno passus est Christus ludaei 
ex praescripta formula pascha transtulerint. Antiquissimum hunc morem fuisse 
et ante Seleucidarum tempora receptum defeudit Scaliger, et cur id in Tisri prae- 
sertim observatum sit, caussam esse putat, quoniam aegre coctos cibos biduo 
servare possent in illis regionibus , quae autumuo ferventissimae esse soleut. 
Quae ratio tacite id sumit quod alio loco refutatum est, nullis omniuo festis die- 
bus cibaira coquere ludaeis fas fuisse. Hoc vero de solis sabbatis aut, si forte, p- isi. 
Kippurim etiam die praeceptum in lege veteri demonstravimus , iu reliquis solen- 
nibus servilem operam duntaxat exceptam , at quae ad victum attinent licite prae- 
parasse. Sed uihilomiuus translationem characterismi Tisri sub Seleucidis ob- 
servatam probat lib. ii. , ubi de periodo ludaeorum Alexandrea disserit, idque 
aliquot exemplis coufirmat. Yelut quod auuo domiuicae passionis Tisri , cum in 
XXIV. Sept. feria 4. incidisset, in quintam trauslatum est, propterea quod Nisan 
in sabbatum , hoc est a vi. feria iu vii. transierit. Nam erat aunus Alexaudreus 
344., et proinde xl. periodi v. Sic anuo Christi lxx. neomenia Nisan cuni ex 
Alexandreo cyclo in feriam vii. conveniret, iu i. translata est. Ergo et Tisri a 
feria iv. in v. anno embolimaeo defectivo. Quod autem Nisan feria prima coe- 
perit ex eo colligit quod losephus decimam quartam Nisan conveuisse dicat cum 
XIV. mensis luliani. Erat aunus prinius vi. periodi contractuum, Tisri vi. Sept. 
feria iv., cyclo solis xxii. Translata itaque neomeuia iu v. feriam, et propterea 
Nisan a vii. iu i. , quae Kal. Apr. convenit, cyclo solis xxiii. traductus est. 

Verum iu utraque demonstratioue sui simiJis est Scaliger, et ad id quod du- 
bium est approbandum dubia magis affert et incerta. Quis euim hoc prinium illi 
concesserit, annum esse passionis illum, quem ipse statuit, lulianum lxxviii., 
aerae Dionysianae xxxiir. ? Quid si praeterea ne Alexandream quidem istam pe- 
riodum ludaei unquam amplexi siut? id quod antea discussimus. Quare vel le- 
vissima inficiatione demonstratio Scaligeriana conveUitur neque proficit hUum. 
Neque vero solidior ac firmior est altera, uec miuus falsis et obscuris postulatis 
iunititur. Nam quod losephum ait xiv. Nisau cum Aprilis xiv. auno excidii ludaici 
coniuogere, nunquam id losephus dixit, sed azymorum diem xix. Xanthici meu- 
sis accidisse docet lib. v. de Exc. cap. xi. : /.a\ -rj; xwv 'A^u[jiwv EvaTaarj; TjiAspai; 
TcaaapE^x.atoExat/] ZavOtzou [jl/jvo; , sv f) ooxouatv 'louoaloi xbv TipwTov aaaXXaY^vat 
xaipbv Aiyu;:t(wv. Xauthicum hoc loco lulianum Aprilem esse diviuat Scaliger, 
quasi perpetuo Macedonicas illas mensium appellatioues luliauis mensibus iu- 
diderit; quod est falsissimum. Nam Xanthicus saepeuumero idem est ac Nisan; 
ut lib. III. Orig. cap. x.: tw os ,tj.rjv\ tw 2av6cy.w, b; Ntaaav ;Tap' tjjjuv /.aXstxai, y.ai 
Tou ETOu; £ax\v ipyrii TEaaapci;xato£xaTrj x.aTa aEXrJvrjv, Iv xptw tou fjXfou xaOsaTojTo; etc. 
pascha celebrari scribit; quod et cap. ix. de mense dixerat. 

Corp. Haereseol. in. L 



CLXII 

Translatiouum vetustatem asserit et Paulus Middelburgeusis lib. vm. part. ii., 
ex eaque i^assiouis doniini tenipus explorat. Sed in Annalibus ad a. xxxiv., 
n. 34. acerrime cum iis expostulatur qui novam de translato paschate in eccle- 
siain dei invexerunt opiuionem, cuni id deus j;ravi.ssiine praeceperit, ne alia die 
quam xiv. luna ad vesperam sacrum pascha ceiel)raretur. Unde qui propterea 
quod immundi essent xiv. die primi meusis peragere nequissent, non in sequen- 
tem, aut tertium quartumve diem, sed iu xiv. lunam mensis secundi reiecti 
sunt, quod et Ezechiae regis exemplo demonstrat ii Paral. cap. xxx. Atqui hoc 
argmneutmn contra festorum translationem leve admodum videtur. Primum, 
p. 182. quia nusquam in sacris literis praeceptum est, ut luna xiv. pascha celebretur, 
neque lunae mentio fit, sed decimaequartae diei primi niensis. An vero lunam 
XIV. sic observatam esse putabit aiiquis, ut veri, vel medii saltem sideris huius 
motus explorandi fuerint? Non enim hoc in civili et aequabili usu praestari po- 
tuit. IIoc autem remoto nihil superior ista ratiocinatio colligit. Nani qui traus- 
latas esse ferias defendunt, non id asserunt, alio die quani xiv. ad vesperam pa- 
scha celebratum, sed neomeniam ipsam, a qua xiv. dies numeratur, alterum iu 
diem traiectam existimant. Hoc vero negant necesse fuisse, ut instante ipso coe- 
lestis plenilunii die festivitas iniretur; cum vel ex cycli lunaris vitio, vel ex <pa- 
asw; observationc , xiv. dies inensis luna xv. aut xvi. esse potuerit. 

Haec dixerim non ut illico politicam iilam recentioris computi translationem 
apud ludaeos veteres, adeoque Christi tempore usurpatam esse definiam. Hoc 
euim vel ludaei ipsi negant. Siquidem R. Mose ben Maimon cap. vii Kiddusch 
hahodesch §. vii. et viii. reiectionem feriarum natam ex eo tempore esse putat, 
quo ad medios motus, veris praetermissis , computum suum dirigere coeperunt; 

iiaD ^n72x- D^p)3s K^ ^^^itTax- czsibni ^D^^arn n^^r payp 

"^ri^QX— VISp: Quam ob caussam in hoc computo ?ieomeinam non collocant in 
feria i. iv. et vi. ? (nempe in Tisri) Ob id videlicet, qiiod comjjutus iste accommo- 
daius est ad coniunctiones solis ac lunae, secundum medium motum illorum si- 
derum, non habita ratione veri eorundem loci, yuod iam ostendimus. Propterea 
dies certos praejinierunt, quibus neomenias defigerent, et alios reiiculos, ut ea ra- 
tione veram coniunctio>iem assequi posserd. Quamobrem cum ex observatione t^; 
(paasw; et veri motus ratiociuiis ante et post Christi passionem aliquot annis 
neomenias indixerint, ut idem autor est Moses, cousequens est diupostea super- 
stitionem illam introductam. 

Verum quia ex Epiphanii aliorumque gravissimorum theologorum sententia 
Christus pridie eius diei, quo Scribae et Pharisaei pascha celebrarunt, ultimo 
paschate ac solennibus cerimoniis functus est, ineunda probabilis aliqua ratio 
est, propter quam ludaei pascha a legitimo die iu sequentem contulerint. Est ea 
vero, nisi fallor, haud absurda, cuius ex Rabbiuorum conimentariis coniecturam 
cepimus. 

Scribunt illi, interque caeteros R. Moses in illo Tractatu quem saepe memo- 
ravi, difterendi primi mensis ac paschatis caussas olim extitisse complures; quas 
antea perstrinximus. Ut cum fruges arborumve fructus nondum maturi videren- 
tur, si interrupti pontes essent, fornacesve dirutae, ac reliqua id genus, quae so- 
lennitatem impedirent. De quibus consessus illius, quem VT r~^^3 nominant, 
decretum erat expectaudum. Ita fiebat ut incerta res admodum esset primi mensis 



cLxm 

ac paschatis tempus, et in illorum arbitratu posita, quemadmodum apud Roma- 
nos ex poutificum libidine coutralii aut iutercalatione proferri annorum spatia 
solebant. Quare ut iidem isti pontifices mensibus singulis kalare, hoc est Kalen- ?• 183. 
das denunciare solebant, sic apud ludaeos synedrium, quod ordinandis tempori- 
buspraeerat, certorum inensium ueomenias per nuncios, quos tlZTII^ID vo- 
cabant, iudicere consueverat, eorum videlicet mensium quibus solennia quaedam 
festa peragebautur, quorum tempora difdcile coniici posseut. Erant ii Nisan, Ab, 
Elul, Tisri, Chasseu, Adar: de quibus cap. iii. Moses disserit. Ilis staute templo 
propter pascha minus liar accesserat. Igitur posteaquam auditis approbatisque 
testibus, qui se nascentem lunam vidisse coufirmabant, neomenia sanctificata 
fuerat, iu Tisri ac Nisan, primo ipso die post solis ortum egressi nuncii et Pa- 
laestinam obeuntes longius excurrebant ac neomeniam indicebant. In vicinio- 
ribus oppidis, quo nuncii citius aspirabant, uno tautum die, in longiuquioribus 
biduo neomenias agebant, quod incerti essent, quem diem synedrium prae- 
fixisset. De quo vide cap. v. Tractatus R. Maimouidae. Atque hoc hodieque lu- 
daei h t^ otaa-opa retineut, et -a; i;po|i.rjv;a; biduo celebrant, hoc est ivjv xpia- 
)ta5a, sive svr/^ y.a\ vsav, ac v&u[j.r)V'!av. Unde ab Horatio dictum, 
Hodie tricesima sahbata. 
Ut auteni evidentius constet quam iuconstans et mutabilis esset neomenia- 
rum definitio , luculentus quidam locus est in cap. iir. Tractatus eiusdem §. xv. 
et XVI., qaem hic totidem verbis adscribam. Nihil enim ad coniecturam nostram 
dicipotest aptius: l^a^airni dn>' 1J<S J^bl 5 ar P3 ISID^UD 1^ n"'! 

CD'^'?^^ '" 1K T "insii ni t>i ^sn^inu: i^^d iDnirtn nx ins^n s-odsi 
^^b niniD ns^a iD-innr- 1 n^i iMnus in^:?nn D^pin^ dz^"!^' ixi 
^■nx Dr>t ciin^b:? i^Ta^^s^Ta -m-iinn CjiDi \ss i^^dxi dWptd 
■)^p"tpn^i s— iipnss i^n/p" ■)'nn'u270i ribxm Dnix D^D-^n^j^ai 
n^aiD i^i "'-p^sin ni -c^-i^n iTr^^p^ ^<b-c -tz i^^^-pinrTai irmn"a 
r^m"n nm ns-nz^ i^roji urirnrs Dn^-n mTa" DXi ^irj^a 
Dmim nnj* ■j^ianp^Q ^rj^z rrr^'n ipn-n D^;n2Di wj^y D^ir:}* 
:iVb3 n^^T^ 131 "'-p^^iin tzzW^u: xz:.r'/2 ^"iinn iniHb ^^si^ai 

Postquaui synedrium toto die tricesimo consedit, neque testis ullas advenit, summo 
diluculo surgunt et mensem intercalant; quemadmodum iu hoc capite declaravimus. 
Q,uod si post quartum quintumce diem longinqui testes accedant ac se lunam suo 
tempore prospexisse confirment , hoc est tricesima nocte, imo vero etiamsi sub finem 
mensis adveniant, primum quidem magnum illis terrorem obiiciunt et interrogatio- 
nibus lacessunt ac morosius interrogando fatigant, et illorum testimonium scrupu- 
losius examinant atque in omri.es se partes versant, quo novam illam sanctificatio- 
nem declinent, postquam semel intercalatum est. Verum si testes illi in testimonio 
suo constantes fuerint , idque verum omnino deprehensum fuerit; sed et ipsi testes 
noti ac prudeutes sint, ac denique rite, et ut par est, explorutum illorum testimo- 
niumfuerit, de integro neomeniam definiunt, ac inensem illum retexentes a tricesimo 
die superioris computare dies iliius incipiunt; quandoquidem sua in nocte luna con- 
specta est. Manifestum est ex hoc loco Christi domini tempore neomenias non 
tam certo constitutas fuisse , ut non vel affecto iam mense retexere ac retractare 
Ucitum esset, adeoque solennitates ipsas, quae a mensis capite peuderent, in 
alios dies incidisse. Quare cum totum hoc negotium perperam a stolidissimis 
magistratibus et contra maiorum ritus administraretur, grassante superstitiona 



CLXIV 

P-i»». corruptissimisque temporibus , verisimile est aliquos rejjertos qui hanc ceremo- 
niarum rituumque perturbationem, quatenus iii ipsis erat, emendare studerent, 
et quae privatim obire poterant sacra le<j,itimis teniporibus perficerent. Cuius- 
niodi paschalis aiiiii coena fuit, quam anno suac passionis Christus cum apostolis 
at(|uo aliis etiam fortasse ludaeis pridie quam caeteri praepostere id facerent 
usurpare maluit. Neque hoc unius alteriusve diei discrimeu admirabilius esse 
debet quam quod Christianis ipsis non modo ante Victoris papae decretum, aut 
Nicaenum concilium, verum etiam aliquot postea saeculis accidit, ut in religio- 
sissima paschatis celebritate uno plerumque mense, uonnunquam diebus vii., a 
se iuvicem difterrent. De quo nonnulla ad Nicephori Breviarium inlTpoOEojpia olim 
adnotavinms. Ubi non solum inter haereticos, sive Quartadecimanos, et catholi- 
cos, sed inter orlhodoxos ipsos ilagrasse istiusmodi dissidia planum fecimus. 

UTRUM CHRISTUS EODEM QUO lUDAEI CAETERI DIE PASCHA 
CELEBRARIT. 

Celebrem per sese quaestionem insigniorem reddidit Graecorum Latinorum- 
que coutroversia. Nam illi, ut suae de fermentato pane sententiae patrocinentur, 
Christum domiimm non luna xiv. , sed xin. , pascha egisse pertinacissime defen- 
dunt, cum nondum ludaei azymis uterentur. Contra Latini, ne hoc sibi de do- 
mini exemplo praesidium extorqueri sinerent, negarunt alio quam quo ludaei 
caeteri die legitinmm agnum comedisse, hoc est xiv. luna sub vesperam. Sed 
ista Graeculae faecis opinio , quatenus Christum sine azymis celebrasse pascha 
docet, inscitiae et absurditatis habet plurimuni. Eteuim quocumque tandem die 
pascha Christus obierit, cum una et azymorum solennitas delibanda fuerit, non 
magis sine azymis potuit quam sine agno solenni huic religioni satisfacere. Pro- 
inde non fermentato usus est, ne legem, cuius autor erat, infringeret. Sed neque 
verum est quod Graeci, et inter caeteros Cedrenus ac Nicephorus afiirmaut, Chri- 
stum die meusis xiir., non xiv. , paschalem obiisse coenam; neque id Epiphanius 
sentit , ut magui quidam viri crediderunt. Imo vero etiam aute xiii. lunam egisse 
pascha statuit, hoc est exeunte ludaica luna xii., Nicaena vero xi., ut suo loco 
declaratum est. Sed obscuritas loci facit ut iis coucedenda venia sit qui falso 
Epiphanii sententiam interpretati sunt. Verum omissa Graeculorum controversia, 
quae diflicultatis habet nihil, in reliqua omni quaestione tractanda eo breviores 
erimus, quod plerique suis illam scriptis diligenter explicarunt. Quamobrem 
utriusque partis rationes paucis aestimandae sunt. 
p. 185, Qui eadem die, qua ludaei ceteri, pascha celebrasse Christum volunt, evan- 

gelistarum trium autoritate nituntur, Matthaei , Marci ac Lucae. Quorum primus 
cap. XXVI, 5. ~fi o£ TrpwTT), inquit, xwv a^iJij.wv 7:p&;fjX0ov ot [jLa07)Tai: Prima die 
uzijmorum accesserunt discipuli. Marcus vero cap. xiv. , xa\ ttj ^rpwTT) r][A^pa twv 
a^oawv, OTE To izaTfa. eOuov: Prima die azymorum, quaudo pascha sacrificabunt. 
Denique Lucas cap. xx., 7. ^XOs hz T)[j.£'pa twv a^ujAwv, ev ^ Eost OiJEaOat to Twiaya: 
Venit dits azymorum, in qua oportebat immolare pascha. Manifeste primam azy- 
morum appellant, quae a vespera feriae v. coepit, qua die pascha de more ab 
apostolis praeparatum et patrifamilias denunciatuui videtur. 

Aliivero, qui cum Epiphanio caeterisque gravissimis scriptoribus negaut 
eodem die pascha celebratum, loaunis testimonium proferunt, qui id aperte ac 
citra ambages significat, primum cap. xni., 1: Jcpb t% £opT% tou 7:aa/a scribit 
Christum paschate suo defunctum, id est ante /estum paschae. Item c. xviri, 28. 
ludaeos ait ipso die parasceves iugredi noluisse praetorium, ne contaminarentur. 



CLXV 

sed ut comederent pascha. Ad haec cap. six., 14. erat autem j)arascei-e paschae 
hora quasi sextu. Caetera vel testimonia vel argumenta praetereo. Sunt euim 
ista praecipua. 

lamintantoopiuiouumautoritatumqueconflictu iu eo potissimum acquiescen- 
dum iudicio, quod iis testimoniis approbatur quae iu alteram trahi senteutiam 
nequeant, cum caetera, quae coutraria videntur, conciliari explicarique possint. 
At eiusmodi est posterior illa, quam Epiphauius secutus est, senteutia, cui uon 
pauci, iidemque autoritate et eruditione principes suflragati sunt, maximeque 
Paulus Burgensis , Paulus Forosemproniensis episcopus , loauues Lucidus , Onu- 
frius, lansenius, Maldonatus noster et alii. Quanquam et ii, et omnes fere qui 
hactenus hanc opinionem amplexi sunt, ad vulgatam illam festorum translatio- 
nem et feriarum delectum confugere solent, existimantque primum azymorum 
diem nunquam a ludaeis feria vi. celebratum. Verum nondum istud Christi tem- 
pore constitutum fuisse, docent ipsimet Hebraei. Ac profecto si reiiciendarum 
asciscendarumque feriarum ordinaria fuisset illa ratio atque ab universis recepta, 
ueque Christus dominus, nec ulli omuino ludaei neomenias festosque dies aliter 
quam ex legis istius praescripto celebrassent. Non enim praeceps nec abrupta 
fuit feriarum illa mutatio , sed iam tum in ipso anni capite provideri ac desiguari 
consueverat. Velut anno passionis factum esse ex opinione Scaligeri supra dixi- 
mus ; in quo cum Tisri a feria iv. in v. transiisset, consequeus fuit ut et Nisau a 
VI. summoveretur in vii. Hoc igitur si vulgare ac perpetuum esset, nemo a com- 
muni consuetudine recederet. Quocirca extraordinariani quaudam et singularem 
perturbationem extitisse verisimile est, quae eo duutaxat mense contigerit quo 
Christus passus est; adeo ut uon ipse solum cuni apostolis, sed et aUi diverso a 
caeteris die celebrarint. Nam et illud Epiphanii verba ipsa declarant, cum 66pu- 
pov ac dissensionem iu obeunda celebritate incidisse significant. 

Hunc in modum explicata a nobis ac defeusa comuiunis illa seutentia multo 
quam altera probabilior mihi videtur, cum tam diserta expressaque loannis testi- p. 158. 
monia sint , nulla ut cavillatio possit eludere. Quod enim diem festum paschae 
pro civUi ipso die ac xou w/%r^iJ.i^o-j posteriori parte sumi quidam existimant, 
quae a sequenti ortu solis inciperet, id alii merito repudiant. Neque enim com- 
modus hic sensus videtur: Ante festum paschatis Christus pascha celehravit; quod 
ex ista respousione sequitur. Falsum et illud est quod de secundo loannis testi- 
monio dicitur: Manducare pascha, de quocumque victimarum usurpari geuere, 
quae per septenos dies immolantur. Quod ex Deuteron.xvi., 2. et Paral. 11. cap. 30. 
ac 35. comprobare nititur. NuUus est enim scripturae locus , ubi paschatis , sive 
Phase vocabulo holocausta ac sacriticia caetera siguificentur, ut sit idem sacri- 
ficare vel manducare Phase , quod eas immolare ac mauducare victimas , quae 
per septenos azymorum dies in templo mactabantur. Ac Deuteronomii quidem 
locus ita concipiendus est: Immolahisque Phase domino deo tuo oves et boves. 
Lxx. Kal OuTEt; 10 jiaaya xuptw tw Oew aou 7tp6|3aTa xa"t jjda?. lubet nimirum 
praeter pascha etiam alias immolari victimas ; non autem eas victimas appellat 
Phase. lam illud, quod 11. Paral. cap. 35. scriptum affirmant, quod \ii diehus 
agehatur Phase, et comedehatur Phase, unde acceperiut nescio. Nusquam enim 
id legitur. Quiu potius pascha caeteris ab sacrificiis manifeste discernitur, cap.30. 
com. 15., et cap. 35. com. 16. et 17. 

Postremo parascevem paschae inaudita quadam loquendi ratione dictam vo- 
lunt parascevem sabbati, quae eadem et pascha, sive prima dies azymorum esset. 
Neque enim paschatis ullam parascevem fuisse ceusent; quouiam nulla pridie 



CLXVI 

illius dici cibaria parabantur, cum id ip5o fcsto liceret agere. Verum quis est qui 
tolerabilem hanc loquendi forniam putet esse , ut parascevc paschatis sit parasceve 
sal)bati, iu quam incideret pasdia? J^imium hoc al)surdum cst. Sed et illud fal- 
sissimum, primae diei azymorum caeterorumque festorum parascevem nullam 
fuisse, quod ex llebraeorum scriptis ab aliis refutatura est, ut in eo commorari 
nihil sit necesse. P2st illud quidera recte in Annalibus obscrvatum, nulla parasceve 
ad cibos in festura diem apparandos opus fuisse, quod in solis sabbatis coquere 
cibos interdictum essct, liceret in caeteris, in quo plerosque viros eruditos hallu- 
cinatos esse monuimus. Scd practer cibaria constat alia quaedam praeparari 
oportuisse, quae aut absque servili opere praestari non posseut, aut ad ipsius 
festi celebritatem ineundam anteverti deberent. Quocirca nihil est quod adversus 
tam evidentem loannis autoritatem j)ossit cxcipi. At vero qnae ex aliis tribus 
evangelistis contra hanc opinionem adducuntur, nullo negotio conciliantur. Pri- 
mam enim illi diem azymorum vocant eara scilicet, cuius in vesperam paschae 
celebritas et azyraorum initium incurreret, utique ex lege raaiorumque prae- 
scripto; quod animadvertens Lucas prudenter adiecit, sv ^ eoei Gu^TGa;, quasi 
Scribas ac Pharisaeos oblique notaret, qui sv ^ oux sSst .sacrificaverant. Adiuvat 
communem hanc interpretationem coniectura illa nostra, quam antea proposui- 
mus, eiusmodi tunc fuisse celcbritatem paschatis, ut cum praepostcre ac pertur- 
bate a concilio denuntiatura esset, atque etiam illi fortasse praestitutara neorae- 
niam paschatisque diem retcxuissent, plerique cum Christo et apostolis diem 
illum observandum putaverint, quo prius et quidera legitirao tempore fuerat in- 
dictum , neque vanara illam magistrorum retractationem curavcrint. Ex quo fa- 
ctum sit ut apostoli parata apud illum hospitera orania repererint. 

!iuX).aa[5av£Tai Ss -fi ~p''"r].] lam hacc facilia sunt, intellecta semel Epiphanii 
sententia. Quanquam librariorum culpa quaedam sunt concepta perperam ; quae 
ex diagrammate corrigenda sunt. Cacterum ri[j.£p!V7jv eam lunam vocat, quae ci- 
viliter ab ortu solis ad occasum perducitur; vuy.-cGtvTjV vcro quac noctem occupat. 
Qua ex observatione corruptae lcctiouis vitium pcr sese proditur. Scribc igitur, 
autore Keplero, Tzi^inTTi Tpt^y.aiSExaTrj vuxTjpiVTj, r)[ji£ptvTi 5k 5wov/.i.-7i. Quod utique 
necessariura est, si TSTpa? fuerit owo£x.aT7) vuzTEptvn^. Nam hae sibi invicem suc- 
ccdunt, ut quae vu/.T£ptvrj fuerit fiat ri[i.sptvi^. Notum enim est ludaeos a nocte 
diem auspicari. Deinde, 7rpoaa[3[iaTov T£a'jap£?y.ato£xaTr) vuxTcptvT) 7cp'o oExaTptwv 
KaX. Nara .supcrior dies T:p"o os/.aT^aTapwv iam habuit. Item aaj5|iaTov ;i£VT£xat- 
oExaTrj vuxTcptvrj. Nam de Nicaena luna loquitur, uon de ludaica. Quae orania 
ex superiori laterculo repetenda sunt. 

'E-tcpwazouaa xuptaxrj.] Qui hunc Epiphanii locura percurrit, diligenter id 
aniraadvcrtere debet quod superiori dissertatione copiose traditum est, falsa haec 
esse quae de luna dicuntur omnia et ex Epiphanii hallucinatione profecta; qui 
aequinoctium a xxv. Martii ad xxn. , pleniluniuni vcro ab cadem xxv. die ex Ni- 
caena formula, tcI potius a xxvi. perindc ad xxn. transtulerit. Quo posito cy- 
clorum omnium ac feriarum rationcm permiscuit. Quac quonam pacto corrigi 
possent, et in viam ab crrore deduci, supra declaravimus. Igitur cx tot errorura 
arguraentis nata est vitiosa illa feria anno luliano lxxvi. , hoc est domiuica Martii 
XXII. , cum revera esset feria v. 'ETcttpwaxouaa ergo xuptaxrj lunam habuit xv. di- 
urnam. Ilic l-towaxouaa proprie sumitur. Quippe xxn. die ab ortu solis coepit 
XV. diurna. Unde r^iiz^vni pro vuxTEptvrj substituiraus. Alioquin rj xuptaxr) xv. vu- 
xT£ptvr) dici potcst, si eius initium ab antecedente noctc rcputatur. Neque vox 
Ertt^tiaxouaa quicquara obstat; quae persaepe de illucesccnte die, nonnunquam et 



CLXVII 

de diei ludaico principio, sive nocte antecedente, solet usurpari. Non quod lux 
aliqua sive lunae, sive stellarum saltem oricns utcunque diem auspicetur, quod 
Casaubonus in Exercit. xvi. , num. xv. verum existimat; ut cum Lucas ait cap. 
XXIII., 54: y.ai aajipaTov EJrsotoaxs, sic accipiendum sit ut si dixisset, y.x'. ir.v^tji- 
axEv T) a£Ar[vr, rj ayouaa t"o aa[3,3axov. Haec euim sententia subabsurda et super- 
vacanea videtur. Yeruin simpliciter et nuUo alio subaudito E-t-f (oa/.eiv est appetere, 
vel iuire, adventare. Hoc autem ex eo natum arbitror quod cura prima ac na- 
turae maxime consentanea diei appellatio lucera siguificet, tenipusve ab ortu so- 
lis ad occasura, pleraeque postea nationes variis teraporuni initiis constitutis diem 
nihilominus appellarunt spatiura illud teraporis, quod ab eo puncto quod sibi 
statuerant ad ideni punctum revolvitur. Quare ut iu primaria illa ac naturali diei 
notione E^rs^pwaxEtv proprie dies dicitur, quod eius iuitio sol oritur, ut et rjjjLspa, 
«7:0 T^? ^ou;, ita translatis ad reliquas formas diei appellationibus idem hoc usur- 
patum initii vocabulum est; etsl minus quam illic proprie. Sive igitur a media p. 188. 
nocte, sive a meridie, sive ab initio noctis, diei repetatur exordium, EniowjKctv 
ubique dies, hoc est inchoari et iuire simpliciter dicetur. Quemadmodum vouiAr,- 
vta; vox cum nascentem lunara proprie significet, ad omnia mensium initia, 
etiam minime lunariura transfertur, puta tricenariorura et Agyptiacorura. Uude 
alia est voutir^vta /.sTa asAr^vriV, alia ou /.ata acXrJvrjV. Hoc ego seusu ToJ s-f^wa/.ctv 
evangelistas simpliciter usos arbitror. Ut cum Matth. cap. xxviii., 1. ita loquitur: 
^0^\ 81 Twv aaj3paT(ov t^ ETTiffiwaxotJar) £?; [xiav twv aappaTojv. Ubi uulla argutatioue 
opus est ut vel dies ipsa a nocte incipiens tum demum , cura sol oritur £-t3wa/.£tv 
dicatur, vel ut luna aut sidera subaudiantur. Nam hic meo iudicio sensus est: 
Confectis sabbatis, sive hebdomada peracta, die sequenti, quae inibat cum feria 
prima; quod apertius Lucae cap. xxiii. , 54. declaratur: ka"! fjULspa t,v -apaa/.suj] 
/.a\ aapjilaTov Errscifoa/.s. Ubi verbum ir.ioai^jy.i uullam lucem significat, sed initiura. 
At apud Epiphanium in Expositione Fidei num. xxii. circa gallicinium ttj; /.upta- 
y.ffi £-t'fwa/,ouar,? solvi paschale ieiunium dicitur, hoc est post mediam noctem, 
a qua diem Christiani inchoant. Item paulo post scribit nonnullos hebdomada 
sancta vigilare ttjv [xsTa Tr/v 7i£'[A-Tr,v £-tcpwa/.ouaav £i; to -poadji[iaTov. Ubi £::t- 
9(i[)a/.£tv videtur proprie sumpsisse, quasinox postridie lucescat, hoc est in lucem 
desinat. Noctem enira intelligit quae parascevem praecedit. 

Ka\ oTt ivaaTaat; y,%: tar,;j.£pta.] Eu erroris argumentum. Christum enim, quem 
aequinoctio ipso resurrexisse didicerat, hoc est xxv. Martii, eo die resurrexisse 
credidit, quo Diocletiani tempore aequinoctium incidit. Nam ex Anatolio, ut 
opinor, et Alexandrinis veteribus aequinoctium Martii xxii. statuit, cum Nicae- 
num aliquot annis postea in vicesimum primum intulerit. Uude qui successerunt 
Alexaudriui scriptores xn. Kal. , hoc est xxi. Martii, aequinoctium fixerunt; ut 
inter alios Proterius Alexaudriuus apud Bedam lib. de Aequiuoct. Veruali, qui est 
tomo III. Is inquam xxv. Phameuoth, qui est xii. Kal. Apr., aequinoctium col- 
locavit, Leonis papae temporibus. Itaque ;j.vr|[xovty.bv est a|j:apTr,|j.a eruditissirai 
Kepleri, duni in Eclogis pag. 193. Proterium ait circa iuitiura Diocletiani aequi- 
noctium xi. Kal. definiisse; sed Anatolio id conveuit, cuius illustre fragraentum 
describit Eusebius lib. vii. cap. xxvi. ex eiusdem Paschalibus Canonibus, quod et 
Beda commemorat lib. de Aequinoctio, ubi et Anatolii verba ex depravatissinia 
Ruffiui iuterpretatione perperam accepta alienam in senteutiara detorquet. Quare 
cum ex eo AnatoHi decreto tanquam ex fonte Epiphanii doctrina profluxerit, 
nobis integrum non est, tam illustrem disputationem silentio praetermittere. 



CLXVIII 

ANATOLII INSIGNIS LOCUS EXPENDITUR. 
Vixit Anatolius Diocletiaui fere tempore, geuere Aiexandrinus , qui cum ad 

r. 189. Synodum Antiochiae contra Paulum Samosatenum habitam Laodicea iter haberet, 
episcopus a Laodicenis electus cst. Floruit igitur sub Aureliani ac Diocletiani 
tempora, vir inipriniis cruditus et mathematicis artibus excultus. Quae inter 
caetera Canones l'aschales condidit, ex quibus haec Eusebius exscripsit: "lv/£'. 
Toivjv £v -o) K^MXOi £T£i T7JV voujxrjvtav ■coii nrjio-o-j [at,v<j;' r] Tt; a.r.k^rfi eailv -.rfi £v- 
v£a/.aiO£y.aj-rjp'!oo; , t% y.aT' Alyjn-ioui [jiev <I>a[X£vwG 'i/.zr^ xa^t £i/.aoi, /.aTot ok tou; 
Max£0(iva)V [ATjva? AuaTpou o^uTEpa y.a\ £?-/.d8i, w? o' av £'t;cot£v 'Pwiialot, jcpb ?v8£y.a 
KaXavSwv 'A;:piXXt(jv. Eupta/.£Tai ok 6 5iXio; £v t^ npoxet[i.£'vT) fI>a[A£V(jj8 ?/.tti xa\ d- 
xaot ou [jl(jvov £';ctPa; ToCi JcptoTou T|jLr^[xaTo; , aXX' t[ot) xa\ T£TapTTjv Tiji.£'pav £v auTijJ 
oiaT:opcU(j[j.£Vo;. Touto oe to T[JLTJjj.a TcptoTov o<oS£/.aTrj[jLoptov, xa\ i'jT)jj.£ptvbv, xa\ [jlt)- 
vwv aoyrjV, xa\ xEtpaXrjV tou zuxXou, xa\ a'^£atv tou twv TcXavTjTtJjv opo[j.ou xaXc^v tiM- 
Oaaf Tb 0£ ;cpb toutou, [jLT)vaiv Ea/aTov, xa\ T[A^[j.a owoExaTov, xa\ TcXsuTalov oiuoe- 
/.aTrj[ji<<ptov , xa\ tAo; ttj? twv TcXavrjTcT^v ir.iooou. Atb xa\ Tou? £v auToi TtO£(x^vou(; 
Tov TcpdiTOV [JL^va, xa\ tt)V T£aaap£?xatO£xaTT)V tou jcaaya xai' auTTjV Xa[JLpavovTai; ou 
ptxpto;, ouo' 0)? ETu/Ev a[jLapTav£tv «pa[jL£'v. Haec nos Latine ita reddimus: Habet 
porro in anno prtmo mensis primi neomeniam, quae totiits enneadecaeteridos initium 
est, Phamenoth secundum Aegyptios xxvi., secundum Macedones Dystri xxii. , tit 
autem Romano more loquar, xr. Kal. Apr. Q,uti quidem die xxvi. Phamenoth sol 
non modoprimum siyni/eri seymentum inyressus reperitur, sed etiamquartumiam in 
illodiempercurrisse. Afquehocjjrimum seymentum dodecatemorion et aequinoctiale 
et mensium primordium, ac cycli caput, et quosdam velut planetarum circuitus 
carceres appellare solent. Quamobrem qui in eo primum mensem constituunt, et 
in eo decimam quartam paschalem usurpant, eos non mediocriter aberrare sta- 
tuimus. Cum igitur aequinoctium Martii xxii. fixisset, permirum hoc plerisque 
visum est, qui et recentiores Alexaudrinos scriptores et, quod caput est, Nicaenani 
Syuodum vice.simo primo Martii constituisse meminerant. Qua de re Beda con- 
sultus magnopere aestuat, et a Rufiino corrupta, uti dixi, Anatoli verba proferens, 
alienum iis sensum accommodat. Ruffiuus euim ita priora reddidit: Est eryo in 
primo anno initium jjrimi ^nensis, quando est decem et novem annorum initium, se- 
cundum Aeyyptios quidem Phamenoth xxvi., secundum Romanos vero ii.Kal.Apr. 
In qua die invenitur sol non solum conscendisse primam partem, veruvi etiam quar- 
tam iam in eadem die habere, id est inprimu ex lu. partibus etc. Quae Beda sic ac- 
cipit, aequinoctiumobbisextuminterduni inxii. Kal., interdumiu xi.iucurrit. Nam 
cum luliauus aunus Aegyptiacuni et simplicem horis vi. superet, aequinoctii [j.£- 
T£'[j.::To)at; lit in anno cominuni. Quare sit aequiuoctium auno ipso bisexitili xxi. 
Martii mane, annoprimo postbisextum incidet in meridiem, anno ii. postbisextum 
in occasum diei xxi., anuo iii. in mediam noctem, anno iv. per intercalationem a 
XXII. iterum in xxi. et matutinum tempus recedet. Cum igitur in vesperam , vel 
mediam noctcm incidit, ad xi. Kal. pertinet; eo quod nox ipsa Christianorum ritu 
sequenti feriae tribuitur. Cum autem ad nieridiem vel matutinum tempus per- 
veuit, Martii xxi., sive xii. Kal. Apr. arrogatur. Unde, inquit, consulte Anatolius 
7ion ve.tat in xi., sed ante xi. Kal. Apr. pascha celebrari. Non enim prima sedis 
aequinoctialis tempora, sed ultima siynavit, hoc est ea a quibus paschae celebra- 
tionem incipere posse noverat. Cum enim ii. vel iii. anno post bisextum paschae 

p. 190. dies dominicus in xi.Kal. Apr. occurrerit, constat nimirum, quod cum aequinoctio 
paschae dies inchvatur. Cuius cacremoniae parles cekhrantur prima nocte, cum 



CLXIX 

eadem mediante, vel inchoante perficiatur aequinoctium. Tum vero rite pascha per- 
agitur; quia remrrertionis , quae diluculo facta est, praecipua pars post aequi- 
noctium celebratur. Haec fere Beda lib. de Aequin. Qui sic Anatoli verba declarat: 
Cum duo sint aequinoctio attributi dies , Anatolium de posteriore loqui; in quo sci- 
licet uocte illa, quae xxi. Martii diem sequitur, aequiuoctium contiugit. Imo vero 
de vespertino potissimum aequinoctio intelligit; quod Anatolius dicat celebrandum 
pascha quando luna soli opposita e regione deprehenditur, sic ut vernalis aequi- 
noctii partem sol obtineat, luna vero autumnalis. Quid ergo, inquit, mirandum, 
si in XI. Kal. aequinoct. fieri dicat, cum de illa loqui se hora declaret, quando oc- 
cideute ad vesperam sole luna e contrario suum attollit exortum f Pergit deinde, 
et quod AnatoUus scripserat, in xi. Kal. Apr. solem non tantum primam partem 
Tou owOiXatTjjAopiou conscendisse, verum etiam quadram iam in eadem die habere, 
sic exponit: Q_uia quoties aequinoetiale tempus iuxta rationem prae/atam in m. 
Kal. incidit, toties in ipso temporis momento illa quarta pars diei, quae annuatim 
accreseere solet, secundum naturam perfecta esse dignoscitur. Quare sol cum 
aequinoctium attigit, iam diei quadrantem absolvit. Quasi dicat, ab aequinoctio 
uno vemo ad alterum, dies intercedunt solidi ccclxv. , et horae vi. Verum ut 
quantum ab Anatolii sensu deerrarit intelligas, insignis primum ille locus anobis 
explanandus est. 

Censet igitur Anatolius mensem primum auni primi totius cycli decem- 
novennalis vo'j[jLrjV'!av habere in xxvi. Phamenoth, sive Martii xxii. , vel xi. Kal. 
Apr. , qua die sol primum zodiaci segmentum percurrit. Quod segmentum pri- 
mum owoczaxriiJL^ptov , et [ar|[i.sp!vbv, et principium mensium adeoque cycli totius 
appellat, et a^saiv tou twv rrXavrjTwv op6[xou, hoc est velut carceres ex quibus 
emittuntur. Nam ahsotutionem Ruffinus non recte interpretatus est; nisi absolvi 
stellas sit idem quod emitti. Quanquam epocha illa, sive punctum aequinoctiale 
idem sequentis cursus iuitium est, et antecedentis terminus. Unde vehementer 
eos hallucinari docet qui in anteriore postremoque segmento mensem primum, 
et XIV. paschalem con.stituunt. Graeca euim ad huuc sensum accommodanda esse 
series ipsa orationis indicat: ow y.ai xou; ev auxw xtOcij.s'vou; xbv ;zpwxov jirjva. Pro- 
nomen auxoi ad XcXsuxalov Swoj/.axrj^Aoptov, et tsXo? x^; xwv TiXavrjxwv ji£pt63ou 
pertinet. Nec recte quidam emendant r.fo auxou. Nam de postremo segmento 
loquitur. Pergit deinde: v.x'. xfjV lo xou raaya y.ax' auxfjV Xa[x[3avovxa? ou [jLty.pco;, 
ou8' fo? Exuyjv a[j.apxavciv ^a^jisv. Pro xax' auxfjV omnino y.ax' auxb legendum af- 
firmo. Nihil enim est quo commode pronomen illud referatur. At proxime dixe- 
rat, xou? sv auxo) xiGcjjlsvou;, videlicet xsXsuxafto x[j.rj[j.axt. Quod si quis ad ea quae 
remotiora sunt, puta [j.r)vwv ap"/f,v, et /E^aXfjV, et asEijtv pertinere contendat, con- 
trarium quidem eius quod pugnamus quodque Anatolium sensisse voliunus ex 
ea oratione sequetur. Nimirum non licere xiv. paschalem primo illo die quo 
aequinoctium conficitur, sed in superiori tmemate defigere, ideoque pascha xxii. 
die celebrari posse. Si enim nefas est y.ax' auxfjV xfjv f][xc'pav aequinoctii xiv. pa- 
schalem ponere, licet igitur proximo ante illam die, ut citimum pascha xxri. p. I9i. 
Martii constituatur, quod et verum est post Nicaeni concilii tempora licitiim esse. 
Verum hoc Anatolium existimasse, aut ad eam meutem illius referri verba posse, 
id vero constanter uego. Imprimis enim absurdum est, pronomen auxfjv cum iis 
coniungere quae tanto ante orationis intervallo posita sunt. Deinde refellit eos 
Anatolius, qui ante primum segmentum et aequinoctii diem primum mensem 
celebrabant; quod non facerent si xiv. paschalem in ipso aequinoctiali die col- 
locarent; hoc euim primi mensis initium est. Ad haec quae ex ludaeorum pla- 



CLXX 

citis ad suam illam probaudaui sententiam affert, nullum dubitaudi locum relin- 
quunt. Statuebant enim seniores illi post commissum aequinoctium ad vesperam, 
quo tempore luna iu aitero aequinoctio e regione solem respicit, ttjv twv oia[3a- 
TTjpuov looTrjv, hoc est pascha ludaicum agi debere. IIoc autem xiv. luna ad ve- 
speram celebratum est. Ergo xiv. in ipsum aequiuoctium cadere debet, non 
praecedere; quia acxa "r,v t7r,;j.£piav, ut saepius repetit, ludaice pascha peragen- 
dum est. Cum igitur id quod dixerat ex ludaeorum doctorum sententia profectum 
asserat, ludaei porro xiv. negent ante aequinoctium indiciposse, manifestum est 
Anatolium uolle xiv. ante ipsum aequiuoctii diem statuere. Praesertim cum Chri- 
stiana xiv. ex vetustissima traditione in aequinoctium ipsum, non ante hunc dieni 
iucidere debeat. Quocirca vitiosa est vulgata illa lectio /aT' aiTrjv, et xaT' ajto 
rescribendum. Ilunc .^natolii locum novissimus iuterpres (nam de Ruffino post- 
modum agemus) magnopere depravavit. Sic enim vertit: Quapropier (/ui prin- 
cipium primi mensis iii ilhi xxvi. die Pkameiioth esse putant, ad xiv. diem proxime 
secuiidum illum f